ادبیات سئونلر
Відкрити в Telegram
بوکانال ادبیات سئونلر قوروپونون سئچیلمیش اثرلری دیر کانالدا کی یازیلاری کانالین لینکینی وئرمک شرطی ایله پایلاشماق اولار.
Показати більше3 129
Підписники
-124 години
+137 днів
+2030 днів
Архів дописів
3 130
تهران
سارا_رئیس‌زاده (سارای)
چیگنیمه چؤکموش غربتی
داشیییرام یئر آلتینا
یول اوزونو
قادینلار یورغونلوق ساتیر
کیشی‌لر بوزوشور، آسلانیر، یاتیر
سونرا
تهرانین آجی باغیرساقلاریندا
ار‌ییب گئدیریک
گئدیریک‌سه یئتیشمیریک ائوه!
مین ماشین گیریب قولاغیما
مین اؤزگه آدام گؤزلریمی آیاقلاییر
بارماقلاریم ائو دئیه سایاقلاییر
بئینیمده آنجاق تکجه آتیب-دوشور:
آپارتمان
آپارتمان
آپارتمان
ائوه یئتیشسئیدیم‌سه
بو گونکو یارالاریمی سویوناردیم
سئیر‌ک آزادلیغیمی سریب یاتاردیم.
آسفالت اود پوسکورور هر اؤپوشونده آیاقلارا
خاطیره‌لر ار‌ییر قیرخ درجه یادداشدا
بوزارمیش آرزی کؤپویو ساتیرلار هر آددیم باشی
دوغرودورمو تهران گاه دامارین کسیر کسیشمه‌لرده؟
بو اوزون قارا تنگه‌لردن
بیر قاپی دیله‌مک
نه آدلانیر بو شهرده؟
کولک دیلکی یارپاقلاریندا هیس باسمیش آغاجلار دا
سو دیلیندن آنلامیرلار
سلام جوابلامیرلار
زیبیل قابیلاری ال بسله‌ین شهر!
ائوه وارمالییام!
ائوه
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
3 130
Repost from ادبیات سئونلر
اوشاق ادبیاتی
هرهفته پنجشنبه گونو ادبیات سئونلر کانالیندا .
اوشاق ادبیاتینا دایر یازیلارینیزی بیزه گوندرین
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
3 130
بو فصله داخیل ائدیلمیش، کیتابین گوزللیک سرحدلرینی گئنیشلَندیرن اوشاقلار اوچون اولمایان متنلر موحاریبه ادبیاتینین اوشاق یادداشی ایله علاقه‌سی حاقّیندا تصوّر یاراتماقلا، اوشاغین موحاریبه بحثینده توتدوغو یئری گئنیش منظره‌ده گؤسترمک رولو داشیییر.
اوشاق ادبیاتینین تقدیری یالنیز بدیع متندن آسیلی دئییل. دئمک، درسلیک مسئله‌سی تعلیم پرابلمی سرحدلرینی آشاراق ادبی سیاست و بدیع یادداش مسئله‌سینه چئوریلیر. ائلناره آکیمووانین بو موضوعایا مراجعتی کیتابین موضوعسونو متنین اؤزوندن اونون فورمالاشدیغی دانشگاهی محیطه دوغرو گئنیشلَندیریر. معاصر اوشاغین مطالعه عادتینه (اگر وارسا!) اهمیتلی تأثیر گؤستَرَن معلومات محیطی، گؤرونوش یادداشی، دونیایا چیخیشی ائله بیر حدّه دَییشیلیب کی، اونا اؤتن عصرلرین اوخو مدل‌لری ایله مراجعت ائتمک مومکون دئییل. درسلیک یالنیز دؤورون یاخشی اثرلرینی بیر آرا‌یا توپلاماقلا معاصر ساییلا بیلمز؛ سئچیمین اؤزو ادبیاتین چاغداشلیغی تصوّرو‌نه اساسلانمالی دیر. بوگونکی حادثه و موضوع‌لارا مراجعت اثرین گوندمده اولماسینی تأمین ائتسه ده، معاصرلییینە دلالت ائتمیر. آکتواللیق گوندمده‌کی مسئله‌لرین ادبیاتا گتیریلمه‌سی ایله باغلی‌دیرسا، معاصرلیک قاوراییش مودلینین فرقلی‌لییی، مناسبت‌لرین یئنی چالارلارینین عکسی، دیل و پوئتیک فورمانین همان دَییشیک‌لیک‌لره اویغونلوغو ایله معیّن‌لَشیر. اوشاق ادبیاتی تنقیدی ایله یاناشی، درسلیک‌لره نظارت مکانیمیز ده گوندمده اولان مسئله‌لرین ادبیاتدا هانسی بدیع سطح‌ده ایشلَنمه‌سینه و معاصر پوئتیک تفکر‌ده نئجه ایفا‌ده اولوندوغونا دیقّت یئتیرمه‌لیدیر.
موصاحیبه و موذاکیره‌لردن عبارت فصل‌ده تنقیدچی بو و یا دیگر گوندمده اولان پرابلم‌لری اوزه چیخارارکن اؤز موضعینی ایفا‌ده ائتمکدن چوخ، پروسئسین دیگر ایشتیراکچیلارینین مولاحظه‌لرینه میدان یارادیر. بو ماتریاللار اوشاق ادبیاتی مسئله‌لرینه داییر چوخ‌سَس‌لیلیک شرایطینده گؤرونَن منظره‌نی ایزلمه‌یه امکان وئریر.
«آذربایجان اوشاق ادبیاتی: تاریخی تجربه‌سی و معاصر ایستیقامَت‌لری» کیتابی بو ساحه‌نی یالنیز یازیچی و تنقیدچیدَن عبارت قاپالی سیستم کیمی تقدیم ائتمیر. گله‌جَه‌یین ادبیاتینین مسئولیتینین نشر‌یات، مدرسه، معلم، والدین، کیتابخانا، تنقیدچی و نهایت، بالاجا اوخوجونون اؤزو کیمی، آیری‌آیری قوروم و شخص‌لرین اوزرینه دوشدویو منظره‌نی یارادیر. بو معنا‌دا، کیتابین گئنیش موضوعسو اوشاق ادبیاتینی بوتؤو بیر ادبی ـ فرهنگی محیط کیمی گؤرمَه‌یه امکان وئریر. کیتابین مختلف فصللریندن کئچن اساس فیکر ایسه دَییشمیر: بالاجا اوخوجو اوچون یازیلان متنه مناسبتده گوذشته یول وئرمَه‌یَن جدّی ادبی معیار لازیمدیر. بو باخیمدان، فیلو‌لوژییا علوملاری دوکتورو ائلناره آکیمووانین «آذربایجان اوشاق ادبیاتی: تاریخی تجربه‌سی و معاصر ایستیقامَت‌لری» کیتابینین اساس اهمیتی اوشاق ادبیاتینا مناسبتده فورمالاشمیش عنعنوی تصوّر‌لره یئنی‌دن نظر سالماغا سوق ائتمه‌سیندەدیر.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
3 130
مؤلف سئوینج ائلسورین پوئزیاسین‌دا طبیعت عنصرلری و ائو اشیا‌لارینا دا اینسانلار قدر دو‌یاریلیقلا یا‌ناشیلدیغینی وورغولاییر؛ بو پوئتیک دونیادا جانسیز اشیالار ده «اوره‌یی» اولان وارلیقلارا چئوریلیر. جانلی ایله جانسیز آراسینداکی سرحد بالاجالارین تفکرونده هله تام آیدین اولمادیغیندان، سئوینج ائلسورین شعرلرینده‌کی بو خصوصیتین اوشاق قاوراییشی ایله سَس‌لَشمه‌سی ادبیات‌شوناسین مشاهده‌سینی عومومی ادبیاتین پوئتیک تجربه‌سی ایله علاقه‌لندیریر.
«اوشاق ادبیاتین‌دا موحاریبه و ظفر دو‌یغولاری» فصلینده ده ائلناره آکیمووا اوشاق ادبیاتینین موحاریبه موضوعوسونا مناسبتینی یالنیز بالاجالار اوچون یازیلمیش متن سرحدلری داخیلین‌ده تحلیل ائتمیر. فصل‌ده زاهید خلیلین «دمیر یومروق» آدلی اوشاق کیتابی وطن موحاریبه‌سینین بدیع سالنامه‌سی کیمی نظردن کئچیریلیرسه، امین پیری‌نین یارادیجیلیغیندا موحاریبه مؤلفین حیاتین‌دان کئچمیش آجی گئرچک‌لیک دیر. ائلناره آکیمووا شاعیرین موحاریبه پوئزیاسین‌دا اوشاغی قهرمانلیق بلاغتی‌نین تامام‌لاییجیسی کیمی یوخ، موحاریبه آغریلارینی اؤز جانین‌دا داشییان، اونون دوغوردوغو فَساد‌لارلا عؤمور بویو یاشاماغا و پسیخولوژی سارسینتیلارا دؤزمَیه مجبور قالان اساس پوئتیک اوبراز‌لاردان بیری کیمی نظردن کئچیریر:
«امینین موحاریبه شعرلری بَلکه اونا گؤره فرق‌لَندی کی، او، چاغداش انسانین گئرییه اوغریان دَیَر‌لر سیستمی ایچینده ساواشلاردان عذاب چکن اوشاق اوبراز‌لارینی دونیانین عدالت‌سیزلییینە نمونه کیمی یارادا بیلدی: “هامی‌دان چوخ اوشاقلاری سئور موحاریبه‌لر. کیمینین آلنیدان، کیمینین گؤزوندن اؤپَر. تانری داها تئز سِئودیکلرینی آپاریر، دئییرلر. اللهین اؤپوشودو بَلکه ائله بو گوللەلر؟!”»
