╰┈⫸𝑮𝒆𝒏𝒆𝒓𝒂𝒍 𝑲𝒏𝒐𝒘𝒍𝒆𝒅𝒈𝒆 𝑭𝒐𝒓 𝑺tudents⫷┈┈╯

နိုင်ငံတကာဘာသာစကား စာမေးပွဲကြေးပညာသင်ဆု (Round-01/2026) ပြီးခဲ့တဲ့ပို့စ်မှာ မိတ်ဆက်ပေးခဲ့တဲ့ ပညာသင်ဆုအစီအစဉ်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွက် ပထမအကြိမ် လျှောက်လွှာခေါ်ယူခြင်းဆိုင်ရာအချက်အလက်တွေကို မျှဝေပေးချင်ပါတယ်။ 📌 ပညာသင်ဆု (၁၀-၁၅) ဦးကို ရွေးချယ်ပံ့ပိုးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ IELTS, TOEFL, Duolingo, JLPT, TOPIK ဘာသာစကားစာမေးပွဲများ အကြုံးဝင်ပါတယ်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် သြဂုတ်လမှ နိုဝင်ဘာလအတွင်း ဖြေဆိုဖို့ ပြင်ဆင်နေကြတဲ့ စစ်ဘေးသင့်ဒေသများမှ လူငယ်များ၊ လွတ်မြောက်နယ်မြေများမှ လူငယ်များ၊ တော်လှန်ရေးဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်နေသော လူငယ်များ လျှောက်ထားနိုင်မှာဖြစ်ပါတယ်။ 📌 ရွေးချယ်ခံရသော ပညာသင်ဆုရရှိသူများအတွက် စာမေးပွဲကြေးကို Our Trees Education Foundation မှ သက်ဆိုင်ရာ စာမေးပွဲစင်တာသို့ တိုက်ရိုက်ပေးသွင်းသွားမည် ဖြစ်ပါသည့်အတွက် လျှောက်ထားသူများထံသို့ ငွေသား သို့မဟုတ် ငွေလွှဲပေးခြင်းများ ပြုလုပ်မှာ မဟုတ်ပါ။ 📌 ပညာသင်ဆုလျှောက်ထားမှု လုပ်ငန်းစဉ်အချိန်ဇယား 1. လျှောက်လွှာလက်ခံကာလ - ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ (၁၅) ရက် မှ ဇူလိုင်လ (၁၅) ရက်အထိ 2. ရွေးချယ်စိစစ်မည့်ကာလ - ဇူလိုင်လ (၁၆) ရက် မှ ဇူလိုင်လ (၃၁) ရက်အထိ 3. လူတွေ့မေးမြန်းခြင်း - ဇူလိုင်လ တတိယပတ်မှ စတုတ္ထပတ် အတွင်း 4. ရလဒ်ကြေညာခြင်း - ဩဂုတ်လ ပထမပတ်အတွင်း 📌 လိုအပ်သော စာရွက်စာတမ်းများ • လျှောက်လွှာပုံစံ (Application Form) • ထောက်ခံစာများ (Recommendation Letters) - ပဋိပက္ခဒေသတွင်နေထိုင်ကြောင်း သက်သေခံချက် (သို့) တော်လှန်ရေးတွင်ပါဝင်ကြောင်း သက်သေခံချက် ပညာရေးဆိုင်ရာထောက်ခံချက် • ကိုယ်ရေးအကျဉ်း (CV / Resume) 📌 လျှောက်ထားရန် လမ်းညွှန်ချက်များနှင့် Application Form ကို လာမည့်ရက်ပိုင်းအတွင်း ဆက်လက်ထုတ်ပြန်ပေးသွားမှာဖြစ်လို့ Page ကို Like & Follow လုပ်ထားပြီး နောက်ထပ်ကြေညာချက်များကို စောင့်မျှော်ပေးပါရန် ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။

Day 30 English Challenge (Batch13) သင့် English Level ကို အမြင့်ဆုံး တက်လှမ်းဖို့! “English စာကို အခြေခံမရှိလို့ စိတ်ညစ်နေရပြီလား” “ဘယ်ကစရမှန်းမသိဘဲ အချိန်ကုန်နေပြီလား” LSE Family ရဲ့ လူကြိုက်အများဆုံး Challenge က သင့်ကို ရက် ၃၀ အတွင်း အခြေခံပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် တတ်မြောက် စေဖို့ အာမခံပါတယ်။

ရက် ၃၀ အပြီး သင့်လက်ထဲမှာ ဘာတွေရရှိမလဲ ပြောရဲဆိုရဲရှိလာခြင်း သဒ္ဒါစည်းမျဉ်းများကို ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်သုံးနိုင်ခြင်း သီချင်းနားထောင်ရင်း၊ စကားပြောရင်း လေ့လာနိုင်သော Vocabulary ပညာရေးနှင့် အလုပ်အကိုင်အတွက် အခရာကျသော အခြေခံကျွမ်းကျင်မှု့  ထူးခြားချက်အနေနဲ့ (The Best Student) ရွေးချယ်ဂုဏ်ပြုခြင်း သင်တန်းပြီးဆုံးပါက အလုပ်အတွေ့အကြုံယူရန် Admin အဖြစ် ခေါ်ယူမည့် အခွင့်အလမ်း!

Scholarship: ငွေကြေးအဆင်မပြေသူ ဦးရေ (၂၀) အထိ အခမဲ့ တက်ရောက်ခွင့်ပြုမည် သင့်ရဲ့ Level Up လုပ်မယ့်အခွင့်အရေးကို လက်လွတ်မခံပါနဲ့။ Students limit - 60 သင်တန်းကြေး: 15,000 ကျပ် သင်တန်းစမည့်ရက်:22.6 .2026 သင်တန်းအပ်ရန်: http://t.me/LSE_Family_Telegram Channel: https://t.me/LSE_Family Facebook: https://www.facebook.com/share/1BGcEwpWVZ/

Grade 12 chemistry အတွက် တီချယ်လိုအပ်လို့ပါရှင့် ကူညီပေးနိုင်တဲ့ တီချယ်များ ကူညီကြပါဦးရှင့်

