ከመጻሕፍት ዓለም - Book shelf 📗📚📖

ስብዕናችን የልማዳችን ውጤት ነው! (The Philosophy of Habit) (እ.ብ.ይ.) በጣም ምርጥ የሚባል ጭንቅላት ያላቸው ሰዎች አሉ፡፡ አዕምሯቸው ነገሮችን ለመረዳት ፈጣን ነው፡፡ አዲስ ሃሳብ ለመፍጠር አይቸገሩም፡፡ ውስብስብ የሚመስሉ ችግሮችን ለመፍታት ኢምንት መላ አያጡም፡፡ የማሰብ ሃይላቸውና ሃሳባቸው ወደር የለውም፡፡ የማይቻለውን የሚችል ነው አዕምሯቸው፡፡ ጥቂት አንብበው ብዙ ውጤት ያመጣሉ፡፡ ፊት አይተው የልብን ይረዳሉ፡፡ በቀላሉ ነገር ቶሎ ይገባቸዋል፡፡ ነገር ግን አንዳንዶቹ ይሄን ምርጥ ጭንቅላታቸውን ሁልጊዜ ይጠቀሙበት ዘንድ እንዳይችሉ ልማዳቸው ተቆጣጥሯቸዋል፡፡ አስበው እንዳይተገብሩ፣ ሰርተው ሀገር እንዳይለውጡና ራሳቸውም እንዳይቀየሩ እጅ ከወርች የያዛቸው አፍዝ አደንግዝ ስንፍና አለባቸው፡፡ ጠንካራ አዕምሮ ኖሯቸው ከፍ ብለው እንዳይበሩ ዝቅ በሚያደርግ አጉል ልማድ ተለክፈዋል፡፡ ትኩረታቸው ተሰርቋል፤ መረጋጋት የላቸውም፡፡ አንድ ነገር በዘመቻ መልክ ጀምረው አይጨርሱም፤ ትናንት በሞራል የተነሳሱበትን ዛሬ ያቋርጡታል፤ ነገ ደግሞ ችላ እያሉ ይተዉታል፡፡ ተከታታይነት ያለው ወጥ የሆነ ፅናትና ቆራጥነት (Grit) የላቸውም፡፡ አንድን ነገር ጀምሮ የመጨረስ ዲሲፒሊን ስለጎደላቸው እያወቁ ከማያውቀው በታች ሆነዋል፤ እየቻሉ ከማይችለው አንሰዋል፡፡ ትልቅ ቦታ ስንጠብቃቸው ትንሽ ቦታ የቀሩ፤ ይሰፋሉ ስንል የጠበቡ፤ ሱስ ፀጋቸውን የቀማቸው፤ አጉል ልማድ መንገድ ያሳታቸው፣ ዕውቀታቸው በአካሄድ ስህተት የባከነባቸው ሺ ናቸው፡፡ ስብዕናው የተበላሸ አዕምሮ ምን ያህል ቢያውቅ አንዲት ጠብታ ለውጥ አያመጣም፡፡ እያወቀ የማይለውጥ አዕምሮ ስብዕናው የቀነጨረ ነው፡፡ የግሪኩ ጥንታዊ ፈላስፋ ሔራክሊተስ «የሰው ልጅ እጣ ፈንታው ስብዕናው ነው›› የሚለው ለዚህ ነው፡፡ ስነምግባር የስብዕና ግማሽ አካሉ ነው፤ ሌላው ግማሽ አካሉ ደግሞ ታማኝነት ነው፡፡ ስነምግባር ሲደመር ታማኝነት መልካም ስብዕናን ይፈጥራሉ፡፡ ታማኝነት የሌለው ፍቅር አይበረክትም፡፡ ስነምግባር የጎደለው ዕውቀት ለውጥ አያመጣም፡፡ አዕምሯዊ እውቀት (Intelligence) ነው የሰውን ልጅ ስብዕና የሚገነባው ብሎ በሚያምን ዘመናዊ የትምህርት ዓለም ውስጥ ስብዕና (Character) እጣ ፋንታን ይወስናል ብሎ መናገር ለሰሚው ግራ ነው የሚሆነው፡፡ እውነቱ ግን ይሄ ነው፡፡ ሰውን በዋናነት ወደፊትም የሚያስፈነጥረው ወይም ወደኋላ የሚጎትተው ስብዕናው ነው፡፡ ስብዕና ስንል ሰው በየቀኑ የሚያደርገው ልማዱ ወይም ባህሪው ማለታችን ነው፡፡ አሜሪካዊ የነፃነት ታጋይ የነበረው ማርቲን ሉተር ኪንግ የኮሌጅ ተማሪ እያለ ‹‹የትምህርት ዓላማ (The Purpose of Education)›› በሚል ርዕስ በፃፈው መጣጥፉ ‹‹ዕውቀት ብቻውን በቂ እንዳልሆነ ልናስታውስ ይገባል፡፡ የእውነተኛ ትምህርት ግቡ ዕውቀት ሲደመር ስብዕና ነው›› ብሏል፡፡ በዓለማችን ታሪክ ስምና ዝና እያላቸው እንደስማቸው ያልሆኑ፣ እውቀት ሳያንሳቸው ፅናትና ብርታት የጎደላቸው፣ አቅም እያላቸው የልብ ጉልበት ያጠራቸው፣ በደካማ ስብዕናቸው የተነሳ ጥንካሬያቸውን ያጡ፣ ያገኙትን የበተኑ፤ መክሊታቸውን ያባከኑ፤ በጋለ ስሜት ሆነው አጉል ውሳኔ የወሰኑ ተቆጥረው አያልቁም፡፡ ከነዚህ ውስጥ በመፅሐፍ ቅዱስ በመፅሐፈ መሣፍንት (ከምዕራፍ 13-16) የሶምሶንን ታሪክ እናገኛለን፡፡ ሶምሶን በተፈጥሮ አካላዊ ጥንካሬ የታደለው ሰው ነው፡፡ በአህያ መንጋጋ አንድ ሺ ሰው የገደለ የማይደፈር ጡንቸኛ ነበር፡፡ ማንም እሱን ተጣልቶ ማሸነፍ አይችልም፡፡ ጉልበቱ ከሰው ሁሉ የተለየ ነው፡፡ የእሱን የጥንካሬ ሚስጥር ለማወቅ ፍልስጤማውያን ያላደረጉት ጥረት የለም፡፡ በመጨረሻ ግን ወጥመዳቸው ውስጥ ገባ፡፡ ሳምሶን ደሊላ ከምትባል ሴት ጋር በፍቅር ወደቀ፡፡ ፍልስጤማውያን ደሊላ የሶምሶንን የጥንካሬ ሚስጥር አውቃ ከነገረቻቸው ብዙ ገንዘብ እንደሚሰጧት ቃል ገቡላት፡፡ ደሊላ ሶምሶንን የጥንካሬው ሚስጥር ምን እንደሆነ ሶስት ጊዜ ብትጠይቀውም እውነቱን ሊነግራት አልቻለም፡፡ ንዝንዟ ነፍሱን ስታስጨንቀው በመጨረሻ ሚስጥሩን ነገራት፡፡ ያ ሚስጥር በመታወቁ ምክንያት ሶምሶን ጥንካሬውን አጣ፡፡ በፍልስጤማውያንም ተጋዘ፡፡ አካላዊ ጥንካሬ አለን ማለት ጠንካራ ስብዕና አለን ማለት አይደለም፡፡ ሶምሶን የግል ሚስጥሩን የመጠበቅ ጠንካራ ስብዕና ቢኖረው ኖሮ ሃይሉን ባላጣና ባልተጋዘ ነበር፡፡ ታላቁ እስክንድርም በዓለማችን ታሪክ ጀግንነቱ ወደር የማይገኝለት የጦር መሪ ነበር፡፡ ነገር ግን የጀብደኝነት ስሜቱ ከጦር ግንባር ውጪም በሰላማዊ ጊዜም ተንጸባርቋል፡፡ በአንድ ግብዣ ላይ ከራሱ የጦር መሪ ከሆነው ክሊተስ ጋር ሞቅ ያለ ጨዋታ ውስጥ እያሉ ጨዋታው ወደክርክርና እሰጣ ገባ ይለወጣል፡፡ ክሊተስ አንድ ጊዜ በአንድ ከባድ ጦርነት ላይ ታላቁ እስክንድርን ከሞት አድኖት ነበር፡፡ ታዲያ በክርክሩ ክሊተስ ያንን ጊዜ በማስታወስ የእስክንድርን ጉራ ያጣጥላል፡፡ ታላቁ እስክንድር በዚህ ጊዜ ቱግ ይላል፡፡ ወዲያው በቁጣ ተነሳስቶ በጦር ወግቶ ክሊተስን ይገድለዋል፡፡ ከገደለው በኋላ ይደነግጣል፡፡ ያደረገው ነገር መጥፎ እንደሆነ ይፀፀታል፡፡ ሀገርን መቆጣጠርና መምራት መቻል ማለት ራስን የመምራትና ስሜትን የመቆጣጠር ማረጋገጫ አይደለም፡፡ እስክንድር ስብዕናው የተገነባው በጦር ሜዳ ጀብድ ነው፡፡ ስሜቱን የሚቆጣጠርበትን አማራጭ ስብዕናን አልገነባም፡፡ የጦር መሪዎች ተቃራኒ ሃሳብና ተቃውሞ ሲገጥማቸው በውይይት ከመፍታት ይልቅ ሌላውን በማጥፋት የሚያምኑት ስብዕናቸው የተሰራው ከዕለት ተዕለት ልማዳቸው ወይም ከጦርሜዳ በመሆኑ ነው፡፡ ወዳጄ ሆይ…. አጉል ልማድ እንደሚጥል በሽታ ነው፡፡ ከያዘ በቀላሉ አይለቅህም፡፡ እየጣለ ያደክምሃል፡፡ አርስጣጢሊስ ‹‹እኛ ማለት ደጋግመን የምናደርገውን ነን፡፡ ዕውቀት ወይም ልህቀት አንድ ጊዜ የሚደረግ ሳይሆን የዕለት ተዕለት ልማድ ነው (“We are what we repeatedly do. Excellence, then, is not an act, but a habit.”)›› እንዲል ስብዕናህን አጥናው፤ ልማድህን ፈትሸው፡፡ በየቀኑ የምትወድቅበትንና የምትሸነፍበትን ሁኔታ ተረዳ፡፡ ጎዶሎህን ስታውቅ በምን እንደምትሞላው አይቸግርህም፡፡ ቀስ በቀስ ደካማ ልማድህን በጠንካራ ልማድ ለውጠው፡፡ አዕምሮህን ብቻ ሳይሆን ስብዕናህንም አስፋው፡፡ የጠበበ ስብዕና የሰፊውን ዓለም ዕውቀት መሸከም አይችልም፡፡ ደካማ ስብዕና ጠንካራውን አዕምሮ ያቀነጭራል! ስብዕናው ያልተገነባ አዕምሮ እንደባዶ ጆንያ ብቻውን አይቆምም፤ ደጋፊ ሱስ ይፈልጋል፡፡ መልካም ስብዕና ከላይ የሚሰጥህ ሳይሆን በየቀኑ እየተለማመድክ አንተ ራስህ የምትሰራው ነው፡፡ ቸር ስብዕና! ደግ አዕምሮ! እግዚኦ ዕቀባ ለኢትዮጵያ! (አምላክ ሆይ ኢትዮጵያን ጠብቃት!) ------------------------------------------ © እሸቱ ብሩ ይትባረክ (እ.ብ.ይ.) ሠኞ ጥቅምት ፴ ቀን ፳፻፲፱ ዓ.ም.