اجتماعی یازی کاراکترلی «ارمنیلرین اؤلدوردویو اوشاقلار» اَساسیندا ادبیات‌شوناس اوشاقلارین اؤلومونو یالنیز حربی جنایتین نتیجه‌سی کیمی دَیَر‌لَندیرمیر، دوشمنی اینسانلیغین معنوی سرحدلرینی پوزماسین‌دا ایتّهام ائدیر:
«بو یازیمین آدینی “موحاریبه و اوشاقلار” قویماق ایسته‌دیم. اما بیر آنلیق فیکیرلَشدیم کی، آخی بیز موحاریبه آپاران اؤلکه اولاراق ارمنیلرین اوشاقلارینی اؤلدورمَمیشیک. اونلارین هئچ بیر اوشاغی باشیندان گولله یاراسی آلماییب، اویونجاق‌لارلا اوینادیغی یئرده دوربین‌لی تفنگ‌له وورولماییب، هئچ بیر کؤرپه‌سی یاتاق پالتارین‌دا اوزو ـ گؤزو قانا بولانمیش، اؤلو حالدا تورپاق آلتیندان چیخاریلماییب، هئچ بیر مکتبلی‌سی آمانسیز ترورون قوربانی اولوب آرزولارین‌دان، ایستکلرین‌دن محروم ائدیلمَه‌ییب. و بو دا تقدیرین استهزاسی دیر کی، هر شَئی‌ده ساختا معلومات‌لارا اساسلانان، قوندارما یالانلارلا بَسْلَه‌نَن ارمنیلر گویا بیزیم اونلارین اوشاقلارینی اؤلدورمک خبریمیزی تیراژلایاندا اؤزلرینین اؤلدوردویو بالاجا کؤرپه‌لرین عکس‌لرینی باش‌لارین‌دان یوخاری قالدیریرلار. او باش‌لارین‌دان یوخاری قالدیریلان کؤرپه عکس‌لرینین تانرییا نه قدر یاخین اولدوغونون فرقینه واریرلارمی گؤرَه‌سَن؟»
دونیادان خبرسیز اوشاقلارین موحاریبه دهشت‌لرینین قوربانینا چئوریلمه‌سی اجتماعی فاکت‌لارلا، بدیعی ادبیاتدا پوئتیک سؤزله تقدیم اولونسا دا، هر ایکیسینده گوناه‌سیز کؤرپه‌لرین آه ـ ناله‌سی گؤیلره اوجالیر، پؤهره عؤمورلر چیچک آچمادان قار آلتیندا دون وورور، گولوش‌لر گؤز یاش‌لارینا دؤنوب عؤمور بویو یارالی اوره‌یه آخیر. اَساسدا اوشاق قتل‌لریندن اورَه‌ک آغریسی ایله بَحث ائدن مؤلفین موضوعایا ادبیات پنجره‌سیندن باخماسی، و. هوگو، ف. داستایفسکی و ا. نسینه مراجعتی موحاریبه حاقّیندا دوشونجه‌نی فاکت‌لار چَرچیوه‌سیندن چیخاراراق ادبی شرایطه گتیریر.
«اوشاق ادبیاتین‌دا موحاریبه و ظفر دو‌یغولاری» فصلینده تَدقیقاتچینین موضوعایا مناسبتده‌کی موضعی آیدین گؤرونور: اوشاقلار اوچون موحاریبه ادبیاتی یاراتماق اونلارا یالنیز قهرمانلیقدان بَحث ائتمک، ایگیدلیک اؤرنکلری نُمایش ائتدیرمک، غلبه‌یه سِئوینمکدن عبارت اولمامالیدیر ـ اوشاغا موحاریبه‌نین هم ده، داها چوخ فاجیعه اولدوغونو آنلاتماق، اونون تؤرتدییی ایتکیلری ده گؤسترمک لازیمدیر. عکس حالدا، اوشاق قاوراییشین‌دا ظفر آنلامی آرخاسینداکی آغری و ایتکیلردن تجرید اولونموش دویغوسال یوکسلیشه چئوریلیر، غلبه اؤزونون تاریخی، معنوی درینلییین ایتیریر.
ائلناره آکیمووانین موحاریبه موضوعوسوندا اثرلره مناسبتـی محض بو طلب نقطه‌سینده بوتؤنلَشیر: ظفرین آغرییان یادداشی وار ـ شوجاعت و قهرمانلیقلا، غلبه سِئوینجی ایله یاناشی، ایتکی، اؤلوم، آغری، عذاب دا وار. بدیعی ادبیاتین غایه‌سی ایسه او آغری‌نی صنعتە چئویرمکدیر.
3 130
بو اؤرنکلرده اوشاقلارین پسیخولوژیاسینی، دیل، ایفا‌ده سلیسلیینی، دوزگون تلفوظ عادت‌لرینی، تربیوی یؤنده یئتیشمه‌سینی نظره آلماقدان توتموش، اونلارین حیات، انسان، طبیعتله باغلی تصوّرلرینین دوزگون ایستیقامتده قورولماسینا، تصوّر و تخیل‌لرینین اینکیشاف ائتدیرلمه‌سینه، سؤز ائحتیاطلارینین زَنگینلَشدیریلمه‌سینه قدر بوتون امکانلار وار.»
بورادا «اؤزوندن اولانی» اوشاغا وئرمه‌ک ایده‌سی خصوصی دیققّت چکیر: حیکایه، روایت، آتالار سؤزو، تاپماجا و نغمه‌لر واسطه‌سیله بالاجا اوخوجو اؤز فرهنگی محیطی ایله تانیش اولور. «بالالارا هدیه»یه بو آچیدان باخیش کلاسیکانین معاصر اوشاق ادبیاتی اوچون اهمیتینی، فولکلور اؤرنکلرینین زامانلا دَیَردن دوشمَه‌دیینی، هر یئنی نسلین بو متنلرده اؤزونه یاخین اولانی تاپا بیلدیینی گؤستریر.
عباس صحت حاقّینداکی یازیدا دیقّت داها چوخ اونون میللی اوشاق ادبیاتینین فورمالاشماسین‌دا توتدوغو عملی و یارادیجی موضعه یؤنَلیر. «دبستان» و «رهبر»ده‌کی فَعالییتی، درسلیک‌لرین حاضیرلانماسین‌دا ایشتیراکی، «مکتب»ده چاپ اولونان اثرلری ایله یاناشی، اوشاقلار اوچون یازدیغی متنلرین دیل، فیکر و پوئتیک آیدینلیغی دا نظردن کئچیریلیر. میرزه الاکبر صابیره حصر اولونان مقاله‌ده شاعیرین بو ساحه‌ده‌کی فَعالییتی درسلیک و اوخو کیتاب‌لارینین حاضیرلانماسین‌دا ایشتیراکی، اِئله‌جه ده اوشاقلار اوچون یازدیغی شعرلرین پوئتیک خصوصیتلری اساسیندا آراشدیریلیر. ساده و آنلاشِیقلی دیل، یِیغجام سوژئت، اوبراز‌لارین آیدینلیغی کیمی خصوصیت‌لرین اؤنه چکیلمه‌سی صابیرین متنلرینین اوشاقلار اوچون یازیلْمیش کلاسیک پوئزیا اؤرنگی کیمی یاشارلیغینی ایضاح ائدیر. «جلیل محمدقولو‌زاده‌نین تریاداسی…»ندا ایسه اوشاق ادبیاتینین ایده‌یا قایناقلارینا داها گئنیش ادبی آچیدان یا‌ناشیلیـر و «وطن، ملت، دیل» اوچلويو ادیبین ملی دوشونجه‌سینین اساس دایاق‌لاری کیمی نظردن کئچیریلیر… بو معنا‌دا، فصلین کلاسیک‌لره مراجعتی آذربایجان اوشاق ادبیاتینین معنوی و گوزللیک باخیمیندان یارانماسی معیّن ائدن اساس ایستیقامَت‌لری بیر آرا‌یا گتیریره‌رک کلاسیک ایرثین معاصر ادبی دوشونجه ایله یئنی‌دن قاوْرانیلماسینا امکان یارادیر.
