Orif Tolib

Inglizcha oʻzlashmalar qanday yozilishi kerak?   Tilimizga kirib kelayotgan inglizcha soʻzlarni yozishda koʻpincha rus tili imlosiga taqlid qilamiz. Rus tilida дресс-код, QR-код, бизнес-план, мастер-класс kabi soʻzlar defis bilan yoziladi. Chunki bu oʻsha tilning oʻziga xos qoidasidir.   Oʻzbek tilida esa bunday oʻzlashmalarda defis ishlatishga hojat yoʻq. Bu haqda oldinroq ham yozgan edim: imlomizda chiziqcha asosan juft va takror soʻzlar orasiga qoʻyiladi. Inglizcha oʻzlashmalar esa juft ham, takror soʻz ham emas.  

Shuning uchun ularni oʻzbekchada chiziqcha bilan yozish xatodir. Ular ajratib yoki yaxlitligiga qarab qoʻshib yozilishi kerak.

  Masalan:   ❌ biznes-reja, QR-kod, taym-menejment   ✅ biznes reja, QR kod, taym menejment   Startap, fleshmob, keshbek, fastfud kabi yaxlit soʻz sifatida olingan oʻzlashmalar esa qoʻshib yoziladi. Eʼtibor bergan boʻlsangiz, ular nisbatan qisqa, boʻgʻini kam.   Siz oʻzlashma soʻzlarni qanday yozardingiz?   🔥 – defissiz, shu qoidaga mos  😎 – ruscha qolipda, defis bilan   @oriftolib | Sahifalarimiz

Milliy sertifikat imtihoniga tayyorlashda qaysi jihatlarga e’tibor qaratish lozim? ​Ko‘pchilik tayyorgarlik jarayonida faqat grammatik qoidalarni yodlash bilan cheklanmoqda. Bu esa imtihonda kutilgan natijani bermasligi mumkin.

​••• Kamina Xushnoza Sodiqova, abituriyent va pedagoglarni ona tili va adabiyoti fanidan milliy sertifikat imtihonlariga tayyorlayman. ​••• Shanba kuni kanalimda kuzgi milliy sertifikat imtihonigacha kafolatlangan natijaga erishish strategiyasi bo‘yicha jonli dars tashkil qilyapman. ​••• Muddatidan avval talaba bo‘lishni yoki yuqori ustamaga erishishni xohlagan barchani ushbu darsga taklif etaman.

​JONLI DARS BEPUL! Ishtirok etish va kanalga a’zo bo‘lish uchun quyidagi havolaga bosing👇 https://t.me/+eO_1Hze8VvYwNzNi https://t.me/+eO_1Hze8VvYwNzNi https://t.me/+eO_1Hze8VvYwNzNi Taʼlim reklamasi

Qoʻshtirnoq ishlatilmaydigan 4 holat   Qoʻshtirnoqdan keraksiz oʻrinlarda foydalanmaslik zarur. Masalan, mana bu holatlarda u mutlaqo ortiqcha:   1️⃣ Baholar. Baho nomlari qoʻshtirnoqqa olinmaydi: besh, ikki, aʼlo, qoniqarli.   2️⃣ Bayram nomlari. Tarixiy sanalar va bayramlar doim qoʻshtirnoqsiz yoziladi: Navroʻz bayrami, Xotira va qadrlash kuni, Yangi yil.   3️⃣ Laqablar, tarixiy unvonlar, sifatlashlar. Mashhurlar tarixiy shaxslarning ismiga qoʻshib aytiladigan sifatlashlar yoki laqablar qoʻshtirnoqsiz yoziladi: Richard Sheryurak, Dveyn Qoya Jonson.   4️⃣ Turdosh otga aylangan brendlar. Aslida tovar belgisi boʻlgan, ammo tilimizga oddiy atamadek singib ketgan nomlar qoʻshtirnoqsiz, kichik harfda yoziladi: kseroks, jip.   Siz koʻproq qaysi birida ikkilanib turardingiz?   🔥 – bayramlar nomida  ✍️ – baholar nomida  😎 – barchasini bilardim   @oriftolib | Sahifalarimiz