ስብዕናችን የልማዳችን ውጤት ነው! (The Philosophy of Habit) (እ.ብ.ይ.) በጣም ምርጥ የሚባል ጭንቅላት ያላቸው ሰዎች አሉ፡፡ አዕምሯቸው ነገሮችን ለመረዳት ፈጣን ነው፡፡ አዲስ ሃሳብ ለመፍጠር አይቸገሩም፡፡ ውስብስብ የሚመስሉ ችግሮችን ለመፍታት ኢምንት መላ አያጡም፡፡ የማሰብ ሃይላቸውና ሃሳባቸው ወደር የለውም፡፡ የማይቻለውን የሚችል ነው አዕምሯቸው፡፡ ጥቂት አንብበው ብዙ ውጤት ያመጣሉ፡፡ ፊት አይተው የልብን ይረዳሉ፡፡ በቀላሉ ነገር ቶሎ ይገባቸዋል፡፡ ነገር ግን አንዳንዶቹ ይሄን ምርጥ ጭንቅላታቸውን ሁልጊዜ ይጠቀሙበት ዘንድ እንዳይችሉ ልማዳቸው ተቆጣጥሯቸዋል፡፡ አስበው እንዳይተገብሩ፣ ሰርተው ሀገር እንዳይለውጡና ራሳቸውም እንዳይቀየሩ እጅ ከወርች የያዛቸው አፍዝ አደንግዝ ስንፍና አለባቸው፡፡ ጠንካራ አዕምሮ ኖሯቸው ከፍ ብለው እንዳይበሩ ዝቅ በሚያደርግ አጉል ልማድ ተለክፈዋል፡፡ ትኩረታቸው ተሰርቋል፤ መረጋጋት የላቸውም፡፡ አንድ ነገር በዘመቻ መልክ ጀምረው አይጨርሱም፤ ትናንት በሞራል የተነሳሱበትን ዛሬ ያቋርጡታል፤ ነገ ደግሞ ችላ እያሉ ይተዉታል፡፡ ተከታታይነት ያለው ወጥ የሆነ ፅናትና ቆራጥነት (Grit) የላቸውም፡፡ አንድን ነገር ጀምሮ የመጨረስ ዲሲፒሊን ስለጎደላቸው እያወቁ ከማያውቀው በታች ሆነዋል፤ እየቻሉ ከማይችለው አንሰዋል፡፡ ትልቅ ቦታ ስንጠብቃቸው ትንሽ ቦታ የቀሩ፤ ይሰፋሉ ስንል የጠበቡ፤ ሱስ ፀጋቸውን የቀማቸው፤ አጉል ልማድ መንገድ ያሳታቸው፣ ዕውቀታቸው በአካሄድ ስህተት የባከነባቸው ሺ ናቸው፡፡ ስብዕናው የተበላሸ አዕምሮ ምን ያህል ቢያውቅ አንዲት ጠብታ ለውጥ አያመጣም፡፡ እያወቀ የማይለውጥ አዕምሮ ስብዕናው የቀነጨረ ነው፡፡ የግሪኩ ጥንታዊ ፈላስፋ ሔራክሊተስ «የሰው ልጅ እጣ ፈንታው ስብዕናው ነው›› የሚለው ለዚህ ነው፡፡ ስነምግባር የስብዕና ግማሽ አካሉ ነው፤ ሌላው ግማሽ አካሉ ደግሞ ታማኝነት ነው፡፡ ስነምግባር ሲደመር ታማኝነት መልካም ስብዕናን ይፈጥራሉ፡፡ ታማኝነት የሌለው ፍቅር አይበረክትም፡፡ ስነምግባር የጎደለው ዕውቀት ለውጥ አያመጣም፡፡ አዕምሯዊ እውቀት (Intelligence) ነው የሰውን ልጅ ስብዕና የሚገነባው ብሎ በሚያምን ዘመናዊ የትምህርት ዓለም ውስጥ ስብዕና (Character) እጣ ፋንታን ይወስናል ብሎ መናገር ለሰሚው ግራ ነው የሚሆነው፡፡ እውነቱ ግን ይሄ ነው፡፡ ሰውን በዋናነት ወደፊትም የሚያስፈነጥረው ወይም ወደኋላ የሚጎትተው ስብዕናው ነው፡፡ ስብዕና ስንል ሰው በየቀኑ የሚያደርገው ልማዱ ወይም ባህሪው ማለታችን ነው፡፡ አሜሪካዊ የነፃነት ታጋይ የነበረው ማርቲን ሉተር ኪንግ የኮሌጅ ተማሪ እያለ ‹‹የትምህርት ዓላማ (The Purpose of Education)›› በሚል ርዕስ በፃፈው መጣጥፉ ‹‹ዕውቀት ብቻውን በቂ እንዳልሆነ ልናስታውስ ይገባል፡፡ የእውነተኛ ትምህርት ግቡ ዕውቀት ሲደመር ስብዕና ነው›› ብሏል፡፡ በዓለማችን ታሪክ ስምና ዝና እያላቸው እንደስማቸው ያልሆኑ፣ እውቀት ሳያንሳቸው ፅናትና ብርታት የጎደላቸው፣ አቅም እያላቸው የልብ ጉልበት ያጠራቸው፣ በደካማ ስብዕናቸው የተነሳ ጥንካሬያቸውን ያጡ፣ ያገኙትን የበተኑ፤ መክሊታቸውን ያባከኑ፤ በጋለ ስሜት ሆነው አጉል ውሳኔ የወሰኑ ተቆጥረው አያልቁም፡፡ ከነዚህ ውስጥ በመፅሐፍ ቅዱስ በመፅሐፈ መሣፍንት (ከምዕራፍ 13-16) የሶምሶንን ታሪክ እናገኛለን፡፡ ሶምሶን በተፈጥሮ አካላዊ ጥንካሬ የታደለው ሰው ነው፡፡ በአህያ መንጋጋ አንድ ሺ ሰው የገደለ የማይደፈር ጡንቸኛ ነበር፡፡ ማንም እሱን ተጣልቶ ማሸነፍ አይችልም፡፡ ጉልበቱ ከሰው ሁሉ የተለየ ነው፡፡ የእሱን የጥንካሬ ሚስጥር ለማወቅ ፍልስጤማውያን ያላደረጉት ጥረት የለም፡፡ በመጨረሻ ግን ወጥመዳቸው ውስጥ ገባ፡፡ ሳምሶን ደሊላ ከምትባል ሴት ጋር በፍቅር ወደቀ፡፡ ፍልስጤማውያን ደሊላ የሶምሶንን የጥንካሬ ሚስጥር አውቃ ከነገረቻቸው ብዙ ገንዘብ እንደሚሰጧት ቃል ገቡላት፡፡ ደሊላ ሶምሶንን የጥንካሬው ሚስጥር ምን እንደሆነ ሶስት ጊዜ ብትጠይቀውም እውነቱን ሊነግራት አልቻለም፡፡ ንዝንዟ ነፍሱን ስታስጨንቀው በመጨረሻ ሚስጥሩን ነገራት፡፡ ያ ሚስጥር በመታወቁ ምክንያት ሶምሶን ጥንካሬውን አጣ፡፡ በፍልስጤማውያንም ተጋዘ፡፡ አካላዊ ጥንካሬ አለን ማለት ጠንካራ ስብዕና አለን ማለት አይደለም፡፡ ሶምሶን የግል ሚስጥሩን የመጠበቅ ጠንካራ ስብዕና ቢኖረው ኖሮ ሃይሉን ባላጣና ባልተጋዘ ነበር፡፡ ታላቁ እስክንድርም በዓለማችን ታሪክ ጀግንነቱ ወደር የማይገኝለት የጦር መሪ ነበር፡፡ ነገር ግን የጀብደኝነት ስሜቱ ከጦር ግንባር ውጪም በሰላማዊ ጊዜም ተንጸባርቋል፡፡ በአንድ ግብዣ ላይ ከራሱ የጦር መሪ ከሆነው ክሊተስ ጋር ሞቅ ያለ ጨዋታ ውስጥ እያሉ ጨዋታው ወደክርክርና እሰጣ ገባ ይለወጣል፡፡ ክሊተስ አንድ ጊዜ በአንድ ከባድ ጦርነት ላይ ታላቁ እስክንድርን ከሞት አድኖት ነበር፡፡ ታዲያ በክርክሩ ክሊተስ ያንን ጊዜ በማስታወስ የእስክንድርን ጉራ ያጣጥላል፡፡ ታላቁ እስክንድር በዚህ ጊዜ ቱግ ይላል፡፡ ወዲያው በቁጣ ተነሳስቶ በጦር ወግቶ ክሊተስን ይገድለዋል፡፡ ከገደለው በኋላ ይደነግጣል፡፡ ያደረገው ነገር መጥፎ እንደሆነ ይፀፀታል፡፡ ሀገርን መቆጣጠርና መምራት መቻል ማለት ራስን የመምራትና ስሜትን የመቆጣጠር ማረጋገጫ አይደለም፡፡ እስክንድር ስብዕናው የተገነባው በጦር ሜዳ ጀብድ ነው፡፡ ስሜቱን የሚቆጣጠርበትን አማራጭ ስብዕናን አልገነባም፡፡ የጦር መሪዎች ተቃራኒ ሃሳብና ተቃውሞ ሲገጥማቸው በውይይት ከመፍታት ይልቅ ሌላውን በማጥፋት የሚያምኑት ስብዕናቸው የተሰራው ከዕለት ተዕለት ልማዳቸው ወይም ከጦርሜዳ በመሆኑ ነው፡፡ ወዳጄ ሆይ…. አጉል ልማድ እንደሚጥል በሽታ ነው፡፡ ከያዘ በቀላሉ አይለቅህም፡፡ እየጣለ ያደክምሃል፡፡ አርስጣጢሊስ ‹‹እኛ ማለት ደጋግመን የምናደርገውን ነን፡፡ ዕውቀት ወይም ልህቀት አንድ ጊዜ የሚደረግ ሳይሆን የዕለት ተዕለት ልማድ ነው (“We are what we repeatedly do. Excellence, then, is not an act, but a habit.”)›› እንዲል ስብዕናህን አጥናው፤ ልማድህን ፈትሸው፡፡ በየቀኑ የምትወድቅበትንና የምትሸነፍበትን ሁኔታ ተረዳ፡፡ ጎዶሎህን ስታውቅ በምን እንደምትሞላው አይቸግርህም፡፡ ቀስ በቀስ ደካማ ልማድህን በጠንካራ ልማድ ለውጠው፡፡ አዕምሮህን ብቻ ሳይሆን ስብዕናህንም አስፋው፡፡ የጠበበ ስብዕና የሰፊውን ዓለም ዕውቀት መሸከም አይችልም፡፡ ደካማ ስብዕና ጠንካራውን አዕምሮ ያቀነጭራል! ስብዕናው ያልተገነባ አዕምሮ እንደባዶ ጆንያ ብቻውን አይቆምም፤ ደጋፊ ሱስ ይፈልጋል፡፡ መልካም ስብዕና ከላይ የሚሰጥህ ሳይሆን በየቀኑ እየተለማመድክ አንተ ራስህ የምትሰራው ነው፡፡ ቸር ስብዕና! ደግ አዕምሮ! እግዚኦ ዕቀባ ለኢትዮጵያ! (አምላክ ሆይ ኢትዮጵያን ጠብቃት!) ------------------------------------------ © እሸቱ ብሩ ይትባረክ (እ.ብ.ይ.) ሠኞ ጥቅምት ፴ ቀን ፳፻፲፱ ዓ.ም.