«کلاسیکا مدرن ایشیغیندا» فصلینده مدرنیلیک داها چوخ کلاسیک متنلرین بوگون اوچون اهمیتی و چاغداش اوخوجو ایله مناسبت‌لری شرایطینده آراشدیریلیر. رسول رضا حاقّیندا مقاله‌نین بو فصل‌ده یئر آلماسی دا همان منطیقه اساسلانیر؛ شاعیرین اوشاق پوئزیاسینا گتیر‌دییی یئنیلیک‌لر و بالاجا اوخوجویا مناسبت بو مستوی‌ده نظردن کئچیریلیر. «رسول رضا اوشاق ادبیاتینا دوشوندورمک کیمی حسی گتیریردی» فیکرینین آردینجا شاعیرین پوئتیک فیکرینه مخصوص یئنی مضمون چالارلاری، سسین آهنگی، اوبراز‌لار سیستمی و ایفا‌ده طرزى اوزه‌رین‌ده دایانیلیر: «رسول رضا اوشاق پوئزیاسینا دا درین پوئتیک مندرجه گتیردی: حیاتین هله کشف اولونمامیش طرف‌لرینه پوئتیک مضمون وئردی، هر هانسی فیکری کیچیک یاشلی اوخوجونون قاوراما، درک ائتمه امکانلارینا موافیق اوبراز‌لارلا، لیریک ـ اوسلوبی واحد‌لرله ایفا‌ده ائتمه‌یه اؤزل یاراتماقلا بَرابَر، هم ده اونون دو‌یوم و دوشونجه طرزینین حدودلارینی، تصوّر سینیـرلارینی گئنیشلَندیرمه‌یه یِئلکَن آچا بیلدی.»
«اوشاق متنلری دیسکورس کیمی» فصلینده اساس دیقّت پوئتیک خصوصیت‌لره یؤنَلدییندن سئوینج نورو قیزینین «ملیسا» پووستین‌دن رئال و فانتاستیک عالَمین قوووشدوغو، اوشاقلارین استثماری، تنها‌لیق، آغری و مرحمت کیمی مسئله‌لرین ناغیل پوئتیکاسی ایله تقدیم اولوندوغو متن کیمی بَحث ائدیلیر. پووستین بو خصوصیتی عنعنوی ژانر چَرچیوه‌لرینه سیغمایان چوخ‌قاتلی قورولوشو ایله باغلی مشاهده‌لره ده امکان وئریر. «ملیسا»نین تحلیلینده معنوی دَیَر‌لر، اوبراز‌لارین تقدیری و حادثه‌لرین اینکیشافی ایله علاقه‌ده نظردن کئچیریلیر؛ سئوگی، اینام و خیرخواهلیق کیمی آنلام‌لارین متن داخیلین‌ده‌کی ایفا‌ده فورمالارینا دیقّت یئتیریلیر.
سوینج ائلسورین «ائولریمیزین قلبی» کیتابینا یازیلمیش «اینسانلارین و اَشیا‌لارین قلبینه عینی روحلا توخونماق» اؤن سؤزونون اوشاق متنلری بحثینه عایید ائدیلمه‌سی ایسه ائلناره آکیمووانین اوشاق ادبیاتینا داییر مولاحظه‌لرینده پوئتیک حساسلیغا خصوصی اهمیت وئریلدییینین گؤستریجیسی دیر: «سوینجین شعرلرینده بوتون انسانلیغا، اونون پرابلم‌لرینه قارشی حساس دو‌یوم وار، عادت…»
ائتدیییمیز گونده‌لیک روتین‌لر، کئچیب گئتدیییمیز مکاندا راستلاشدیغیمیز حاللار، هر گون قارشیلاشدیغیمیز حادثه‌لر مؤلف طرفیندن گورونوشلو منطیقه تابع ائدیلیر. تانری، وطن، قادین و اوشاق اونون پوئزیاسین‌دا مقدس اَراضی‌لردیر. اونون اوچون تانری «معصوم بیر اوشاق‌دیر»، اوشاقلار صاباحا باغلانماق اوچون اومیددیر، اوشاقلیق ایسه وطن‌دیر!»
3 130
فصلین «اوشاق ادبیاتینین عملی امکانلاری: متن و اونون بدیعی تأثیر گوجو» یازیسیندا متخصص «اعلاحضرت متن»ین یوخلوغو شرایطینده چاپ و یاییم امکانلارینین بی‌معنالیغینی وورغولایاراق، آزیاشلی اوخوجویا تأثیر ائدن ادبیاتین، ایلک نؤوبه‌ده، بدیعی جهتدن ایناندیریجی اولماسی فیکریندن چیخیش ائدیر.
سئوینج نورو قیزینین «وطن‌دن اوجا» شعرینی تحلیـل ائدرکن اوغورلو نتیجه‌نین سببینی سسین یوکسلیب آزالماسی و تصویرین ایده‌نی تاماملاماسیندا گؤرور. بو مقامدا مؤلفین تنقیدی موضعی داها دقیق کاراکتر آلیر: «گونش» ژورنالیندا چاپ اولونموش، بالاجالارین دونیاسی ایله هئچ بیر علاقه‌سی اولمایان، قافیه خاطیرینه یازیلمیش شعرلردن اوشاق نشرلرینده رِئداکته و سئچیم معیارینین ضعیفلَمه‌سی نمونه‌سی کیمی بَحث ائدیلیر: «چاغداش اوشاق نشرلرینین اَکثریتی‌نی ورقله‌یرکن تجاری طلب‌لرینین اؤنده گئتدییینین شاهدی اولوروق: یاز گئتسین، سات گئتسین، آلدات گئتسین. پئشه‌کار مؤلفلرله ایشله‌مک ایسته‌گی نظره چارپمیر، اوشاق ادبیاتی بازارین‌دا داها چوخ عادی قلمین آت اویناتدیغی اؤزه چیخیر.»
محدود امکانلار چَرچیوه‌سینده آیدین مقصده خدمت ائدن معارفچی ضیالی‌لارین فداکاری، آنا دیلینه حساس مناسبت سایه‌سینده یارانان مدرسه و مطبوعاتین، اوشاقلارا آیریجا اوخو محیطی یاراتماق جهدلرینین بوگونکو الچاتانلیق دؤورونده بونجا مسئولیت‌سیزلییه چئوریلمه‌سی معاصر تنقیدی حاقلی اولاراق ناراحات ائدیر. ادبیاتین تاریخی مسئولیت معیاریدیر. عالیمین ایرادلارى تاریخی تجربه‌دن دوغان طلبکارلیغا سؤیکنیر. «اوشاق ادبیاتی: تاریخدن چاغداشلیغا» فصلینده سؤزگئدن ساحه‌نین دونَنی حیرانلیق و مینتداریق حسّی اویادیرسا، بوگونکو وضعیتى ایله باغلی ایناملا یاناشی، ناراحاتلیق دا دوغورور. بونونلا بئله، مثبت گئدیشاتلار اوشاق ادبیاتینین گله‌جَیی باره‌ده اومیدسیزلییه قاپیلماغا امکان وئرمیر.
یئری گلمیشکن، کیتابدا اوشاق ادبیاتی ایله علاقه‌سیز گؤرونَن «پوئزیادا وطن» مقاله‌سینین بو فصل‌ده‌کی موضعی ده تصادوفی دئییل. فیکریمجه، تَدقیقاتچی اوشاق ادبیاتینین تاریخدن چاغداشلیغا کئچید پروسئسینی یالنیز اوشاق متنلری چَرچیوه‌سینده آراشدیرمیر؛ «وطن» آنلامینین ادبیاتیمیزداکی یئری‌نی داها گئنیش شرایطده، بوتؤولوکده آذربایجان پوئزیاسینداکی دَییشیک‌لیک‌لر فونوندا ایزله‌ییر ـ اوشاق ادبیاتینین اینکیشافی عومومیلی پوئزیا ایله عینی معنوی یادداشدان قیدالانان، عینی تاریخی سیناقلاردان، آغری و اومیدلردن قایناغلانان ساحه‌نین تکامولو کیمی ایزله‌نیلیر.
ایگیرمینجی عصرین اوّللرینده پوئزیادا وطن داها چوخ میللی بیرلیک، استقلال، مبارزه و معنوی دیرچلیش آنلاملارینی بیرلشدیرسه، سونراکی اون‌ایللیکلرده اونون پوئتیک مضمونۇ دَییشیر؛ ۱۹۶۰جی ایللردن اعتیبارن وطن آرتیق یالنیز جغرافی و سیاسی مکان دئییل، اینسانین یادداشی، داخلی دونیاسی و معنوی وارلیغی ایله باغلی داها مۇرَکّب معنا قازانیر. ائلناره آکیمووا علی کریمدن صابیر رستمخانلییا، رامیز رؤوشندن محمد اسماعیلا قدر مختلف پوئتیک موضع‌لری قارشیلاشدیراراق بو مضمونون ترنّوم چَرچیوه‌سینی آشیب آغری، قوربت، شک، یادداش و معنوی مسئولیت کیمی چالارلارلا زَنگینلَشدییینی گؤستریر. مؤلف «تاریخله پوئزیانین موضوعسونو عینی مکاندا و عینی نیتده همیشه بیرلَشیبلَر: یادداشین اویا‌ق قالماسینا مناسبتده» فیکرینی یورتْمَکله پوئزیانین تاریخی یادداشین قورو‌نماسینداکی رولونو اؤنە چَکی‌ر.