1 ထရီလီယံဆိုတာ ဘယ်လောက်များတာလဲ ။ ၁) နေ့စဉ်နဲ့ အမျှ တစ်နာရီတိုင်း, တစ်နာရီတိုင်း 1 မီလီယံ (မြန်မာငွေ နဲ့ဆို သိန်းပေါင်း ၄၀၀၀၀ ကျော်) ဒေါလာ သုံးရင်တောင် နှစ် တစ်ရာကျော် သုံးမကုန်ဘူးတဲ့။ ၂) အိုင်ယာလန်၊ ဆွီဒင် နိုင်ငံတွေ ရဲ့ တစ်နှစ် ဝင်ငွေထက် သာလွန်သတဲ့။ ၃) နောက်တစ်ခု နဲ့ ယှဉ်ပြောရရင် အမေရိကားက Houston (ဟြူစတန်)မြို့မှာ ရှိတဲ့ အိမ်ခြံမြေအားလုံးကို ဝယ်နိုင်သတဲ့။ ၄) ကား နဲ့ပြောရရင်လည်း အမေရိကန်တစ်နိုင်လုံး ၂၀၂၅ ခုနှစ်က အသစ် ဝယ်ယူခဲ့ကြတဲ့ ကား တွေ တန်ဖိုးနဲ့လည်း ညီသတဲ့။ ၅) ခု ကမ္ဘာဖလား ဘောလုံးပွဲက ဘောလုံးသမားတွေ အများစု ကစား နေကြတဲ့ ကလပ်အသင်းတွေ လိုမျိုး ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်း အားကစား အသင်းကြီးတွေ (၅၀) လောက်ဝယ်နိုင်သတဲ့။ " အမလေးးးအားကျစရာကြီး

🌍 ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး ထရီလီယံနာအဖြစ် အီလွန်မတ် သမိုင်းဝင်စံချိန်တင် နည်းပညာလုပ်ငန်းရှင်ကြီး အီလွန်မတ် (Elon Musk) သည် SpaceX ကုမ္ပဏီ၏ သမိုင်းဝင် IPO အောင်မြင်ပြီးနောက် ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး ထရီလီယံနာ (Trillionaire) အဖြစ် မှတ်တမ်းဝင်သွားခဲ့ကြောင်း နိုင်ငံတကာမီဒီယာများက ဖော်ပြထားသည်။ SpaceX ၏ စတော့ရှယ်ယာတန်ဖိုး အရှိန်အဟုန်ဖြင့် မြင့်တက်လာမှုကြောင့် မတ်၏ စုစုပေါင်းပိုင်ဆိုင်မှုတန်ဖိုးမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁ ထရီလီယံကျော်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး လူ့သမိုင်းတစ်လျှောက် ပထမဆုံး ထရီလီယံနာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ Tesla၊ SpaceX၊ xAI နှင့် အခြားလုပ်ငန်းများမှ ရရှိသည့် ပိုင်ဆိုင်မှုများက အီလွန်မတ်ကို ကမ္ဘာ့အချမ်းသာဆုံးပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ်သာမက သမိုင်းဝင် စံချိန်သစ်တစ်ခု တင်နိုင်စေခဲ့သည်။ #ElonMusk #Trillionaire #SpaceX #Tesla #WorldRichestMan

သင်္ချာဆရာမတွေကို ကိုယ်ချင်းစာပါ 🫣🫣🫣🫣🫣

ဆုလက်ခံရယူချိန်မှာ မာရီနာက "ဒုတိယမြောက် အမျိုးသမီးဖြစ်နေရတာကိုတော့ ဝမ်းနည်းမိတယ်။ ရှေ့လျှောက် ဒီထက်မက ပြောင်းလဲလာမယ်လို့ မျှော်လင့်ပါတယ်။ ကျွန်မရဲ့ မွေးရပ်မြေ ယူကရိန်း ဖျက်ဆီးခံနေရတာကို ကြည့်ပြီး အရမ်းကို ခံစားရပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သင်္ချာစာသင်နေရတဲ့ အချိန်လေးတွေကတော့ ကျွန်မရဲ့ နာကျင်မှုတွေကို ခဏတာ မေ့ပျောက်သွားစေပါတယ်" လို့ ဝမ်းနည်းဂုဏ်ယူဖွယ် ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။ သင်္ချာဆိုတာ အမျိုးသားတွေရဲ့ ဦးနှောက်နဲ့မှ ပိုပြီး ကိုက်ညီတယ်ဆိုတဲ့ ရှေးရိုးစွဲ အယူအဆတွေကို ဒီအမျိုးသမီး ပါရမီရှင် ၂ ဦးက အပြီးတိုင် ရိုက်ချိုးပစ်ခဲ့ပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ အောင်မြင်မှုဟာ ဆုတံဆိပ် တစ်ခုသက်သက် မဟုတ်ဘဲ ကမ္ဘာတဝန်းက သိပ္ပံနဲ့ သင်္ချာပညာရပ်တွေကို ရူးသွပ်နေကြတဲ့ မိန်းကလေးငယ်တွေအတွက် လမ်းပြကြယ်တွေပဲ ဖြစ်ပါတော့တယ်။