አለ። በዚህ አርዕስት ፣ ማለትም በማጂካል ሪያሊዝም ስር ፥ ትግስትና ቢኒያም ስለምንነቱ ሲያስረዱ ቀጣይውን ብለው ነበር። « በ " Magical Realism: Theory, History, community" ጥናታዊ መድብል ውስጥ ያሉ በርካታ ምሁራን እንደሚያስረዱት ፥ ማጂካል ሪያሊዝም ለፍልስፍናዊ ምርምር ፥ ለባህላዊ ትውስታ ፥ ለታሪካዊ ምልከታና ለማህበራዊ ትችት በተደጋጋሚ እንደዋነኛ መሳሪያ ኾኖ ያገለግላል፤ ይህም የተለመደው ሪያሊዝም (realism) ብቻውን ሁልጊዜ ሊገልፃቸው የማይችላቸውን ጥልቀ

እንደተፈጠረ አይነግረንም። በዚህም authorial reticence ያልነው በዋናነት ከማጂክ ሪያሊዝም ጋር ተያይዞ የሚነሳው መገለጫ ተገባራዊ ሆነ ማለት ነው። በተጨማሪም አስማቱ ማህበረሰባዊ እውቅና (societal recognition) አግኝቶ ወደ እውኑ አለም ህይዎት ያለምንም ጉርባጤ ሰርጎ ገብቷል። የማጂክ ሪያሊዝም መሰረታዊ አምድ’ም ( Pilar) ይኸው ነው። አስማቱን የእውኑ አለም ተለጣቂ አደርጎ ማቅረብ። የፈጠራ ስራው ውስጥ ያለው ማህበረሰብ አስማቱን ሳይደነግጥ ፣ ማብራሪያ ሳይጠይቅ ፣ ሳያገ’ለው ወደ መደበኛ የህይዎቱ እንቅስቃሴ ያስገበዋል። የሞተ ሰው እንኳ ተመልሶ ወደ ህይዎት ቢመጣ ማብራሪያ ሳይጠይቅበት እና የተጋነነ ግብረ መልስ ሳይሰጠብት ወደ እለት ተለት ኑሮ ይቀላቅሉታል። በየጥበብ ቃሊም ውስጥ የማጂካል ሪያሊዝም ማስተንተኛ ተደርጎ ቀርቦ እኔም የተስማማሁበት ሌላው ምሳሌ፥ የግራጫ ቃጭሉ መዝገቡና የጠፍጣፋዋ ድንጋይ ታሪክ ነው። ግራጫ ቃጭል ላይ መዝገቡ በልጅነቱ ንፋስ መውጫ እያለ ወድቃ ያገኛትን ጠፋጣፋ ድንጋይ ፥ ወደላይ እየወረወረ መልሶ በመቅለብ ይጫወታል ። ድንገት ግን ያቺ ወደላይ ሄዳ ተመልሳ እጁ ስትገባ የነበረች ድንጋይ ወደላይ ሄዳ ትቀራለች። መዝገቡ በቆመበት አካባቢ ወድቃ ከሆነ በሚል በደንብ ይፈልጋታል። ድንጋያዋ ግን የውሃ ሽታ ሆና ትቀራለች ። መዝገቡም ያን ያህል ሳይገርመው ትቷት ይሄዳል። ከዛ ከበርካታ ጊዜያት በኋላ መዝገቡ በብዙ የህይዎት ውጣ ውረድ አልፎ ፣ አዲስ አበባ መኖር ጀምሮ ፣ ሚስት አግብቶ ፣ ልጅ ወልዶ ፥ ከቤተሰቡ ጋር ግቢው ውስጥ በቆመበት ያቺን ጠፍጣፋ ድንጋይ ወደ እመነ በረድነት ተቀይራ ያገኛታል። ያቺ ንፋስ መውጫ እያለ የጠፋችበት ድንጋይ እንደሆነች አልተጠራጠረም። ያገኛትን እምነ በረድ በእጁ ይዞ ካስተዋላት በኋላ አሁንም መልሶ ወደ ላይ ወረወራት። እምነ በረዷ ግን እንደቀደመችው ድንጋይ ሁሉ በዛው ሄዳ ቀረች። ይህን ያየችው የመዝገቡ ሚስት " አስማተኛ ነገር ነህ እንዴ" ብላ ነገሩን ቀለል አድርጋ ማለፏን እና የተለመደና መደበኛ ምላሽ ( matter- of fact reaction) ማሳየቷን እንደ ማጂካል ሪያሊዝም ደንበኛ ማሳያ ይቆጥሩታል ፀሃፊዎቹ። Matter- of fact reaction እና አስማታዊ ድርጊትን ቶሎ ተቀብሎ ወደ'ለት ህይዎት መቀጠል ሌላኛው መሰረታዊ የማጂክ ሪያሊዝም መገለጫ ነው። ወደ እኔ ሃሳብ ስመጣ ፥ ትግስትና ቢኒያም "አፍ" የተባለው የአዳም መፅሃፍ ላይ ገለታ የተባለ ገፀባህሪን ያነሳሉ። ለተከታታይ አምስት አመት ተመሳሳይ ህልም ያያል። "በህልሙ ውስጥ የሚናገርውን ሰው ባያየውም ድምፁን ግን ይሰማል። ድምፁም « ዲድ ኤኒ በዲ ተች ዚስ ጋይ? - ይሄን ሰው የነካው አለ?» ይላል። ቆይቶ ገለታ ደቡብ አፍሪካ ለስደት በሄደበት ይሞታል። ሬሳው ጋር የደረሰው ሰርጀንት ዴላኒም በዙሪያው ላሉ ሰዎች ተከታይውን ጥያቄ ያቀርባል፦ «ለመሆኑ የነካው አለ? በአጋጣሚ ማለቴ ነው። » ( የጥበብ ቃሊም ፣ ገፅ 60) ይሄን የገለታና የዴላኒ አጋጣሚን ትግስትና ቢኒያም ማጂካል ሪያሊዝም ያደርጉታል። ለምን ሲባሉ በሁለቱ ክስተቶች መካከል ያለው ግንኙነት ፥ ማለትም በገለታ ህልምና በዴላኒ ጥያቄ መካከል ያለ ፣ ምንም ምክንያታዊ ዝምድና የለም ። በትረካው ውስጥም ይህ ነገር ለምን እንደተፈጠረ አይነ’ገረንም። ስለዚህ ከ authorial reticence አንፃር ገጠመኙ በማጂክ ሪያሊዝም የሚብራራ ነው ይላሉ። ነገር ግን አንድን የፈጠራ ስራ authorial reticence ስላለው ብቻ ማጂክ ሪያሊዝም ነው ብሎ መደምደም ይቻላል ወይ?! ፥ ያልን እንደሆነ አይቻልም ነው መልሱ ምክንያቱም አንድ በአመክንዮ የማይብራራ ነገር ሲፈጠርና ደራሲውም ዝም ካለ በኋላ የተፈጠረው እንግዳ ነገር ከእውኑ አለም ጋር የሚዋሃድበት (incorporate) የሚደረግበት የታሪክ ነገራ ስርዐት(system) መበ’ጀት አለበት። ብዙ ማጂካል ሪያሊዝም ስራዎች ደግሞ ይህን መንገድ ለማበጀት የተፈጠረውን አስማት ወይም እንግዳ ነገር ማህበረሰባዊ እውቅና (societal recognition ) ያስገኙለታል። Authorial reticence በዋናነት ከማጂካል ሪያሊዝም ጋር የሚነሳ ስለሆነ እንጂ እንደ surrealism ያሉት የኪነጥበብ ቴክኒኮች ላይም ደራሲው ከአመክንዮ ውጭ ያሉ ነገሮች ሲከሰቱ ማብራሪያ ላይሰጥ ይችላል። ስለዚህ በርግጠኝነት ለመፈረጅ ሌሎች የታሪኩን አፅሞች ካልፈተሽን ይህ ብቻውን በቂ ይሆናል ብዬ አላስብም። ሌላው ጉዳይ ደግሞ ቀጥታ ከአዳም ረታ ስራዎች ጋር ባይያያዝም ፣ ፀሃፊዎቹ ወደ አዳም ማጂካል ሪያሊዝም ሳይገቡ በፊት ለትንታኔያችን በር ይከፈታል በማለት በአስረጅነት ያቀረቡት ፥ እነርሱ ማጂካል ሪያሊዝም ውስጥ የፈረጁት ልብወለድ ነው። ይኸውም የFranz Kafka : The metamorphosis ነው። በካፋካ ኖቬላ ውስጥ ግሪጎር ሳምሳ የተባለ ሰው አንድ ጠዋት ላይ ሲነቃ እራሱን ወደ አስቀያሚ ነብሳትነት ተለውጦ ያገኘዋል። ይህ ግሪጎር የተባለ ወጣት ከእንቅልፉ ሲነቃ እራሱን በእንዲህ ያለ ሁኔታ ቢያገኘውም ፥ የሚያሳስበው ጉዳይ እንዴት ብሎ ወጥቶ ስራ እንደሚሄድ ነው ፤ እንጂ ለምን ነብሳት እንደሆነ ረዥም ጊዜ ወስዶ አይቆዝምም። ደራሲው ካፍካም ግሪጎር ለምን ወደ ነብሳት እንደተቀየረ አይነግረንም። ስለዚህ ተደጋጋሚ የጠቀስነው authorial reticence እዚህም ጋር አለ ማለት ነው። ነገር ግን እንዲህ መሆኑ ብቻ ኖቬላውን ደንበኛ ማጂካል ሪያሊዝም አያደርገውም። እንዴት ይህ ልዩ ክስተት ወደ እውኑ incorporate ተደረገ የሚለውም አብሮ መጤን ይገባዋል። የግሪጎር ሳምሳን ነብሳትነት የሰፈሩ ሰው ሁላ ተቀብሎት፥ አሰሪውም ተቀብሎት ስራውን ሲቀጥል ብናየው ምናልባት ማጂካል ሪያሊስት ልንለው በቻልን ነበር ። ነገር ግን የሚሆነው በተቃራኒው ነው። ግሪጎር እየሰራ ቤተሰቡን ማስተዳደር ስለማይችል ቤተሰቡ ያገለዋል ፣ እስኪሞት ድረስ ብቻውን አንድ ክፍል ውስጥ ተዘግቶ እንዲቀመጥ ይደረጋል ፣ በዚህ ሂደት ውስጥም እጅግ የከፋ existential suffering ይደርስበታል። በዚህም የካፋካ The Metamorphosis ለአብሰርዲዝም እና ለ existential አተያዮች ቢቀርብ እንጂ ወደ ማጂካል ሪያሊዝም የሚጣጋ አይደለም። እውቁ የአብሰርዲዝም ፍልስፍና አባት አልቤር ካሙም( Albert Camus) በዝነኛ የመጣጥፍ መፅሃፉ The myth of Sisyphus የካፍካን The metamorphosis ከአብሰርድ ስራዎች ውስጥ በመመደብ ሰፊ ሂስ አቅርቦበታል። በዛ ላይ ደግሞ ጠንካራ መከራከሪያ ላይሆን ቢችልም፥ የካፍካ The Metamorphosis መፅሃፍ የታተመው የማጂካል ሪያሊዝም እንቅስቃሴ ከመጀመሩ አስቀድሞ መሆኑ፥ እውን ይህንን ኖቬላ ከማጂካል ሪያሊዝም መመደብ እንችላለን ወይ የሚለው ክርክር ላይ አጠያያቂነትን ይጨምራል የሚል ግምት አለኝ። ከላይ ያቀረብኳቸውን ሁለት ተከታታይ አንቀፆች ስንመልከት የጥበብ ቃሊም ፀሃፊዎች authorial reticence-ን ብቻውን ፥ ሌሎች አባሪ ማስረጃዎች ሳያስፈልጉት አንድን ስራ ማጂካል ሪያሊዝም ነው አይደለም ብሎ በእርግጠኝነት ለመፈረጅ እንደሚያስችል መገለጫ አድርገው የተጠቀሙት አይነት ስሜት ተሰምቶኛል። ይሁን እንጂ ሁለቱም ፣ Transgression of boundaries-ም ፣ Authorial reticence-ም ብቻቸውን አንድን ስራ ማጂካል ሪያሊዝም ነው ወይም አይደለም የሚል ብያኔን ለመስጠት በቂ የማይሆኑበት ጊዜ

አንድ የሂሳዊ ንባብን (literary criticism) መፅሃፍን ልናሄስ ወይም ልንዳስስ ስንነሳ ልናስተውላቸው ከሚገቡ ጉዳዮች መሃል ቀዳሚው ሃያሲዎቹ የጠቀሷቸውን ቲዎሪዎች እንዴት ነው የተረዷቸው የሚለው ነው። መጀመሪያውኑ ከዚህ ላይ ስህተት የሚፈጠር ከሆነ ቀጥሎ የሚቀርቡት ሃቲቶችም ጥርጣሬ ውስጥ ሊገቡ ነው ማለት ነው። ከዚህ አንፃር ትግስትና ቢኒያም ተዘጋጅተው የመጡቧቸውን ሁሉንም አርዕስቶች በበቂ ሁኔታ ተገንዝበዋቸዋል የሚል ድምዳሜ ወስጃለሁ። ይህን ስል ግን አንዳንዶቹ ላይ በግሌ እንዲህ ቢያዩት ፣ ይህን የግድ አንስተውት ቢሆን ያልኳቸው ነጥቦች ሳይኖሩ ቀረተው አይደለም። የእኔን የግል ምልከታ ወይም ነጥቦቼን ወደታች የማቀርብ ይሆናል። ከተጠቀሱት አስር ማፈከሪያዎች ውስጥ Post colonial criticism እና New historicism ጋር በቂ ትውውቅ የለኝም በግል። ቢሆንም ግን እነርሱ ያስቀመጡትን ትርጓሜና ማብራሪያ ይዤ ነገሩን ለማጥራትና ወደጎን ለማየት የተወሰነ ሙከራ አድርጊያለሁ። በጣም አስደናቂ ሂስ ካቀረቡባቸው ኢዝሞች(-isms) መሃልም እኒህ ሁለቱ በዋናነት የሚጠቀሱ ናቸው። መፅሃፉ ቁጥ’ብ ብሎ እንዲቀርብ እንደመፈለጋቸው ለራሳቸው የሰጡትን የገፅ ብዛት ገደብ በአግባቡ ተጠቅመው የነገሮቹን ትርጓሜ ለቀረቡበት አውድ በቂ በሆኑ የማጣቀሻ ዝርዝሮች አስደግፈው አብራርተዋል። በቀጣይነት ደግሞ ሃያሲዎቹ የጠቀሷቸውን ቲዎሪዎችና የማያ ስልቶች በበቂ ከተረዱ ሊያሄሱት ከፈለጉት ደራሲ ስራ ጋር እንዴት አዛመዷቸው ወይም ምን ምን አይነት ምሳሌዎችን መዘው ሃሳባቸውን አፍታቱት፣ የቀረቡት ምሳሌዎችስ እውን ለቲዎሪዎቹ እንደማስረጃ የሚሆኑና በቂ ናቸው ወይ የሚለው ጉዳይ ይነሳል ። እዚህም ጋር ሃያሲዎቹ እጅግ በረቀቀ አሰሳ እና የረዥም ጊዜ ተምሰልስሎት ( contemplation) የአዳምን ስራዎች ከማሄሻ ስልቶቹ ጋር ያጋመዱበት መንገድ በጣም የሚደነቅ ነው። ከማህሌት እስከ ስንብት ቀለማት ያሉትን መፅሃፍ ደርድረው ረዥም ሰዐት እንደተወያዩባቸው ፣ እንደተሟገቱባቸው ፣ እንደተጨነቁባቸው ያስታውቃል። መደበኛ (ordinary) አንባቢው ነቅሶ ሊያወጣቸው የሚያዳግቱትን ጭብጦች ፈልቅቀው ለማውጣት ብዙ እንደደከሙ መረዳት ከባድ አይደለም ። አሁንም ይህን ስል አንዳንድ ያቀረቧቸው ትንታኔዎች ላይ ቅሬታ ሳይገባኝ ቀርቶ አይደለም። ሌላኛው በቀጥታ የትንታኔ ብቃት ጋር የማይያያዝ ነገር ግን አንድን ሂሳዊ ንባብ ስናነንብ ልንጠይቀው የሚገባ ነገር ፥ ይህ መፅሃፍ ምን አዲስ ነገር ይዞ መጣ የሚለውን ጉዳይ ይመለከታል። ከላይ እንደጠቀስኩት የጥበብ ቃሊም ፀሃፊዎች የአዳም ረታ ልብወለዶች እስካሁን ካልተገመገሙበት ፣ ካልነፀሩበት ፣ ካልተፈከሩበት ፣ ካልተወያዩበት ፣ አካዳሚያዊ ፅሁፎች (aritcles) ወይም የመመረቂያ ፅሁፎች ካልቀረቡበት የጥናት መንገድ አንፃር በርካታ አዳዲስ ምልከታዎችን ይዘው ቀርበዋል። ከአስሩ አርዕስቶች ውስጥ ሁሉም ሊባል በሚችል ደረጃ አዲስ ናቸው። ለአብነትም፦ Magical realism,Post colonial criticism,New historicism, እና የካርል ዩንግ Personal and Collective unconscious-ን መጥቀስ ይቻላል። አዳም ረታ ላይ የሚደረጉ ሂሳዊ ንባቦችን በቅርበት ስለምከታተል አልተሳሳትኩም የሚል እምነት አለኝ። ድንገት እኒህ አዲስ አይደሉም ፤ የተሰራባቸው አሉ የምትሉ ካላችሁና ማስረጃ ካቀረባችሁ እታረማለሁ እንግዲህ። እንደ አጠቃላይ ግን የጥበብ ቃሊም አዲስ መንገዶችን ይዞ መምጣቱ በግልፅ የሚታይ ነውና ስራውን ኦሪጅናል ያደርገዋል። በዚህም ፀሃፊዎቹ የራሳቸውን Intellectual contribution አድርገዋል ማለት እንችላለን። በሌላ በኩል ወደ ስራው የትንታኔ ጥልቅት (Analytical depth) ስንመጣ ፥ በተወሰነ መንገድ ትንታኔዎቹ እንደተገደቡ ይሰማኛል። ይህም በዋናነት የሚያያዘው ከመፅሃፉ የጥራዝ ማነስ ጋር ነው። ፀሃፊዎቹ ሰፊ ትንታኔ ለመስጠት አቅሙም ዝግጅቱም እንዳላቸው ቢያስታውቅም በልዩ ልዩ ምክንያቶች ሂሳቸውን ለማረ’ቅ እንደተገደዱ ተሰምቶኛል። አንድ ፋካሬ አንስተው ፥ እንዴት የሚጥም አተያይ ነው ! ፥ በሉ ሂዱበት ከማለቴ የተወሰኑ አጫጭር አንቀፆችን ከተሻገሩ በኋላ በግድ ለመሰብሰብ ሲጣጣሩ አስታውያለሁ። ለምሳሌ በጣም አስደናቂ በሆነ መልኩ የቆየውን የፊያሜታዊነት እይታ ( ከበዐሉ ግርማ በኋላ ፊያሜታ በኢትዮጵያ ኪነጥበብ ውስጥ ያላትን ስፍራ) እና አዲሱን የአዳም ፊያሜታዊነት( ከስንብት ቀለማት በኋላ ያለውን ፊያሜታዊነትን) ማንፀር ከጀመሩ በኋላ ሃሳቡ ተጨማሪ ትንታኔ ቢታከልለት እየወደደ በግድ እንዲያጥር ሲደረግ ይስተዋላል። ልክ እንደዚህኛው ሁሉ አልፎ አልፎ ሌሎች ትንታኔዎችም ላይ የመታመቅ ፣ የመሰብሰብ ፣ የመታጨቅ፣ የመገደብ እጣ እንደደረሳባቸው አይቻለሁ። ግን ከአቅም ማነስ ሳይሆን አንባቢውን intellectual ብቻ እንዳይሆን ከፍተኛ ጥንቃቄ ከማድረግ (ውስብስብና ረዥም ማብራሪያ መደበኛ አንባቢውን እንዳያርቅ ከመስጋት)፣ አዳምን ከማኸዘብ (የህዝብ የማድረግ) ሙክርት አንፃር ፣ እና ሌሎች ውጫዊ ምክንያቶች ጋር በተያያዘ የተከሰተ ችግር እንደሆነ እገምታለሁ። ከዚሁ ጋር አገናኝቼ ሌላው የማነሳው የመፅሃፉ ጥንካሬ መፅሃፉን አካዳሚያዊ መልክ ብቻ እንዳይኖረው መደረጉ ነው። ሁሉም ነገር