کیتابین بنزَر غایه‌یه خدمت ائدن «کلاسیکا مدرن ایشیغیندا» فصلینده آذربایجان یازیلی اوشاق ادبیاتینین باشلانغیجینی خاقانی، نظامی و فضولی ایله علاقه‌لندیرن عنعنوی یا‌ناشما‌دان چیخیش ائدیله‌رک، «اوغلوم محمده نصیحت» متنی اوشاق ادبیاتینین ایلک اؤرنگی کیمی اساسلاندیریلیر. فصلین اساس ایستیقامتی کلاسیک ارثی معاصر معیارلارلا یئنی‌دن نظردن کئچیرمک و اوشاق ادبیاتینین قایناقلارینی اونون نصیحت، اخلاقی ـ معنوی دَیَر‌لر و شخصیتین فورمالاشماسینا یؤنَلَن مضمونوندا آختارماقدیر.
بو ایستیقامت فریدون بَی کؤچَرلینین «بالالارا هدیه»سی حاقّیندا یازیدا داها دقیق تاریخی مضمون قازانیر؛ فولکلور اؤرنکلرینین اوشاقلارا چاتدیریلماسی ملی اوشاق کیتابینین فورمالاشماسی، خالق ادبیاتینین و میللی یادداشین یئنی نسله اؤتورولمه‌سی ایله...
علاقەلندیریلیر: «بالالارا هدیه» کیتابی سونراکی نئچه نسلیـن دونیاگؤروشو‌نون فورمالاشماسین‌دا، اونلاردا معنوی ـ اخلاقی کیفیت‌لرین دولغونلاشماسین‌دا، ان اساسی، یادداشلی بیر نسلین گونوموزه‌دک زَده‌سیز گلیب چیخماسین‌دا خصوصی رولۇ اولان متنلر توپلوسودور.
3 130
اون‌دوققوزونجو عصرین سونو - ییرمینجی عصرین اوللرینده اوشاق اوچون یازماق، ایلک نوْبَه‌ده، اوشاغی اوخوماغا، اؤیرنمه‌یه، آنا دیلینده دوشونمه‌یه، دونیانی درک ائتمه‌یه حاضیرلاماق دئمک ایدی. مکتب، درسلیک، اوشاق مطبوعاتی و بدیعی متن بیر-بیرینی تاماملایان واحد مقصده خدمت ائدیر‌دی. اوشاق ادبیاتینین «وطن دیلی»ندن «دبیستان»، «رهبر»، «مکتب» کیمی نشرلره قدر اوزانان یولو بو ساحه‌نین بوتؤو بیر ضییالی نسلی‌نین عزمی، فداکارلیغی سایه‌سینده یاراندیغینی ثبوت ائدیر. ائلناره آکیموا بو تاریخی مسئولیتی خصوصاً آذربایجانچیلیق مفکوره‌سی ایله باغلاییر و همین دؤرون معاریفچی فعالیتینی سونرادان فورمالاشاجاق میللی اؤزونوْدرکین ایلکین ادبی زمینه‌سی کیمی تقدیم ائدیر. بو باخیمدان «اوشاق ادبیاتی - مفکوره قایناغیمیز» یازیسینداکی اساس فیکیر دیققت چکن دیر: اوشاق ادبیاتینین تاریخینی یالنیز اوشاقلار اوچون یازیلمیش ایلک اثرلرین میدانا چیخماسی ایله علاقه‌لندیرمک مومکون دئییل — بو نیتین آرخاسیندا بیر توپلومون اؤز گله‌جَه‌یی اوچون ناراحاتلیغی دایانیر. مکتب آچماق، آنا دیلینده کیتاب یازماق، اوشاغین مطالعه‌سینه شرایط یاراتماق، یئنی تیپلی درسلیک‌لر حاضیرلاماق، اوشاق مطبوعاتینی فورمالاشدیرماق عینی عالی مقصده یؤنَلیک فعالیتلر اولدوغونا گؤره آذربایجان اوشاق ادبیاتینین ایلک مرحله‌سینی ائلناره آکیموا ادبی حادثه‌دن اؤنجه میللی دوشونجه‌نین فورمالاشما پروسه‌سی کیمی قیمتلندیریر: «محض مفکوره‌وی غایه‌یه سؤیکنمه‌سی، ملی اؤزونوْدرک و وطنپروَرلیک ایده‌لرینین پارلاق تجسمونو وئرمه‌یی اساس هدفه چئویرمه‌سی ییرمینجی عصرین اوللرینین پوئزیاسینی حل ائدیجی مرحله کیمی تصنیف ائتمه‌یه امکان وئریر.»
سوْوت دوروندن بو یانا اوشاق ادبیاتینا دایر چوخ‌سایلی تحقیقـات یازیلیب، آیری-آیری مؤلیف‌لرین یارادیجیلیغی آراشدیریلیب، انکیشاف مرحله‌لری و ژانر خصوصیتلری معین‌لشدیریلیب. ائلناره آکیموانین «چاغداش اوشاق ادبیاتینین پرابلئم‌لری - زماندان گلن نوتلار» سلسله‌سینده ده قئید ائتدییی کیمی، آذربایجان ادبی تنقیدینده اوشاق ادبیاتینا مناسبتده صمد وورغوندان میکاییل رضاقولوزاده‌یه، رسول رضادان محمد جعفر جعفروا، یاشار قارایفدن عیسی حبیب‌بیلییه قدر، مختلف نسیللرین نماینده‌لری اهمیتلی یازیلارلا چیخیش ائدیبلر. لاکین چاغداش ادبی تنقید عنعنه‌نین داوام ائتدیریلمه‌سیندن چوخ، یئنی‌دن نظردن کئچیریلمه‌سینی طلب ائدیر. چونکی معلومات محیطی ایله بیرگه اوخوجو دا، کیتابین اوشاغین حیاتینداکی یئری ده دَییشیب. بو دَییشیکلیک کیتابین اهمیتینی آرادان قالدیرماسا دا، گَرگین رقابت محیطی فورمالاشدیرير. دئمَه‌لی، ییرمی‌بیرینجی عصرین اوشاق ادبیاتینی اؤتن عصرین تصورلرینه سؤیکنه‌رک قیمتلندیرمک یانلیشدیر. ائلناره آکیموا اوشاق ادبیاتینین دونَنینی یالنیز ایلک نمونه‌لر، ایلک مؤلیف‌لر، ایلک نشرلر آچیسیندان آراشدیرمیر؛ باشلانغیجلارین سونراکی ادبی شعورد‌اکی ایزلرینی تحقیق ائدیر. بو باخیمدان فصلین تاریخی ماتریالی بیوگرافیک معلومات خصلتی داشیمیر، میللی ادبی شعورون فورمالاشما پروسه‌سینه ایشیق سالیر.
اوشاق ادبیاتینین ییرمینجی عصرین ۲۰-جی ایللریندن مستقللییه قدرکی زامانی احاطه ائدن ایکی مرحله‌سیندن (سوْوت دورو) بَحث ائدرکن الناره آکیموا دورون سیاسی-ایدئولوژی ماهیتی ایله ادبی-بدیعی کیفیتی عینی‌لشدیرمیر؛ همین محدودیتلر چِئورَه‌سینده «اوشاق ادبیاتینین لاییقلی نمونه‌لرینی میدانا قوْیماقلا بو ساحه‌نین نوْفوذونون قوروْنماسینا» ناییل اولموش م.ج. پاشایف، م.م. سیدزاده، ا. ولییف، ص. وورغون، م. دیلبازی، ا. جمیل، م. رضاقولوزاده، ر. رضا، ا. عباسوف، ز. جبارزاده، خ. علی‌بیی‌لی، ت. ائلچین، ت. مطلیبوف، ا. تاپدیق، ح. ضیا، م. گونر، ف. صادق، م. اصلان، ت. محمود و دیگرلری کیمی مؤلیف‌لری میننتداریقلا خاطیرلاییر.
«چاغداش اوشاق ادبیاتینین پرابلم‌لری - زماندان گلن نوتلار» یازیسیندا مؤلیف آرتان ناراحاتلیق تونویلا مستقللیکدن سونراکی سر‌بست‌لییین بو ساحه‌ده یاراتدیغی امکانلارلا یاناشی، مسئولیت‌سیزلیک مئیللرینی ده گؤزآردی ائتمیر: کیتاب بازاری‌نین گئنیشلنمه‌سی اتوماتیک اولاراق کیفیتلی اوشاق ادبیاتی نمونه‌لرینین چوخالماسی دَئمَک دئییل — عکسینه، مؤلیفین موشاهیده‌سینه گؤره، مارکتینگ ماراقلاری ادبیات ماراقلاری‌نی اوستَه‌له‌لییر، اوغورسوز بدیعی متنلر ده آسانلیقلا دورییه‌یه داخل اولوب...
پیشتاختالاردان اوخوجو رف‌لرینه کئچه بیلیر. دئمک، اوشاق ادبیاتینین تقدیری یالنیز یازیچی‌نین مسئولیتین‌دن آسیلی دئییل. مقاله‌ده مؤلف، رِئداکتور، نشر‌یات، مدرسه، ژورنال، تلویزیون، سینما، ترجومه، تبلیغات و دولت سیاستی عینی زنجیرین حلقه‌لری کیمی گؤرولرک بوتون بیر فرهنگی سیستم تقدیم ائدیر.
