ከመጻሕፍት ዓለም - Book shelf 📗📚📖

የወሲብ ንግድ (ኦንላይን የወሲብ ስራ) በኢትዮጵያም እየተስፋፋ መሆኑን ምናሴ የተለያዩ ማስረጃዎች እያቀረበ ያሳየናል ። ብዙ ሰዎች በተለይ ሴቶች በኢኮኖሚ ጫና እና በስራ እጥረት ምክንያት በቴሌግራም ቻናሎች፣ በኦንላይን ቻት መድረኮች እና በአንዳንድ ዓለም አቀፍ ድረ-ገጾች ላይ የግል ይዘቶችን በመሸጥ ወይም የቀጥታ የወሲብ አገልግሎት በመስጠት ገንዘብ ያገኛሉ። ይህ የዲጂታል የወሲብ ንግድ ብዙውን ጊዜ በድብቅ እና ያለ ህጋዊ ጥበቃ የሚከናወን ሲሆን፣ ተሳታፊዎቹ ለብዙ አደጋዎች ይጋለጣሉ። ብዙ ሴቶች በድብቅ የተቀረጸ የወሲብ ቪዲዮ ተለቆባቸው ራሳቸው እንዳጠፉ ይነግረናል። በአንዳንድ አጋጣሚዎችም ጉዳዩ ከሕገወጥ የሰዎች ዝውውር ጋርም ይገናኛል። ምናሴ እንደሚለው መፍትሔው ወደ መጽሐፍ ቅዱሳዊ የቅድስና ሕይወት አስተምህሮ መመለስ ነው። "መጽሐፍ ቅዱስ የምንሰማውን ነገር ሁሉ የምናጣራበት መንፈሳዊ ወንፊት ነው። የእግዚአብሔር ቃል የምናየውን ነገር ሁሉ የምንመረምርበት ከክርስቲያን ዐይን ሊወልቅ የማይገባው መንፈሳዊ መነጽርም ነው።" ፖርኖርሽኝ (ገጽ 243) በአጠቃላይ የፖርኖግራፊ ወረርሽኝ እና የዲጂታል የወሲብ ንግድ በኢትዮጵያ ማህበረሰብ ላይ ከፍተኛ ተግዳሮት እየፈጠሩ ነው። ምንም እንኳን ህግ በመደበኛነት ፖርኖግራፊን እና የወሲብ ንግድን የሚከለክል ቢሆንም፣ የኢንተርኔት ቁጥጥር ደካማ በመሆኑ እና የቴክኖሎጂ ለውጥ ፈጣን በመሆኑ ችግሩን ለመቆጣጠር አስቸጋሪ ሆኗል። እንደ ምናሴ ያሉ ባለሙያዎች የትምህርት ግንዛቤ ማስጨበጥ፣ የስነ-ልቦና ድጋፍ ማቅረብ እና የዲጂታል ደህንነት ማጠናከር እንደሚያስፈልግ ያሳስባሉ፤ አለበለዚያ ችግሩ በወጣቱ ትውልድ ላይ የረጅም ጊዜ አሉታዊ ውጤት ሊያስከትል ይችላል። Reviewer : Editor in Chief of © Think Ethiopia

ርዕስ : ፖርኖርሽኝ፤ የፖርኖግራፊ መርዝ፣ መዘዝ እና መድኃኒት ደራሲ : ምናሴ ይርጉ ጎበና ዘውግ : ጥናት እና ምርምር የሕትመት ዓመት : 2018 የተጠሩበትን ዓላማ ጠንቅቀው የሚያውቁና ትዉልድን ለማስመለጥ የሚተጉ እንደ ምናሴ ያሉ ጠንካራና ትጉ ወጣቶች ያስፈልጉናል። "ፖርኖርሽኝ፤ የፖርኖግራፊ መርዝ፣ መዘዝ እና መድኃኒት" በሚል የተሰየመው መጽሐፍ፣ በ9 ምዕራፎች እና በ3 ክፍሎች የተዋቀረ ሲሆን በአጠቃላይ 300 ገጾች አሉት፡፡ ምናሴን ያስተዋወቀኝ ደራሲ አቡበከር አሊ ነው። ከሁለቱ ደራሲዎች ጋር ስናወጋ ምናሴ ይህን መጽሐፍ አወጥቶ ሰጠኝ ፤ ሳላነበው ረጅም ጊዜ ጠረጴዛዬ ላይ ተቀመጦ ሰሞኑን በአዶናይ መጽሐፍ ምክንያት አነሳሁት ። ምናሴ የመሠረተ ክርስቶስ ቤ/ክ የወጣቶች ክፍል አገልጋይ እንዲሁም በካውንስሊንግ ሳይኮሎጂ ማስተርስ እየተማረ እንደሆነ በሌላ አጋጣሚ የነገረኝ ራሱ አቡበከር አሊ ጓደኛው ነው። ይህ መጽሐፍ የተጻፈው ከአንድ ወጣት አገልጋይ ወጣት አንጻር ነው። ስለ ፖርኖግራፊ ወረርሽኝ :- ፖርኖርሽኝ በስፋት ይተነትናል። ሜሼል ፉኮ በ«የወሲባዊነት ታሪክ» (The History of Sexuality) መጽሐፉ ውስጥ የ«ጭቆና መላምት» (repressive hypothesis) የሚባለውን ሃሳብ በጥልቀት ተቃውሟል። ይህ መላምት እንደሚለው ከ17ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ (በተለይ በቪክቶሪያ ዘመን) ሥልጣን የወሲባዊ ፍላጎቶችን በመጨቆንና በመደበቅ ብቻ ይሠራል የሚል ነበር። ፉኮ ግን እንዳስረዳው ሥልጣን የወሲብን አይጨቁንም፤ በተቃራኒው ስለ ወሲብ የሚነገሩ ንግግሮችን (discourses) ያበዛል፣ ያስተዳድራል እና ይፈጥራል። ሕክምና፣ ሳይኮሎጂ፣ ቤተ ክርስቲያንና የመንግሥት ተቋማት «መደበኛ» እና «ያልተለመደ» ወሲብን በመመደብ፣ በመመርመርና በመቆጣጠር የወሲባዊነትን እውቀትና ሥልጣን ያጣምራሉ። ስለዚህ ወሲብ የተደበቀ ነገር ሳይሆን በሥልጣን የሚመረትና የሚተዳደር ክስተት ነው። ሲግመንድ ፍሮይድ በተቃራኒው የተጨቆነ ወሲባዊነት (repressed sexuality) የሰው ልጅ የአእምሮ ሕመሞች ዋና ምንጭ እንደሆነ ያስተምራል። በእሱ አስተሳሰብ የሰው ልጅ ከልጅነቱ ጀምሮ ኃይለኛ የሆነ የወሲብ ፍላጎት (libido) አለው፤ ነገር ግን ማኅበረሰቡ፣ ቤተሰቡና ሥነ ምግባር ይህን ፍላጎት ወደ ንቃተ ህሊና ውስጥ እንዲገባ በማድረግ ይጨቁኑታል። ይህ ጭቆና (repression) የኦዲፐስ ውስብስብነትን ጨምሮ የተለያዩ የነርቭ ሕመሞችን (neuroses) ያስከትላል። ፍሮይድ Civilization and Its Discontents መጽሐፉ ውስጥ እንደገለጸው ሥልጣኔ እራሱ የሰውን የተፈጥሮ ፍላጎቶች በመጨቆን ላይ የተመሠረተ ነው፤ ስለዚህ የተጨቆነ ወሲባዊነት የግለሰቡንም ሆነ የማኅበረሰቡን ውስጣዊ ግጭት ያስከትላል። በእኔ ግምት መጽሐፉ እንዚህን ሁለት ጽንፎች ለማስተረቅ ሙያዊ ፤ ክርስቲያናዊ ፤ ኢትዮጵያዊ እና ሳይንሳዊ በሆነ መንገድ የተጻፈ ነው። ይህም ብቻ ሳይሆን በጉዳዩ ላይ በሀገር ውስጥ እና ውጪ የተጻፉ በርካታ መጻሕፍትን ጠቅሷል። "ቅዱስ አውግስጢኖስ ክርስቶስን ካገኘ በኋላ ሕይወቱ ፍጹም ተለወጠ። ከክህደት ወደ እምነት፣ ከዝሙት ወደ ንጽሕና ሲፈልስ ሕይወቱ እንደ ሕፃን ሰውነት መለምለም ጀመረች። ታዲያ አንድ ቀን በጎዳና ሲሔድ በድሮ ሕይወቱ ዐብሯት በዝሙት የሚወድቃት ሴት ገጠመችው። ርሷም ውይ አውግስጢኖስ ብላ በፈገግታዋ ለመማረክ ወደ ርሱ ስትመጣ ርሱ መሮጥ ጀመረ። ሴቲቱም ባያውቀኝ ነው ብላ ዐብራው መሮጥ ጀመረች። "አውግስጢኖስ፥ አውግስጢኖስ እኔ ነኝ እኮ" ብትለው ርሱ ግን ዘወር ብሎ:- "እኔ ግን እኔ አይደለሁም" ብሏት ሮጠ። ሴቲቱም ተስፋ ቆርጣ ተመለሰች። አዎ! አሁን አንተ አንተ አይደለህም! በክርስቶስ አምነህ ከዳንክ፣ ከኀጢአትህም በንስሐ ተመልሰህ፣ በቅድስና ሕይወት መጓዝ ከጀመርክ በኋላ አዎ አንተ አንተ አይደለህም! አሁን የምትኖረው ሕይወት በቅድስና ውስጥ ያለውን ነፃነት የማጣጣም ሕይወት ነው። ይኽ ሕይወት በመሸሽ የምታስጠብቀው፣ በመከተል የምታጸናው ነው። የምትሸሸው ዝሙትን፣ የምትከተለው ቅድስናን ነው።" ዲያቆን አሸናፊ መኮንን [የእግዚአብሔር ትዕግስት፣ 121-122] የወሲብ ፊልም ( Erotica እና Porn) የወሲባዊ ትምህርት ማግኘት፣ ጭንቀትን መቀነስ እና የራስን የወሲባዊ ፍላጎት መረዳትን ሊያመቻች ይችላል። በተጨማሪም አንዳንድ ጥናቶች እንደሚያመለክቱት በመጠነኛ እና ሁኔታ ጥቅም ላይ ሲውል የጭንቀት መቀነስ እና የወሲባዊ እርካታ መጨመር ሊያስከትል ይችላል። ምናሴ ግን ፖርኖግራፊ በሙሉ አጋንንታዊ ስራ እንደሆነ በመጥቀስ ይከራከራል። ጉዳቶቹ በብዙ የሳይንሳዊ ጥናቶች የተረጋገጡ ናቸው። ከመጠን በላይ መጠቀም ከአእምሮ ጤንነት ችግሮች (እንደ ዲፕሬሽን፣ ጭንቀት እና የራስ ክብር ማጣት)፣ ከትክክለኛ የወሲብ ግንኙነት ጋር የሚኖረውን እርካታ መቀነስ፣ የወሲባዊ ተግባር ችግሮች (እንደ erectile dysfunction) እና የአንጎል ስርዓት መጨናነቅ ጋር ይገናኛል። በተጨማሪም አንዳንድ ይዘቶች የሴቶችን ወይም የተለያዩ ቡድኖችን በአሉታዊ መልኩ ማሳየት፣ የአመለካከት መዛባት ማስከተል እና በአንዳንድ ሁኔታዎች ሱስን ሊያስከትል ይችላል። የዲጂታሉ ዘመን sexual immorality' ን በዋናነት በመረጃና በግንኙነት ተደራሽነት በኩል አስፋፍቷል። የኢንተርኔት፣ የማህበራዊ ሚዲያ እና የሞባይል መተግበሪያዎች አስተሳሰብን እንደገና እየቀረጹ እንደሆነ የምርምር ውጤቶች ያሳያሉ፤ ይህም ቀድሞ በቤት፣ በማህበር ወይም በማህበራዊ ስነምግባር የተገደበ ነገር በቀላሉ እንዲታይ እና እንዲጋራ አድርጓል። በተጨማሪም ዲጂታል መድረኮች የግል ማንነትን ሲደብቁ፣ ሰዎች በቀላሉ የሚያሳፍሩ ወይም የሚሰቀጥጡ ይዘቶችን ያለቅጣት ሊያሰራጩ ይችላሉ፤ ይህም የተለየ ይዘትን በተደጋጋሚ የማየት ልምድን