သင်္ချာလောကကို ကိုင်လှုပ်ခဲ့သော အမျိုးသမီး ပါရမီရှင် ၂ ဦး ကမ္ဘာပေါ်မှာ အမြင့်ဆုံးဆုလို့ ပြောလိုက်ရင် နိုဘယ်လ်ဆု ကို ပြေးမြင်ကြမှာပါ။ ဒါပေမဲ့ နိုဘယ်လ်ဆုမှာ သင်္ချာဘာသာရပ်အတွက် ဆု မရှိပါဘူး။ အဲဒီအစား သင်္ချာလောကမှာ နိုဘယ်လ်ဆုလိုပဲ တန်ဖိုးထားခံရတဲ့ ဆုကြီးတစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ ၄ နှစ်မှ တစ်ကြိမ်၊ အသက် ၄၀ အောက် ကမ္ဘာ့အတော်ဆုံး သင်္ချာပညာရှင်တွေကိုသာ ရွေးချယ်ချီးမြှင့်တဲ့ Fields Medal ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီဆုကို ၁၉၃၆ ခုနှစ်မှာ စတင်ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး နှစ်ပေါင်း ၈၀ နီးပါး တိုင်အောင် ဆုရခဲ့သူ ၅၂ ယောက်လုံးဟာ အမျိုးသားတွေချည်း ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ ယောကျ်ားလေးများ သီးသန့် ဆိုတဲ့ သမိုင်းကို ရိုက်ချိုးပြီး ကမ္ဘာ့အတော်ဆုံး သင်္ချာပညာရှင်အဖြစ် ထိပ်ဆုံးက ရပ်တည်နိုင်ခဲ့တဲ့ အမျိုးသမီး ၂ ဦး ရှိပါတယ်။ ၁။ သေမင်းကို အန်တုခဲ့တဲ့ သင်္ချာပန်းချီဆရာမ ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှာတော့ အီရန်နိုင်ငံသူ Maryam Mirzakhani ဟာ အသက် ၃၇ နှစ်အရွယ်မှာ Fields Medal ဆုကို ရရှိတဲ့ သမိုင်းတလျှောက် ပထမဆုံး အမျိုးသမီး ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၇၇ ခုနှစ် တီဟီရန်မြို့မှာ မွေးဖွားခဲ့တဲ့ မေရီယမ်ဟာ ငယ်ငယ်က စာရေးဆရာမ ဖြစ်ချင်ခဲ့တာပါ။ ဒါပေမဲ့ အထက်တန်းကျောင်းရောက်မှ သင်္ချာကို ရူးသွပ်သွားပြီး နိုင်ငံတကာ သင်္ချာအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲမှာ အီရန်နိုင်ငံအတွက် အမှတ်ပြည့်နဲ့ ရွှေတံဆိပ်ဆွတ်ခူးပေးတဲ့ ပထမဆုံး မိန်းကလေး ဖြစ်လာပါတယ်။ သူမရဲ့ ဘဝမှာ လူသိနည်းတဲ့ ကြောက်မက်ဖွယ် အဖြစ်အပျက်တစ်ခု ရှိခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၉၈ ခုနှစ်တုန်းက သူမတို့ သင်္ချာထူးချွန် ကျောင်းသားတွေကို တင်ဆောင်လာတဲ့ ဘတ်စ်ကားကြီး ချောက်ထဲကျသွားခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအဖြစ်အဆိုးမှာ အီရန်ရဲ့ အတော်ဆုံး လူငယ် ၇ ဦး ပွဲချင်းပြီး သေဆုံးခဲ့ပေမဲ့ မေရီယမ် ကတော့ အံ့ဩစရာကောင်းလောက်အောင် အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီနောက် အမေရိကန် ဟားဗတ် တက္ကသိုလ်မှာ ပါရဂူဘွဲ့ရခဲ့ပြီး ၂၀၀၈ ခုနှစ်မှာ စတန်းဖို့ဒ် တက္ကသိုလ်ရဲ့ ပါမောက္ခ ဖြစ်လာပါတယ်။ သူမရဲ့ သင်္ချာတွက်တဲ့ ပုံစံက အလွန်ထူးဆန်းပါတယ်။ စာရွက်အဖြူ အကြီးကြီးတွေပေါ်မှာ အကွေးအကောက် ပုံသဏ္ဌာန်တွေ (ဒိုးနပ်ပုံ၊ စက်လုံးပုံတွေ) ကို နာရီပေါင်းများစွာ လိုက်ဆွဲပြီး စဉ်းစားလေ့ရှိလို့ သူမရဲ့ သမီးငယ်လေးက "မေမေဟာ ပန်းချီဆရာမ" လို့တောင် ထင်မှတ်ခဲ့ပါတယ်။ မေရီယမ် ဟာ သင်္ချာဘာသာရပ်ရဲ့ မတူညီတဲ့ နယ်ပယ်တွေဖြစ်တဲ့ ဂျီဩမေတြီ၊ တိုပိုလော်ဂျီနဲ့ ဒိုင်းနမစ်စနစ်တွေကို အံ့ဩဖွယ် ပေါင်းကူးချိတ်ဆက်ပေးနိုင်ခဲ့သလို၊ ဆယ်စုနှစ်ချီ ဖြေရှင်းမရခဲ့တဲ့ အကွေးအကောက် မျက်နှာပြင်များ (Riemann Surfaces) နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ရှုပ်ထွေးနက်နဲလှတဲ့ ပုစ္ဆာတွေကို အောင်မြင်စွာ ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့တဲ့အတွက် Fields Medal ဆုကြီးကို ပထမဆုံးရရှိတဲ့ အမျိုးသမီးအဖြစ် မှတ်တမ်းဝင်ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ သူမရဲ့ ဆန်းသစ်တဲ့ သင်္ချာဖော်မြူလာ တွေ့ရှိချက်တွေဟာ ယနေ့ခေတ် စကြဝဠာရဲ့ လျှို့ဝှက်ချက်တွေကို ဖော်ထုတ်နေတဲ့ စထရင်းသီအိုရီ (String Theory) နဲ့ ကွမ်တမ်ရူပဗေဒ နယ်ပယ်တွေအထိပါ အလွန်အရေးပါတဲ့ သော့ချက်တွေအဖြစ် လက်တွေ့အသုံးဝင်နေတာကြောင့်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကမ္ဘာကြီးအတွက် ဝမ်းနည်းစရာကောင်းတာက သူမ ဒီအမြင့်ဆုံးဆုကို လက်ခံရယူချိန်မှာ ကင်ဆာရောဂါကို လျှို့ဝှက်စွာ ခံစားနေရချိန်ပါ။ ကွယ်လွန်ခါနီးအချိန်အထိ အလုပ်လုပ်သွားခဲ့တဲ့ သူမဟာ ရောဂါကင်ဆာဆဲလ်တွေ အရိုးနဲ့ အသည်းတွေအထိ ကူးစက်သွားပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ အသက် ၄၀ အရွယ်မှာပဲ စောစီးစွာ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပါတယ်။ ၂။ နှစ် ၄၀၀ သက်တမ်းရှိ ပဟေဠိကို ဖြေရှင်းခဲ့တဲ့ ယူကရိန်းသူ မေရီယမ် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ၂၀၂၂ ခုနှစ်ရောက်မှသာ ယူကရိန်းသင်္ချာပညာရှင် Maryna Viazovska ဟာ အသက် ၃၇ နှစ်အရွယ်မှာ ဒီဆုကို ရရှိတဲ့ ဒုတိယမြောက် အမျိုးသမီး ဖြစ်လာပါတယ်။ ၁၉၈၄ ခုနှစ်၊ ယူကရိန်းနိုင်ငံ၊ ကိဗ် မြို့မှာ မွေးဖွားခဲ့တဲ့ မာရီနာဟာ ဆွစ်ဇာလန်က နာမည်ကျော် EPFL တက္ကသိုလ်ရဲ့ ပါမောက္ခတစ်ဦးပါ။ သူမ Fields Medal ဆုကို ရရှိခဲ့တဲ့ အကြောင်းရင်းက အလွန် စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းပါတယ်။ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော် (၁၆၁၁ ခုနှစ်) က နက္ခတ်ပညာရှင်ကြီး Johannes Kepler ဟာ "စစ်သင်္ဘောတွေပေါ်မှာ အမြောက်ဆံတွေကို နေရာအကျဉ်းဆုံးနဲ့ အများဆုံးဆံ့အောင် ဘယ်လိုစီမံမလဲ" ဆိုတဲ့ ပဟေဠိတစ်ခုကို စတင် မေးခွန်းထုတ်ခဲ့ပါတယ်။ သာမန် ၃ ဘက်မြင် (3D) အာကာသထဲမှာ စီတဲ့ ပဟေဠိကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်ကျမှ ကွန်ပျူတာတွေ အကူအညီနဲ့ ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ မာရီနာ ကတော့ ဘယ်ကွန်ပျူတာမှ ဖြေရှင်းလို့ မရနိုင်တဲ့ "၈ ဘက်မြင် (8D) နဲ့ ၂၄ ဘက်မြင် (24D) အာကာသထဲမှာ ဘယ်လိုစီမံမလဲ" ဆိုတဲ့ အလွန်နက်နဲတဲ့ ပြဿနာကြီးကို သူမရဲ့ Magic Function တွေနဲ့ အံ့မခန်း အဖြေရှာနိုင်ခဲ့လို့ ဒီဆုကို ချီးမြှင့်ခံရတာပါ။ သူမ ဆုရတဲ့ ၂၀၂၂ ခုနှစ်က ဒီဆုပေးပွဲကို တိုက်တိုက်ဆိုင်ဆိုင် ရုရှားနိုင်ငံ၊ စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့မှာ ကျင်းပဖို့ စီစဉ်ထားခဲ့တာပါ။ ဒါပေမဲ့ ရုရှား-ယူကရိန်း စစ်ပွဲကြောင့် ဖင်လန်နိုင်ငံကို ပြောင်းရွှေ့ကျင်းပခဲ့ရပါတယ်။