3 130
بو جانلانمانی اینستیتوسیونال دَییشیکلیک‌لرله یاناشی، ساحه‌یه خصوصی حساسیت گؤستَرن و اونو ادبی-ایجتیمایی مۇذاکیره‌نین موضوعونا چئویرن علمی موضع ده شرطلندیریب. محض بو محتوادا، فیلولوگیا علم‌لری دکتورو ائلناره آکیموانین فعالیتی و اونون «آذربایجان اوشاق ادبیاتی: تاریخی تجربه‌سی و معاصر ایستیقامت‌لری» کیتابی (۲۰۲۴)، اوشاق ادبیاتی تنقیدینده یئنی مرحله‌نین تجللی‌سی کیمی دییرلندیریله بیلر.
کیتابین معاصر ادبیات‌شوناسلیق اوچون اهمیتلی جهت‌لریندن بیری اوشاق ادبیاتینین کلاسیک میراث‌دان بو گونه‌قدر بوتؤو منظره‌سینی یاراتماق چکدیریرسه، ایکینجی‌سی اوشاغا عنوانلانان متنین بدیعی سطحینه گوذشت ائدیلمه‌مسی‌نی اساس گؤتورَن گوزللیک معیارین اؤنه چکیلمه‌سی‌دیر. بو یاناشما اوشاق ادبیاتینین نه واختسا «قیزیل دور» یاشاییب، سونرا تنزّله اوغراماسی کیمی تصورلری آرادان قالدیریب، پروسه‌سی داها مرکب، دالغالی، سوسیال-مدنی فاکتورلارلا شرطله‌نن بیر ساحه کیمی تقدیم ائدیر.
کیتابدا اوشاق ادبیاتینین بالاجالارین تخیلینی، دویغو و دوشونجه‌سینی زنگینلشدیرمه‌سی معنوی مسئولیت کیمی قارشییا قوْیولور. چونکی اوشاق ادبیاتینین تقدیری یالنیز بوگونکی اوخوجونون ذوقونو دئییل، صاباحکی ادبی شعورون کیفیتینی ده معین‌لشدیرير. «آذربایجان اوشاق ادبیاتی: تاریخی تجربه‌سی و معاصر ایستیقامت‌لری» کیتابی اوشاق ادبیاتینا باخیش بوْجاغینین دَییشمه‌سینی تکلیف ائدن اساس متن دیر. بونلاری نظره آلینجا، کیتابی اوشاق ادبیاتیمیز حاققیندا آراشدیرمالار توپلوموندان داها گئنیش معنا داشییان، ساحه‌یه تنقیدی مناسبت طلب ائدن بیر متن کیمی اوخوماق مومکوندور.
کیتابین «مولیفدن» باشلیغی ایله تقدیم ائدیلن «گئجه‌لر سمایا باخ، بوتون اولدوزلار چیچکلَیه‌جک...» یازیسی، موضوعون علمی مندرجه‌سیندن اؤنجه معنوی آتموسفئری‌نه کؤکلَنمک ایمکانی یارادیر. بورادا علمی دوشونجه ایله دوغولار، تنقیدی یاناشما ایله معنوی مسئولیت بیر-بیرینی تاماملاییر. ادبیات‌شوناس اوشاق ادبیاتی ایله ایشله‌مه‌ین یاراتدیغی «معنوی ذوق» و «فیضدن» بَحث ائدرکن، سببینی صؤحبتین گله‌جه‌یین اینسانیندان گئتمه‌سی ایله علاقه‌لندیریر.
«اومیدیمیز سؤزون مؤجیزه‌سینه‌دی. اوشاق ادبیاتینین نظمسیز اولان خِلاص ائتمک گوجونه. اوشاق ادبیاتی اوشاق-طبیعت بیرلشمه‌سی ان مونس دؤرونون باشلانغیجیندا دایانان و طبیعته دوغما مناسبت فورمالاشدیران ساحه‌دیر. بو معنا‌دا، ادبیات اینسانلا طبیعتین آراسینداکی سالم باغی، علاقه‌نی قوروْیوب ساخلایان، بَلکه ده یگانه دوشونجه مکانی‌دیر. بیر شعرله دونیانی گؤزللشدیرمک، بیر سینمیش بوداغین بئله اوره‌یی اولدوغونو اوشاغا آشیلاییب اونو طبیعته زیان وورماق کیمی رفتارلاردان داشیندیرماق... بو، قلم آدامینا اؤز آغریلارینی اوره‌یینین بیر کونجونه سیخیشدیریب اونو یئنمک حسابینا باشا گلسه بئله.»
ائلناره آکیموانین اوشاق ادبیاتینین معنوی طبیعتی حاققیندا ملاحظه‌لری، ادبیاتین بالاجا اوخوجونون دونیایا مناسبتینی فورمالاشدیر‌دیغی نتیجه‌سینی یارادیر. اوشاق ادبیاتینا یاناشماداکی بو معنوی باشلانغیج، بالاجالارین دونیایا، طبیعته، باشقالارینا، یاخشیلیغا، گؤزللییه یاناشماسی‌نین ایلک جیزگی‌لرینی فورمالاشدیرماسی ایله باغلی مسئولیت حیسّیندن قایناقلانیر.
یاشیل رنگی، صافلیق، دیریلیک و بوللوغون رمزی کیمی خاطیرلادان مؤلیف طبیعتله مناسبتین محض اوشاقلیقدان فورمالاشدیغینی وورغولایاراق، ادبیاتی بو علاقه‌نی قوروْیان آنلاییش کیمی تقدیم ائدیر. ائلناره آکیموانین اوشاقلار اوچون نظرده توتولموش اثرلرده «ایشیق» گؤرمک آرزوسو، دونیانی بوتونلوکله چهرایی رنگده گؤستَرَن، اوخوجونو حیاتین ائنیش-یوخوشلو گرچکلریندن اوزاق توتان یالانچی خوش‌بین‌لیک طلبی دئییل. مؤلیف بدیعی متنلر و حاققینداکی یازیلارا استنادلا ایشیغی قارانلیغین ایچیندن کئچیب اونا غالب گلمک باجاریغی کیمی دییرلندیریر. صنعت حیاتین آجی‌لارینی گیزلتمک باجاریغیندان چوخ، آغری‌نی بدیعی ماتریالا چئویره‌رک اوشاقلارا حیات سئوگی‌سینی آشیلیایا بیلمک دیر. «گئجه‌لر سمایا باخ، بوتون اولدوزلار چیچکلَیه‌جک...» مقاله‌سینده مؤلیفین اوشاق ادبیاتینا مناسبتینی معین‌لشدیرن محتوا، اساس فیکیر اولویت اولدوغو اوچون اونو اوشاق ادبیاتینین معنوی مانیفستی حساب ائتمک اولار.
ادبیات‌شوناسلیغین کلاسیک میراثه موراجیعتینده مقصد تاریخی دَیَرین تصدیقی ایله یاناشی،
سونراکی ادبی تجربه اوچون زمینه یارادان خصوصیتلری اوزه چیخارماقدیر. کیتابین «اوشاق ادبیاتی: تاریخدن چاغداشلیغا» آدلانان ایلک فصلینده بو ساحه‌نی یارادان معنوی احتیاج آراشدیرماقلا برابَر، چاغداش ادبیاتا کئچن ادبی میراث دا تحقیق موضوعسونا چئوریلیر.
3 130
اوشاق ادبیاتی
ییرمی بیرینجی عصرین ادبی تنقیدی: اوشاق ادبیاتینی اوخوماغین فرقلی یولو
✍️یازان: متانت واحید
کوچورن: سحرخیاوی
حاضیرلایان: ادبیات سئونلر
ییرمینجی عصرین سونو، ییرمی‌بیرینجی عصرین اوللرینده اوشاق ادبیاتی آرتیق آیریجا ادبی ساحه کیمی محکم‌لنمه‌یه باشلاسا دا، تنقیدی دوشونجه‌ده پداگوژی-معاریفچی یاناشما هله ده اوستون موقعیتده ایدی. بو مناسبت اوشاق ادبیاتینی ادبی سیستمین حاشیه‌سینده ساخلاییردی: حتی تانینمیش یازیچیلارین بئله بو ساحه‌ده‌کی اثرلری اؤز یارادیجیلیقلارینین اساس خطیندن کناردا دییرلندیریلیر، اوشاق ادبیاتی حاققیندا تنقیدی دوشونجه ایسه اوزون موددت آکادمیک بحثدن اوزاق قالاراق، اساساً توصیه‌وی، اجمال خصلتی داشیییردی. حالبوکی اوشاق ادبیاتینا یاناشما عمومی ادبیات‌شوناسلیق معیارلارین‌دان ضعیف اولمامالیدیر. اوشاق ادبیاتی اوچون آیریجا «ساده‌لشدیریلمیش تنقید دیلی» یاراتماغا دا احتیاج یوخدور. بالاجالار اوچون یازیلمیش متن ساده اولسا بئله، باره‌سینده یورودولن دوشونجه بسیط‌لشدیریلملی‌دیر. ادبی تنقیدین وظیفه‌سی یالنیز متنلرین ایده‌آ و مضمونونو تقدیم و شرح ائتمکدن عبارت اولمامالی، سئچیم معیاری یاراتمالی، گوزللیک و معنوی مسئولیتی گوندمده ساخلامالی، بیر سؤزله، بالاجا اوخوجونون مطالعه ذوقونو، بؤیوکلرین ذوقسوزلوغوندان قوروماغا چالیشمالی دیر.
باشقا بیر سبب ایسه اوشاغین مستقل اوخوجو کیمی دئییل، بؤیوکلرین یؤنلندیردی‌یی غیرفعال شخص کیمی قبول اولونماسی ایدی. بو یاناشما اوشاغین اوخو تجربه‌سینی و متنله مناسبتینی آیریجا تحقیقـات مسئله‌سی کیمی اؤنه چیخارماغا امکان وئرمیردی. دیگر مهم عامل اوشاق ادبیاتینین گوزللیک کیفیتلریندن چوخ اویرتمک مقصدی اوصوللاری اساسیندا دییرلندیریلمه‌سی ایدی. اوزون ایللر ادبیات‌شوناسلیق اثرین اوشاغا نه اؤیرتدییی باره‌ده سوالا دایاندیغیندان، اونون بونو نئجه تقدیم ائتدییی مسئله‌سی دیققتدن کناردا قالدی. بو عامل‌لر اوشاق ادبیاتی تنقیدینین مستقل، نظری جهتدن انکیشاف ائتمیش ساحه‌یه چئوریلمه‌سینی لنگیتدی. بو معنا‌دا، اوشاق ادبیاتی تنقیدینین قارشیسیندا دوران مهم وظیفه‌لردن بیری ده ادبیاتلا پداگوگیکانین سرحدلرینی دوزگون معین‌لشدیرمکدیر. تنقیدچی اوشاغین پسیکولوژیاسینی، یاش خصوصیتلرینی و تدریس محیطینی بیلمَلی اولسا دا، پداگوگون یئرینه کئچیب اثری یالنیز فایدا‌لیلیق اوصولی ایله شرح ائتممه‌لی‌دیر. ییرمینجی عصرین ایکینجی یاریسیندان اعتبارن اوشاق ادبیاتینین تحقیقـینده یئنی نظری ایستیقامت‌لر میدانـا چیخماغا باشلادی. اوشاق متنلرینین تحلیلـی‌نین روایت قورولوشو، مقایسه‌لی ادبیات‌شوناسلیق، جنسیت و فرهنگ آراشدیرمالاری، پسیکولوژییا و ذهنی علم‌لرله علاقه‌لندی. معاصر تنقید اثرین سوژه و دیل خصوصیتلری ایله یاناشی، متنین گورونوش عنصرلاری قارشیلیقلی علاقه‌سینه و بو علاقه‌نین یاراتدیغی بدیعی جهت‌لره ده دیقت یئتیریر. چاغداش اوشاق ادبیاتینین شکیللی کیتابدان گرافیک رومانا، رقمی و اشتراکلی متنلره قدر گئنیشلنمه‌سی ادبی تنقیدین قارشیسیندا دا یئنی مسئله‌لر قویدو: بو مختلف‌لیک اوشاق ادبیاتینین سؤزله محدودلاشمایان بدیعی امکانلارینی اؤنه چیخارتدی.
چاغداش ادبی تنقیدین دیقت یئتیر‌دی‌یی مسئله‌لردن بیری ده اوشاغین واحد و دَییشمز بیر اوبراز کیمی قبول ائدیلممه‌سی‌دیر. «اوشاق بونو سئوه‌ر»، «اوشاق بونو آنلاماز» کیمی حکم‌لر چوخ وقت ساده‌جه، بؤیوکلرین بالاجالار حاققیندا تصورونه سؤیکنیر. سوسیال-تاریخی شرایطین دَییشمه‌سی، بو شرط‌لرده فورمالاشان مدنی تجربه، معلومات محیطی و یاش عاملی اوشاقلارین متنه مناسبتینه تاثیر گوستردییینه گؤره «اوشاق اوخوجو» آنلاییشینا قالب‌لر چرچیوه‌سینده یاناشماق دوزگون اولمایا بیلر. ییرمی‌بیرینجی عصر‌ده اثَره اوخوجومرکزلـی یاناشما معنـانین یالنیز مؤلف نیتی و متنین اؤز خصوصیتلری ایله محدودلاشدیرماغینی، اوخو پروسه‌سینده یئنی معنا‌لار میدانـا گلدییینی اؤنه چیخاریر.
دونیا ادبی تنقیدی پروسه‌سینده‌کی بو یئنیلنمه‌لر فونوندا آذربایجاندا اوشاق ادبیاتی تنقیدینین منظره‌سی داها مرکب گؤرونور. اوشاق ادبیاتی حاققیندا مختلف خصلتلی مقاله و آراشدیرمالار یازیلسا دا، بو ماتریاللار ادبی پروسه‌سی بوتؤو شکیلده ایزله‌ین و معاصر نظری دوشونجه محتواسیندا دییرلندیرن آردیجیل تنقیدی منظره یاراتماغا کفایت ائتمیر. یئنی کیتابلارین چاپی، ترجومه‌لرین آرتیمی، نشر امکانلارینین گئنیشلنمه‌سی ایسه بو ساحه‌ده معین جانلانما یارادیب.
بو باخیمدان سون ایللرده ساحه‌نین یئنی‌دن گوندَمه گلمه‌سی خصوصی اهمیت داشیییر. خصوصیله، آکادمییا میللی علم‌لر آکادئمیاسی،نیظامی گنجوی آدینا ادبیات اینستیتوتوندا اوشاق ادبیاتی شعبه‌سینین یارادیلماسیندان سونرا، موضوع سیستملی شکیلده دیققت مرکزی‌نه چکیلمه‌یه باشلاییب.
3 130
Repost from ادبیات سئونلر
ییرمی بیرینجی عصرین ادبی تنقیدی: اوشاق ادبیاتینی اوخوماغین فرقلی یولو
✍️یازان: متانت واحید
کوچورن: سحرخیاوی
بو یازینی پنجشنبه گونو ادبیات سئونلر کانالیندا اوخویون.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
3 130
دوکتور روشن خیاوی
برگی از مجلد ششم «فرهنگ دایره المعارفی ساوالان» اؤت خانÖt Xan-:
در منابع اسطوره‌شناسی جدید، Öt Han- Ot Han به‌عنوان «خدای زمان» در اساطیر ترک و آلتایی معرفی شده است گاه صورت Öğöt Han نیز برای آن آورده شده است. وظیفهیاو نظارت بر گذر زمان و گردش آن دانسته شده است.
نکته:
ارتباط این نام با öd- öt-. در کتیبه‌های اورخونی، صورت öd در عبارتی مشهور درباره‌ی «میرایی انسان» آمده است:
Öd tengri ayar, kişi oğlu qop ölgeli törimiš
«چون زمان را «تانریً» مقرر می‌کند، پسر آدمی همه برای مردن زاده شده است.»
یا روان‌تر:
«هرگاه زمان را آسمان مقدر کند، آدمیزادگان همگی برای مردن زاده شده‌اند.»
اشاره:
درباره‌ی ترجمه و تحلیل دقیق این جمله میان پژوهشگران اختلاف وجود دارد یک برداشت آن را به «خدای زمان» مربوط می‌کند. منابع جدید اسطوره‌شناسی نیز همین عبارت را برای توضیح Öt Han به کار برده‌اند.
یک احتیاط علمی:
«اؤت خان-Öt Han »-را نباید بدون شاهد کافی مستقیماً یک ایزد باستانی تثبیت‌شده در دورهی اورخونی دانست. آنچه با اطمینان تاریخی داریم، واژه‌یöd در متون کهن و مفهوم «زمان-هنگام» است «Öt Han = خدای زمان» به‌عنوان یک شخصیت اسطوره‌ای مشخص، در منابع اسطوره‌شناسی متأخرتر و گردآوری‌های جدید بسیار پررنگ شده است.
افزوده: «معادل öd teŋri در ترکی کهن در اساطیر یونانی، کرونوس (Khronos > Kronos)، آخرین تیتانی است که گایا (Gaia) از اورانوس به دنیا آورد. بر این باورند که کرونوس زمان را آفریده و در زمان سفر می‌کرده است.
حیفم آمد این مطلب را هم از مجلد ششم فرهنگ ساوالان نقل نکنم: واژه‌یtäñri که معنای نخستین و اصیل آن «آسمان، سپهر» بوده است، ممکن است در ترکی کهن از فعل tägi- به معنای «چرخاندن، گرداندن، دربرگرفتن» که واژه‌یtägirmän «آسیاب» نیز از آن مشتق شده است، و از شکل قدیمی‌تر آن، یعنی فعل بازسازی‌شدهیtäñir-، همراه با پسوند -i ساخته شده باشد:
täñir- > täñri-(Tekin, 1993, ص. 11)
واژه‌یtenri که معنای نخستین آن «آسمان» بوده، با معنای «در برگیرنده» برای چیزی که همه‌چیز را دربرمی‌گیرد، یعنی موجودی والا و متعالی، و در پیوند با مفهوم پرستش، باید برای آفریننده به کار رفته باشد.
همین واژه با جابه‌جایی‌ها و دگرگونی‌های ñ ~ g، g ~ n، t ~ d در میان اقوام ترک که در پهنه‌ای گسترده پراکنده شده بودند نیز به کار رفته است.