ይፈጥራል። ከዚህም በላይ የማጣሪያ ስርዓቶች ተጠቃሚን ወደ ተመሳሳይ ይዘት በማስተላለፍ ፍላጎትን ማጉላት ስለሚችሉ፣ ሰው ከእውነተኛ ግንኙነት እና ከሃላፊነት ውጪ ወደ ፈጣንና ገለልተኛ አደገኛ ልምድ እንዲሸጋገር ያደርጋል። ምናሴ በምዕራፍ አምስት ፓርኖግራፊን ተከትሎ የሚመጣውን ማስተርቤሽን ( ግብረ አውናን) ላይ ሰፊ ትንተና ሰጥቶበታል ፤ ይሁን እንጂ የስዩም አንቶኒዮስ ጫና እንዳለበት የሚያስታውቀው ማስተርቤሽንን ለማሰይጠን የሄደበት ልክ ነው። ኢትዮጵያ ውስጥ ፖርኖግራፊ በተለይ በወጣቶች መካከል በከፍተኛ ደረጃ እየጨመረ መጥቷል። ፓርኖግራፊ ማየት የተጀመረው በኢህአዴግ ዘመን እንደሆነ ደራሲው በገለጸው አስተያየት አልስማም ፤ ጉዳዩ ረዥም ታሪክ አለው። ይሁን እንጂ የስማርትፎን እና የኢንተርኔት መዳረሻ መስፋፋት፣ እንዲሁም የማህበራዊ ሚዲያ መድረኮች (እንደ ቴሌግራም፣ ቲክቶክ እና ፌስቡክ) በቀላሉ የፖርኖ ይዘቶችን ማግኘት እንዲቻል አድርገዋል። ጥናቶች እንደሚያሳዩት በከተሞች ውስጥ ከፍተኛ ቁጥር ያላቸው ወጣቶች በየቀኑ ወይም በሳምንት በርካታ ጊዜያት ፖርኖግራፊ ይመለከታሉ፤ ይህም በአንዳንድ ሁኔታዎች ወደ ሱስነት ሊያድግ ይችላል። ባህላዊ እና ሃይማኖታዊ እሴቶች የበላይ በሆኑበት ማህበረሰብ ውስጥ ይህ ክስተት የግል ስነ-ምግባር፣ የጋብቻ ግንኙነት እና የወጣቶች የስነ-ልቦና ጤንነት ላይ አሉታዊ ተጽእኖ እያሳደረ ነው። ምናሴ በከፍተኛ የትምህርት ተቋማት የተደረጉ የጥናት ውጤቶችን ያቀርባል። በተለይ ኢትዮጵያ ውስጥ ስላለው የ Revenge Porn ዝንባሌ ሳነብ ደንግጫለሁ።

◉ የኢትዮጵያ አሁናዊ ሁኔታ ከ Game of Thrones አንፃር [ይሄ ጽሁፍ ከዓመት በኋላ ሰፍቶና ተደራጅቶ ድጋሚ የተለጠፈ ነው] ▫ Game of Thrones እንዲሁ ላይ ላዩን ሲታይ የውጊያ... የጀብድና... የድራጎኖችን ታሪክ የሚተርክ ፋንታሲ ይምሰል እንጂ፣ ዓለም የተጓዘችበትን ታሪክ...የሰው ልጅን ተፈጥሮ...የፖለቲካና የጂኦፖለቲካ ሴራን በጉያው ያቀፈ series ነው። የ Westerosን ፖለቲካ በመመልከት ብቻ ከጥንት እስከ ዛሬ የተፈፀሙትን የዓለም የፖለቲካ ጉዞዎችን መገንዘብ ይቻላል። እኔ በበኩሌ “Game of Thrones” ን እንደ መነፅር በመጠቀም የአገሬን የፖለቲካ ምህዳር መፈተሽ አልከበደኝም። እከሌ እከሌ ሳንባባል... ስም ሳንጠራ ከተግባባን ተሳክቶልኛል ማለት ነው። ➊ The King's Landing Dilemma ጦቢያዬ አንዳንዴ በ Joffrey Baratheon እጅ የወደቀች ይመስለኝና አንዳንዴ ደሞ ረጅሙ Tyrion Lannister ወይን እየተጎነጨ እያስተዳደራት ይመስለኛል። እንደ Daenerys Targaryen ድራገን ባይሆንም በሰማይ ድሮን እየጋለበ አንዳች ሀይልን የተጎናፀፈ፤ በዚያም ጠላቱን የሚያስገብር ዙፋን እንዳለ እታዘባለሁ። እንደ Stannis Baratheon በጠንቋይ ቃል እየተመራ ኮኮብ ቆጥሮ የሚጋጠም ጦረኛም አስተውያለሁ። እንደ Jaime Lannister የእጃቸውን በእጃቸው ማግኘት ያለባቸው የዙፋን ጠባቂዎችን እየቆጠርኩ ይደክመኛል። ከሁሉ በላይ ግን ሰብሳቢ አጥቶ የተበተነውን የ Ned stark ቤተሰብ ሳይ «የጦቢያ ህዝብም የዚህ ቤተሰብ እጣፈንታ ደርሶታል» እላለሁ። .... ብቻ ግን GOT ሳይ እነዚህ ነገሮች ተገልጠውልኛል። እናንተም መጨመር ትችላላችሁ። ❷ Chaos is a ladder! Littlefinger የተባለ መሠሪ ገጸ ባህሪን ስመለከት አገሬን የከበቧትን የሁከት ነጋዴዎች እታዘባለሁ። ህዝቡ በብሔርና በኃይማኖት ሲነድ እሳቱ ላይ ምጣዳቸውን ጥደው እንጀራቸውን የሚያነጉቱት ባተሌዎች ትውስ ይሉኛል። ሀገሬ እንደ Littlefinger «ሁከት የስልጣን መወጣጫ መሰላል ነው» ብለው በህዝብ ስቃይ ተንጠላጥለው ከፍ በሚሉ አክቲቪስቶችና ፖለቲከኞች ተጥለቅልቃ ይታየኛል። ❸ High Sparrow በሀገሪቱ ያለው የኢኮኖሚ ውድቀት፣ የፍትህ እጦትና ተስፋ መቁረጥን ተጠቅመው ወደ መቻቻል ሳይሆን በሃይማኖት ስም ወደ ፅንፈኛ ተግባራት የሚገፋፉንን የሃይማኖት ሰባኪዎችን ሳይ High Sparrow የተባለው መንፈሳዊ መሪ ትዝ ይለኛል። በላንስተሮች ብልሹ አሰራር የተበሳጨውን ደሃ ህዝብ ሰብስቦ በሃይማኖት ስም አክራሪና አደገኛ የሆነ... የንጉሱን ቤተሰብ ሳይቀር እግረ-ሙቅ እንዳሰረው መንፈሳዊ መሪ High Sparrow ለመሆን ያሰፈሰፉ ቄሶችና ሸኪዎች እዚህም እዚያም እታዘባለሁ። ❹ The Night’s Watch ከማንኛውም የፖለቲካ ሽሚያ ውጭ የሆኑ ነገር ግን ዋናውን አደጋ የሚከላከሉ “The Night’s Watch” የተባሉት ሰራዊቶች ማንን ያስታውሱኛል? በየድንበሩ...በየጉራንጉሩ በብርድ፣ በርሀብና በጦርነት እሳት ውስጥ የሚቃጠሉት ተራ ተዋጊ ወታደሮቻችን። በቤተ-መንግስቱ ድግስ ሲደገስ...ፌሽታ ሲሆን... ጠባቂዎቹ ግን ሀገሪቱ እንዳትወድቅ እንደ ባላ ደግፈው የያዙ ምስኪን ዜጎች ናቸው። ስማቸው አይነሳም...ጀብዳቸው አይዘከርም። «ስምህን ሳትከትብ፤ በታሪክ በመዝገብ ሞተህ የቀረኸው ተራራው አጠገብ ሃውልት ያልቆመልህ ዝናህ ማይነገር አንተ እገሌ ...አንተ ባላገር እንደተመኘኸው በነፃነት አለሁ አመሠግናለሁ» ብሎ ገጥሞላቸዋል ሄና። ❺ Tywin Lannister ለስሙና ለቤተሰቡ ክብር ሲል ማንኛውንም ድርጊት የሚፈፅመው...ለስሙ ሲል ህጎችን ሁሉ የሚጥሰው....ህሊናው የማያዘው... በስልታዊ ጭካኔው ሀገርን የሚያሸብረውን አረጋዊ መሪ Tywin Lannister ስናይ እናንተም እኔም ትዝ የሚሉን ሰዎች አሉ። በጦቢያ ፖለቲካ ውስጥ አሁንም ድረስ የጥንቱን የታሪክ የበላይነት ይዘው ሀገሪቱን ወደ ኋላ የሚጎትቱ፣ ለቤተሰቦቻቸውና ለቡድናቸው ህልውና ሲሉ የትኛውንም የደም ዋጋ ለመክፈል የማይመለሱ ሼባ የፖለቲካ አባቶችን ሳይ “Tywin Lannister ” ትዝ ይለኛል። ❻ Bran stark የፊቱንም የኋላውንም አሻግሮ የሚያየው...የሰው ልጅ ሚስጥርና መፍትሔን የሚያውቀው Bran stark ሽባ ሆኖ ሳየው የሆነ ነገር ይገባኛል። «አገር በአዋቂዎች ዝምታ በአላዋቂዎች ድፍረት ትጠፋለች» የሚለው የፕሮፌሰር መስፍን ንግግር ትዝ ይለኛል። የነቁ አእምሮዎች፣ አደጋውንና መፍትሔውን አጥርተው የሚያውቁ ጭንቅላቶች እንደ Bran እንዳይራመዱ ተደርገዋል እላለሁ። በስደት ወይም በፍርሃት ሽባ ሁነው እያዩ የማይራመዱ ብሩህ ልጆቻችንን ያስታውሰኛል። ​❼ Reek ቴኦን ረጅም ጊዜ ቶርች ከተደረገ በኋላ ስሙን፣ ክብሩንና አቅሉን አጥቶ Reek የሚል አዲስ ማንነት የተሰጠው ሰው ነው። ነፃነቱን የሚቀዳጅበት በር ክፍት ሆኖ እያለ እንኳ «ራምሴ ያየኛል» በሚል ፍርሃት በገዛ ፈቃዱ በካቴና ውስጥ መኖርን የመረጠውን ይህን ምስኪን ሳይ ቀድሞ ከአእምሮዬ የሚመጣልኝ የአገሬ ህዝብ ነው። ወገኔ። ህዝቡ በተደጋጋሚ የጦርነት፣ የኑሮ ውድነትና የፖለቲካ ቶሮቾችን ደጋግሞ ከመጋቱ የተነሳ እንደ ቴኦን ፈሪና ድንጉጥ የሆነ ይመስለኛል። በደሉንና ጭቆናውን እንደ ተፈጥሮ ህግ አድርጎ የተቀበለ...ፍርሃቱን ለምዶ ገዢዎቹን የሚጠብቅ ዐይነት። «… በምን ይገለፃል የትውልዴ አበሳ፣ በመንበርከክ ብዛት መራመድ የረሳ።» እንዲል በውቄ። ❽ Not today ከሁሉም በላይ ግን Arya stark እንዳገኘቻቸው መምህሮች ጦቢያውያንም እንድናገኝ እፀልያለሁ። በተለይ እንደ Syrio Forel ያለ መምህር። Arya በጥላቻና በበቀል ተሞልታ የምትቅበዘበዝ ልጅ ነበረች። እሱ ግን ጎራዴ ጨብጦ ያስተማራት ሌላ እውቀት ነበር። «ለሞት አምላክ ምን እንለዋለን?» ...Not today! የሚል የጽናትና የትግል መንፈስ የሚያስተምር የኔታ ነበር። ሀገሪቱ አሁን ከምንም በላይ የምትፈልገው ብቀላን የሚሰብኩ ደም ተጎንጪዎችን ሳይሆን እንደ Syrio ያሉ ትዕግስትንና የጽናት መንፈስን የሚያስተምሩ ሰዎችን ነው። አዎ! ሕዝቡ ቁጣውን ወደ ፍትህ፣ ብስጭቱን ወደ ጥበብ የሚቀይርበት መምህር ይፈልጋል! ◉ አንድ ነገር ግን አምናለሁ! ሀገራት በፖለቲከኞች ሽኩቻ ይናጣሉ፤ ይወድቃሉ፤ እንደገናም ያገግማሉ። የጦቢያዬ ጥልቁ ስቃይ ግን ያለው ከቤተ-መንግሥቱ ሳሎንና ጓዳ ሳይሆ በሕዝቧ ስነ-ልቦና ውስጥ ነው። NB: GOT ያላየ ሰው ዐይኑ መቁለጭለጩ አይቀርም! © Mes Oud