Orion ရဲ့ အရှိန် လုံလောက်စွာ ကျဆင်းသွားပြီ ဆိုတာနဲ့ ကက်ပ်ဆူးလ်ကို တည်ငြိမ်စေဖို့ သေးငယ်တဲ့ လေထီးတွေကို အရင်ဖွင့်ပါတယ်။ အဲဒီနောက်မှာတော့ ဧရာမ ပင်မလေထီးကြီး ၃ ခု ကို ဖွင့်ချလိုက်ပါတယ်။ ဒီလေထီးကြီးတွေ အပြည့်အဝ ပွင့်သွားချိန်မှာ တခုစီရဲ့ အရွယ်အစားဟာ အဆောက်အဦးကြီးတခုရဲ့မျက်နှာကြက်လောက် ကျယ်ဝန်းပါတယ်။ သူတို့က ကက်ပ်ဆူးလ်ကြီးရဲ့ အမြန်နှုန်းကို ၁နာရီ မိုင် ၂၀ အထိ လျှော့ချပေးလိုက်ပါတယ်။ နောက်ဆုံးမှာတော့ Orion ဟာ ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ ထဲကို ဘေးကင်းလုံခြုံစွာ ဆင်းသက် လာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ မိနစ်ပိုင်းအတွင်းမှာပဲ အသင့်စောင့်နေတဲ့ အမေရိကန် ရေတပ် ကယ်ဆယ်ရေးအဖွဲ့တွေ ရောက်ရှိလာပြီး အာကာသယာဉ်မှူးတွေကို အပြင်ထွက်လာဖို့ ကူညီပေးကြမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ Artemis II ဟာ အနာဂတ်မှာ လူသားတွေကို လကမ္ဘာပေါ် ပြန်ပို့ဖို့၊ လပေါ်မှာ စခန်းချဖို့နဲ့၊ နောက်ဆုံး အင်္ဂါဂြိုဟ် ဆီကို သွားဖို့အတွက် စနစ်တွေကို စမ်းသပ်မယ့် အရေးအကြီးဆုံး ခရီးစဉ် ဖြစ်ပါတယ်။ အာကာသထဲကနေ ပြန်လာတယ်ဆိုတာ ဟာ စိတ်ကူးကြည့်လို့ရသမျှထဲမှာ အကြမ်းတမ်းဆုံးသော ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေကို ရှင်သန်ကျော်ဖြတ်ရတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အသက်ရှူစရာမရှိတဲ့ လေဟာနယ် ထဲကနေ... နေမျက်နှာပြင်လို ပူပြင်းတဲ့ မီးတောက် တွေ ကြားထဲ... အဲဒီကနေ ရေခဲလိုအေးစက်တဲ့ သမုဒ္ဒရာ ကြီးထဲကို... ဒီအရာအားလုံးကို မိနစ်ပိုင်းအတွင်းမှာ ဖြတ်သန်းသွားရတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၀ရက်နေ့မှာ Artemis II မစ်ရှင်ရဲ့ အာကာသယာဉ်မှူးတွေဟာ ကမ္ဘာမြေဆီ ပြန်ရောက်လာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ အိမ်အပြန်ခရီးစဉ်ဟာ လူသားသမိုင်းတလျှောက် အထူးခြားဆုံးနဲ့ အခမ်းနားဆုံး စွန့်စားခန်းကြီးတခုအဖြစ် မကြာမီ မှတ်တမ်းဝင်တော့မှာပဲ ဖြစ်ပါတော့တယ်။