نظام دینی ـ اسطوره‌ای که اندیشهیکیهانی ترک را شکل می‌دهد، چنین است:
یک خدای آسمان وجود دارد که همه‌چیز را دربرمی‌گیرد و بر فراز همه‌چیز قرار دارد (Bayat, 2011, ص. 265 همچنین بنگرید به Bayat, 1993).
بی‌نهایتی آسمان، دربرگیرندگی آن، و بی‌زمانی و بی‌مکانی آن، با اندیشهیخدایی یگانه و فراگیر پیوند داشته است.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
3 130
بؤیوک تورک شاعری ناظم حکمت و تورک دونیاسی...
پروفسور، دکتر علی قافقازییالی
چئویرن: (م. صفا)
(15)
تورکیه‌یه ایلک قاییدیش
ناظم حکمت «ک.یو.و.ت» اونیوئرسیتئتینی بیتیردیکده تحصیلی‌نین کفایت قدر اولدوغونو و خالقینا خدمت ائتمک اوچون وطنینه قاییتمالی اولدوغونا قرار وئردی. ۱۹۲۴-جو ایلین دئکابریندا اوچ ایل یاریم یاشادیغی بولشئویک روسییاسی ایله وداعلاشدی. گیزلیجه تورکیه‌یه قاییتدی و آیدین‌لیق قزئتینده ایشله‌مه‌یه باشلادی.
29- اوکتیابر ۱۹۲۳-جو ایلده جمهوریّت اعلان ائدیلدیکده، احمد جواد، ثرّیا آیدئمیر و حیات یولداشی لئمان ائوه قاییتدیلار. بو واخت والا، اودئلنایا مئشه کندینده‌کی ائوینده ایدی، هم چالیشدیغی مُحاظره قروپونو بیتیرمه‌یه چالیشیر، هم ده، یئنی ائوله‌نن حیات یولداشی‌نین دوغوشونو گؤزله‌ییردی.
***
تورکیه‌ده‌کی وضعیت سون درجه چتین‌لشمیشدی. جمعی ایکی یاشی اولان جمهوریّت مخالفت فعالیّتینه هئچ بیر فرصت وئرمیردی. «استقلال محکمه‌لری» تورکیه‌ده‌کی چوخ‌ساییلی سول و ساغچی مخالفت قزئت و ژورناللارینی باغلادی. اونلار تورکیه کمونیست پارتییاسی‌نین عضولرینی حبس ائتدیلر. عینی زاماندا، مصطفی کمالین کئچمیش سلاحداشلاری‌نین رهبرلیک ائتدیگی و شیخ سید عصیانیندا اشتراک ائتمکده شُبهه‌لی بیلی‌نن تورکیه‌نین ایلک مخالفت پارتییاسی اولان مُتَرَقّی جمهوریّت پارتییاسی دا، باغلاندی.
۱۹۲۵- جی ایلین ژانویه آییندا او، شئفیک حُسنونون ائوینده کئچیریلن «ت. ک. پ» (تورکیه کمونیست پارتییاسی) قورولتایینا (کُنگره) قاتیلدی و بو قورولتایدا شوکت ثریّا، حسن علی و دکتر حکمت ده، اشتراک ائتدی. گؤروشدن خبر توتان پُلیس ناظمی جدّی نظارت آلتینا آلدی. اونلار هفته‌لیک «اوراق و چکیج» آدلی قزئت نشر ائتدیلر.
کمونیست پارتییاسی‌نین گیزلی رهبرلیگی ناظمه ایزمیرده یئرآلتی مطبعه قورماق تاپشیریغی وئردی. ناظم ایزمیره گئتدی و اورادا بیر نئچه آی چوخ چتین شرط لر آلتیندا چالیشدی. او، همین دؤورده «گونشدن ایجن‌لرین نغمه‌سی» شعرینی یازدی.
ناظم ایزمیرده اوزون مدّت قالا بیلمه‌دی. ۱۹۲۵-جی ایلین ژوِئن آییندا آناسی‌نین یانینا گئتمک اوچون استانبولا قاییتدی. پلیس آتاسی‌نین ائوینده آختاریش آپاردی و ناظمین هارادا اولدوغونو سوروشدو. آتاسی بیلمه‌دیگینی دئدیکده، اونا زور تطبیق ائتدیلر و بیر مدّت سونرا اوغلو سولچو اولدوغونا گؤره ایشده‌ن چیخاریلدی.
تورکیه گیزلی کمونیست پارتییاسی‌نین اوتوز سککیز عضوو آنکارا استقلال محکمه‌سینده مُحاکمه اولوندو. اونلار مختلف جزالارا محکوم ائدیلدیلر. ناظم حکمت ده، غیابی اولاراق ۱۵- ایل آغیر ایش جزاسینا محکوم ائدیلدی.
تورکیه کمونیست پارتییاسی‌نین (ت.ک.پ) مصلحتینه عمل ائدن ناظم اؤلکه‌نی ترک ائتمه‌یه حاظیرلاشیر.
( آردی وار)
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
3 130
Repost from ادبیات سئونلر
چرشنبه گونو ادبیات سئونلر کانالیندا
بؤیوک تورک شاعری ناظم حکمت و تورک دنیاسی...
پرفسور. دکتر علی قافقازییالی
نوبل آکادمیک یایینجیلیک کتاب، آنکارا، 2023
چئویرن: مجید تیموری فر (م. صفا)
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
3 130
اعدام ماجرالارینی اوخودوقدا سرهنگین اعدام مامورو اولدوغونو بیلیر و اونا نیفرت ائله‌ییر.
پریشان حالدا اوتاقدان چیخاندا پیلله‌لردن ییخیلیر و باشیندان برک زده‌لنیب کُمایا گئدیر. یعنی طبی نظردن بئینی اولور و یالنیز طبی جهازلار واسطه‌سی ایله قلبی ایشله‌ییر و نفس چکیر. دوختور قادینین وضعیتینی سرهنگه ایضاح ائدیر و ایکی هفته‌یه کیمی قادینین ایچ اعضاسی‌نین اؤلمه‌ییندن خبر وئریر و اوندان قادینی‌نین اعضاسینی هدیه ائتمه‌یه ایذین ایسته‌ییر.
یئنه سرهنگ ایکی سئچیم آراسیندا قالیر. دوغرو کی قادین اونون خانیمی‌دیر و ازدواج طریقی ایله باغلیلیق‌لاری وار، آمما او، قادینین بدنی‌نین مالیکی دئییل و اؤز طرفیندن بو ایذینی وئره بیلمز. (بورادا دا بیر اینسان حقوقونا ایشاره اولور کی هر اینسان قادین یوخسا کیشی اؤز بدنینه و اونون اعضاسینا مالیک دیر و اؤزوندن باشقا کیمسه او اعضانین باره‌سینده قرار وئره بیلمز)
رومانین سونوندا طیبین بیر قیچلی قارداشی کافه‌یه گلیر، یاغیش شیدیرغی یاغسا دا سرهنگ ائوینه دؤنمک ایسته‌ییر چونکی او بیر قیچلی مباریز هر نه‌یی سرهنگ باره‌ده بیلیر… او همن اعدامنان جانینی قورتاران علیل محکومدور…
البته طیب اؤزو ده بو روماندا جلب ائدیجی کاراکترلرین بیری دیر. او اری اؤلندن سونرا عائیله باشچیسی اولوب و اونون یوک ماشینی‌نی ایشله‌دیر و اوشاقلاری‌نین باشینی ساخلاییر. او قادین اولماغینا رغمن قوشبازلار قفه‌سینه گلیر و کیشی‌لرله چایلاشیب دانیشیر. حتا خالوغلونو بوراندان نجات وئریب، قوللارینی چیرمالاییب ماشینی‌نین پنچرینی آلیر. او قفه‌ده هامی‌نین جیک- بؤکونو بیلیر یالنیز سرهنگدن ساوای و سرهنگین ده سیررینی الده ائتمه‌یه چالیشیر.(رومانین بو قیسمتینده ده قادینا فئمنیستی باخیش وار. یعنی قادینلار نه تک گوجسوز دئییل‌لر، بلکه لازیم گلرسه توپلوم نظریندن کیشی‌یه عایید اولان ایشلری، کیشی‌لردن ده یاخشی گؤررلر. هم ده توپلومدا کیشی و قادین برابرلیگینه ایشاره وار. کیشی و قادین جنسیته باخمایاراق ایکی اینسان سایاقی بیربیری ایله اوتوروب عادیجه دانیشا بیلرلر.)
بو رومان بو تای آذربایجاندا من اوخودوغوم رومانلار ایچینده سوموکلو و چرچیوه‌لی بیر رومان‌دیر و بعضی مثلن رومان آدلانان کیتابلار کیمی خاطیره‌لرین بیربیرینه یاپیشماسیندان اولوشماییب. اونون مستقل حیکایه‌سی و بللی خصوصیت‌لرله کاراکترلری وار. یازیچی اوستالیقلا کاراکترلرین، خصوصن سرهنگ و خانیمی‌نین ایچ قاتلارینا کئچیب و بو جهتدن پسیخولوژی باخیملی اؤنملی بیر اثر یارادیب.