“Yoziw 4indan” qiyinlashganda: alifbo islohoti nega muhim? Qariyb oʻttiz yildan beri ikki alifbo – kirill va lotin arosatida yashayapmiz. Alifboni takomillashtirish boʻyicha qonun loyihasi nihoyat Qonunchilik palatasida qabul qilinib, Senatga yuborildi. Bu hujjat ana shu uzoq yillik muammoga nuqta qoʻyishi kutilyapti. Biroq jamoatchilikda bu boʻyicha turlicha fikr-qarashlar, eʼtirozlar, xavotirlar ham yoʻq emas. “Daryo” nashridagi maqolamda oʻzgarishlarning amaliy ahamiyati haqida toʻxtaldim va koʻpchilikda tugʻilgan baʼzi mulohazalarga javob berishga harakat qildim. 👉 https://daryo.uz/xPodjmLDR @oriftolib | Sahifalarimiz

Bor-yoʻgʻi toʻrttagina harf oʻzgaryapti, qulaylashyapti. Bu ertaga oʻzbek tilining internet tiliga aylanishiga ham katta taʼsir koʻrsatadi. Bittagina Oʻ / Gʻ ning belgisi dasturchilarga, raqamlashtirish bilan shugʻullanadiganlarga qanaqa muammolar tugʻdirishini shu sohaga yaqin yurgan har qanday odam biladi. Sohadan xabarsiz kishi muammo nimadaligini his qilmaydi, albatta. Klaviaturada harf terish ham oʻta qulay boʻladi. Bitta belgini bosganda chiqadi harflar. Klaviaturada yoʻq-ku deb hayron boʻlmaslik kerak. Kirilchadagi ў, қ, ғ, ҳ harflari ham klaviaturada yoʻq aslida. Ahamiyati kamroq belgilar oʻrniga joylab qoʻyilgan xolos. Qulaylashayotgan lotin harflari ham shunaqa usulda bitta belgiga joylanadi. Bitta harfni chiqarish uchun toʻrt-beshta klaviaturani bosish kerak boʻlmay qoladi. Bunaqa terilmani yasab olish – uzogʻi oʻn daqiqalik ish. Oʻzgarishlar menga maʼqul. Ortiqcha xarajat boʻlmasligi ham belgilab qoʻyilyapti ekan. Buni albatta qoʻllab-quvvatlash kerak. @oriftolib | Sahifalarimiz

Nihoyat! Alifbo loyihasi Senatga yuborildi   Qonunchilik palatasi oʻzbek alifbosini takomillashtirishga oid qonunni qabul qilib, Senatga yubordi. Loyihadagi eng muhim yangiliklar:   Tarkib: alifboda 26 ta harf va 3 ta harf birikmasi oʻrniga 28 ta harf hamda 1 ta tutuq belgisi boʻladi.   Hujjatlar: eski hujjatlar, milliy valyuta, muhr va peshlavhalar oʻz kuchida qoladi. Ularni zudlik bilan almashtirish talab etilmaydi.   Xarajat: davlat byudjetidan ortiqcha pul sarflamaslik uchun barcha oʻzgarishlar sekin-asta, bosqichma-bosqich amalga oshiriladi.   @oriftolib | Sahifalarimiz

Muharrir o‘kinchi

Birovlarning tahoratiga suv isitish bilan umrimiz o‘tibdi-yu, o‘zimizning namozni o‘qigani vaqtimiz qolmabdi.

Vahob Ro‘zimatov Manba: Farrux Jabborbek Maʼlumot uchun: Vahob Roʻzimatov – jurnalist va tarjimon, “Guliston” jurnali tahrir maktabi dargʻalaridan. Mendan eskartma: Muharrirlik – oʻzingni boy berish. Koʻp hollarda shunday. Shu sabab bu yumush ijodkor odamning asosiy mashgʻulotiga aylanmasligi, aylangan taqdirda ham, qalami bor har qanday muharrir hech yoʻqsa tahrir haqida kitoblar yozishi kerak deb oʻylayman. Katta-katta muharrirlarning ish tajribasi, yigʻgan bilim-koʻnikmalari kitoblarga koʻchib, keyingi avlodlarga uzatilganda, katta xazinaga ega boʻlardik. Afsus, bunday kitob-qoʻllanmalar yaratilmadi. Endi bugungi avlod shunga qoʻl urishi, bunga toqat va ishtiyoq topishi kerak. @oriftolib | Sahifalarimiz