ሚዛን የመጠበቅ ጉዳይ ነውና አዳምን በመደበኛው አንባቢና እና በምሁራኑ መካካል የሚቆምበትን balance ለማግኘት የላቀ ሙከራ ተደርጓል የሚል ግምጋሜ አለኝ። ይህም እንደ ቀላል ሊታይ አይገባውም እላለሁ። ስለመፅሃፉ አጠቃላይ መልክ ይህን ካልኩ በኋላ በእያንዳንዱ አርዕስት ስር የግሌን ንባብና ዳሰሳ በአንድ የፅሁፍ ጥንቅር ለማቅረብ ሁኔታዎቹ ስለማይመቹ ሁሉም ላይ አልሄድባቸውም። ስለዚህ ከላይ እንደጠቀስኩት አንዱን ቲዎሪ ብቻ መርጬ ፥ ፀሃፊዎቹ ይህን ጨምረውት ፣ ይህኛውን ደግሞ እንዲህ አስበዉት ቢሆን ኖሮ የምለውን ምልከታዬን (opinion) አጋራለሁ። እሱም ስለ Magical Realism ነው። ትግስትና ቢኒያም የMagical realism-ን አነሳስ ፣ የጥናት ዳራ ፣ መለያ ባህሪዎቹን ወይም መገለጫዎቹን፣ ከፋንታሲ ዘውግ ያለውን ልዩነት እንዲሁም በማጂካል ሪያሊዝም ምን ይነገራል የሚለውን ፥ Lois Parkinson እና Wendy B. Faris በጋራ ያዘጋጁትን Magical Realism: Theory, History, Community የተሰኘ መፅሃፍን በመጥቀስ በግልፅ ያስቀምጣሉ። ነገር ግን መገለጫዎቹን ሲያወሱ ሁለቱን ብቻ ፥ ማለትም authorial reticence ( ደራሲው ጉዳዩን ሆነ ብሎ ሳያብራራ መቅረት) እና transgression of boundaries (የድንበር መጣስን ፦ የተፈጥሮና ልዕለ ተፈጥሮ ፣ የእውን እና ህልም የመሳሰሉት...) መምረጣቸው ፍካሬያቸውን ሙሉ ያደርጋል ወይ ብዬ ሳስብ ጥርጣሬ ይገባኛል። እርግጥ ነው ብዙዎቹ የጠቀሷቸው ምሳሌዎች የምርም ማጂካል ሪያሊዝም የሚባሉ ሆነው አግኝቻቸዋለሁ። ለምሳሌ የብሩክታዊትና የአጎቷ አስመሮም በቅደም ተከተል ነጭ እና ጥቁር ጠጠር በመንካት መሰወርና ከዛም ማህበረሰቡ ለነገሩ ማብራሪያ ሳይጠይቅ ወዲያውኑ የተሰወሩትን አካላት መካደ'ም መጀመሩ ("በብሩክታዊት ለመባረክ በአስመሮም ደግሞ የጠሉትን ለማስጠቃት") አንዱ ተጠቃሽ ምሳሌ ነው። ይህ ምሳሌ እንዴት ነው ማጂካል ሪያሊዝም የሚሆነው ያልን እንደሆነ ፥ አንደኛ ደራሲው ይህ አመክንዮአዊ ማብራሪያ የማይገኝለት ክስተት ለምን

ርዕስ : የጥበብ ቃሊም ጸሐፊዎች: ትዕግስት ሳሙኤል እና ቢኒያም አቡራ ዘውግ: የሥነ ጽሑፍ ሒስ የሕትመት ዓመት : 2019 «The function of criticism is the elucidation of works of art and the correction of taste.» T. S. Eliot:The function of criticism(1923) ሂሳዊ ንባብ አላማና መልካ መልኩ የተለያየ እና ልዩ ልዩ ትርጓሜ የሚቀርብበት ቢሆንም የአንባቢን የጣዕም አማራጭ ማሳደጉ ግን የሚታበል አይደለም። አማራጩ ሲኖር ደግሞ እንደገና ለማጣጣምና ስለ ኦሪጅናል ስራው የያዝነውን የቀደመ ሃሳብ የመለወጥ ዝንባሌ እንዲኖረን ሊያደርገን ይችላል። በታሪኮች ላይ የጀመርነውን የትወራ ቅጥ አስትቶ አዲስ ምልከታን እንድናበጃጅ እድል ይሰጠናል። ወይም ደግሞ በጀመርነው ላይ ሌላ የማሳደጊያ እርሾን ሊያክልልንም ይችላል። ያረጀውን ሃሳባችንን ያድስልናል ፤ ያልጠራውን የአተያይ መነፅራችን ወልውሎ ምናባችን ልናሳርፍበት የነበረውን መስክ ቁልጭ አድርጎ ያሳየናል ። በጥቅሉ ሂሳዊ ንባብ በአንባቢው ዘንድ አዲስ የውይይት መድረክ መክፈቱ አያጠራጥርም። ውይይቱ መኖሩ ደግሞ ለስነፅሁፍ እድገት የሚያዋጣው አስተዋፅዖ ቀላል አይደለም። ሁሌም አይናችን የምንጥልበት የባህር ማዶው ፥ በተለይ የአውሮፓ ስነፅሁፍ እድገቱ የመጣው በማያባራ ሂሳዊ ንባብና የትወራዎች(theories) ፅንሰሳ ነው። አንዱ አተያይ የያዝነውን ነገር ለመንገር ጠቦናል ሲሉ ሌላውን ሲፈጥሩ ፥ ያኛውም አልበቃ ሲል ወይም ዘመኑን አልዋጅ ሲል ሌላን ሲያክሉ አሁን ያሉበት ላይ ደርሰዋል። እኛም ያነበብናቸውን ስራዎች ማፈከሪያና ማንፀሪያ ብልሃትና ስልት በፈለግን ጊዜ በአመዛኙ (ሁሌም ላለማለት) የምናመጣው ከእነርሱ ነው። እንግዲህ ሃገርኛው ስነፅሁፍ በምንፈልገው የእድገት ደረጃ ላይ አይገኝም ብለን የምናስብ ከሆነ የሂስ ባህላችንም ቆም ብለን መገምገም ይኖርብናል። የኢትዮጵያ ስነፅሁፍ ከፍተኛ የሆነ የአፈክሮት እጥረትና እንዲሁም የአዲስ የአፃፃፍ ዘውግ ልምምድ አናሳነት ተጠናውቶት የቆዬ ነው የሚል እምነት አለኝ። አዳዲስ መንገድን ይዘው ብቅ ሲሉ የነበሩ ደራሲዎቻችን ያርፍባቸው የነበሩ መረን የለቀቁ እና መፃሃፋቸውን ስተው እነርሱ ጋር የሚተከሉ የትችት ጦሮች ወትሮውንም በሆዱ የሚሳበውን የስነፅሁፍ ባህላችን እግር አብቅሎ እንዳይቆም አቀንጭረውት ቆይተዋል። ድንገት አንድ ስራ በሰል ያሉ ታሪኮችን እና የታሪክ ነገራዎችን ይዞ ከቀረበ ፥ "የእገሌ ስራ እኮ አይገባም።" ፥ የሚል በጭፍን የወጣ ስም ይለጠፍበትና ሰው ለማንበብ እንዳይደፍረው ተደርጎ ይቀመጣል። የታደለው አለም የአንድ ደራሲ ስራዎች ላይ ብቻ የበቁ ምሁራኖችን (scholars) አፍርቶ የፈጠራ ሰዎችን እና ድርሰቶቻቸውን ከትውልድ ትውልድ ሲያሻግር ይኖራል እኛ ጋር ግን ገና የሂስ ልምምዱም አልበለፀገም። ሂስ ከሌለ ደግሞ ደህና ፈጠራ አይኖረም። እርስ በእርስ የተያያዙና የማይነጣጠሉ ነገሮች ናቸው - ስነፅሁፍና ሂስ። አዳም ረታ በኢትዮጵያ ስነፅሁፍ ውስጥ አዲስ የራሱ የሆነ ቅርፅ ይዞ የመጣና ይህም ቅርፅ ይፀና ዘንድ በተዳጋጋሚ በመፃፍ ለማስረፅ የሞከረ ታላቅ ደራሲ ነው። ተፅዕኖው እያየለ ከመምጣቱ የተነሳ የእሱን የአፃፃፍ ቅርፅ በራሳቸው ስራ ይሁነኝ ብለው የሚኮርጁ ወጣቶች ብቅ ብቅ ማለትም ጀምረዋል። ታሪኮቹን አይስረቁ እንጂ እሰየው እንኳንም ቅርፁን እውቅና ሰጥተው ተጠቀሙበት የሚያስብል ነው በርግጥ። ይሁን እንጂ አዳም በበቂ ሁኔታ ተፈክሯል ፣ ተጠንቷል ፣ ተመርምሯል የሚል እምነት የለኝም። አይደለም በበቂ ሁኔታ፥ እሱ ካበረከተው አንፃር ገና መጠናት አልጀመረም ብን'ል ነው የሚያስማማው። አዎ ገና ምኑም አልተነካም። ስራዎቹ ብዙ ሊባልላቸው የሚገባቸው ፣ ቢቻለንና ቢያድለን ደግሞ እንደ ሃገር የእሱ ስራዎች ላይ ብቻ ምሁራን የምናፈራባቸው ተቋማት እንዲኖሩን ማድረግ የሚገ’ባው ግዙፍ ደራሲ ነው አዳም ረታ። አዳምን አብዛኛዎቹ አዳናቂዎቹ እንኳን በቅጡ ያውቁታል የሚል ግምት የለኝም። "ኦ አዳም" እና “አዳምዬ” ፋሽን የሆኑ ቢመስልም ፥ አድናቆቱ በፀና የመረዳት መሰረት ላይ የቆመ ነው ወይ?! የሚለው በትልቁ የሚያጠያይቅ ነው። ከ“ኦ አዳም” ባሻገርስ አዳምን እንዴት ተረድተነዋል? ፥ ለመተንተንስ ምን ያህል ርቀት ተሂዷል?! ፣ የሰጠን አዲስ የአፃፃፍ ቅርፆችስ በአካዳሚዎቻችን ምን ያህል ትውውቅ ተደርጎላቸዋል?! ስንል መልሱ ብዙም አፍን በድፍረት የሚያስከፍት አይደለም። እናም እንደ ሀገር( ስለሃገር ደህና መሆን አብዝቶ ይቃትታልና)፣ እንደ ትውልድ ፣ እሱን ወደን እናነባለን እንደምንል ሰዎች ከእኛ ስለእሱ ብዙ ለማለት ብዙ ይጠበቅብናል። ታዲያ ለእዚህ አዳማዊ የሂስ መዋጮ የበኩላቸውን ካዋጡ አንባቢና ደራሲዎች መካከል በዚህ አመት ሁለት ፀሐፊዎች (ትግስት ሳሙኤል እና ቢኒያም አቡራ) ተጣምረው ፥ «የጥበብ ቃሊም - ሥነ አዳም » በሚል ርዕስ የአዳም ስራዎች ላይ የተደረገ ሂሳዊ ንባብን እንካችሁ ብለውናል። መፅሃፉ በ302 ገፆች ተቀንብቦና በአስር ምዕራፎች ተዋቅሮ የተሰናዳ ሲሆን ፥ አስር የተለያዩ የማፈከሪያ ቴክኒኮች እና አርዕስቶች ቀርበውበታል። የአዳም ልብ ወለዶች ከ Allegory ፣ Magic Realism ፣ Surrealism ፣ Post colonial criticism ፣ Existentialism ፣ Social criticism ፣ የካርል ዩንግ Personal and Collective Unconscious ፣ New Historicism አንፃር የተቃኙ ሲሆን በተጨማሪም ነገረ - ስዕል ፣ መልክዓ ኢትዮጵያ እና የስነ ልቦና ጥቃት (Societal psychological violence) ሌሎች የአዳምን ልብወለዶች መዳሰሻ ርዕሶች ሆነው ተካተዋል። ደራሲዎቹ እነዚህን ስነፅሁፍ የማስተንተኛ ኢዝሞች (-isms) ሲመርጡ በአብዛኛው ከዚህ ቀደም በሌሎች ሃያሲዎችና intellectuals ያልተሰራባቸው መሆናቸውን አይተው ያለው ክፍተት ላይ የራሳቸውን አስተዋፅዖ ለማበርከትና የግድም ደግሞ አዳምን ከነዚህ ማፈከሪያዎች አንፃር መጠናት አለበት ብለው በማመናቸው ሲሆን ከዚህ ቀደም ሂሳዊ ንባብ የተሰጠባቸው ኢዝሞች( እንደ existentialism ያሉቱ) ላይም ተጨማሪ የራሳቸውን አተያይና ምሳሌዎች ለማቀበል በማሰብ ነው። እነዚህ አስር ርዕሶች(ምዕራፎች) እያንዳንዳቸው (ለቁጥር አስር ይባሉ እንጂ ወደ ውስጥ ስንዘልቅ በርካታ ሌሎች ተያያዥ ፅንሰ ሃሳቦችን እናገኛለን) ትልልቅ ጥራዝ የሚወጣቸው ራሳቸውን የቻሉ አስር መፅሃፍት ሊሆኑ የሚችሉ መሆኑ አያጠያይቅም። አንደኛ ቲዎሪዎቹ እጅግ ሰፊና ራሳቸው በርካታ ማጣቀሻ የሚያስፈልጋቸው ናቸው።ሁለተኛ በአዳም ስራዎች ውስጥ እነዚህን ማንፀሪያዎች እና የጭብጥና የቅርፅ ማተኮሪያዎች እንድንጠቀምባቸው የሚያስችሉ በርካታ ታሪኮች አሉ። ነገር ግን ሁሉንም በአንድ ጥራዝ ለማምጣት ሲታሰብ በተቻለ መጠን አሳጥሮ ለማቅረብ ሙከራ መደረግ ስለነበረበት የጥበብ ቃሊም ደራሲዎችም እሱን አድርገዋል። በእኔ ግምትም ትልቁ የመፅሃፉ ዝግጅት ፈተና ይህ ይመስለኛል። ታዲያ ትግስት እና ቢኒያም ይህን ፈተና እንዴት ተወጥተውታል ያልን እንደሆነ ከሞላ ጎደል በተሳካ ሁኔታ እንደተወጡት ተሰምቶኛል።

አሽሙርህ ከባድ ነው። ስውር ወግ ትችላለህ። እስኪ ዘርህን ወደኋላ መለስ ብለህ ቁጠረው፤ የአበሻ ደም ሳይኖርብህ አይቀርም። አሁን ይሄን አሽሙር ማን ያሸሙረዋል? ​"I have more faith in Hitler than in anyone else. He alone has kept his promises, all his promises, to the Jewish people." ​ስማኝማ? «ከማንም በላይ በሂትለር ላይ እምነት አለኝ። ለአይሁድ ህዝብ የገባውን ቃል በሙሉ የጠበቀው እሱ ብቻ ነው» ያልከው ማንን ለመናገር ፈልገህ ነው? እያቀሳሰርኩ አይደለም! እርግጥ ነው «የአይሁድ ህዝብን አጠፋለሁ» ብሎ ነበር ሂትለር። ግን አንተ አጥፍቶሀል? Victor franklen አጥፍቶታል? እሱም ቃል በሊታኮ ነው። እናንተ የማይፈርስ አለት ሁናችሁ ውሸታም አደረጋችሁትኮ። በቃ እሽ ሁለቱም ቃላቸውን አልጠበቁም በሚለው እንስማማ። ብቻ አልፈርድብህም! ወደህ አይደለምና እንዲህ ያልከው! [ ውድ Elie wiesel ] አያ ሙሌን አታውቀውም አይደል? ገጣሚ ነው። ይቀኛልም። «እውነት ከመንበርህ የለህማ!» የሚል ግጥም አለው። ከአንተው "The trial of god" ቴአትር ብዙም አይለይም። አንተ በቴአትርህ ፈጣሪን በሸንጎ ገተርከው እሱ ደግሞ በግጥሙ። "Master of the Universe... how can You look at this and remain silent? " እንዳልከው ሁሉ፤ የአገሬ ሰውም፤ «የለህም እንዳይባል ይመሻል ይነጋል አለህም እንዳይባል እንዲህ ይደረጋል» ብሎ ገጥሟል። በዛ ጉደኛ ቴአትርህ ውስጥ፤ በሰዎች ላይ ለደረሰው ስቃይና ግፍ ፈጣሪን በሸንጎ የሚያቆመው ​Berish የተባለው ገፀ ባህሪ አንተ ስለመሆንህ ጥርጥር የለኝም። የገረመኝ ነገር ግን እሱ አይደለም! ሁሌም የሚደንቀኝ ከቴአትሩ ጀርባ ያለው ታሪክ ነው። ገና በ15 ዓመትህ በናዚ የሞት ካምፕ ውስጥ እያለህ፣ አንድ ምሽት... ሦስት ታላላቅ የአይሁድ ሊቃውንት ምስክሮችን ሰብስበው፣ ማስረጃ አሰባስበውና ተሟግተው ጌትዬውን በችሎት እንደከሰሱትና በፍጥረታት ላይ ለሚደርሰው ግፍ «ጥፋተኛ ነው!» ብለው ፍርድ በአንድ ድምፅ ሲያሳልፉ ማየትህን ነግረኸናል። የሚገርመው ግን፣ ፍርዱ እንደተጠናቀቀ «የጸሎት ሰዓት ደርሷል» ተብሎ ሁሉም ሊቃውንት ወደ ጸሎታቸው መመለሳቸውን ስሰማ ከምር ሳቄ አምልጦኛል። አየህ...«ሰው ከፈጣሪ ይበልጣል!» ያልከው አባባል እዚህ ጋር ትርጉም ይሰጠኛል። ሰው ጨክኖ አይጨክንም። ይቅር ባይና መሀሪ ነው። ከሰውትም...ፈርደውበትም ወደሱ ይፀልያሉ። ርሱ ነውንጂ... «ሰው ከፈጣሪ ይበልጣል» ያልከው Elie wiesel ሆይ! አልፈርድብህም! ወደህ አይደለምና! © Mes Oud

◉ ይድረስ- «ሰው ከፈጣሪ ይበልጣል» ላልከው [ ደብዳቤ ለ Elie wiesel ] ....አልፈርድብህም! ምክንያቱም ወደህ አይደለም! ጌትዬውን በጥያቄ ማጣደፍ ከመጀመርህ በፊት...ፈጣሪን በፍርድ ሸንጎ ለመገተር ከማሰብህ አስቀድሞ አጥባቂ ሃይማኖተኛ እንደነበርክ አውቃለሁ። ግና... በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ወቅት እናትና ታናሽ እህትህ ካምፑ እንደደረሱ ተገደሉብህ። አባትህ ደግሞ አጠገብህ ተሰቃይቶ ሕይወቱ አለፈ። አንተ ግን ከብዙስቃይ በኋላ በሕይወት ተረፍክ። «እንዴት ተረፍክ?» ብንልህ «ለኔም ግልፅ አይደለም» ትላለህ። If in my lifetime I was to write only one book, this would be the one» ያልክለትን «Night» አንብቤያለሁ። በካምፕ ውስጥ ያሳለፍከውን ልብ ሰባሪ ሕይወት የሚገልጸው ይህ መፅሐፍ የሆሎኮስት ግፍ ዓለም እንዲያውቀው ካደረጉት የሥነ-ጽሑፍ ሥራዎች አንዱ እንደነበር ዓለም አይክድም። ከተረፉት ጥቂት ሰዎች አንዱ እንደመሆንህ መጠን ማስታወስ ነበረብህ። "to forget the dead would be akin to killing them a second time" አይደል የምትለው? «ይህን ሥራዬን ያላነበበ ሰው ሌሎቹን ሊረዳልኝ አይችልም» ያልከውንም