အာကာသယာဉ်မှူးတွေ ကမ္ဘာကို ဘယ်လိုပြန်လာကြသလဲ ကမ္ဘာမြေရဲ့ အထက် ကီလိုမီတာ ထောင်ပေါင်းများစွာ အကွာ... Artemis II အာကာသယာဉ်ပေါ်မှာ အာကာသယာဉ်မှူး ၄ ဦးဟာ တိတ်ဆိတ်စွာ လိုက်ပါစီးနင်းလာကြပါတယ်။ သူတို့ဟာ ဆယ်စုနှစ် ၅ ခု (အနှစ် ၅၀) ကျော်အတွင်း ဘယ်လူသားမှ မရောက်ဖူးသေးတဲ့ နေရာအထိ ခရီးနှင်ခဲ့ကြတာပါ။ လကမ္ဘာရဲ့ အမှောင်ဘက်ခြမ်းကို ပတ်ပြီး သူ့ရဲ့ အလှတရားတွေကို အနီးကပ် မြင်တွေ့ကြရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ စတင်ထွက်ခွာချိန်ကနေ ၁၀ရက်နီးပါး ကြာချိန်မှာတော့ ဒီမစ်ရှင်ရဲ့ အန္တရာယ်အများဆုံး အပိုင်းကို ရောက်ရှိလာပါပြီ။ အဲဒါကတော့ ကမ္ဘာမြေဆီကို ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခြင်း ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ လပေါ်ဆင်းသက်ခဲ့တဲ့ အရင် အပိုလို မစ်ရှင်တွေနဲ့ မတူဘဲ Artemis II ဟာ လကမ္ဘာပေါ်ကို မဆင်းသက်ပါဘူး။ လကို အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းမယ့် (Flyby) မစ်ရှင်တခု ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီအစား လရဲ့ ဆွဲငင်အားကို လောက်လေးခွတခုလို အသုံးပြုပြီး ကမ္ဘာမြေဆီကို အရှိန်အဟုန်ပြင်းစွာနဲ့ အိမ်အပြန်ခရီး စတင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို ပျံသန်းမှုပုံစံကို Free-return trajectory (လွတ်လပ်စွာ ပြန်လည်ဝင်ရောက်မယ့် လမ်းကြောင်း) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဒီလမ်းကြောင်းကို သေသေချာချာ တွက်ချက်ရေးဆွဲထားတဲ့အတွက်၊ တကယ်လို့ အင်ဂျင်စက်ချို့ယွင်းမှု တခုခုဖြစ်ခဲ့ရင်တောင် လရဲ့ဆွဲငင်အားက သူ့အလိုလို ကမ္ဘာမြေဆီ လောက်လေးခွနဲ့ ပစ်လွှတ်လိုက်သလို ပြန်ရောက်အောင် ခေါ်ဆောင်လာပေးမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အာကာသယာဉ်မှူးတွေဟာ Orion အာကာသယာဉ် ထဲမှာ လိုက်ပါလာကြတာပါ။ အဲဒီယာဉ်မှာ အဓိက အစိတ်အပိုင်း ၂ ခု ပါဝင်ပါတယ်။ ပထမ တခုကတော့ Crew module ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကတော့ အာကာသယာဉ်မှူးများ ရှိနေတဲ့ Capsule ဖြစ်ပါတယ်။ ဒုတိယ တခုကတော့ Service module ဖြစ်ပါတယ်။ သူကတော့ စွမ်းအင်၊ တွန်းကန်အားနဲ့ အောက်ဆီဂျင် ထောက်ပံ့ပေးတဲ့ အခန်းဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာမြေလေထုနဲ့ မထိတွေ့ခင်လေးမှာပဲ အလွန်အရေးကြီးတဲ့ အဆင့်တခုကို လုပ်ဆောင်ရပါတော့တယ်။ Orion ဟာ သူ့ရဲ့ Service module ကြီးကို ဖြုတ်ချပြီး ခွဲထွက်ရပါတယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ကမ္ဘာ့လေထုထဲ ပြန်ဝင်တဲ့အခါ ဖြစ်ပေါ်လာမယ့် ငရဲမီးလို ပြင်းထန်တဲ့ အပူဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိအောင် Crew module (ယာဉ်မှူးအခန်း) ကက်ပ်ဆူးလ်လေး တခုတည်းကိုပဲ အထူးဒီဇိုင်းဆွဲ တည်ဆောက်ထားလို့ပါ။ သူ့တာဝန် ပြီးဆုံးသွားပြီဖြစ်တဲ့ Service module ကတော့ လေထုထဲမှာပဲ ဥက္ကာပျံတခုလို လောင်ကျွမ်းပျက်စီး သွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာ့လေထုထဲ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခြင်း ဟာ အာကာသခရီးစဉ်တခုရဲ့ အန္တရာယ်အများဆုံး အခိုက်အတန့်ပါ။ Orion ဟာ ကမ္ဘာ့လေထုအထက်ပိုင်းကို ၁နာရီကို ၂၅,၀၀၀ မိုင် နှုန်းနဲ့ ထိုးဆင်းလာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ သေနတ်ကျည်ဆန်ထက် ၁၅ဆလောက် ပိုမြန်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ တနိုင်ငံလုံးစာ အကျယ်အဝန်းကို ၂ မိနစ်လောက်နဲ့ ဖြတ်သန်းသွားနိုင်တဲ့ အမြန်နှုန်းဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလောက် အရှိန်ပြင်းလွန်းတဲ့အတွက် လေထုနဲ့ ထိတွေ့လိုက်တဲ့အခါ လေတွေက ဖိသိပ်ခံရပြီး ပူပြင်းလာရာကနေ၊ ကက်ပ်ဆူးလ်ရဲ့ အပြင်ဘက် အပူချိန်ဟာ ၂,၈၀၀ ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်စ် (၅,၀၀၀ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်) အထိ ရောက်ရှိသွားပါတယ်။ ဒါဟာ နေမင်းကြီးရဲ့ မျက်နှာပြင် အပူချိန် ထက်ဝက်နီးပါးလောက် ပူပြင်းတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအပူဒဏ်ကို ရှင်သန်ကျော်ဖြတ်နိုင်ဖို့အတွက် Orion အောက်ခြေမှာ အပူခံဒိုင်း (Heat shield) ကို တပ်ဆင်ထားပါတယ်။ ဒီအပူခံဒိုင်းဟာ အပူကို စုပ်ခံထားရုံ သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ သူကိုယ်တိုင်က အရည်ပျော် လောင်ကျွမ်းသွားပြီး (Ablative process)၊ အပူတွေကို သူ့ကိုယ်နဲ့အတူ လေထဲကို သယ်ဆောင်သွားကာ အတွင်းထဲက အာကာသယာဉ်မှူးတွေကို အေးမြနေအောင် ကာကွယ်ပေးတာ ဖြစ်ပါတယ်။ (မှတ်ချက် - ဒီလို မီးတောက်တွေနဲ့ ဝန်းရံခံထားရတဲ့ အချိန်မှာ Plasma အလွှာကြီးက ရေဒီယိုလှိုင်းတွေကို ပိတ်ဆို့လိုက်တဲ့အတွက် ကမ္ဘာမြေနဲ့ အာကာသယာဉ်မှူးတွေကြား ဆက်သွယ်ရေး လုံးဝပြတ်တောက်သွားတဲ့ Blackout မိနစ်များ ကို အသဲယားဖွယ် ဖြတ်သန်းရမှာ ဖြစ်ပါတယ်)။ အရင် အပိုလို အာကာသယာဉ်တွေနဲ့ မတူဘဲ Orion ဟာ Skip reentry (ခုန်ပျံ ဝင်ရောက်ခြင်း) ဆိုတဲ့ နည်းပညာသစ်ကို သမိုင်းမှာ ပထမဆုံးအကြိမ် အသုံးပြုထားပါတယ်။ ကက်ပ်ဆူးလ်လေးဟာ လေထုထဲကို တည့်တည့် ထိုးဆင်းသွားမယ့်အစား ၁။ လေထုထဲကို ပထမတကြိမ် ဝင်ရောက်တယ် ၂။ ပြီးရင် လေထုအပြင်ဘက် အာကာသထဲကို ခဏ ပြန်ထွက်သွားတယ် ၃။ ပြီးမှ လေထုထဲကို ဒုတိယအကြိမ် ပြန်ဝင်လာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ရေကန်ထဲကို ကျောက်ခဲပြားလေး ပစ်ပေါက်လိုက်ရင် ရေပြင်ပေါ်မှာ ခုန်၊ ခုန် ပြီး သွားသလိုမျိုးပါပဲ။ အသံထက်မြန်တဲ့ အမြန်နှုန်းနဲ့ လုပ်ဆောင်နေတာပါ။ ဒီလို လုပ်ဆောင်ခြင်းက အာကာသယာဉ်မှူးတွေအပေါ်သက်ရောက်မယ့် ပြင်းထန်တဲ့ ဖိအား (G-force) ကို တဝက်လောက် လျှော့ချပေးနိုင်သလို ဆင်းသက်မယ့် နေရာကိုလည်း ပိုမို တိကျစေပါတယ်။