“Rosmana kanikul” qachon?   Shimoliy yarimsharda “kuchuk kunlari” odatda 3-iyuldan 11-avgustgacha davom etadi. Bu – roppa-rosa qirq kun degani. Bizning iqlimda ham yozning eng issiq 40 kunlik davri chilla deb ataladi. U 25-iyundan 5-avgustgacha davom etadi va qadimgi rimliklarning dies caniculares davriga deyarli mos tushadi.   Tilimizda yoz issigʻini ifodalaydigan saraton tushunchasi ham bor. Shamsiy taqvimga xos boʻlgan bu oy 22-iyundan 22-iyulgacha davom etadi.   @oriftolib | Sahifalarimiz

“Kanikul”ning itlarga qanday aloqasi bor?   Yoz kelib, oʻquvchilar, talabalar dam olishga chiqdi. Bu mavsumni soʻzlashuv tilida kanikul deb ataymiz. Oʻzida ham, soʻzida ham joziba bor. Ammo uning asl maʼnosi bunchalik romantik emas: bu atama lotincha canicula, yaʼni kuchukcha degan maʼnoni anglatadi.   Xoʻsh, dam olishning itlarga nima aloqasi bor? Qadimgi Rimda iyul va avgust oylarining eng jazirama pallasida osmonda Katta Koʻppak yulduz turkumining asosiy yulduzi – Sirius yaqqol koʻringan. Rimliklar Katta Koʻppak yulduz turkumini Orionning iti deb hisoblashgan va bu issiq davrni dies caniculares (“kuchuk kunlari”) deb atashgan.   Iyul-avgust oylarida jazirama tufayli davlat ishlari va oʻqish toʻxtatilib, hamma dam olishga chiqqan. Vaqt oʻtib, bu ibora butun Yevropa va rus tili orqali faqat dam olish maʼnosida bizgacha yetib kelgan.   Hozirgi adabiy tilimizda bu soʻzning oʻrnini taʼtil toʻliq egallagan. Uning lugʻaviy maʼnosi – ishni toʻxtatish, boʻsh qoldirish. Ammo koʻpchilik jonli tilda hamon kanikul soʻzini ishlatyapti.   Siz koʻproq qaysi soʻzni ishlatasiz?   🔥 – taʼtil  😎 – kanikul   @oriftolib | Sahifalarimiz

Xaspoʻshi va xaspoʻshlash   Tilimizda kimdir oʻzining xato va kamchiliklarini yashirishini, aybini sezdirmaslikka harakat qilishini yoki shunga oʻxshash urinishlarni xaspoʻshlash degan soʻz bilan ifodalaymiz. Qizigʻi shundaki, janubiy viloyatlarimizda qadimda usti qurigan xashak bilan yopilgan vaqtinchalik turarjoy, kapa xaspoʻshi deb atalgan.   Xaspoʻshini hozirgacha baʼzi joylarda uchratib qolish mumkin. Umuman, bu soʻzning tub ildizi xas-xashak bilan yopish degan maʼnoni anglatgan. Aybini xaspoʻshlayotgan odam ham aybi ustiga ramziy maʼnoda xas-xashak yopishga urinadi.   Eshqobil Shukur   @oriftolib | Sahifalarimiz

😊 Bugun bayram! 🇺🇿 Prezident Shavkat Mirziyoyev Olimpiya shaharchasida Yoshlar kuni munosabati bilan tashkil etilgan maxsus koʻrgazmada “Mutolaa” loyihasi taqdimoti bilan tanishmoqda! Mutolaa ilovasini yuklab oling

Bayram bayramdek boʻlsin deyishibdi. Eʼtibor va eʼtirof uchun tashakkur. Reytinglar nisbiy, albatta. Bu roʻyxatdan joy olmagan, lekin ishining ustasi boʻlgan muharrirlar koʻp. Reyting tuzilishida mutaxassislar oʻzi birga ishlagan yoki tanigan-bilganlarini eʼtirof etgan. Shuning uchun bugungi muharrirlarga, matn bilan ishlaydigan boshqa mutaxassislarga aytar soʻzim: ijtimoiy tarmoqlarda ham faol boʻling, sohaga oid maqolalar, kitoblar yozing. Borligingiz bilinadi, ishingiz koʻrinadi va boshqalar ham bundan foyda oladi. Bu avvalo oʻzimga nasihat 😎 @oriftolib | Sahifalarimiz