روماندا تعلیق( گره‌افکنی) وار و اوخوجونو باش قهرمانین باش‌یازیسینا هوسلی ائدیر و صفحه- صفحه آرخاسینجا سوروتله‌ییر و رومانین سونونا چاتمایینجا اونو راحات بوراخمیر. یالنیز بعضن املاء سهولری واریدی مثلن «قصی‌القلب» قسی‌القلب یعنی قلبی قساوتلی و رحمسیز اولان یازیلمالی‌دیر. اینشاللاه باشقا چاپلاردا ائدیت اولار.
بیر ده یادیمدان چیخمامیش، رومانین بیر یئرینده پیگال‌دا سرهنگ مانیتوردا گؤرور کی پیگالین خریطه‌سی ائله نیواکین خریطه‌سی‌دیر، آمما بیرآز کیچیک. منجه بورادا یازیچی یوخسا سرهنگ دئمک ایسته‌ییر کی: فساد بوروموش مملکتین ائله هر یئری فاحشه‌خانادیر، کیمیسی شرف و وجدانین ساتیر، کیمیسی احتکار ائدیر، کیمیسی رشوه آلیر، کیمیسی ربا ائدیر، و…و…
کیمیسی ده بدنینی ساتیر. هر ساتقین آدام فاحشه اولا بیلر و بو ایش یالنیز قادینلارا عایید دئییل. بونلار اوچون پیگال و نیواکین خریطه‌لری عینی دیر.
بو رومانین نقد جلسه‌سینده حضور تاپماغی آرزولاییردیم، تاسوفلر بیر پارا محدودیت‌لره گؤره مومکون اولمادی.
تعارفسیز بو رومانی اوخوماقدان لذت آلدیم و بیر گئرچک رومانین دادینا واردیم. حورمتلی خانیم کبیری‌نین قلمینه همیشه یاشیللیق و یازارلیق آرزولاییرام.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
3 130
مر آغاجی نین کهربا گوزلری رومانینابیر اوخونوش.
سحر خیاوی
مامور اعدام به چه چیز فکر می‌کند،
وقتی شبها از سر کار به خانه برمی‌گردد
وقتی کنار زن و بچه‌اش می‌نشیند
تا یک فنجان قهوه بخورد
یا یک بشقاب نیمرو
آیا از او می‌پرسند:
روز کاری خوبی بود؟
همه چیز مرتب بود؟
یا برای فرار از این سوالها،
از بیسبال حرف می‌زنند و از آب و هوا
از سیاست و از فکاهی‌های روزنامه‌ها
یا فیلمهای سینمایی؟
آیا به دستهایش نگاه می‌کند
وقتی که می‌خواهد نیمرو را بردارد؟
اگر کودکش به او بگوید: بیا اسب‌بازی کنیم بابا
بیا این هم طناب
او به شوخی خواهد گفت: امروز به اندازه‌ی کافی طناب دیده‌ام؟!
یا صورتش از شادی موج برمی‌دارد و می‌گوید که در چه دنیای معرکه‌ای زندگی می‌کنیم؟
اگر ماه به پنجره‌ی اتاق دختر بچه‌اش که در خواب ناز است بتابد
و موها و گوشهایش را مثل مُرده سفید کند
مامور اعدام چه می‌کند؟!
باید برایش آسان باشد
من فکر می‌کنم هر چیزی برای مامور اعدام آسان است!
«کارل سندبرگ»حؤرمتلی یازیچی «رقیه خانیم کبیری»نین «مرّ آغاجی‌نین کهربا گؤزلری» رومانینی هر ایکی دفعه اوخودوغومدا اختیارسیز، آمریکالی شاعیر و یازیچی (کارل سندبرگ)ین بو چوخ سئودیگیم شعری بئینیمه سیزدی.
شخصی اوخونوشومو بو شعره اساسن و ایکی اعدام مامورونون توتوشدورماسی اساسیندا داوام ائدیرم:
آمما سایین کبیری‌نین رومانیندا کی اعدام مامورونا، بو شعرده یازیلان اعدام مامورو کیمی، هر نمنه آسان دئییل!
سرهنگ ایتفاقن، اوخویان، بیلن و حساس روحلو بیر اینسان دیر. او اینجه قاناد، مونجوق گؤزلو قوشلارلا ماراقلانیر، آمما اوشاقلیغیندا دایه‌سی‌نین ناغیللاری ایله جلادلارلا تانیش اولوب و اونلاری دونیادا شرّی آرادان قالدیران آداملار کیمی تانیییب! (بورادا بلکه رومان بیزه اوشاقلیق خاطیره‌لرینین ائتگی‌لرینی خاطیرلادیر. اوشاق تربیه‌چیلری اوشاغا نه تعلیم وئردیک‌لرینی و او تعلیم‌لرین اونلارین گله‌جه‌یینده نه ائتگی بوراخماغینی گرک نظرده آلسینلار. اوشاق حقوقو) اؤزو ده دوغو و باتی‌دا اعدام طریقه‌لری باره‌ده کیتاب یازیب!
خیالی نیواک مملکتینده کودتادان سونرا هر بیر کودتا اولونموش مملکت کیمی ده‌ییشیک‌لیک‌لر کئچیر. او جومله‌دن یئنی دولتین مخالیف‌لرینی اعدام ائتمک.
قاباقکی حکومتین اعدام اجراچیلاری ناشی‌دیرلار و اعدام اولونان شخص‌لرین قولونو، قیچینی نشانه توتوب، اونلاری زجر ایله اؤلدورورلر. اونونچون باش دلال سرهنگی بو ایشه مامور ائدیر کی اعدام اولونلاری دوغرو و دوزگون یول ایله اینسان‌یانا اؤلدورسون. چون کی او سرهنگین اعدام باره‌ده کیتابینی گؤروب و اونو بو ایشه لاییق بیلیب.
سرهنگ بو پئشه‌نی سئچمه‌یه ایکی اوره‌کلی قالیر و نهایت اوشاقلیق آرومانلاری اساسیندا جلادلیق پئشه‌سینی قبول ائدیر؛ آمما اونون حتا اعدام مسئله‌سینده ده اوزل قانونلاری وار:
محکوملارین مقام و درجه‌سینه لاقئید دئییل و مثلن دریادارین قارشیسیندا نیظامی حؤرمت ائله‌ییر و اونو شخصن آلنیندان وورور کی اؤلومو تئز اولسون و آرتیق اینجیمه‌سین.(اینسان حقوقو)
یا محکومو علیل گؤردوکده اونو اؤلدورمور، چون کی قانون اساسدا علیل آدامی اعدام ائتمزلر.(اینسان حقوقو)
قادینلارین ننه یوخسا باجی یا معشوقه اولدوقلارینا گوره اعدام ائتمک‌لری اونا آغیر گلیرو حتا اجتماعی شرّ و سیاسی شرّ اونون باخیشیندا فرقلی دیر. اودور کی دئییر: پیگال رئیسی ایله سفیر خانیم گره‌ک بیر گونده و بیر یئرده اعدام اولماسینلار. چونکی بیری اجتماعی شرّ و او بیریسی سیاسی شرّ دیر.(اینسان حقوقو)
محکوم اولان مباریز طلبه‌لری اؤزل مبارزه مارشلاری چالیندیغی حالدا اعدام ائدیر.( اینسان حقوقو)
او آداملاری اؤلدورمکدن ذوق آلمیر و حتا تیرباران وقتی گؤزلرینی یومور. اونون باخیشیندا جلادلیق دا بیر پئشه‌دیر باشقا پئشه‌لر کیمی.
ایشدن یورغون ائوه قاییداندا تکجه همدمی اولان حیطلرینده کی کهربا گوزلو مرّ آغاجی ایله دردلشیر. اونون نظرینه آغاج اونون سؤزلرینی ائشیدیر؛ آمما خانیمی ایله دردلشمیر. چون کی اونونلا گؤبک کسمه و سنتی، عائیله مصلحتی اساسیندا ائوله‌نیب و اونو سئومه‌ییب. یالنیز آرالاریندا عادی ار- آروادلیق وار و فیکری جهتدن بیر-بیرلری ایله چوخ فرقلیدیلر. آسیا و اروپا قده‌ر فرقلی.(توپلومدا نه چوخ ظاهیرده بیر سقف آلتیندا بیرگه یاشایان آمما عاطفی طلاق آلانلار وار و بونلارین سببی ایکی طرفین بیربیرینه اویغون اولماماسی یوخسا عائیله زوراکلیغیندان عمله گلیر. اینسان حقوقو)
قادین بدن دیلی و قادینسل جاذیبه‌لریله نه قده‌ر چالیشسا دا اؤزونو سرهنگه سئودیره بیلمیر. خانیمی، سویوق قانلی سرهنگین داورانیشلاریندان خصوصن لاپبادان قیزغین جینسل داورانیشیندان شوبهه‌له‌نیر و اونون مخدره ایلیشمه‌سینی ظن ائدیر. او، ایشه گئدنده مرّ آغاجی‌نین گوزلرینی باغلاییب گیزلیجه سرهنگین اؤزل اوتاغینا کئچیر، امما میزین چکمه‌جه‌سینده مخدر یئرینه سرهنگین گونده‌لیک دفترینی تاپیر.