ဒီလိုနဲ့ ဓာတ်ခွဲခန်းကြွက်တွေနဲ့ ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ ရိုးရှင်းတဲ့ စမ်းသပ်မှုလေးကနေ... ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ဆဲလ်တိုင်းကို ကာကွယ်ပေးတဲ့ ကိုယ်ရံတော် ဗီတာမင်တခုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့တဲ့အထိ... ဗီတာမင်အီး ဟာ လူသားဇီဝဗေဒရဲ့ အလွှာသစ်တခုကို ဖွင့်ဟပြသခဲ့တာပဲ ဖြစ်ပါတော့တယ်။

ဗီတာမင်'အီး'ကို ဘယ်လိုရှာတွေ့ခဲ့တာလဲ ၂၀ ရာစု အစောပိုင်းကာလတွေမှာ သိပ္ပံပညာရှင်တွေဟာ အာဟာရဗေဒနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ပဟေဠိတွေကို လုံးဝနီးပါး ဖြေရှင်းနိုင်ပြီလို့ ထင်မှတ်ခဲ့ကြပါတယ်။ သူတို့ဟာ ခန္ဓာကိုယ်အတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်တဲ့ အာဟာရဓာတ် အတော်များများကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ထားပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ ကြက်မျက်သင့်ရောဂါအတွက် ဗီတာမင်အေ၊ ဘယ်ရီဘယ်ရီအတွက် ဗီတာမင်ဘီ၊ စကာဗီရောဂါအတွက် ဗီတာမင်စီ နဲ့ အရိုးပျော့ရောဂါအတွက် ဗီတာမင်ဒီ ဆိုပြီး ပဟေဠိ အားလုံး ပြီးပြည့်စုံလုနီးပါး ဖြစ်နေပြီလို့ ထင်ရပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီအချိန် ၁၉၂၂ ခုနှစ်မှာ ကယ်လီဖိုးနီးယား တက္ကသိုလ် (ဘာကလေ) ဓာတ်ခွဲခန်းတခုထဲက မမျှော်လင့်ထားတဲ့ စမ်းသပ်မှုတခုကနေ အာဟာရဗေဒလောကကို အကြီးအကျယ် လှုပ်ခတ်သွားစေမယ့် အဖြစ်အပျက်တခု ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပါတယ်။ သုတေသီ နှစ်ဦးဖြစ်တဲ့ Herbert McLean Evans နဲ့ Katharine Scott Bishop တို့ဟာ ဓာတ်ခွဲခန်းကြွက်တွေရဲ့ မျိုးပွားခြင်းဖြစ်စဉ်ကို လေ့လာနေကြတာပါ။ သူတို့ဟာ ကြွက်တွေကို စနစ်တကျ ထိန်းချုပ်ဖော်စပ်ထားတဲ့ အစားအစာတွေဖြစ်တဲ့ ပရိုတင်း၊ ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်၊ အဆီ နဲ့ အဲဒီခေတ်က လူသိများပြီးသား ဗီတာမင် (A, B, C, D) တွေ အားလုံးကို အပြည့်အစုံ ကျွေးမွေးထားပါတယ်။ အဲဒီကြွက်တွေဟာ ကြီးထွားလာတယ်၊ ကြည့်ရတာ လုံးဝကို ကျန်းမာသန်စွမ်းနေပုံ ရပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြဿနာတခု ရှိနေပါတယ်။ အမတွေဟာ ကိုယ်ဝန်ဆောင်နိုင်ပေမဲ့ အဆုံးထိ မမွေးနိုင်ဘဲ သန္ဓေသားတွေ အမြဲတမ်း ပျက်ကျသွားပါတယ်။ အထီးတွေဆိုရင်လည်း မျိုးပွားနိုင်စွမ်း လုံးဝ ဆုံးရှုံးသွားကြပါတယ်။ "ခန္ဓာကိုယ်ကြီးက ကျန်းမာနေလျက်နဲ့ ဘာလို့ မျိုးဆက်သစ် မပွားနိုင်ကြတာလဲ" ဒီလိုနဲ့ အီဗန်စ် နဲ့ ဘစ်ရှော့ပ် တို့ဟာ စမ်းသပ်မှုတွေ စတင်ပြုလုပ်ပါတော့တယ်။ သူတို့ဟာ ကြွက်တွေရဲ့ အစားအစာထဲကို တခြားအစားအစာ အမျိုးအစားတွေ ပြန်ထည့်ကျွေးကြည့်ပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ဂျုံပင်ပေါက် (Wheat germ) နဲ့ ဆလတ်ရွက်လို အရွက်စိမ်း ဟင်းသီးဟင်းရွက်တွေ ကို ထည့်ကျွေးလိုက်တဲ့အခါ...အံ့ဩစရာကောင်းတဲ့ အရာတခု ဖြစ်လာပါတယ်။ ကြွက်တွေဟာ မျိုးပွားနိုင်စွမ်း ပြန်လည်ရရှိသွားပြီး ကျန်းမာတဲ့ ကြွက်ပေါက်စလေးတွေကို အောင်မြင်စွာ မွေးဖွားနိုင်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါကနေတဆင့် အလွန်အရေးကြီးတဲ့ ကောက်ချက်တခုကို ရရှိခဲ့ပါတယ်။ "ဒီအစားအစာတွေထဲမှာ မျိုးပွားနိုင်စွမ်းအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်တဲ့ အမည်မသိ ဓာတ်တမျိုး သေချာပေါက် ပါဝင်နေတယ်" ဆိုတာပါပဲ။ သုတေသီတွေက အဲဒီ စိတ်ဝင်စားဖို့ကောင်းတဲ့ ဓာတ်ကို Factor X လို့ နာမည်ပေးခဲ့ပါတယ်။ နှစ်အနည်းငယ် ကြာတဲ့အခါမှာတော့ အဲဒါကို တရားဝင် အမည်အဖြစ် စာလုံးစဉ်အလိုက် ဗီတာမင်အီး(Vitamin E) လို့ သတ်မှတ်ခဲ့ပါတယ်။ ပညာရှင်တွေက သူ့ကို သိပ္ပံအမည်အဖြစ် Tocopherol လို့ ပေးခဲ့ပါတယ်။ ဂရိဘာသာစကားအရ Tokos (ကလေး) နဲ့ Phero (သယ်ဆောင်ခြင်း/မွေးဖွားခြင်း) ကို ပေါင်းစပ်ထားပြီး ကလေးမွေးဖွားစေသော အရာ လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ သုတေသနတွေ ဆက်လုပ်လာတာနဲ့အမျှ ဗီတာမင်အီး တကယ်တမ်း ဘာလုပ်ပေးသလဲဆိုတာကို သိပ္ပံပညာရှင်တွေ ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ သူဟာ အလွန်အစွမ်းထက်တဲ့ Antioxidant (ဓာတ်တိုးဆန့်ကျင်ပစ္စည်း) အဖြစ် လုပ်ဆောင်ပေးပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ အသက်ရှူခြင်း၊ အစာချေဖျက်ခြင်းကနေ Free radicals လို့ခေါ်တဲ့ မတည်ငြိမ်တဲ့ အဆိပ်အတောက် မော်လီကျူးတွေ အမြဲထွက်ပေါ်နေပါတယ်။ အဲဒီကောင်တွေက ကျန်းမာတဲ့ ဆဲလ်တွေကို လိုက်လံတိုက်ခိုက် ဖျက်ဆီးပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ဗီတာမင်အီး က Bodyguard ကြီးလို ဝင်လာပြီး အဲဒီအဆိပ်အတောက်တွေကို သူ့ကိုယ်သူ စတေးပြီး ဝင်ရောက်ဖမ်းယူ ချေဖျက်ပေးလိုက်တာပါ။ ဒါဟာ ဆဲလ်အမြှေးပါးများ (Cell membranes) မပေါက်ပြဲအောင် ကာကွယ်ပေးခြင်း ၊ မျိုးပွားအင်္ဂါ တစ်ရှူးများ (Reproductive tissues) ကျန်းမာစေခြင်း ၊ အရေပြား နဲ့ မျက်လုံး ကျန်းမာရေးကို ထိန်းသိမ်းပေးခြင်း ၊ ကိုယ်ခံအားစနစ် (Immune system) အလုပ်လုပ်ပုံကို ထောက်ပံ့ပေးခြင်း စတဲ့ အရာတွေအတွက် အရေးကြီးပါတယ်။ ဗီတာမင်အီး သာ မရှိရင် ဆဲလ်တွေဟာ အလွယ်တကူ ပျက်စီးသွားပြီး မြန်မြန် အိုမင်းရင့်ရော်လာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ တခြားဗီတာမင်တွေထက်စာရင် ဗီတာမင်အီး ကို ဖော်ထုတ်ဖို့ ခက်ခဲခဲ့ရတဲ့ အကြောင်းရင်းတွေကတော့ Scurvy ဒါမှမဟုတ် အရိုးပျော့ရောဂါ တွေလို ချက်ချင်းသေစေလောက်တဲ့ ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ ပြင်ပ လက္ခဏာတွေ မပြပါဘူး။ မျိုးပွားခြင်း နဲ့ ဆဲလ်များအိုမင်းခြင်း လိုမျိုး မျက်စိနဲ့မမြင်ရတဲ့ ရေရှည်ဖြစ်စဉ်တွေ အပေါ်မှာသာ သက်ရောက်မှု ရှိလို့ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါအပြင် ဟင်းသီးဟင်းရွက်ဆီ၊ အခွံမာသီးတွေ၊ အစေ့အဆန်တွေနဲ့ အစားအစာ အတော်များများမှာ အလိုအလျောက် ပါဝင်နေတဲ့အတွက် သူ့ကို သီးသန့် ခွဲထုတ်ဖို့ ပိုခက်ခဲခဲ့ပါတယ်။ ဗီတာမင်အီး ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုဟာ အာဟာရဗေဒနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ သိပ္ပံပညာရှင်တွေရဲ့ နားလည်မှုကို ပိုမို ကျယ်ပြန့်သွားစေခဲ့ပါတယ်။