ሁሉንም አታውቅምና ሁልጊዜ ትክክል አትሆንም! (The Wisdom of Being Wrong) (እ.ብ.ይ.) ማንም ሰው ሁሉን ያውቅ ዘንድ አይችልም፤ ሁልጊዜም ትክክል አይሆንም፡፡ የትኛውም ሰው አይደለም ለብዙ ነገር ለአንዲቷ ነገር እንኳን ሙሉ እውቀት የለውም፡፡ የተማረ ሁሉ የሚያውቅ አይደለም፡፡ የሚያውቅ ሁሉ የተማረ ብቻ አይደለም፡፡ ትምህርት ለጥያቄ እንጂ ለመልስ አያዘጋጅም፡፡ ዕውቀት ውጫዊና ቁሳዊ ነገርን ብቻ በማወቅ አይገለፅም፡፡ ራስን ሳያውቁ ስሌላው መተንተን ማወቅ አይባልም፡፡ የእንጀራ እውቀትና የህይወት ዕውቀት አንድ አይደለም፡፡ ከራስህና ከሌሎች ጋር የሚያኖርህ ጥበብ የህይወት ዕውቀት ነው፡፡ የእንጀራ ዕውቀት ከሆድ አያልፍም፡፡ በዘመናዊ ትምህርት ቤት ያልተማረ ነገር ግን በሕይወት እውቀት የተመረቀ ስለዓለሙ ጥሩ ምልከታና ማስተዋል ያለው ሰው ብዙ አለ፡፡ በተቃራኒው ተምሬአለሁ ብሎ፣ የምስክር ወረቀት ሰብስቦ፣ ስምና ዝናው ናኝቶ ነገር ግን እንዳልተማረ የሚኖርም ትንሽ አይደለም፡፡ የእውቀት መጀመሪያ ሁሉን አለማወቅን ማወቅ ነው፡፡ ብዙ ልምድ ያካበትንበት፣ ብዙ የጥናት ወረቀት የሰራንበት አንዱ መስክ እንኳን ታውቆ የሚያልቅ አይደለም፡፡ በዛ ላይ እውቀት አንፃራዊ ነው፡፡ ትንሽ የሚያውቅ ሰው ብዙ ከሚያውቅ ሰው ጋር ቢቆም አይመጣጠንም፡፡ ”ሁልጊዜ ትክክል ነኝ፣ መቼም ቢሆን አልሳሳትም” ብለው የሚያስቡ ሰዎች ለመማር ፈቃደኛ ያልሆኑ ናቸው፡፡ ሰው በሂደት ነው እውቀቱን እየገነባ፣ ማስተዋሉን እያሳደገ፣ አመለካከቱን እያጎለበተ የሚሄደው፡፡ ከስህተት፣ ከውድቀት፣ ከጥፋት መማር ያለ ነው፡፡ ዓለም እዚህ የደረሰችው ስህተቷን እያረመች፣ እውቀቷን እያሳደገች፣ ጥፋቷን እየተማረችበት ነው፡፡ የምናውቀው የሚመስለን በደንብ ያላወቅነው፤ እንደገባን የቆጠርነው ነገር ግን በጥልቀት ያልገባን እልፍ ነገር አለ፡፡ ገብቶናል ያልነውን ነገር ሁሉ በተግባር ካልገለፅነው፤ ሰርተን ራሳችንን ካልተለወጥንበትና ሐገር ካልቀየርንበት አልገባንም ማለት ነው፡፡ ብዙ በተመራመርንና በተማርን ቁጥር የምናውቀው ዋና ነገር ምን ያህል እንደማናውቅ ነው፡፡ ለዚህ ነው ቅዱስ ጳውሎስ (1ኛ ቆሮንጦስ 8፡2) ‹‹ማንም አንዳች የሚያውቅ የሚመስለው ሊያውቅ እንደሚገባው ገና አላወቀም (“If anyone thinks that he knows something, he does not yet know as he ought to know.”)›› የሚለን፡፡ ዊኒስተን ቸርችል ‹‹ሁሉም ሰው ይሳሳታል፤ ከስህተቱ የሚማረው ግን ጠቢብ ብቻ ነው (All men make mistakes, but only wise men learn from their mistakes.)›› ይላል፡፡ እውነት ነው! ከስህተት ለመማር ግን ስህተትን ለመቀበል መፍቀድ ይፈልጋል፡፡ የህሊናውን በር ገርበብ አድርጎ ያልከፈተ ሰው ስህተቱን የሚቀበልበት ቦታ የለውም፡፡ ዕውቀቴ የተሳሳተ ሊሆን ይችላል፣ ዕውቀቴን የተረጎምኩበት ወይም የተረዳሁበት መንገድ ልክ ላይሆን ይችላል ብሎ ቀድሞ ማሰብ ስህተትን ለመቀበል በር ይከፍታል፡፡ ”አልሳሳትም፣ ሁልጊዜም ትክክል ነኝ” ብሎ የሚያስብ ሰው ግን ለመታረም ወይም ከስህተቱ ለመማር ዝግጁ ያልሆነ ሰው ነው፡፡ ስለዚህ ሲያጠፋ ይኖራል፤ እየተሳሳተም ይቀጥላል፡፡ ልሳሳት እችላለሁ ብሎ ማሰብ ያላወቅኩት ነገር ወይም ያልደረስኩበት እውቀት ሊኖር ይችላል ብሎ ማሰብ እንጂ በያዝኩት እውቀት መተማመን የለኝም ማለት አይደለም፡፡ በያዝከው እንጂ ባልያዝከው ነገር ልትተማመን አትችልም፡፡ በያዝከው እንኳን ልትተማመን የምትችለው አያያዝሀ ልክ ሲሆን ነው፡፡ በትክክል ያልተያዘ እንደተያዘ አይቆጠርምና፡፡ ያም ሆነ ይህ አለማወቅ የስህተት ምንጭ የጥፋት እናት ነው፡፡ በርግጥ እያወቁ የሚሳሳቱ፤ ሆነ ብለው የሚያጠፉ ይኖራሉ፡፡ አብዛኛው ግን ባለማወቅ የሚያጠፋ፣ ባለመረዳት የሚሳሳት ነው፡፡ ጥበበኛው ሰለሞን (መፅሐፈ ምሣሌ 3:7) ‹‹በራስህ አስተያየት ጠቢብ አትሁን (“Do not be wise in your own eyes.”)›› የሚለው የእኔ አተያይ ወይም አስተሳሰብ ብቻ ትክክል ነው ብለህ አታስብ ማለቱ ነው፡፡ የራስህን ይዘህ ከሌሎች ሰዎች አስተያየት፣ ካንተ ተቃራኒ መንገድ ባሉ አመለካከቶችና አስተሳሰቦችም አንፃር ሃሳብህን ሞግተው፣ መዝነው ማለቱም ነው፡፡ ያንተ ሃሳብ የጎደለው ካለ በሌላው ሃሳብ እየሞላህ ሃሳብህን ከፍ አድርገው እያለህ ነው፡፡ የሰው ህይወት በጎደለ-ሙላ ነው፡፡ ሳይንስም እዚህ የደረሰው በትውልድ ቅብብሎሽ የጎደለውን እየሞላ፣ ስህተቱን እያሻሻለ ነው፡፡ የግል ሃሳብ ጠባብ ነው፤ ምክንያቱም ዓለምን እየተመለከትነው ያለነው በእኛ መስኮት ብቻ ነው፡፡ ዓለሙ ሰፊ ቢሆንም አተያያችን ጠባብ ከሆነ ዓለምን በሙላት አንረዳውም፡፡ ሰፋ አድርጎ ማየት፣ የሌሎችን ሃሳብ መመዘንና መጎብኘት ግድ ይለናል፡፡ ዓለምን በእኛ ልክ ብቻ ቀድደን ከሰፋነው ረጅምና ወፍራም ሃሳብ ሲገጥመን ሱሪ ባንገት ይሆንብናል፡፡ አሜሪካዊዋ ደራሲ ኤኔስ ኒን ‹‹ዓለምን የምናየው ዓለሙ እንደሆነው ሳይሆን እኛ እንደሆንነው ነው (“We see the world, not as it is, but as we are.”) የምትለው ለዚህ ነው፡፡ ለዓለም፣ ለሰዎች፣ ለሃሳብ ያለን እውቀት በእኛ አስተሳሰብና ስሜት ላይ የተንጠለጠለ ነው፡፡ ዓለሙ እንደሆነው ለመረዳት ከጠባቡ የአስተሳሰብ ሳጥናችን መውጣት ይጠበቅብናል፡፡ ከምናምነው አስተሳሰብ፣ ከምንስማማበት ርዕዮት፣ ከምንቀበለው እምነት ወጣ ብለን ለማየት እንፍቀድ ማለት የራሳችንን ትተን የሌሎችን እንዲሁ እንቀበል ሳይሆን አዲስ ነገር ለመስማት፣ እንግዳ ሃሳብ ለማስተናገድ፣ ያላወቅነውን ለማወቅና ለመመርመር እንዘጋጅ ማለት ነው፡፡ ሁሉንም ነገር ከራሳችን አንፃር ብቻ የምንበይን ከሆነ ዓለምን እንደሆነው ለመረዳት ይከብደናል፡፡ ወዳጄ ሆይ… ልሳሳት እችላለሁ እንጂ እኔ ላውቅ አልችልም አትበል፡፡ ሁሉንም አታውቅምና ሁልጊዜም ትክክል አትሆንም ማለት የማወቅ አቅም የለህም ማለት አይደለም፡፡ የምትሳሳትበትና የማታውቀው ነገር ብዙ ቢሆንም ለመማር ከፈቀድክ ከስህተትህና ካለማወቅ ገደልህ ትሻገራለህ፡፡ ሁልጊዜ ትክክል አትሆንም ማለትም ሁልጊዜ ትሳሳታለህ ማለት አይደለም (It doesn’t mean “not always right” means “always wrong”)፡፡ ከዛ ይልቅ የምትሳሳትበትና ትክክል የምትሆንበት ነገር አለ ማለት ነው፡፡ ከምናውቀው ይልቅ የማናውቀው፤ ትክክል ከምንሰራው ይልቅ የምንሳሳተው ይበልጣል፡፡ እንዲህ የሚያደርገን አለማወቃችን ነው፡፡ ነገር ግን አለማወቃችን ከማወቅ አያስቆመንም፤ ከስህተታችን ከመማር አያግደንም፡፡ ባንድ ጊዜ ፍፁም አዋቂ የሆነ ሰው የለም፡፡ የተሻለ ሰው የሚኮነው በሂደት ካለፈው በመማርና ስህተትን ባለመድገም ነው፡፡ ዋናው ነገር አለማወቅህን ተቀብለህ ለማወቅ መጣርህ፣ ከስህተትህ ለመማር መፍቀድህ ነው፡፡ እውነትን ፍለጋ ላይ እስከሆንክ ድረስ መሳሳትህ አይቀርም፡፡ የሚሰራ ሰው ነው የሚሳሳተው፡፡ እውነትና እውቀት ባንዴ አይደረስባቸውም፤ ብዙ መፈለግ፣ ብዙ መመርመር፣ በሃሳብ መውጣት መውረድ፣ መውደቅ መነሳት አለብህ፡፡ ሞክሮ መሳሳት ሊኖር ይችላልና መሳሳትን አትጥላው፤ የማታውቀው ብዙ ነገር አለና አለማወቅን አትፍራው፡፡ ይልቁንስ ተጋፈጠው! ቸር ጊዜ! ------------------------------------------ © እሸቱ ብሩ ይትባረክ (እ.ብ.ይ.) ሠኞ መስከረም ፲፰ ቀን ፳፻፲፱ ዓ.ም.