Eng koʻp uchraydigan probel xatolari   Probel bilan bogʻliq eng koʻp uchraydigan xatolar:   1️⃣ Initsial va familiya orasida:   ❌ A.Oripov, T.S. Abdullayev  ✅ A. Oripov, T. S. Abdullayev   2️⃣ Qisqartmalarda:   ❌ sh.k., v.b.  ✅ sh. k., v. b.   3️⃣ Tinish belgilaridan keyin:   ❌ Doʻstim,yaxshimisan?  ✅ Doʻstim, yaxshimisan?   4️⃣ Raqam va oʻlchov birligi orasida:   ❌ 10kg, +25°C ✅ 10 kg, +25 °C   5️⃣ Tire va defisda:   ❌ Til–millat koʻzgusi, kecha - kunduz ✅ Til – millat koʻzgusi, kecha-kunduz  

Siz koʻproq qaysi birida xatoga yoʻl qoʻyasiz?

  🔥 – initsial yoki qisqartmalarda  😎 – hamma qoidani bilaman   @oriftolib | Sahifalarimiz

Nega oʻquvchilar nazariy qoidalarni yoddan bilsa-da, matn yoki esse yozishda imlo xatolariga koʻp yoʻl qoʻyadi?   Bu haqida “Oʻquvchilar qoidani biladi, lekin nega xato yozadi?” sarlavhali maqolamda oʻqishingiz mumkin. Maqola “Til va adabiyot taʼlimi” jurnalining 2026-yil 1-sonida chop etildi.   @oriftolib | Sahifalarimiz

Ilmiy matnlardagi jiddiy nuqson – balandparvozlik   Tahliliy maqolalar, tadqiqotlar va ilmiy maqolalarda baʼzan hissiyotga berilish holatlari uchraydi. Buni publitsistik uslub taʼsiri yoki balandparvozlik deyish mumkin. Muallif matn uslubini bilmaganidan yoki jumla ifodasini jozibali qilaman deb bunday xatoga yoʻl qoʻyadi.   Ilmiy, tahliliy uslubning bosh mezoni – xolislik va mantiqiy asosdir. Bu yerda pafos yoki badiiy bezakka oʻrin yoʻq. Solishtirib koʻring:   ❌ Tarixiy faktlarni oʻrganish oʻquvchilarda vatanparvarlikni shakllantiradi va komil inson qilib tarbiyalaydi. Bu, albatta, bizning muqaddas vazifamizdir.   ✅ Tarixiy faktlarni tahliliy oʻrganish milliy ongning shakllanishiga zamin yaratib, oʻzlikni anglashning muhim omili sifatida xizmat qiladi.   Birinchi misolda hissiyot va klishe ustun boʻlsa, ikkinchisida ilmiy ifoda yetakchilik qiladi. Matn turiga qarab uslubni toʻgʻri tanlash uning taʼsir kuchini belgilaydi. Yana bir eʼtiborli jihat: olim oʻlchash mumkin boʻlmagan yoki amalda tadqiqot bilan isbotlanmagan fikrni fakt sifatida talqin qilmasligi kerak. Birinchi jumlaga eʼtibor bering: tarixiy faktlarni oʻrganish vatanparvarlikni shakllantirishi va komil inson qilib tarbiyalashi oʻlchab boʻladigan jihatmi? Komil inson – bu falsafiy-maʼnaviy tushuncha, uni tajriba yoʻli bilan oʻlchash, tajriba guruhida uning koʻrsatkichini aniqlash imkonsiz. Ilmiy tilda buning oʻrniga oʻlchash va tekshirish mumkin boʻlgan aniqroq atamalar – tahliliy fikrlash, tarixiy ong, ijtimoiy masʼuliyat kabi tushunchalar ishlatilishi kerak.   Hatto publitsistik matnlarda ham bunday qoliplashgan ifodalar, dalillanmagan fikrlarni masʼuliyatsizlarcha ishlatib ketavermaslik kerak. Bunday ifodalar sifatli publitsistikaga ham xos emas.   Ilmiy va tahliliy matnlarda men ham bunday jumlalarga duch kelib turaman – 🔥   @oriftolib | Sahifalarimiz