အမှိုက်ကို မီးရှို့ပြီး လျှပ်စစ်ထုတ် ပြာကို ကျွန်းလုပ်ပြီး အပန်းဖြေတဲ့ နိုင်ငံ စင်ကာပူနိုင်ငံဆိုတာ မြေနေရာ အလွန်ရှားပါးတဲ့ ကျွန်းနိုင်ငံလေး ဖြစ်ပါတယ်။ ဧရိယာ ၂၈၄ စတုရန်းမိုင် သာရှိပြီး လူဦးရေ ၆ သန်းခန့် နေထိုင်တာကြောင့် လူဦးရေသိပ်သည်းဆ အလွန်ထူထပ်ပါတယ်။ ဒီနိုင်ငံမှာ နေ့စဉ်ထွက်ရှိနေတဲ့ တန်ချိန်ထောင်ပေါင်းများစွာသော အမှိုက်တွေကို ဘယ်လိုစွန့်ပစ်ကြသလဲ။ မြေမြှုပ်စရာ နေရာမရှိတဲ့ သူတို့နိုင်ငံအတွက် အဖြေကတော့ ရှင်းပါတယ်။ အမှိုက်ကို စွမ်းအင်အဖြစ် ပြောင်းလဲပစ်ခြင်း နဲ့ "အမှိုက်မရှိတဲ့နိုင်ငံ (Zero Waste Nation) ဖြစ်အောင် တည်ဆောက်ခြင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ စင်ကာပူရဲ့ အမှိုက်စွန့်ပစ်မှုစနစ်ကို အမျိုးသားပတ်ဝန်းကျင်အေဂျင်စီ (NEA) က ဦးဆောင်ပါတယ်။ နေ့စဉ် အိမ်တွေ၊ စက်ရုံတွေကထွက်တဲ့ အမှိုက်တွေကို သန့်ရှင်းရေးကုမ္ပဏီကြီးတွေက လိုက်လံသိမ်းဆည်းပြီး မြေကြီးထဲ ချက်ချင်းမမြှုပ်ပါဘူး။ TuasOne, Senoko အပါအဝင် နိုင်ငံတဝန်းမှာရှိတဲ့ အမှိုက်မီးရှို့စွမ်းအင်ထုတ်စက်ရုံ (Waste-to-Energy Plants) ၄ ရုံဆီကို ပို့ဆောင်ပါတယ်။ ဒီစက်ရုံတွေက အမှိုက်တွေကို မီးရှို့လိုက်တဲ့အခါ အမှိုက်ပမာဏ ဟာ ၉၀% အထိ လျော့ကျသွားပါတယ်။ မီးရှို့ရာကနေ ထွက်လာတဲ့ အပူစွမ်းအင်ကိုသုံးပြီး လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်လုပ်ပါတယ်။ ဒီလျှပ်စစ်မီးဟာ စင်ကာပူတစ်နိုင်ငံလုံး လိုအပ်ချက်ရဲ့ ၃% လောက်ကို ပြန်လည်ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်ပါတယ်။ မီးရှို့ပြီး ကျန်လိုက်တဲ့ "ပြာ" တွေကို ဘယ်နားသွားထားမလဲ။ စင်ကာပူဟာ ဒီပြာတွေနဲ့ ပင်လယ်ထဲမှာ ကျွန်းအသစ်တစ်ခု တည်ဆောက်ထားပါတယ်။ အဲဒါကတော့ Semakau Landfill ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ အမှိုက်ပုံလို့ နာမည်တပ်ထားပေမယ့် အနံ့ဆိုးလုံးဝမထွက်ပါဘူး။ ဒီကျွန်းပေါ်မှာ သစ်ပင်ပန်းမန်တွေ စိုက်ပျိုးထားပြီး ဒီရေတောတွေ၊ သန္တာကျောက်တန်းတွေနဲ့ ဂေဟစနစ်ကို မပျက်စီးအောင် ထိန်းသိမ်းထားလို့ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည်တွေတောင် လာရောက်လေ့လာလည်ပတ်နိုင်တဲ့ "Eco-park" တစ်ခုလို ဖြစ်နေပါတယ်။ (လက်ရှိနှုန်းထားအရဆိုရင်တော့ ဒီကျွန်းဟာ ၂၀၃၅ ခုနှစ်မှာ ပြည့်သွားမယ်လို့ ခန့်မှန်းထားပါတယ်)။ Semakau ကျွန်းသက်တမ်းကို ဆွဲဆန့်ဖို့အတွက် မီးရှို့ပြီးထွက်လာတဲ့ ပြာတွေကို လမ်းခင်းရာမှာသုံးတဲ့ သဲအဖြစ် ပြန်လည်ပြောင်းလဲတဲ့ NEWSand နည်းပညာကိုလည်း အသုံးပြုနေပါပြီ။ ဒါ့အပြင် အဆောက်အအုံ အများစုရဲ့ အောက်မှာ အပြာရောင် အမှိုက်ပုံးတွေ ထားရှိပြီး စက္ကူ၊ ပလတ်စတစ်၊ ဖန် နဲ့ သတ္တုတွေကို ပြန်လည်အသုံးပြုဖို့ စီစဉ်ထားပါတယ်။ အထူးသဖြင့် အီလက်ထရောနစ်အမှိုက် ၊ အစားအသောက်အမှိုက် နဲ့ ထုပ်ပိုးပစ္စည်းအမှိုက် တွေကို အဓိကထား လျှော့ချနေပါတယ်။ လာမယ့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့ မှာ စတင်မယ့် စိတ်ဝင်စားစရာ စီမံကိန်းတစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ "Beverage Container Return Scheme" ပါ။ ရေသန့်ဘူး၊ အချိုရည်ဘူးခွံတွေကို သတ်မှတ်ထားတဲ့ နေရာတွေမှာ ပြန်လာထည့်ရင် တစ်ဘူးကို ၁၀ ဆင့် ပြန်အမ်းငွေ ရရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ပြည်သူတွေကို အချို့အမှိုက်တွေဟာ ပြန်သုံးလို့ရတဲ့ ပစ္စည်းတွေ အဖြစ် မြင်လာအောင် မက်လုံးပေးလိုက်တာပါပဲ။ ၂၀၂၇ ခုနှစ်မှာ အဆင့်လိုက် ပြီးစီးမယ့် "Tuas Nexus" စီမံကိန်းကြီးကတော့ ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး ဖြစ်ပါတယ်။ သူက အမှိုက်စီမံခန့်ခွဲမှုစက်ရုံ (IWMF) နဲ့ ရေဆိုးသန့်စင်စက်ရုံ (Water Reclamation Plant) ကို တနေရာတည်းမှာ ပေါင်းစည်းထားမှာပါ။ အမှိုက်မီးရှို့လို့ထွက်တဲ့ လျှပ်စစ်ကို ရေသန့်စင်ဖို့ သုံးမယ်။ ရေသန့်စင်ရာကထွက်တဲ့ ဇီဝဓာတ်ငွေ့ကို မီးရှို့စက်ရုံအတွက် သုံးမယ်။ ဒီလိုနည်းနဲ့ စွမ်းအင်ကို အမြင့်ဆုံး ခြိုးခြံချွေတာမယ့် စနစ်ဖြစ်ပါတယ်။ စင်ကာပူရဲ့ ရည်မှန်းချက်ကတော့ ၂၀၃၀ ပြည့်နှစ်အရောက်မှာ အမှိုက်ပြန်လည်အသုံးပြုမှုနှုန်း (Recycling Rate) ကို ၇၀% အထိ ရောက်ရှိဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ မြေနေရာကျဉ်းကျပ်မှုကို နည်းပညာနဲ့ အဖြေရှာပြီး အမှိုက်ကိုတောင် တန်ဖိုးရှိတဲ့ အရာအဖြစ် ပြောင်းလဲပစ်လိုက်တဲ့ စင်ကာပူရဲ့ စနစ်ဟာ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများအတွက် စံပြမော်ဒယ်တစ်ခု ဖြစ်နေပါတော့တယ်။