© ወግና መረጃ

በሁለቱም በኩል ደራሲው አንገቱን አስግጎ ብቅ ይላል። የተለያዩ የጤና ገጠመኞችን የሚያወጋው መልሕቅ የተባለውን ገጸ ባህሪን ሳስተውልም እንደዛው። በርግጥ «በልቦለድና በኢልቦለድ መካከል» ያለ ድብልቅ ዘውግ ነው የፃፍኩት ብሎናል። አሜንን እና ጎዳናን ተመሳሳይ ድምፅ እንዲኖራቸው ሲያደርግ ለአንባቢው «እነዚህ ሰዎች የራሳቸው ነፃ ህልውና የላቸውም። ከኋላቸው ያለሁት እኔ ነኝ » እያለንም ይሆናል። በጋራ መስማማት ዘውጉን እንወስናለን ቢልም እኔ ግን ክሽን ያለ ልቦለድ አድርጌ ነው ሳነብ የነበረው። በዚህ ስሜት እያነበብኩ በስም የተለያዩ ሁለት ገጸ-ባህሪያት ቃል በቃል ተመሳሳይ አገላለፅ ሲጠቀሙ ቅር ማስባላቸው አይቀርም። በተረፈ «ምናልባት አንድ ቀን. . .» ተደጋግሞ የሚነበብ ፀዴ ስራ ነው። የርዕሴ መነሻ ይች ግጥም ነች። በሁሉም ታሪክ ውስጥ በስውር ትጠየቃለች። «ሙዚቃ ሲሞዘቅ ሲደረደር ግጥም ማነው ያደረገው ሕይወቴን እንዳይጥም» © Mes Oud

ሄኖክ «የሀገር ያጣ ሞት» መጽሐፍ ገፀ ባህሪ የነበረውን ሀዋዝ ከነ ማሲንቆው ወደዚህኛው መፅሐፉ ሲያመጣቸው አንጀት የሚበሉ አድርጎ ነው። ሀዋዝ የተባለው አዝማሪ እርጉዝ ሚስቱን መቀለብ የማይችልበት ደረጃ ደርሷል። ማሲንቆው አልፎባት እንደበፊቱ ሰውን አታዝናናም። «አማልክቱ ሊፈትኑህ ሲፈልጉ እጅግ የምትወደውን መሻትህን ይሰጡሀል» የሚሉት አባባል ደርሶበታል። ታዲያ ማሲንቆውን በሙዳ ስጋ ቢለውጥ ይገርማል? አይገርምም። «ምክንያቱም ይህ ምስራቅ አፍሪቃ ነው። እዚህ ኩርማን እንጀራ እንደብርቅ፤ ዱባ ወጥ እንደ ድንቅ ይታያል... እዚህ የገዛ ሆድህ ጠላትህ ነው። ፍልስፍናህ፣ እምነትህ፣ እውነትህ ነፋስን እንደመከተል ናቸው» [114] ስለዚህ «አንቺሆዬ በዳቢት... ትዝታ በነብሮ ...አምባሰል በሻኛ ...ባቲ በሽንጥ...[115] ቢቀየር አይደንቅም። «እየየው ድማማ! እየየው ድማማ! ሰው ለመኖር ብሎ ሰው ለመክረም ብሎ፤ ሰውነት ይሸጣል እንኳን ዘባተሎ...» [114] ሀዋዝ ማሲንቆውን በሆዱ ለውጦ ሌላ የሚሰራው ሥራ ፈለገ። ከአዝማሪነት ውጭ ሌላ ሥራ ሞክሮ አያውቅም። በሬያቸው ከጠፋባቸው አንድ ገበሬ ጋር ይገናኛል። ስራ እንዲሰራ ሞፈርና ቀንበሩን ሰጡት። ማሳቸው ጋር ከደረሱ በኋላ «አበይ አንዱስ በሬ ግን?» ሲል ይጠይቃቸዋል «አልጠረጠርክም ወይ? ስራህ ምን ሆነና? እርሱን በሬ ልትተካ ነውኮ። አንተ ትጠመዳለህ ከዚህ በሬ ጋር» [120] ይሉታል። ይህን የሐዋዝ ታሪክ ከዘመናዊው የካፒታሊዝም ሥርዓት እና ከሰው ልጅ የሕልውና ትግል ጋር ማገናኘት እንችላለን። ሐዋዝ ማሲንቆውን (ህልሙንና ማንነቱን) በስጋ ሲለውጥ ያጣው ጥበቡን ብቻ ሳይሆን ነፃነቱንም ጭምር ነው። ሐዋዝ በበሬው ቦታ መጠመዱ Allegory of Dehumanization ነው። ማሲንቆውን ከሸጠ በኋላ ከበሬው ጋር መጠመዱ፣ ሰዎች በዘመናዊው የኢኮኖሚ ሥርዓት ውስጥ የሚኖራቸውን ሕይወት ቁልጭ አድርጎ ያሳያል። ለሕልውናችን ስንል ህልማችንን አሽቀንጥረን ሳንቲም የሚሉት ቀንበር ተጭኖብ የሌላውን ፍላጎት ለማሟላት የምንዳክረውን የኛን አሳዛኝ እውነታ ያመላክታል። ❹ ኧረ አምሳለ... ኧረ ሆይ «ገል አፈር መሆኑን» በተሰኘው ርዕስ ስር ያለው ታሪክም የሚፈከር ነው። ሄኖክ በልጅነት መዝሙራችን ወስጥ ያለችውን ሚስኪኗን «አምሳለን» ታሪክ ሸምኖ ሲያለብሳት በምክንያት ነው ። አምሳል ጉልበተኞች የነጠቋትን የእናቷን መሬት ለማስመለስ ዳክራ የደከማት... ፍትሕን ስታስስ የኖረች... በስርዓቱ ተስፋ የቆረጠች...የምትልሰው የምትቀመሰው ያጣች... የቤት ኪራይ እንኳን መክፈል አቅቷት ሜዳ ለመውደቅ የመጨረሻውን ሕቅታ እያጣጣረች ያለች ምስኪን ሴት ናት። የአምሳለ ታሪክ በቀጥታ የሚገናኘው ከእኛ ጋር ነው። ፍትሕ በሌለበት፣ ጉልበተኝነትና ቢሮክራሲ በነገሠበት ስርዓት ውስጥ የምንኖር ኢትዮጵያውያን ውካይ ናት። የብኩኑ የሰው ልጅ ምሳሌ ናት። በዚህ ታሪክ ውስጥ ያለው የገጸ-ባህሪያቱ አሰያየም በአጠቃላይ Allegorical ነው። ◉ ለምሳሌ የሆነ ቀን አምሳለ ድንጋይ ላይ ተቀምጣ በሀሳብ ስትናውዝ ዘላለም የተባለ እንግዳ ሰው ይመጣና «የነሕይወት ቤት እዚህ ሰፈር ነው?» ብሎ ይጠይቃታል። «አይ ወደዚህ እንኳ ሕይወት የሚባል ሰው የለም....በመጣህበት መንገድ ተመልሰህ ሂድ...ልጅነት የሚል ታፔላ አለ። እሱ አጠገብ የነሕይወት ቤት አለ...[180] ትለዋለች። ዘላለም የሰው ልጅ በጊዜ ውስጥ የሚደረገውን ማቂያ የሌለው ጉዞ ይወክላል። አምሳለ የሰውን ልጅ የዕለት ተዕለት ድካም ምሳሌ ናት። ዘላለም «የሕይወት ቤት እዚህ ሰፈር ነው?» ብሎ ሲጠይቅ የተሰጠው ምላሽ የሚያሳየን የሰው ልጅ ሀቀኛዋን ሕይወት ፍለጋ ይንከራተታል። መልሱ ያለው ግን ወደ ነበረበት ንጹህ ማንነቱ (ልጅነት) መመለስ ውስጥ ነው። ​«ለዘላለም ሕይወት አንድ እና ብቸኛ እህቱ ናት። አመጣጡ ወልዳ ሊጠይቃት ነው። ስሙን ማን አልሺው ሲላት እውነት ትለዋለች። አዲስ ለተወለደችው ልጅ «እውነት» የሚል ስም ሲሰጣት ይከፋል። ለምን? «የሰው ልጅ በሃምሳ እና በሃያ አንደኛው ክፍለ ዘመን ብዙ ጥፋት አድርጓል… ከሁሉ ከሁሉ ግን እውነት ላይ የፈጸመውን ክህደት የሚያህል የለም» ብሎ ነው። ሰዎች እውነትን መጋፈጥ ሲፈሩ «አንጻራዊ ነሽ» እያሉ አባብለው በጥቅማቸው ልክ ለውጠዋታል ብሎ ስለሚያስብ። እዚህ ታሪክ ላይ ብዙ ማለት ይቻላል። ለሌላ አንባቢ አለማስተረፍ ይሆናልንጂ። ❺ ምናልባት እንደ ቅሬታ መፅሐፏን ስገልጥ በፍርሀት ነበር። «ሀገር ያጣ ሞትን» አንብቤ የወደድኩ ነኝና። ግን እንደፈራሁት አልነበረም። በሌላ ጣዕም ነው የመጣው። እያንዳንዱን ንዑስ ታሪክ ለመጀመር ገልጬ ሳበቃ ሁለት መስመር ግጥሞቹ ይይዙኝና እተክዛለሁ። እቃ ሽጠው ከረሜላ እንደሚመርቁት ደግ ነጋዴዎች፤ ሄናም ታሪኮቹ ላይ የሚጣፍጡ ባለሁለት መስመር Philosophical ግጥሞቹን መርቆልናል። በምናልባት አንድ ቀን መፅሐፍ ውስጥ የተሸሸገች ሚጢጢ የግጥም መድብል አለች እላለሁ እኔ። ረጃጅም ርዕሶቹ ደግሞ ሌላ ተዐብ ናቸው። አሁንም በ Magical realist ጎዳና የሚምነሸነሸው ነገር ቀጥሏል። ሌላው ያቀባበለውን Chekhov's gun ሳይተኩስ አራት ነጥብ የማያደርግ ፀሀፊ መሆኑን በዚህኛውም አስመስክሯል። ብዙ የሚያማምሩ ኳሊቲዎቹን አሁንም ቀጥለዋል። በሌላ በኩል መፅሐፉን ስገልጥ ያገኘሁትን የጎዳናን ታሪክ መግፋት ከብዶኝ ነበር። ጥቂት አሰልችነት ነበረው። በሀገር ያጣ ሞት የለመድኩትን story telling አጥቼው ነበር። «እኔ በልቤ ስለሰው ልጆች» ከሚለው ታሪክ ጀምሮ ግን ሄኖክን የምናውቅበት በሚጣፍጥ አማርኛ የሚፈሰው ታሪክ ነገራ...Dialogue ....surprise endings ቀስ ብለው መጡ። ጎዳና የሚተርከው ታሪክ ምናልባት ያሰለቸኝ ደራሲው በህፃን ካራክተር point of view ሲተርክ አንብቤው ስለማላውቅ ይሆን? ብዬ አስቤያለሁ። በመቀጠል ቅር ያለኝ ደግሞ ገጸ-ባህሪያቱ የራሳቸው ማንነት ያጡ የደራሲው ጥላዎች መሆናቸው ነው። በአንዳንድ ገጸ-ባህሪያት ውስጥ የደራሲው ድምፅ ያስተጋባል። ይሄም ከገፀ ባህሪያቱ ጋር ያለኝን Emotional Connection ማዳከሙ አልቀረም። ለምሳሌ አሜንና ጎዳና የተባሉት ገፀባህሪያት ተመሳሳይ አፍ ሲኖራቸው እናስተውላለን። ጎዳና ታሪኩን መተረክ ሲጀምር «ይህን ሕይወት ከኖርነው የሰፈር ሰዎች መካከል እኔ ጎዳና ልተርከው ዕጣ ወደቀብኝ። ሰነበትኩ። ታከትኩ። ሞት እንደማይቀርልኝ ሳውቅ ከሕይወት ጋር በፍቅር ወደቅኩ። ሕይወት እንደማይቀርላቸው ሲያውቁ ከሞት ጋር በፍቅር እንደወደቁት ልሆን አልፈለግኩም» ይላል። በተመሳሳይ አሜንም የሱን ታሪክ ሲተርክ «ይህን ሕይወት ከኖርነው የሰፈር ሰዎች መካከል እኔ አሜን ልተርከው ዕጣ ወደቀብኝ...