Беларускі інстытут публічнай гісторыі

💗 Як скласці свой радавод і... не спазніцца? 5 крокаў, якія варта зрабіць у першую чаргу Як можна «спазніцца» са складаннем генеалагічнага дрэва? Мінулае ж застаецца ў нязменным стане, а значыць — можна пачаць праз 5, 10, 20 гадоў, праўда? Але нашы родныя, на жаль, не вечныя. Могілкі, дзядоўскія хаты ды нават сямейныя архівы — таксама... З чаго пачаць? 🗂 Кажуць, складанне радаводу — справа нятанная. Трэба замаўляць даследаванне ў архівах у спецаў, якія папросяць немалую суму. Але першыя (а магчыма, і найважнейшыя) крокі кожны можа зрабіць самастойна. Было б жаданне! Расказваем пра 5 першых крокаў, якія дапамогуць вам у пошуку па спасылцы. 🔗Па гэтай спасылцы адкрыецца без VPN.

🤍❤️🤍 “Беларусы ў Літоўскай Рэспубліцы (1918-1940)” 📖 Прэзентацыя кнігі доктара гісторыі, выкладчыка ўніверсітэта Вітаўта Вялікага ў Коўне Томаша Блашчака прайшла ў Вільні. 15 красавіка яе прадставіў аўтар разам з выдаўцом Валерам Булгакавым у Віленскім беларускім музеі імя Івана Луцкевіча. 📌 Паводле выдаўца кнігі Валер Булгакава, гэтая кніга выйшла ў вельмі цяжкіх варунках, у ёй шмат мапаў, фотаздымкаў, дакументаў. Больш на сайце: https://racyja.com/by/kultura/belarusy-u-litouskaj-respublicy-1918-1940/

🏛️ 🔫Гарматы, каскі і старадаўняе надмагілле: як музеі Магілёўшчыны сустракаюць наведвальнікаў Знешняя рэпрэзентацыя музеяў грае немалую ролю, таму каля музеяў часта выстаўляюцца інфармацыйныя банеры, рэплікі экспанатаў, а часам і самі экспанаты. На Магілёўшчыне гэтая практыка часам даходзіць да межаў абсурду — і прайсці міма такіх лакацый проста немагчыма.

Каля будынкаў музеяў на Магілёўшчыне можна ўбачыць вайсковую тэхніку, элементы савецкай зброі, а часам і зусім нечаканыя рэчы кшталту старадаўніх надмагілляў ці якара. У выніку амаль кожны раённы цэнтр можа «пахваліцца» ўласнымі прыкладамі, мякка кажучы, неадназначнай музейнай эстэтыкі — аб’ектамі, што часцей выглядаюць недарэчнымі і малазразумелымі кампазіцыямі для наведвальнікаў.

Падрабязней. 📌 Па гэтай спасылцы адкрыецца без VPN.

15 красавіка 1943 году савецкімі партызанамі была спаленая вёска Дражна. Спалілі 37 хат і забілі 25 чалавек, у тым ліку 15 жанчын і дзяцей. Ніхто ня быў пакараны за злачынствы. У 2008 годзе людзі паставілі крыж, але яго прыбралі ўлады. Спаленыя вёскі: чаго мы ня ведаем пра Беларусь у мінулай вайне: https://smarturl.click/VD1M4

«Плача і баіцца спаць па начах». Маці першакласніцы абурылася, што дзецям у 6 гадоў расказвалі, як у Хатыні спальвалі людзей 6‑гадовая дачка беларускі Юліі трапіла на ўрок малявання, дзе першакласнікам расказвалі пра спаленых жыўцом людзей у Хатыні і дзеці пасля малявалі карцінкі па тэме. Юлія расказала ў Threads, як спрабавала дамагчыся ад выкладчыцы тлумачэнняў. https://nashaniva.com/392894 Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/392894

🎨 Аляксандра Бяльцова ў беларускай Вікіпедыі Аляксей Ластоўскі, акадэмічны дырэктар БІПГ, стварыў у беларускай Вікіпедыі артыкул пра Аляксандру Бяльцову — славутую латвійскую мастачку, якая разам са сваім мужам Раманам Сутам стала адной з заснавальніц латвійскага мадэрнізму. Цікава, што за яе вядомай біяграфіяй хаваецца і амаль незаўважаны беларускі сюжэт. Бяльцова ілюстравала беларускія народныя казкі «Камарок», рабіла малюнкі паводле беларускіх прыпевак, а яе кватэра ў Рызе, паводле ўспамінаў, была месцам сустрэч беларускіх і латгальскіх паэтаў. Ёсць таксама звесткі, што менавіта яна афармляла вокладку зборніка Алеся Салаўя «Мае песьні». Пры гэтым яе сувязі з беларускімі выданнямі часу нямецкай акупацыі фактычна сцёртыя з афіцыйнай біяграфіі. Што стаяла за гэтай супрацай — этнічная памяць (мастачка паходзіць з Суражу, зоны этнічнага памежжа), культурная блізкасць ці проста стратэгія выжывання? Гісторыя, якая заслугоўвае асобнага даследавання. 🌐 Артыкул у беларускай Вікіпедыі

«Гісторыя Беларусі стала для мяне апірышчам». Івулін пра тое, што дае яму сілу → https://smarturl.click/qBewd Журналіст і аўтар YouTube-каналу «Загляне сонца» Аляксандар Івулін у інтэрвію праекту «Канапа» падзяліўся асабістым досьведам адкрыцьця беларускай ідэнтычнасьці і цікавасьці да гісторыі краіны. «Занырнуць у гісторыю мне было вельмі цікава. Гэта проста „ваў“. У 30 з плюсікам гадоў можна адкрыць, што мы ж не ў лапцях. Цалкам размову з Аляксандрам Івуліным глядзіце на YouTube

Ужо заўтра: дыскусія з нагоды 40-й гадавіны Чарнобыльскай аварыі Катастрофа ў Чарнобылі 1986 года стала часткай транснацыянальнай гісторыі і паўплывала на жыццё многіх грамадстваў. Вайна Расіі супраць Украіны зноў актуалізавала памяць пра Чарнобыль і праблему бяспекі. Пагаворым пра тое, якія вобразы катастрофы і жыцця пасля яе замацоўваюцца зараз ў грамадстве Беларусі, а якія застаюцца маргіналізаванымі, і як на гэты працэс уплываюць дзяржаўная палітыка, навука і культурныя практыкі. Важным аспектам стане таксама пытанне пра тое, як Чарнобыль працягвае прысутнічаць у ідэнтычнасці людзей, народжаных ужо пасля катастрофы. Мадэрацыя: Аляксей Братачкін, Дыстанцыйны Універсітэт у Хагене, Германія Эксперткі ды эксперты: Дэвід Роджэр Марплс, Універсітэт Альберты, Канада Юля Цімафеева, Паэтка і перакладчыца, Берлін Уводзіны: Габрыэле Фрайтаг, Нямецкае таварыства па даследаванні Усходняй Еўропы Анлайн, 15 красавіка 2026, 18.00 (Берлін)/19.00 (Мінск) Мова: беларуская і ангельская 🔗Рэгістрацыя па спасылцы

Якія рэлігійныя абавязкі былі ў гарадзенскіх мяшчан XVI - XVII ст. Наталля Сліж у апошнім нумары часопіса «Беларускі Гістарычны Агляд» піша: калі на пачатку XVI ст. у Горадні дамінавалі праваслаўныя храмы, то затым пры падтрымцы манархаў і шляхты склалася перавага каталіцкай канфесіі, праваслаўных храмаў не засталося – былі толькі ўніяцкія. Статуты рамесніцкіх цэхаў рэгулявалі і рэлігійныя пытанні. Напрыклад, статут для краўцоў і шаўцоў 1570 г. абавязваў прысутнічаць рамеснікаў з сем’ямі на набажэнствах у Фарным касцёле, не працаваць на рэлігійныя святы. Згодна са статутамі гарбарскага (1593) і рэзніцкага (1593) цэхаў, усе браты кожную пятніцу былі абавязаны наведваць каталіцкія набажэнствы, даваць мёд і воск на парафіяльны касцёл. За парушэнне нормаў статута прызначаліся грашовыя пакаранні.Для прыняцця ў цэх рамеснікі мусілі быць хрышчанымі. Аднак не захавалася дакументаў, якія б сведчылі, як рэлігійныя наказы выконваліся. Пры гэтым захоўвалася вера ў чараўніцтва як перажытак паганства.

«Аўкцыённы кантроль»: Мінкульт абяцае маніторыць сусветныя таргі. Але ці вернуцца рарытэты дадому? Пра гэта ў эфіры тэлеканала СТВ заявіў першы намеснік міністра культуры Дзмітрый Шляхцін. Паводле яго слоў, ведамства выбудавала сістэму маніторынгу замежных антыкварных аўкцыёнаў. Дзмітрый Шляхцін падкрэсліў, што асноўны акцэнт будзе зроблены на рэстытуцыі — вяртанні незаконна вывезеных каштоўнасцей, асабліва тых, што зніклі падчас войнаў: «Мы выбудавалі сістэму маніторынгу замежных антыкварных аўкцыёнаў, якая будзе дазваляць своечасова адсочваць з’яўленне тых ці іншых прадметаў. Мы будзем глядзець не толькі на аб’екты рэстытуцыі, але і на ўсе культурныя каштоўнасці, якія так ці інакш звязаны з Беларуссю». Заява пра «сістэмны маніторынг» гучыць прывабна, але гісторыя апошніх дзесяцігоддзяў паказвае, што галоўнай перашкодай у выкупе рарытэтаў быў не «брак інфармацыі», а адсутнасць волі і грошай у патрэбны момант. Чытаць на сайце або без VPN.

✊ 31 год галадоўцы дэпутатаў у Вярхоўным Савеце У 1995-ым годзе дэпутаты апазіцыі ў Вярхоўным Савеце абвясцілі галадоўку супраць рэферэндуму – таго самага, які змяніў сімволіку і статус мовы. Уначы дэпутатаў сілай вывелі і збілі спецназаўцы проста ў будынку парламенту. Палітык Сяргей Навумчык называе тыя падзеі «пераломным момантам», пасля якога Беларусь пачала губляць сваю нацыянальную аснову. 🔗 Як галадоўка стала апошняй спробай спыніць курс краіны – чытайце ў матэрыяле 📌 Чытаць з Беларусі

Ордэн Кастуся Каліноўскага 13 красавіка 1995 года Вярхоўны Савет XII склікання зацвердзіў дзяржаўную ўзнагароду, якой стаў Ордэн Кастуся Каліноўскага. Аднак такая ўзнагарода ідэалагічна не пасавала новай лукашэнкаўскай уладзе, ніхто яе не атрымаў, а сам ордэн быў скасаваны ў 2004 годзе.

Выйшла кніга крыніц па гісторыі Полацкага калегіума Беларускі інстытут у Празе паведаміў пра выхад новай кнігі — Fontes Historiae Collegii Polocensis Societatis Iesu 1579–1611 = Крыніцы па гісторыі Полацкага калегіума Таварыства Езуса 1579–1611. Кніга выйшла ў варшаўскім навуковым выдавецтве Campidoglio. Гэта першае ў беларускай гістарыяграфіі комплекснае выданне крыніц, што паўсталі ў езуіцкім асяродку Полацка напрыканцы XVI - пачатку XVII стагоддзя. У том увайшлі як вядомыя, так і раней неапублікаваныя лацінскія дакументы, якія сёння захоўваюцца ў архівах розных краін Еўропы. Сярод іх — litterae annuae, гісторыі заснавання Полацкага калегіума, кароткія каталогі, а таксама навуковыя каментарыі, археаграфічныя апісанні і беларускія пераклады лацінскіх тэкстаў. Гэтае выданне дазваляе лепш убачыць штодзённае жыццё Полацка таго часу, канфесійную канкурэнцыю, развіццё адукацыі і культурныя працэсы вачыма саміх езуітаў. Прэзентацыі кнігі яшчэ плануюцца, але набыць яе ўжо можна цяпер па спасылцы

Больш за віншаванне: як велікодная паштоўка яднае беларусаў праз стагоддзі і краты Як віншавалі і віншуюць беларусы адзін аднаго з Вялікднём? Сабралі для вас асаблівую візуальную падборку: ад рэтра-паштовак паваеннай эміграцыі, што захоўвалі сувязь з домам праз акіян, да кадраў сучасных майстроў фатаграфіі і кранальных сямейных рэліквій — такіх, як прабабулін рушнік на здымку Валярыны Куставай. Чытаць на сайце або без VPN.

На Кальварыі адшукалі магілу аднаго з кіраўнікоў першай беларускай партыі, які нават з ссылкі дасылаў матэрыялы ў «Нашу Ніву» На Кальварыйскіх могілках адшукалі занядбанае пахаванне Віктара Зелязея — чалавека, у кватэры якога праходзіў з'езд Беларускай сацыялістычнай грамады і які захоўваў пячатку першай беларускай партыі. https://nashaniva.com/392674 Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/392674

18 красавіка суполка «Наваградства» запрашае на адкрытую лекцыю гісторыка Міколы Волкава «Гісторыя і архітэктура Наваградскага замка ў ХІV-ХVІІІ стст.» Наваградак займае вельмі важнае месца ў гісторыі Беларусі і часта ўспрымаецца як адна з першых сталіц Вялікага Княства Літоўскага, а сімвалам гэтага з’яўляецца яго замак, які наўпрост ахутаны легендамі і міфамі. Пры гэтым за прыгожымі легендамі з цяжкасцю праглядаецца рэальнае мінулае замка, не хапае мала дакладных звестак пра яго гісторыю і архітэктуру. Гэта звязана ў першую чаргу з недахопам крыніц і ў прыватнасцю адсутнасцю поўных інвентарных апісанняў замка. Тым не менш збіранне і ўважлівы аналіз асобных урыўкавых звестак пра помнік, а таксама разгляд яго гісторыі ў кантэксце развіцця абарончай і рэзідэнцыйнай архітэктуры ВКЛ дазваляюць больш дакладна рэканструяваць яго вобраз у розныя эпохі і ацаніць значэнне для гісторыі Беларусі. 18 красавіка, 19.30-21.00 Rodzinna Europa (pl. Konstytucji, 6) Анлайн-трансляцыя ў зуме — зарэгістравацца па спасылцы