እቀበለዋለሁ። ምክንያቱም ሌሎች ስራዎችህ የዚሁ መጽሐፍ አሻራ ያረፉባቸው ስለነበሩ። "The trial of god" የተሰኘውን ቴአትርህን ቀድሜ አንብቤ «ይሄ ሰው ፈጣሪን ከፍርድ ለማቆም እንዴት አሰበው?» እያልኩ እጠይቅ ነበር። «Night» ካነበብኩ በኋላ ባንተ ላይ ለመፍረድ መቸኮሌ ገባኝ። ባንተ ቦታ ብሆን ኖሮ ሌላም አደርግ ነበር። አልፈርድብህም! ወደህ አይደለምና! [ ውድ Elie wiesel ] ከ Oprah Winfrey ጋር ያደረግከው ቃለ መጠይቅ አንድ አሳዛኝ ፊልምን ከማየት እኩል ነው። ወደ ነበርክበት Auschwitz-Birkenau ማጎሪያ ካምፕ ሂዳችሁ በትዝታ ያወራኸው ወግ ያስተክዛል። ከእናትህ እና ከታናሽ እህትህ Tzipora ጋር ለመጨረሻ ጊዜ ከተለያየህበት ቦታ ጋር ቁመህ ያለፈውን ማስታወስ ስሜቱ እንዴት ይሆን? ጉልበትህ አልከዳህም? እህትህ 7 ዓመቷ ነበር። ቀይ ካፖርት እንደለበሰች ትዝ ይልሀል። በወቅቱ የያዘችው ሸክም ከእሷ አቅም በላይ ከባድ እንደነበር አስታውሰህ «ለምን ተቀብዬ አላቃለልኩላትም?» በሚል ቁጭት ለዓመታት ተሰቃይተኻል። ከሁሉም በላይ ደግሞ እንደገና አያቸዋለሁ ብለህ ስላሰብክ አልተሰናበትካቸውም። ወደሞት እየሄዱ እንደነበር እንዴት ማወቅ ትችል ነበር? እዚ ላይ ከነሱ እኩል አንተም አሳዝነኸኛል። ያች የቀይ ካፖርት ትዝታ ሁልጊዜም በአእምሮህ ውስጥ ታትማ እንደቀረች ለ Oprah ስትነግራት አልደብቅህም እምባዬ አምልጦኛል። አልፈርድብህም! ወደህ አይደለምና! [ ውድ Elie wiesel ] ​ «Night» የተሰኘውን መፅሐፍህን ሳነብ ያገኘኋቸው... ልጅ እያለህ በሰፈራችሁ ይኖሩ የነበሩት ባሕታዊ ሰው Moishe the Beadle ይገርሙኛል። ሀቁን ተናገር ካልከኝ ሰው ብቻ አይመስሉኝም። ትኩረትን የማይስቡ፣ ራሳቸውን የማያጎሉ ሰው ቢሆኑም፣ አንተ ግን አነጣጥረህ አይተኻቸው ነበር። አበባ እንዳዬ ንብ ሁነህ ቀረብካቸው። እውቀታቸውንም ቀሰምክ። ለደረስክበት ማንነትና ለመፅሐፎችህ መወለድ የኒህ ሰው አሻራ ቀላል አይደለም እላለሁ። ስለ ጸሎትና ስለ ጥያቄዎች አስፈላጊነት ያስተማሩህ ትምህር ካንተ አልፎ እኔንም ነካክቶኛል። «የሰው ልጅ ወደ ፈጣሪው የሚቀርበው በሚጠይቃቸው ጥያቄዎች በኩል ነው!» አይደል ያሉህ? [God through the questions he asks Him] ... ይሄ ትምህርታቸው ቢሰርፅብህ አይደል ፈጣሪን በሸንጎ አቁመህ በጥያቄ ያፋጠጥከው? አልፈርድብህም! ወደህ አይደለምና! [ ውድ Elie wiesel ] ወደዚያ የሰቆቃ ካምፕ ከገባህ በኋላ ያየኸው ጉድ ሕይወትህን ባይቀይረው ይገርመኝ ነበር። በተለይ... አንድ መኪና ሕፃናትን በትልቅ ጉድጓድ ውስጥ ይነድ ወደነበረ እሳት ውስጥ ሲጨምራቸው በዐይንህ በብረቱ ተመለከትክ። እንዴት አልቀወስክም? እንዴት አላበድክም? አንተ የፃፍከውን ያነበብኩት እኔ ራሱ ለሰዓታት ከቀልቤ አልነበርኩም። "Children thrown into the flames. Is it any wonder that ever since then, sleep tends to elude me?" ያን ምሽት...ያን ጭስ በፍጹም አልረሳኸውም። ያየሀቸው የሕፃናቱ ትንንሽ ፊቶች አይረሳም። እምነትህን ያቃጠለው ያንን ነበልባል በፍጹም አትረሳውም። "Never shall I forget those moments that murdered my God and my soul... even were I condemned to live as long as God Himself. Never." በፈጣሪህ ላይ የመጀመሪያው ቅሬታና ቁጣ የተሰማህ ይኸን ግዜ ነው አይደል? ጌትዬው ዝምታን ሲመርጥ በመልካምነቱና በፍትሃዊነቱ ላይ ያለህ እምነት እንደ ጉም ተነነ አይደል? አልፈርድብህም! ወደህ አይደለምና! [ ውድ Elie wiesel ] ይባስ ብሎ ከቀናት በኋላ በካምፑ ውስጥ አሰቃቂ ስቅላቶች ተካሄዱ። በተለይም አንድ ትንሽ ልጅ ከሁለት አዋቂዎች ጋር ሲሰቅሉት አየህ። መሰቀሉ አልጎዳህም። ልጁ ክብደቱ ቀላል በመሆኑ በገመዱ ላይ እንደቅጠል እየተወዛወዘ ሳይሞት ለሰዓታት ያህል ሲሰቃይ ማየትህ ነበር ውስጥህን ያቆሰለው። በዚያን ጊዜ አንድ እስረኛ «አምላክ የት ነው ያለው?» ብሎ ሲጠይቅ በውስጥህ ምንድን ነበር ያልከው? ትዝ ይልሀል? «ያውና ተንጠልጥሎልሀል!» [Where He is? This is where-hanging here from this gallows...] አልከው አይደል? አልፈርድብህም! ወደህ አይደለምና! [ ውድ Elie wiesel ] እስረኞች ዱአ ሲያደርጉ ወደ አምላካቸው ፀሎታቸውን ሲያደርሱ መበሳጨት ጀመርክ። ቁጣና አመፅ ከውስጥህ አቆጥቁጦ ነበር። አጥባቂ ሃይማኖተኛ የነበርከው ሰው ፈጣሪ ይህን ሁሉ ፍጅትና ስቃይ እየተመለከተ ዝም ማለቱ ቅር አሰኘህ። «ጌትዬው ዝምታን መርጦ ሳለ ለማን ነው የምጸልየው?» ብለህ ተወዛገብክ። "The Almighty, the eternal and terrible Master of the Universe, chose to be silent. What was there to thank Him for?" ይበልጥ የሚያስገርመው ደግሞ ሰዎች በእሳት ውስጥ እየተቃጠሉና እየተገደሉ አሁንም ፈጣሪን ማመስገናቸው ነበር። ይህንን ስታይ «ሰው ከፈጣሪ ይበልጣል» የሚል ሀሳብ ላይ ደረስክ አይደል? አልፈርድብህም! ወደህ አይደለምና! [ ውድ Elie wiesel ] Night ላይ ሳነብ የተዋወቅኩት Akiba Drumer የተባለው እስረኛ ትዝ ይለኛል። እምነቱን ሙሉ በሙሉ በማጣቱ ምክንያት የመኖር ፍላጎቱን ያጣው ያ ምስኪን ስለ ሕይወት ብዙ ያስተምረኛል። ቀደም ሲል ስቃይን እንደ አምላክ ፈተና ያይ የነበረ የዋህ። «ፈጣሪ የሚወደውን ነው የሚፈትነው» ይላሉ እዚህም። ይሄ እምነቱ ሲሸረሸር ግን ለሞት እጅ ሰጠ። በሰሌክሽኑም ተወሰደ። እዚህ ጋር የ Viktor Frankl የሎጎቴራፒ ፅንሰ-ሀሳብ ድቅን ይልብኛል። «የሰው ልጅ አካላዊ ጥንካሬው ሳይሆን የመኖሩ ትርጉምና እምነቱ ሲጠፋ ሰውነቱ በፍጥነት ለሞት እጅ ይሰጣል።» ያለው Akiba Drumer አይቶ ይመስለኛል። በሱም አልፈርድበትም! ወዶ አይደለምና! [ ውድ Elie wiesel ]

ፍጡሮች ናቸው፡፡ ይሄን እውነት መረዳት ከአጉል ተስፋ ያድናል፡፡ ወዳጄ ሆይ… ሕይወትህን ትርጉም በሚሰጥህና በሚመችህ የውሸት ተስፋ ይዞ ማቆየት ይሻልሃል? ወይስ ከባዱንና የሚያሰቃየውን መራራ እውነት እየተጎነጨህና እየተጋፈጥክ መኖር (Living without false hope) ይበልጥብሃል? የቱን ትመርጣለህ? ቸር ጊዜ! እግዚኦ ዕቀባ ለኢትዮጵያ! (አምላክ ሆይ ኢትዮጵያን ጠብቃት!) ------------------------------------------ © እሸቱ ብሩ ይትባረክ (እ.ብ.ይ.) ሠኞ ጥቅምት ፳፫ ቀን ፳፻፲፱ ዓ.ም.