#reyting #muharrir Nurilloh Muhammad Raufxon nazdida eng yaxshi muharrirlar (alifbo tartibida): Abdug‘afur Iskandar Erkin A’zam Farrux Jabborbek Murtazo Qarshiboy Sanjar Nazar Orif Tolib Orziqul Ergash Ozod Munavvar Qulman Ochil Xayriddin Sulton Shahnoza Soatova 🌐 Sayt  ✈️  Telegram ✅Murojaat  ♾Muhokama 🌐Instagram

Koʻnikma, malaka va kompetensiya: farqi nimada?   Biz bu soʻzlarni koʻpincha maʼnodosh sifatida ishlataveramiz. Baʼzan hatto tadqiqotchilar ham ularning farqiga bormaydi. Bu atamalarning maʼno-mohiyatini aniq bilib olish ilm ahli uchun ham, ziyoli kitobxonlar uchun ham foydali.   Farqni velosiped haydash misolida tushuntirib beraman.   Koʻnikma – qoidalarni eslab, butun diqqatni jamlab velosiped haydash. Bunda harakatlar ongli nazorat qilinadi, fikr-u zikringiz muvozanatni saqlashda boʻladi.   Malaka – koʻp mashq qilish ortidan harakatlarning avtomatlashuvi. Endi siz pedallarni qanday aylantirishni oʻylamaysiz, bemalol atrofni tomosha qilib, suhbatlashib ketaverasiz.   Kompetensiya – shu malakani kutilmagan, murakkab vaziyatlarda toʻgʻri qoʻllay olish. Masalan, tirband koʻchada, yomgʻirda yoki kutilmaganda toʻsiq chiqib qolganda sarosimaga tushmay, tez va toʻgʻri qaror qabul qilib harakatlanish layoqati.   Qisqasi, koʻnikma – oʻylab qilinadigan harakat, malaka – avtomatlashgan odat, kompetensiya esa har qanday sharoitda masalani muvaffaqiyatli hal etish mahoratidir.   @oriftolib | Sahifalarimiz

“Mutolaa”ning veb talqini ishga tushdi!   Uzoq kutilgan va koʻpchilik soʻrayotgan imkoniyatdan endi foydalanish mumkin! Endi kitoblarni kompyuterda ham oʻqishingiz va tinglashingiz mumkin. Buning uchun mutolaa.com manzili orqali hisobingizga kirishingiz kifoya. Veb talqin va ilova sinxronlashgan. Ilovada biror kitobni oʻqishni boshlagan boʻlsangiz, veb talqinda davom ettirishingiz mumkin.   Elektron kitobni oʻqishda beshta shrift ichidan oʻzingizga maʼqulini tanlashingiz, shrift hajmini oʻzgartirishingiz, tun rejimiga oʻtkazishingiz, sahifani butun ekranga chiqarishingiz, mundarijadan kerakli bobni oʻtishingiz mumkin.   Sinab koʻring:  👉 mutolaa.com   @oriftolib | Sahifalarimiz