У Беластоку пройдзе прэзентацыя даследавання пра кірылічныя выданні ВКЛ 17 красавіка ў Беластоку пройдзе прэзентацыя беларускага перакладу даследавання «Кірылічныя выданні выдавецтваў з Вялікага Княства Літоўскага ў XVI-XVIII ст.» з удзелам яго аўтаркі Зоі Пераслаўцаў-Ярашэвіч. Зоя Пераслаўцаў-Ярашэвіч — польскі гісторык, спецыялізуецца на гісторыі Вялікага Княства Літоўскага. З кнігі можна даведацца: • колькі ў ВКЛ дзейнічала друкарняў, якія выпускалі кнігі на старабеларускай мове, а таксама ў якіх гарадах і мястэчках яны былі; • якія былі тыражы і рэпертуар гэтых выданняў;  • якія друкарні дзейнічалі найдаўжэй; • якія друкарні вялі рэй з пункту гледжання аб’ёмаў кніжнай прадукцыі. Якая была колькасць у цэлым; • што можна сказаць пра змест выдадзеных кніг, іх жанры і функцыянальныя тыпы; • чым адметны быў графічны бок друкаў, фарматы выданняў, іх дызайн 📆17 красавіка 2026, 18:00-20:00 (CET) 📍Беларускі хаб «Новая Зямля» (Białystok, ul. św. Rocha 5/32)

💬 «Ёй дзесяцігоддзямі прыйшлося даводзіць там, дзе яна жыла – у Францыі, Іспаніі, Канадзе – што беларусы – гэта адрозны ад расейцаў народ» Сёння спаўняецца 90 гадоў жывой легендзе беларускага руху XX стагоддзя – старшыні Рады БНР у выгнанні Івонцы Сурвіле. Ейны намеснік Сяргей Навумчык упершыню ўбачыў спадарыню Сурвілу на пачатку 90-х гадоў у Менску, калі яна пасля амаль 60-гадовай эміграцыі прыехала ў Беларусь як мастачка. Пра далейшую супрацу з Івонкаю Сурвілаю ды пра якасці ейнага характару, што дапамагаюць прасоўваць ідэі беларушчыны па ўсім свеце, спадар Навумчык расказаў у размове з «Белсатам». 🔍 Чытайце матэрыял на нашай старонцы ✅ Тут тэкст даступны для чытачоў з Беларусі

Літоўскі дасьледчык назваў месца, дзе імаверна знаходзяцца парэшткі князя Вітаўта → https://smarturl.click/ggeoB Парэшткі Вітаўта, верагодна, знаходзяцца ў віленскай архікатэдры. Пра гэта сёньня ў Сейме заявіў дасьледчык Саўлюс Подзярыс, перадае LRT. Каб праверыць гэтую вэрсію, навукоўцы зьбіраюцца ўзяць ДНК прадстаўнікоў гэтай княскай дынастыі, пахаваных у Кіева-пячорскай лаўры. Раней гэта было немагчыма, бо лаўра належала Маскоўскаму патрыярхату, сказаў гісторык Альвідас Нікжэнтайціс.

40 гадоў пасля Чарнобыля: ад асабістага досведу да калектыўнай памяці Катастрофа ў Чарнобылі 1986 года стала часткай транснацыянальнай гісторыі і паўплывала на жыццё многіх грамадстваў. Вайна Расіі супраць Украіны зноў актуалізавала памяць пра Чарнобыль і праблему бяспекі. Пагаворым пра тое, якія вобразы катастрофы і жыцця пасля яе замацоўваюцца зараз ў грамадстве Беларусі, а якія застаюцца маргіналізаванымі, і як на гэты працэс уплываюць дзяржаўная палітыка, навука і культурныя практыкі. Важным аспектам стане таксама пытанне пра тое, як Чарнобыль працягвае прысутнічаць у ідэнтычнасці людзей, народжаных ужо пасля катастрофы. Мадэрацыя: Аляксей Братачкін, Дыстанцыйны Універсітэт у Хагене, Германія Эксперткі ды эксперты: Дэвід Роджэр Марплс, Універсітэт Альберты, Канада Юля Цімафеева, Паэтка і перакладчыца, Берлін Уводзіны: Габрыэле Фрайтаг, Нямецкае таварыства па даследаванні Усходняй Еўропы Анлайн, 15 красавіка 2026, 18.00 (Берлін)/19.00 (Мінск) Мова: беларуская і ангельская 🔗Рэгістрацыя па спасылцы