"စာအုပ်ဖတ်ဖို့ အချိန်မရှိဘူး" လို့ ပြောနေရင်း Reel တစ်ခုပြီးတစ်ခု Scroll နေမိတဲ့သူလေးတွေရှိလား? 👀 ရှိနေတယ်ဆိုရင်တော့ အခုမိတ်ဆက်ပေးမယ့် Program လေးအကြောင်း အဆုံးအထိလိုက်ဖတ်ကြည့်လိုက်ပါတော့နော် STEMSphere က မကြာခင်ပြုလုပ်သွားမယ့် ၆ ပတ်တာ Page by Page Program လေးက စာအုပ်အများကြီးတစ်ယောက်တည်းဖတ်ရုံတင်မက စာပေတွေကို အတူတူ ခံစားကြည့်ဖို့ ပိုရည်ရွယ်ပါတယ်။ 🪡 တစ်ပတ်ကို တစ်ရက်နှုန်းနဲ့ သောကြာနေ့ည ၇ နာရီမှာ စာပေအမျိုးအစားများစွာ၊ စာပေလက်ရာများစွာကို အတူတူခံစားဆွေးနွေးကြည့်နိုင်မယ့် 6 Weeks Reading Club လေးကို စီစဉ်ထားပါတယ်။ ဇွန်လ ၂၆ ရက်နေ့ကစပြီး သောကြာနေ့ ည ၇ နာရီတိုင်း၊ ၆ ပတ်တာအတွင်း မတူညီတဲ့ အကြောင်းအရာတွေ၊ စာရေးဆရာမျိုးစုံရဲ့ လက်ရာတွေ၊ စာပေပုံစံအမျိုးမျိုးကို Moderator များစွာနဲ့အတူ ဆွေးနွေးသွားကြမှာပါ။ အများဆုံးလူဦးရေ ၁၅ ယောက်သာ လက်ခံမှာဖြစ်လို့ ဒီစကားဝိုင်းလေးရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ချင်တယ်ဆိုရင် စောစောလေး Join ထားဖို့တော့ လိုပါတယ်နော် 🫶🏻 အရေးကြီးဆုံးအချက်ကတော့ အဆုံးထိ အတူတူ ရှိနေပေးတဲ့သူတွေအတွက် စာအုပ်လက်ဆောင်လေးတွေလည်း ပြင်ဆင်ထားသေးတာမို့ အခုပဲ စာရင်းပေးလိုက်တော့နော် 🌷 https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeLL2GMijwL6f8m8JerOSU9jR9MMuK_uTTWqMWzIB0P2Vae9w/viewform?usp=publish-editor စာဖတ်မယ်၊ တွေးမယ်၊ မျှဝေမယ်။ #ReadingClub #PagebyPageProgram #STEMSphere