Davlat va poytaxtlar nomi imlosi boʻyicha muhim qadam!   Koʻpdan buyon yechimini kutayotgan, tilimizdagi ogʻriqli muammolardan birining yechimiga qoʻl urilibdi. Davlatlar va ularning poytaxtlari nomlarini rasmiy isteʼmolga kiritish boʻyicha loyiha jamoatchilik muhokamasiga taqdim etildi. Jamoatchilik bildirgan fikr va takliflarni Oʻzbekiston Respublikasi Atamalar komissiyasining ishchi organi – Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Oʻzbek tili, adabiyoti va folklori instituti olimlari koʻrib chiqadi.   Tashabbus juda oʻrinli! Ayniqsa, mutaxassislarning qator jasoratli qarorlari meni quvontirdi. Masalan, Gruziya – Gurjiston, Mongoliya – Moʻgʻuliston deya oʻzgartirilgani, Yunoniston, Urdun kabi nomlarning tiklangani, sunʼiy tiqishtirilgan -iya qoʻshimchasidan voz kechilib, Shved Qirolligi, Norveg Qirolligi, Finland, Irland shakllari tanlangani oʻzbek tili tabiatiga mos ish boʻlibdi. Shri-Lanka, Kosta-Rika kabi yuzlab nomlardan asossiz defislar olib tashlangani – oqilona qaror. Oʻzim ham bu haqda bir necha chiqishlar qilgan edim, eʼtiborga olinganidan xursandman.   Biroq roʻyxatda hali ham tahrirtalab oʻrinlar bor. Loyihani yanada pishiq qilish uchun taklif va mulohazalarimni sanab oʻtaman:   1️⃣ Oʻzbekchadagi shakllarga tayangan afzal   Oʻzbek tilida qoʻllanib kelgan tarixiy toponimlarni qoʻllash tarafdoriman. Masalan, roʻyxatda Kipr deb berilgan, buni tarixiy anʼanamizga moslab Qibris deb oʻzgartirish kerak. Mongoliya Moʻgʻuliston, Gruziya Gurjiston boʻlgani singari Vengriya ham Mojariston boʻlishi toʻgʻriroq, menimcha.   2️⃣ Oʻrinsiz g harfidan voz kechish kerak   Rus tilida h tovushi boʻlmagani sababli ular lotin yozuvidagi h bilan boshlanadigan toponimlarni g bilan yozishadi. Oʻzbek tilida esa h tovushi bor! Toʻgʻri, Honduras, Havana (ispancha) yoki Haiti (fransuzcha) soʻzlarida asliyatda h harfi yozilsa-da, talaffuzda tushib qoladi (Onduras, Aiti kabi oʻqiladi). Ingliz tilida esa h bilan aytiladi. Ammo ularni g bilan talaffuz qilishga asos yoʻq! Shunday ekan, xalqaro darajadagi imlosi va mantiqqa tayangan holda bu soʻzlarni g bilan emas, h bilan yozganimiz toʻgʻri:   ▫️     Gaiti emas – Haiti   ▫️     Gonduras emas – Honduras   ▫️     Gavana emas – Havana   ▫️     Kopengagen emas – Kopenhagen (dancha: København, inglizcha: Copenhagen)   3️⃣ Imlo, defis va talaffuzga doir tuzatishlar   Roʻyxatdagi quyidagi nomlarni tahrirlashni taklif qilaman:   ▫️     Andorra la-Vella – Andorra la Vella (asliyatda ham, imlo qoidalari boʻyicha ham defis boʻlmasligi kerak)   ▫️     Bagama Orollari Hamdoʻstligi – Bahama Orollari Hamdoʻstligi   ▫️     Bagam Orollari – Baham Orollari   ▫️     Bermud Orollari – Bermuda Orollari   ▫️     Rozo – Roso (Dominika poytaxti)   ▫️     Papeiyete – Papeete (murakkab talaffuzni oʻzbekchada aks ettirish zarurati yoʻq, talaffuzga qulay va keng tarqalgan imloga asoslanish afzal)   ▫️     Lubnan – Lubnon (talaffuzda shunday ommalashgan, tilga moslashish inobatga olinishi kerak)   4️⃣ Kuvayt masalasi   Al-Kuvayt davlatining qisqa yozilishida Kuveyt shakli ketib qolibdi, buni Kuvayt shaklida toʻgʻrilash kerak. Qolaversa, Al-Kuvayt nomi Al-Quvayt shakliga oʻtkazib yuborilsa ham yaxshi boʻlardi, chunki talaffuzimizda shu shakl ommalashgan va turli matnlarda shu shakli koʻp uchraydi.   5️⃣ Texnik xatolar   Soʻrovnomada baʼzi oʻrinlarga ortiqcha html kodlari ( ) va tutuq belgilari (ʼ) tushib qolgan. Ularni tozalab yuborish kerak.   Hurmatli obunachilar, tilimizga befarq boʻlmang!   Havola orqali kirib, siz ham roʻyxat bilan tanishing va takliflaringizni bildiring. Men bergan takliflar sizga ham maʼqul boʻlsa, “Boshqa” (Boshqa javob) bandiga yozib qoldirishingiz mumkin.   🔗 Taklif qoldirish uchun havola:   https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjaqAyLYlQur3lESMoqAR9DXXgdYdsi2ky44fiwhy7TW-1sg/viewform?pli=1   @oriftolib | Sahifalarimiz