[127] እያለ በተመሳሳይ ገለፃ ይተርካል። ​አሜን ደሊላ የተባለችውን ገፀ ባህሪ ሲገልፅ ከጎዳና ጋር ፍፁም ተመሳሳይ በሆነ መንገድ ነው። «ደሊላህ በተለመደው መስፈርት ውብ አትባልም። ዘፈን የሚወርድላት ዓይነት አይደለችም። ዓይኖቿ የክዋክብትን ተምሳሌትነት አልወሰዱም። ጸጉሯ ከጀርባዋ አልተዘናፈለም... » [131] ይሏታል ሁለቱም።

◉ «ማነው ያደረገው ሕይወቴን እንዳይጥም?» «ምናልባት አንድ ቀን. . .» የተሰኘው የ HEnock Bekele መፅሐፍ ልዩ ንባብን ይፈልጋል። አንዴ ተነብቦ የሚተውም አይደለም። አንባቢ «ቀጥሎ ምን ይፈጠር ይሆን?» በሚል የታሪክ ጉጉት ብቻ ገጽ ከገለጠም ተሳስቷል። ‟What does it represent?” ከሚል ጥያቄ ጋር ማንበብ ግድ ነው። እያንዳንዱ ገጸ-ባህሪ፣ ቦታ ወይም ቁስ ምንን ይወክላል? እያሉ ማበጠር ያስፈልጋል። እንደ አነባበሮ የተነባበሩ Two Layered ትረካን ደጋግሜ አስተውያለሁ። መጽሐፉ ላይ ላዩን የሚታይ የገጸ-ባህሪያቱን ሕይወት የሚያስቃኝ የታሪክ ንጣፍ አለው። ከሥሩ ግን ፍልስፍናዊ፣ ማህበራዊና ፖለቲካዊ ሀሳቦች ተደላድለው ይገኛሉ። በአጭሩ በ Allegory እና Symbols የተዋቀረ ልዩ የስነ-ጽሑፍ ስራ ነው። «ምናልባት አንድ ቀን» ለኔ የአራት ኖቬላዎች መድብል ነው። እኒህ አራት ታሪኮች በቀጭን ክር ተዛምደዋል። ደራሲው ሄኖክ «ምክንያተ ጽሕፈት» ብሎ ፍሪጅ ወይም ቲቪ ስንገዛ እንደምናገኘው ያለ Manual አስቀምጦልናል። መፅሐፉን እንዴት መረዳትና ማንበብ እንዳለብን መመሪያ ቢጤ ይሰጣል። ስለዚህ ደራሲው «እንዲህ አንብቡኝ» ባለበት መንገድ ልናነበው ግድ ነው። የመጽሐፉ ርዕስ ዐይን ይይዛል። አንድ ያምራል፤ ሁለት ደግሞ የደራሲውን ፍልስፍና የሚሸከም ነው። «ምናልባት» የሚለው ቃል እርግጠኛ ያለመሆንንና መጠራጠርን ሲያመለክት «አንድ ቀን» ደግሞ ተስፋን ያዘለ ወደፊት የሚገለጥን እውነት ይጠቁማል። ሄኖክ በመግቢያው ላይ እንደገለጸው ሕይወትን «በእርግጠኝነት አውቃለሁ» ከሚል እምነት ይልቅ መጠራጠርና መጠየቅ ይበልጥ እንደሚገልጻት ይጠቅሳል። በመሆኑም ርዕሱ የሄናን አስተሳሰብ ይወክላል። ፍጹም ደምዳሚ ሳይሆን ለውይይትና ለሐሳብ በር የሚከፍት ነው። ስለዚህ እኛም የተሰማንን ስንገልፅ ከዚህ አንፃር ነው። መፅሐፉን ሳነብ ጠይቄና ተጠራጥሬ የገቡኝን ነገሮች እነሆ... ​➊ አባትን የመሆን ፍርሀት መፅሐፉን ስንገልጥ መጀመርያ የምናገኘው «ሕይወት ይቀጥላል» የሚል ታሪክን ነው። ተራኪው ጎዳና የተባለ ገፀ ባህሪ ነው። «ጎዳና» የሚለው ስም የተለመደ የሰው ስም አይደለም። Symbolic ትርጉም ያለው ይመስለኛል። ጎዳና የሰዎችን ዱካ አያተመ አላፊ አግዳሚውን የሚታዘብ silent witness ነው። ሳነብ እንደተረዳሁት ከሆነ ጎዳና ሰው ብቻ ሳይሆን የሰው ልጅን ክብ ልፋት እንዲታዘብ የተሳለ ምሳሌ ነው። ብላቴናው ጎዳናን የአማርኛ መምህሩ አንድ ጥያቄ ትጠይቀዋለች። «ትልቁ ፍርትህ ምንድነው?» ጎዳና የመለሰው መልስ እንድንፈላሰፍ ያስገድደናል። «ትልቁ ፍርሃቴ አባቴን መሆን ነው» ብሎ ነበር የመለሰው። እንዲህ ሲል አካላዊ ወይም ባህሪያዊ መመሳሰልን አይመስለኝም። የአባቱን አስተሳሰብና የሕይወት ሽንፈት በራሱ ላይ መድገም ነው ፍርሀቱ። ሄኖክ ስለ ትውልድ ስብራት አብዝቶ የሚብሰለሰል ደራሲ ነው። «ርክክብ ያልተደረገለት ትውልድ» ብሎ ይገልፀናል። እውነት አለው። የኛን ነገር The Snowball Effect የሚገልፀው ይመስለኛል። የበረዶ ኳሱ ከተራራ አናት ላይ ሲንከባለል መጀመሪያ እንደ ብይ ትንሽ ሆኖ ነው። ሲንከባለል ግን ትላልቅ ድንጋዮችና በረዶዎችን እየጨመረ ትልቅ ጥፋት የሚያደርስ ቋጥኝ ይሆናል። ይሄ ትውልድ ልክ እንደዚህ ያለ አደጋ ነው የተጋረጠበት። ​ጎዳና ፊቱ ላይ ሽታ ያለበት character ነው። እናቱ የሆነ ነገር አምሯት እንዳጣች ስለገባው ጠየቃት። እርጉዝ እያለሽ ምን አምሮሽ ነው ሽታ የወጣብሽ?» ሲላት «ጦርነት» ትለዋለች። ይህንን ከሰማ በኋላ «የአንድ ትውልድ ያልተሳካ አሞሮት ለቀጣይ ትውልድ ትልቅ ጠባሳ ነው» ይላል። ሀቅነትም አለው። የቀደሙት ትውልዶች ያቀዱትንና የተመኙትን ሳይጨርሱ ወይም አበላሽተውት ስለሄዱ፤ ያ ያልተሳካ ሕልም ለሚቀጥለው ትውልድ ትልቅ ጠባሳ ሆኖ ተሸጋግሯል። «ያለፈው ትውልድ ዲሞክራሲ ቢያምረው ይህ ትውልድ አምባገነንነትን ይቀበላል። ያለፈው ትውልድ የማንነት ጥያቄ ቢጠይቅ ይህ ትውልድ የማንነት ቀውስ ይረከባል። ያ ትውልድ ነጻነት ቢመኝ ይህ ትውልድ ለባርነት ይዘጋጃል....» [19] እንዲል ደራሲው። እያበጠ የመጣውን የበረዶ ኳስ እንዲያስቆም ይሄ ትውልድ ተፈርዶበታል። የቀደመው ትውልድ ጤናማ መሠረት ሳያኖርለት ወይም በጎ አቅጣጫ ሳያመላክተው በመቅረቱ አዲሱ ትውልድ የጠፋና የት መሄድ እንዳለበት የማያውቅ ነገር ግን ያለፈውን አባቱን ለመሆን የሚሰጋ ግራ የገባው ሆኖ ቀርቷል። ❷ የትውልድ አዙሪት ጎዳና ከተወለደ በኋላ አንዲት እጣ ተንባይ ዓይታው መንገድ ይታየኛል አለች። ይህን ስናነብ ረጅም ጉዞ ማድረጉ አይቀሬ እንደሆነ እንገምታለን። እንደተባለውም ጎዳና ሲያድግ «ታሪኬን እንደ አዲስ አፍርሼ ለመስራት የመጀመሪያውን እርምጃ ተራመድኩ» [75] ብሎ ለረጅም ጉዞ ይነሳል። ከጉዞው የሆነ ነገር መጠበቃችን አይቀሬ ነው አይደል? ግን ገፅ 76 ላይ ሄድኩ ብሎ ገፅ 77 ላይ ከሄደበት ይመለሳል። ተለውጦ አግብቶ ልጅ ወልዶ ነው ሲመለስም። ይህንግዜ "ጉዞው የታለ?" ብለን መጠየቃችን አይቀርም። እዚህ ጋር ሄኖክ የሳለው ጉዞ መልክአምድራዊ አይመስለኝም። ሄኖክ በከተሞች፣ በተራሮችና ወንዞች መካከል ጎዳና ያደረገውን ጉዞ ያላብራራበት ትልቅ ምክንያት አለው። ዋናው ቁምነገሩ ያየው ቦታ ሳይሆን በየመንገዱ ያገኘው የራሱን ማንነት ስለሆነ ነው። «ጉዞው ወዴት ነበር?» ብለን ከጠየቅንም «ከአባት ጥላ የመውጣት ጉዞ» ነበር እላለሁ። ወጣቱ ጎዳና ሁሉን ጥሎ ሲወጣ «ከእንግዲህ በአባቴ አልመራም። አመለካከቴን፣ እምነቴን፣ ሀገሬን ሁሉ በራሴ መንገድ አሰናዳቸዋለሁ። ወጣትነቴን ራሴው እሠራዋለሁ።» [75] የሚል ትልቅ ተስፋ ነበረው። «ታዲያ ተጉዞ ወዴት ደረሰ?» ብለን ስንጠይቅ ግን ምፀታዊ ምላሽ እናገኛለን። ጉዞው በመጨረሻ ያደረሰው ወደ ተነሳበት ቦታ ወይም ወደ አባቱ ማንነት ነው። ሄኖክ በዚህ በኩል ሊያሳይ የፈለገው Generational Cycle ነው። እያንዳንዱ ትውልድ «እኔ ከአባቶቼ የተለየሁ ነኝ! የራሴን መንገድ እሰራለሁ!» ብሎ ይነሳል። ነገር ግን ዕድሜ ሲገፋ፣ ልጅ ሲወልድና ኃላፊነት ሲመጣ ሳያውቀው ያወገዘው አባቱን ሕይወት ይደግማል። ጎዳና በመጨረሻ የገባው እውነትም ፍርሃቱ አባቱ ሳይሆን፣ በጊዜ ሂደት እሱ ራሱ የሚሆነው ያ አባታዊ ማንነቱ እንደነበር ነው። symbolic የሆነው የጎዳና Character የሚነግረን ይህን የተበላሸ የትውልድ አዙሪት ነው። ሄኖክ ችግሩን ተናግሮ ብቻም ዝም አይልም። የ Thomas Paine ጥቅስ እንደ መፍትሄ አድርጎ ያመጣል «Every age and generation must be as free to act for itself...» ጎዳና ምንም እንኳን አባቱን ቢመስልም፣ ልጁ እሱን ጥሎ ሲሄድ አልተከተለውም። «እያንዳንዱ ትውልድ የራሱን ነፃ መንገድ መፈለግና ያንን የቆየ የጥፋት አዙሪት መስበር አለበት!» የሚለውን መመሪያ ተቀብሏል። እሱ ከአባቱ እንደኮበለለ ሁሉ፣ ልጁም ከእሱ መኮብለል እንዳለበት አምኗል። ከታሪኩ «ሕይወት የማያቋርጥ አዙሪት ናት። ከአባቶቻችን የተለየን አዲስ ፍጡር ለመሆን እንታገላለን፤ ነገር ግን ጊዜና ሕይወት በመጨረሻ እኛንም ያንን የሸሸነውን አባት ያደርጉናል። ትልቁ ነፃነት ግን ይህንን አዙሪት አውቆ ለቀጣዩ ትውልድ የመኮብለል መብቱን መስጠት ነው።» የሚል ሀሳብ ተቀንቅኖበታል። ❸ ሕልም ወደ ሆድ ስትወድቅ

© Mes Oud

◉ ከሞት ወዲህ [The Denial of Death] ከሞት ወዲያ ምንም የሚታወቅ ነገር የለም። ካወራንም ከተፈላሰፍንም ከሞት ወዲህ ባለው ነው። በውቄ በሆነ ግጥሙ «የመቃብር ስውር አገር ...የሄዱትን ውጦ ሚያስቀር ፥ዜናው እንዳይነገር » የሚሉ ስንኞች አሉት። ከሞት ወዲያንዲያ ያለው ሀገር ዝም ጭጭ ያለ መሆኑን ለመግለፅ። ግና ቢርቀንም ባናውቀውም ስለሱ ማሰባችን አይቀርም። ኧረ እንዲያውም የዚህን ሀገር ሰዎች በሪሞት የሚያንቀሳቅሰን ይሄ ሞት ይሉት ጉድ ነው። እኔ መች አልኩ። ቤከር ነው ያለው። "The Denial of Death" የተሰኘውን የ Ernest Beckerን መጽሐፍ ከወር ላለፈ ግዜ ከርሜበታለሁ። በምሳሌዎችና በሊቃውንት ሀሳብ የተሞላ ነው። ትንታኔ ይበዛዋል። አንድን ሀሳብ ለማሳመን በሳይኮሎጂ፣ በፍልስፍና ...በስነፅሁፍ ዙሪያ ስለሚሽከረከር ትንሽ አሰልችነት አለው። እኔ ቀድሜ በሀሳቡ ተጠምቄ ሳለ እሱ ውሀውን ያባክናል። ለብዙ ነገሮች ዐይኔን ቢገልጥልኝም፣ የደበዘዙትን ቢያጠራልኝም አዲስ ነገር ሰጠኝ ለማለት ግን አልደፍርም። ጥርጣሬዎቼንና ሀሳቦቼን በመረጃና በትንተና ስላስረገጠልኝ ግን ወድጄዋለሁ። ቤከር መጽሐፉን የሚጀምረው የሞት ፍርሃት እና የሞት ሀሳብ የሰውን ልጅን አእምሮ ሙሉ በሙሉ እንደሚቆጣጠረው በመግለጽ ነው። «የሰው ልጅን ተረክ አድርጎ የሚያንቀሳቅሰው፣ የሚያስጨንቀውና ባህሪውን የሚቀርጸው በውስጡ የመሸገው Terror of Death ነው ይላል። "ይሄ ሰው ምን እያለ ነው? " ብዬ ጠይቄ የገባኝን እነሆ። ➊ ሰው ከንቱ [And on the loftiest throne in the world we me are still sitting only on our own rump.] - Michel de Montaigne የሰው ልጅ paradoxical nature አለው ይላል እነ አድለርን ጠቅሶ። half animal and half symbolic ነው ይሄ የአደም ዘር። በአንድ በኩል አምላክ አከል ፈጣሪ አእምሮ ያለው፣ በሌላ በኩል ደግሞ ለበሽታ፣ ለበስባሽነትና ለሞት የተጋለጠ ደካማ ፍጡር መሆኑ። Montaigne ይህን የሰው ልጅን ከንቱነት ለማሳየት ነው «ሰው በዓለም ካለው ከፍታኛ ዙፋን ላይ እንኳ የሚቀመጠው በፊንጢጣው ላይ ነው» ማለቱ። በአንድ በኩል የሰው ልጅ በማሰብ፣ በመፍጠር ወሰን የሌለው አቅም አለው። በጣም መጥቆ ኢ- መዋቲነትን ያስባል። በሌላ በኩል ደሞ እንደ ማንኛውም እንስሳ የሚታመም በመጨረሻም መሞቱና መበስበሱ የማይቀር አካል አለው። ይህ በምናባችን ዘላለማዊ ኑሮ መኖር መፈለጋችን እና በአካላችን ግን ለሞት መገዛታችን የሚፈጥረው ተቃርኖ Existential Terror ይፈጥርብናል ባይ ነው። ለዚህ ፍርሀት ደሞ Immortality Projects ማምለጫ ቀዳዳዎች ናቸው። ❷ Immortality Projects ሰውን ከሚያንቀሳቅሱት ነገሮች ሁሉ ዋነኛው የሞት ፍርሃቱ ነው ብለን የለ? የሰው ልጅ የሞት ፍርሃቱን በቀጥታ ተጋፍጦ መኖር ስለማይችል ፍርሃቱን ለመሸፈንና ህይወቱ ትርጉም እንዳለው ለማመን Hero Systems ወይም Cultural Immortality Projects ይፈጥራል ይላል። እነዚህ ፕሮጀክቶች ሰዎች ከሞቱ በኋላም ስማቸው ወይም ስራቸው እንዲኖር የሚያደርጉባቸው መንገዶች ናቸው። ጥበብ፣ ፍልስፍና፣ ሀብት፣ ስልጣን፣ ዝና፣ልጆችን መተካት... ለሆነ ዓላማ መስዋዕት መሆን....እነዚህ ሁሉ የሰው ልጅ "እኔ ከሞትኩም በኋላ ትውስታዬ ወይም ስራዬ አይሞትም" ለማለት የሚያደርጋቸው ስነ-ልቦናዊ መከላከያ ስልቶች ናቸው። ሰዎች ለራሳቸው ያላቸውን ዋጋ ከፍ የሚያደርጉበትና ከሞት ጥላ ስር የሚያመልጡባቸው ብልሀቶች ናቸው ይላል። እስማማለሁ። ◉ «ግን የሰው ልጅ ሞትን ያህል ጉድ በአንቀልባው አዝሎ እየሮጠ እንዴት እኒህን ሁሉ ማድረግ ተቻለው?» ብለን መጠየቃችን አይቀርም። እሱም ናርሲስት መሆናችን ነው ይላል። ❸ ናርሲዝም [The lion feels in his heart that God is with him, rather than with the gazelle.] -George Santayana ይህ ሀሳብ ፍሮይድ ካበረከተልን ታላላቅ ሀሳቦች መሀል አንዱ ነው። እያንዳንዳችን የዚያን የግሪክ አፈ-ታሪክ ናርሲሰስን አሳዛኝ ታሪክ እንደግመዋለን ይላል ቤከር። የዚህ ናርሲሲዝም አስቀያሚው ገጽታ ከራሳችን ውጭ ያለው ማንኛውም ሰው ቢጠፋ እንደማይቆጨን የሚሰማን ስሜት ነው። ሰዎች ወደ ጦር ሜዳ እንዲወርዱ የሚያደርጋቸውም ይሄው የናርሲሲዝም ባህሪ አይደለምን? በልቡ ውስጥ እሱ እንደሚሞት አይሰማውም። ከአጠገቡ ላለው ሰው ብቻ ያዝናል። መኪና ስንሳፈር ሌሎች ላይ እንጅ እኛ ላይ አደጋ እንደማይደርስ አናስብም ወይም ማሰብ አንፈልግም። የሰው ልጅ በድብቁ አእምሮው ራሱን immortal አድርጎ ይቆጥራል ይላል ፍሩይድ። ቤከር ደሞ ይህ ስሜት ወደ ንቃተ-ህሊና ተለውጧል ባይ ነው። Santayana እንዳለው «አንበሳ አምላክ ከእሱ ጋር እንደሆነ ከአጋዘን በላይ ይሰማዋል» ጥንካሬና ሀይል ያለው ፍጡር (እንደ አንበሳው) በህይወት የመቀጠል እምነቱ ከፍተኛ ስለሆነ፣ የሞት ፍርሃቱን በቀላሉ የመጫን አቅም እንዳለው ለማሳየት የገባ ምሳሌ ነው። ❹ ሰው- ሞትን የጨቆነ ጀግና «ይሄ የሞት ፍርሃት ካለ ለምን ዘወትር ሳንጨነቅ እንኖራለን?» የሚል ጥያቄ መጠየቅ ተገቢ ነው። ቤከር አእምሮአችን በጥንካሬ ለመኖር ሲል የሞት ፍርሃቱን ከውስጡ ከድኖ ይኖራል ይለናል። የሰው ልጅ ሟችነቱን፣ በስባሽነቱን በየሰከንዱ እያሰበ ቢኖር ኖሮ፣ በአእምሮ ጭንቀትና በፍርሃት ሽባ ሆኖ ከቤት መውጣት ባልቻለ ነበር። ስለዚህ አእምሮአችን ራሱን ለማዳን Repression ይጠቀማል። ይህ ማለት ፍርሃቱን ጨርሶ ማጥፋት ሳይሆን፣ ወደ unconscious mind አውርዶ በትልቅ ክዳን ማፈን ነው። ከዛም የሞት ፍርሃቱን ለመደበቅ ከዓለም ህብስት ላይ በትንሹ እየቆረሰ ይኖራል። በማህበረሰቡ የተደነገጉ ልማዶችን፣ የዕለት ተዕለት ስራዎችን በመከተል እራሱን ያኖራል። ልክ ዛሬ እኛ እንደምንኖረው። ​"To live fully is to live with the awareness of the rumble of terror that lies at the very base of human existence." Ernest Becker ቤከር የሰው ልጅ የሞትን ሀቅ ሳያዛንፍና ሳይሸሽ ሊረዳው ይገባል ይላል። ፍጹም ያልሆንን ፍጡራን መሆናችንን መቀበል ህይወትን በኸይረኛው መንገድ እንድንኖር ይረዳናል ነው የሚለው። ሞት አይቀሬ መሆኑን መቀበል ለአጭሯ ህይወታችን ትርጉም እንድንሰጣትና በትህትና እንድንኖር ያደርገናል ባይ ነው። እውነት አለው። እኔ ደሞ ይሄን እላለሁ «ይቺ ሕይወት ከኋላዋ ሞት ባታስከትል ኖሮ ከሞት የባሰ አስፈሪ በሆነች ነበር።» ጨለማ ባይኖር ኖሮ የከዋክብትን ብርሀንና ውበት እንደማናየው ሁሉ ሞት ባይኖር ደግሞ የሕይወትን ጣዕም አንቀምሰውም ነበር። ሰሞኑን የሆነ overthinker የጠየቀውን ጥያቄ እያሰብኩ ስስቅ ነበር። እንዲህ ይላል "What if oxygen is a slow poison and it takes 80-100 years to kill us?" አንዱ ምን መለሰለት? "Please do not breath and be immortal" 😂 ሞት ባይኖር ኑሮ የምርም oxygen አዘግይቶ የሚገድል መርዝ ይሆንብን ነበር አልኩ እኔማ። ብቻ አዝማሪዋ እንዳለችው ነው። «ሞት ይቅር ይላሉ ሞት ቢቀር አልወድም አፈሩም ድንጋዩም ከሰው ፊት አይከብድም!»

መልካም አዲስ ዓመት!! ------------------------------------------ © እሸቱ ብሩ ይትባረክ (እ.ብ.ይ.) ሠኞ ጳጉሜ ፪ ቀን ፳፻፲፰ ዓ.ም.

ከራስህ ጋር ሳትታረቅ አዲሱን ዓመት አትጀምር!! (Be peaceful with you first) (እ.ብ.ይ.) ትናንት የዛሬ መነሻ ነው፡፡ ያለፈ ጊዜ አለፈ የሚባለው ቀኑ እንጂ ታሪኩ አይደለም፡፡ ታሪኩ ቀሪና ቀጣይ ነው፡፡ እሱ ነው እውቀትና ብልሃት የሚሰጠን፤ ታሪኩ ነው ሞራላችንና ሰብዕናችን ላይ እንዲሁም ስሜታችን ላይ ከፍተኛ ሚና የሚጫወተው፡፡ በትናንት የጊዜ ባቡር ባንሳፈር የዛሬ ጉዞ ላይ መድረስ አንችልም፡፡ ለዚህ ነው ዊሊያም ሼክሰፔር ‹‹ያለፈው ነገር ላሁኑ መቅድም ነው (What is past is prologue.)›› የሚለው፡፡ የትኛውም መጨረሻ የሌላ ነገር መጀመሪያ ነው፡፡ ያለቀ ዓመትም የአዲስ ዓመት ብስራት ነው፡፡ እኛ ኢትዮጵያውያኖች አሮጌው ዘመን ሲያልቅ አዲሱ ዓመት ላይ ዘው ብለን አንገባም፤ ባለቀውና አዲስ በሚጀምረው ዓመት መካከል ማረፊያ ጥቂት ቀናቶች አሉን፡፡ እነዚህን ቀናት በጉያዋ ሸጉጣ የያዘችው ወር ደግሞ ጳጉሜ ትባላለች፡፡ ካሮጌው ዓመት እንደተክለበለብን መጥተን እንደተክለበለብን ከአዲሱ ዓመት ጋር አንቀላቀልም፡፡ ፍሬን መያዣ፣ ራሳችንን ማስከኛ፣ የኋሊታችንን መመልከቻ የስክነት ጊዜ አለን፡፡ ባሮጌውና በአዲሱ ወር መካከል የምትገኝ፣ በመጨረሻና በመጀመሪያ አማካይ መንገድ ላይ ያለች ከእምዬ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን የተበረከተችልን ጥቂት ቀናትን የያዘች የመሸጋገሪያ ወር ስጦታ አለችን፡፡ ይህቺ ወር ከሌሎች ወር የተቀነሱ ቀናትን ይዛ የተሰራች ጭማሪ ወር ናት፡፡ ጥበበኞቹ አበው አስራሁለት ወራት እኩል ሰላሳ ሰላሳ ቀናትን ይዘው የተረፉትን ቀናት በ13ኛ ወር ውስጥ ሆነው እንዲጠቃለሉ አድርገዋል፡፡፡ ስሟንም ጳጉሜ ብለዋታል፡፡ ጳጉሜ ማለት በግሪክ ቋንቋ ጭማሪ ማለት ነው፡፡ ጳጉሜ እንደተጨማሪ እድል የተሰጠችን ገፀበረከታችን አድርገን ልንወስዳት እንችላለን፡፡ አሮጌውን ዓመት አገባድደን አዲሱን ዓመት ከመጀመራችን በፊት ያለች ሰከን ብለንና ተረጋግተን ትናንትን እየመዘንን ለነገ የምንዘጋጅባት የማሰቢያ ወራችን ነች፡፡ ይህቺ የጳጉሜ ወር በሐገራችን አብዛኛው አካባቢ በክርስትና እምነት ተከታዮች ዘንድ አምስቱን ቀናት በሙሉ እየፀለዩና ፀበል እየተፀበሉ ለአዲሱ ዓመት ራሳቸውን የሚያዘጋጁባት፤ በዓመቱ ውስጥ ከሠሯቸው ስህተቶች የሚነፁባት፤ መንፈሳቸውን የሚያድሱባት ትንሽ ጊዜ የምትመስል ነገር ግን ትልቅ ትርጉም የምትሠጥ የትንሽ ትልቅ ወራችን ናት፡፡ ዲያቆን ዳንኤል ክብረት በአንድ ፅሁፋቸው ‹‹ ……… የኢትዮጵያን የዘመን አቆጣጠር ለየት ከሚያደርጉት ነገሮች አንዱ ጳጉሜ የምትባል አሥራ ሦስተኛ ወር ስላለችን ነው፡፡ የቤት ኪራይና የወር ደመወዝ የማንከፍልባትና የማንቀበልባት፤ መብራትና ውኃ ግን ከነሐሴ ወር ጋር ጨምረው የሚያስከፍሉባት፤ ሲሻት አምስት፣ ሲያስፈልጋት ስድስት፣ ስትፈልግ ደግሞ ሰባት የምትሆን ወር ናት፡፡ እንዲያውም ከአሥራ ሁለቱ የኢትዮጵያ ወሮች ጳጉሜ በብዙ መንገድ የተለየች ናት፡፡ በአንድ በኩል በጣም ትንሿ ወር ናት፡፡ ሲቀጥልም ወርኃዊ በዓላት የማይውሉባት ወር ናት፡፡ እንዲያም ሲል ደግሞ ከሌሎች ወሮች በተለየ የቀኖቿ መጠን የሚቀያየሩ ብቸኛ ወር ናት፡፡ ከሌሎች የኢትዮጵያ ወሮች በተለየም ስሟ ኢትዮጵያዊ ያልሆነ ወር ናት፡፡ በሁለት ዘመናት መካከልም እንደ መሸጋገሪያ የምትታይ ወርም ናት፡፡…. ›› በማለት ገልፀዋታል፡፡ አሮጌው ዓመት ጉዞው ተገባዷል ታሪኩ ግን አላለቀም፡፡ ሞት ብቻ ነው የሰው ልጅን ታሪክ የሚቋጨው፡፡ እስትንፋሱ ያልተቋረጠ፣ ትንፋሹ ያልቀዘቀዘ ሰው በአዲስ ዓመት ደብተር አዲስ ታሪክ እየፃፈ ኑረቱን ይቀጥላል፡፡ አዲሱ ዓመት ያልተጀመረባት፤ ነገር ግን ምን እንደሚፃፍባት የምንመረምርባት ጊዜ ናት ጳጉሜ፡፡ ያለፈው ዓመት ማብቂያ የአዲሱ ዓመት መጀመሪያ ዋዜማ በመሆኗ ጳጉሜን ለየት ያደርጋታል፡፡ ጳጉሜ ራስን መመልከቻ መስታወት ናት፡፡ አሮጌው መልካችንን ምንም ሳትደብቅ የምታሳይ፤ የወደፊት መልካችንን በዓይነ-ህሊናችን የምትስል ራሳችንን ማያ ናት፡፡ ካለፈው የሕይወት ተሞክሯችን መልካሙን ነገር ወስደን፣ ደካማውን ጎናችንን እንድናሻሽል ህይወታችንን በዓይነ-ህሊና መነፅራችን የምንጎበኝበት የንስሃና የተሃድሶ ዕድል የምናገኝበት ምርጥ ጊዜአችን ናት፡፡ ጳጉሜ አሮጌውን ዓመት ካዲሱ ዓመት የምታገናኝ ድልድይ ናት፤ የትናንት ማንነታችንን ከአዲሱ ማንነታችን ጋር የምታዋህድ ቅመምም ናት፡፡ አሮጌው ዓመት ወደኋላ ቀርቷል፤ አዲሱ ዓመት ደግሞ ከፊትለፊታችን ተገትሯል፡፡ ጳጉሜ አሮጌውን በሰከነ መንፈስ መርምረን ባገኘነው ዕውቀት ከፊታችን ያለውን አዲሱን ዓመት በተሻለ ተሞክሮ፣ ስሜትና ብርታት እንድንመራው ትንሽ የማሰቢያ ጊዜና እረፍት የምትሰጠን አማካይ ጊዜ ናት፡፡ ይህቺ ወር የሕይወታችንን ሩጫ ገታ አድርገን፣ ትንፋሽ ወስደን፣ ቆም ብለን የምናስብባት ተጨማሪ ቀናችን ናት፡፡ ጳጉሜን ላሰበበትና ራሱን ለገመገመባት የውሸት መኖርና የእውነት መኖር (living versus existing) ምን እንደሆነ ግንዛቤ ያገኝባታል፡፡ ወደኋላህ ዞር ብለህ የምታየው ሕይወትን እንድትረዳበት ነው፤ የተረዳኸውን የምትኖርበት ግን ዛሬን በመጀመር የወደፊትህን ጭምር ነው፡፡፡ ከአንድ ዓመት ወደሌላ ዓመት ዝም ብሎ መዘዋወር እሱ እውነተኛ መኖር አይደለም፡፡ አሮጌውን ዓመት አገባድደን ወደአዲሱ ዓመት ስንቀላቀል አዕምሯዊና ስሜታዊ ለውጥ ካላመጣን የእውነት ኖርን አይባልም፡፡ ቢያንስ ካለፈው ዓመት የሚሻል ቅንጣት ለውጥ ሊኖረን ይገባል፡፡ አዲሱን ዓመት ደስ ብሎን የምንቀበለው በቀናት መለዋወጥ፣ በዓመታት መቀያየር ብቻ ሳይሆን በለውጥ መስመር ውስጥ ስናልፍ ነው፡፡ ኢኮኖሚያዊ ችግራችንን በስራና በአዲስ ክህሎት ስንቀርፍ፣ መንፈሳዊ ድህነታችንን ስንገረስስ፣ ክፉ ልማዳችንን ስንተው፣ እውቀት ስንጨምር፣ በስሜት ብስለታችን ላይ ጉልህ ልዩነት ስናመጣ፣ ስህተታችንን ላለመድገም ለራሳችን ቃል ስንገባ፣ ለነፍሳችን ደስታ አንድ እርምጃ ወደፊት ስንራመድ፣ ራሳችንን ሳንሆን ባባከንነው ጊዜ ተፀፅተን ወደራሳችን ስንመለስ፣ ወዘተ መልካም ነገሮችን ማሟላት ስንችል የምንቀበለው አዲስ ዓመት የደሰታና የፍስሃ ይሆንልናል፡፡ ወዳጄ ሆይ… ‹‹በከንቱ የጠፋ ጊዜ መልሶ አይገኝም! (Lost time is never found again)›› እንዲል ቤንጃሚን ፍራንክሊን ዕድሜህን በዋል ፈሰስ አታባክነው፡፡ ጳጉሜን ከተጠቀምክባት የመታደስ፣ የመለወጥ፣ የመሻሻል፣ የማገገም፣ ወደራስህ የመመለስና ከራስህ ጋር እርቅ የምትፈፅምባት ውድ ስጦታህ ናት፡፡ የአዲስ ማንነትህ መብቀያ ዘር ናት፡፡ የሚቀጥለው ዓመት ወይም ሌላ ጊዜ ይደርሳል እያልክ ዛሬህን አታባክን፡፡ አስብና ወስን፤ ወስንና ጀምር፡፡ ጳጉሜን ስለራስህ አስብባት፣ ትናንትህን ገምግምባት፣ ወደፊትህን ወጥንባት፣ አካሄድህን መርምርባት! ከራስሀ ጋር ሳትታረቅ አዲሱን ዓመት አትጀምር!! አዲስ ዓመት ከትናንትህ ጋር የምትዋጋበት አዲስ የጦር ግንባር አይደለም፤ ይልቁንስ እርቅ ፈፅመህ በአዲስ ማንነት የምትጀምርበት ልዩ ቀንህ ነው፡፡ አዲሱ ዓመት የሠላም፣ የፍቅር፣ የእድገትና እና እርስበርስ የምንስማማበት፤ ከግል ጥቅም ይልቅ የሐገር ጥቅም የምናስቀድምበት፤ ፍትህ ላጣው ወገናችን የምንቆምበት፣ ለተቸገረው የምንደርስበት፣ ለተራበው የምናጎርስበት ዓመት እንዲሆን ሁላችንም ከራሳችን የመንደር ሳጥን ወጥተን ሀገራዊ፣ ወገናዊና ኢትዮጲያዊ መንፈስ ተላብሠን ከልጅ እስከ አዋቂ፣ ከሊቅ እስከ ደቂቅ በአንድነት ሆ ብለን የምንነሳበት ዓመት ያድርግልን…!!!!! ቸር ጊዜ!

የሰው ልጅ ሞትን የሚፈራ ይመስላችኋል? እኔ አይመስለኝም! በርግጥ ሞት የሚያስፈራ ነገር ነው። ግን ሞትን ብቻውን አንፈራውም። ከሞት ወዲያ ያለውን መረሳትን ነው የምንፈራው፡፡ እዚህ ጋር የሄኖክ በቀለ ለማ “ሀገር ያጣ ሞት” መፅሐፍ ውስጥ ያለ ‘ተስፋ’ የተባለ አንድ ሚስኪን ገፀ ባሕርይ ትዝ አለኝ፡፡ ‘ተስፋ’ እንዲህ ይላል… «ሞትን እፈራዋለሁ? አ! አ! ይልቅ መረሳትን ነው የምፈራው፡፡ ነገ ውስጥ ዕድል ፈንታ ማጣትን ነው የምፈራው፡፡ ነገ የማልተነፍሰው አየር ይነፍሳል፤ ነገ አበጀህ የማልለው፤ አጠፋህ የማልለው ንጉሥ ይነግሣል፡፡ ነገ የማልጠለለው ዝናብ ይዘንባል፤ ነገ የማልሰማው ወሬ ሀገሩን ያዳርሳል፡፡ የምፈራው ይህንን ነው፡፡ የምፈራው መብነን ነው፡፡ ነገ ተስፋ ማን እንደሆነ ትርጉም የማይሰጥበት ጊዜ ይመጣል፡፡ የምፈራው እርሱን ነው፡፡» በቃ ይኼው ነው፡፡ በዚች ምድር አንድ ሰው በሠራው ሥራ እንደሚታወስ እርግጠኛ ከሆነ ሞትን ለምን ብሎ ነው የሚፈራው? አሁን ሻለቃ አትሌት ኃይሌ ገ/ሥላሴ ሞትን የሚፈራ ይመስላችኋል? አስቴር አወቀስ? እኔን'ጃ! እኔ አይመስለኝም፡፡ ምክንያቱም ነገ የሚታወሱበትን ሥራ ባላቸው ጊዜ ሠርተዋልና ነው፡፡ አጋፋሪ እንደሻው ሞትን የሚፈሩትና የሚሸሹት ለመታወስ የሚያበቃቸውን ሥራ ስላልሠሩ ይመስለኛል፡፡ አገር እያሳበሩ ምድርን በዱካቸው ከሚያዳርሱ… ምናለ በሰዎች አእምሮ ውስጥ ትውስታቸውን ለማኖር ቢኳትኑ!? ቀላሉ መንገድ ይሄ ነበር፡፡ ምክንያቱም ሞትን ሸሽተን አናመልጠውምና፡፡ ሕይወት አጭር ናት፤ በእጃችን እንዳለ አረፋ አልያም ቀና ብለን ሰማይ ላይ እንደምናየው ጉም፡፡ ሰዎች ካለፉ በኋላ በክፉም በደጉም ይታወሳሉ፡፡ ሁሉም ሰው በተመሳሳይ መንገድ አይታወስም፡፡ እነ ሂትለርን፣ ጆሴፍ ስታሊንን፣ ኤዲ አሚንን ዛሬም እናስታውሳቸዋለን፤ ግን ጥሩ ባልሆነ መልኩ ነው፡፡ በሌላ በኩል ደግሞ ማንዴላን፣ ጋንዲን፣ ካትሪን ሀምሊንን፣ ማዘር ትሬዛን…. ወ.ዘ.ተ ምድር ለይ ሠርተዉት በሄዱት መልካም ሥራ እናስታውሳቸዋለን፡፡ Herostratus የተባለ ሰው ‘Madman’ ብለው ይጠሩታል ፈረንጆቹ፤ የታላቁ እስክንድርን መወለድ እና የአማልክቱን መዘገናጋት ተጠቅሞ ከሰባቱ የዓለም ድንቅ ቅርሳ ቅርስ መካከል የሚቆጠረውን ‘Temple of artemesium’ (የአርጤምሲስን ቤተ መቅደስ) ጣርያ በእሳት አያይዞ ያቃጠለው በታሪክ ስሙ እንዲታወስ ስለፈለገ ብቻ እንደሆነ ይነገራል። በዚህም ምክንያት ‘Herastratus’ የሚለው ቃል በመዝገበ ቃላት ውስጥ ራሱን በየትኛውም ዓይነት መንገድ ተጠቅሞ ዝነኛ እና የሚታወስ ሰው ለማድረግ ለሚጥር ሰው የተሰጠ ገላጭ ሆኖ የእንግሊዘኛ ቋንቋ ውስጥ ገብቷል። ይህ ሰው ተሳክቶለት ዘመን አልፎ እኛም በዚህ ሰበብ የምናስታውሰው ሆነናል። አንድ ነገር ግን ልብ በሉ! እንደነ ‘Herostratus’ በክፉ ነገር ከመታወስ መረሳት ይሻላል ባይ ነኝ፡፡ ሰው በመልካም ነገር መታወስ ሲችል ነው ያልባከነ ሕይወት ኖሮ አለፈ የሚባለው፡፡ ◉ ወደ ተነሳሁበት ፊልም ልመልሳችሁ፤ ሄክቶር ‘Remember Me’ የሚለውን ሙዚቃ የፃፈው ለልጁ "coco" ነበር፡፡ ምክንያቱም በ ራቅ ወዳለ ቦታ ሊሄድ ስለነበር፡፡ coco በዛ ሰዓት ህጻን ነበረች፡፡ ዝም ብሎ መሄድ ይችል ነበር፡፡ ግን እንዴት ብሎ? የሰው ልጅ አይደል? የሆነ ነገር ሳይጥል ርቆ መሄድ አይችልም፡፡ እንድታስታወሰው ስለፈለገ ‘Remember Me’ን ደርሶ ዘፈነላት፡፡ ከዛ ግን አልተመለሰም ነበር፡፡ ልጁ coco አባቷን የምታስታውሰው ሌላ በምንም አልነረም፤ በሙዚቃው ነው፤ በሰራው ስራ፡፡ የመጨረሻውን Final death ያመለጠውም በህይወት እያለ መታወሻ እንዲሆነኝ ብሎ በሰራው ስራ ነው፡፡ ይሄው ነው፡፡ ለሰው ልጅ የዛሬ ስራው ለነገ ቤዛው ነው፡፡ ዝም ብሎ እንዲሄድ አልተፈቀደለትም፡፡ እርሱም አይችልም፡፡ እና ምን ለማለት ፈልጌ ነው? REMEMBER ME. ▭▭ NB: ከመዲና መፅሔት ተሻሽሎና ተመጥኖ የተወሰደና ዳግም የተለጠፈ © Mes Oud