ብዙ ሰው ሁሉን ችሎ የሚኖረው “ተስፋ” ስላለው ነው! (The Difference between Hope and Illusion) (እ.ብ.ይ.) ሰው ያለ ተስፋ አይኖርም፡፡ ተስፋ የሌለው ሰው ሕይወት የሌለው ነው፡፡ ተስፋ የእስትንፋሳችን መሰረት ነው፡፡ አካላችን ምግብ ብቻ ሳይሆን ተስፋንም እየተመገበ ነው እዚህ የደረሰው፡፡ ሁላችንም በተስፋ ጅማት ነው የተሰራነው፡፡ ተስፋ የነፍሥያችን ግማድ ነው፡፡ ያለ ተስፋ አንዲት እርምጃ መራመድ አንችልም፡፡ ብዙ ሰው ታግሶና ሁሉን ችሎ የሚኖረው ተስፋ ስላለው ነው! ዶስቶቭስኪ ‹‹ያለ ተስፋ መኖር ማለት መኖርን ማቆም ነው ("To live without hope is to cease to live.")›› የሚለው ለዚህ ነው፡፡ ሆኖም ግን ተስፋ ሁሉ ልክ አይደለም፡፡ እውነትና እውቀት የጎደለው ተስፋ አለ፡፡ የሚያፈዝ ተስፋ አለ፤ ቅዠት ውስጥ የሚከትት ተስፋ አለ፡፡ የሚያነቃ ተስፋ አለ፡፡ የሚያፀድቅ ተስፋ አለ፡፡ ከገሃዱ ዓለም እውነታ ጋር የሚያጋጭ ተስፋ አለ፡፡ ተስፋ የምናደርግበትን ነገር ካላወቅን መዘዙ ከባድ ነው፡፡ ተስፋ ዝም ብሎ አይደረግም፡፡ ተስፋ አንድም በእምነት፣ አንድም በእውቀት ይደረጋል፡፡ ተስፋ የምንጥልበትን ነገር ቀድሞ ማወቅ ተገቢ ነው፡፡ ሰው ላይ ተስፋ ከጣልን ሰውየው ሃሳቡን የቀየረና ቃሉን ያጠፈ ጊዜ ልባችን ይሠበራል፡፡ በሌሎች ላይ ጥገኛ የሆነ ተስፋ አጉል ተስፋ ነው፡፡ ጊዜ ላይ ተስፋ ካደረግንም ነገ የሚሆነው አይታወቅምና መተማመኛ የለንም፡፡ እጅን አጣጥፎ ተቀምጦ ተዓምር መጠበቅም አያዋጣም፡፡ ተስፋ እውነትና እውቀት፤ እምነትና ተግባር ከሌለው ያታልላል፡፡ አብርሃም እግዚአብሔር የሰጠውን ተስፋ ይዞ አምኗል፡፡ ነገር ግን በ100 ዓመት እድሜው መውለድ እንደሚከብደው ባይክድም አምላኩ ያንን ማድረግ እንደሚችል በእምነት ተቀብሏል፡፡ እምነት ተስፋ ሊሆን የሚችልበትን ሁኔታ እንድንረዳ ያደርጋል እንጂ በተጨባጭ መሬት ላይ ያለውን ሃቅ አያስክድም፡፡ ለዚህ ነው ቅዱስ ጳውሎስ ወደሮሜ ሰዎች (4፡20-21) በፃፈው መልዕክቱ አብርሃምን ‹‹ለእግዚአብሔርም ክብር እየሰጠ፣ የሰጠውንም ተስፋ ደግሞ ሊፈፅም እንዲችል አጥብቆ እየተረዳ በእምነት በረታ እንጂ በአለማመን ምክንያት በእግዚአብሔር ተስፋ ቃል አልተጠራጠረም›› የሚለን፡፡ ፃድቁ እዮብም ያደረገው እንዲሁ ነው፡፡ ልጆቹን፣ ንብረቱን፣ ጤናውን ቢያጣም የአምላኩን ተስፋ በእምነት ጠብቋል፡፡ ከደረሰበት መከራ በላይ ቢደርስበት እንኳን በእግዚአብሔር ተስፋ እንደማይቆርጥ (መፅሐፈ እዮብ 13፤15) ‹‹እነሆ ቢገድለኝ እንኳ እርሱን በትዕግስት እጠባበቃለሁ›› በማለት ስቃዩን ሳይክድ በእምነቱ ተስፋውን አፅንቷል፡፡ እውነታውን እየካዱ የማይመጣን በተስፋ የሚጠብቁ፣ የማይሆንን የሚያልሙ፣ የማያገኙትን የሚመኙ ሰዎች አሉ፡፡ ሳያውቁ በስህተት፣ አውቀውም ያለእምነት የሚፈጥሩት ተስፋ አለ፡፡ ይሄ ተስፋ ሩሃቸውን ማቆያ ትንፋሻቸው ይሆናል ወይም የሚሞቱለትና የሚኖሩለት ምክንያት ያደርጉታል፡፡ ከእሱ ዝንፍ አይሉም፡፡ እሱን የነካባቸው ጠላታቸው ነው፡፡ እውነት በሚመስል በውሸት ተስፋ ራሳቸውን ሞልተው ከእውነት በተቃራኒ በሆነ መንገድ የሚመላለሱ ሰዎች መጨረሻቸው አያምርም፡፡ እንደዚህ ዓይነቶቹ ሰዎች ባለቀ ሰዓት ሃቁን ሲደርሱበት፣ ከመሸ እውነታውን ሲረዱ መግቢያ ቀዳዳው ይጠፋባቸዋል፡፡ እስካሁን ያቆያቸውና የህይወታቸው ግብ አድርገው የቆጠሩት ተስፋ በመጨረሻ የውሸት ተስፋ ሆኖ ሲያገኙት ሞራላቸው ይጎዳል፡፡ በዚህም ምክንያት በተስፋቸው ላይ ተስፋ ቆርጠው ከሕይወት ጎዳና ወጥተው፣ የአዕምሯቸው ጤና ተቃውሶ አይሆኑ ሊሆኑ ይችላሉ፡፡ ለዚህ ሃሳብ ጥሩ ምሣሌ የሚሆነን ሩሲያዊው ደራሲ ማክሲም ጎርኪ በፈረንጆቹ 1902 ዓ.ም. ለእይታ ባቀረበውና ባሳተመው “The Lower Depths” በተባለው የተውኔት ድርሰቱ ውስጥ ከአራቱ ዋና ዋና ገፀባህርያት (Luka, Satin, Vaska Pepel and The Actor) አንዱ በሆነው ሉካ በተባለው ገፀባህሪ ያስተላለፈልን አስተማሪ ሃሳብ ነው፡፡ ሉካ ከሳቲን ጋር በነበረው ክርክር በምሣሌነት ስላቀረበው አንድ ታሪክ ሲናገር ‹‹ትክክለኛ ነገር ብቻ የሚከናወንበት የእውነት ምድር (righteous land) እንዳለ የሚያምን አንድ ሰው አውቃለሁ›› ይላል፡፡ ‹‹በዚህ ምድር የሚኖሩ ሰዎች እጅግ መልካምና ድንቅ የሆኑ ሰዎች ብቻ ናቸው፡፡ እነዚህ ሰዎች እርስበርስ ይከባበራሉ፣ ይረዳዳሉ፣ ይዋደዳሉ፤ አንዱ የአንዱን መብትና ጥቅም አይጋፋም፣ ንብረቱን አይወስድም፡፡ ይህ አገር እኩልነት፣ ፍትህና ነፃነት የሠፈነበት፤ ሰብዓዊና ዲሞክራሲዊ መብቶች የሚከበሩበት ቅዱስ ምድር ነው፡፡ ያ ግዛት ሁሉም ነገር በሰላማዊና በስምምነት የሚደረግበት ነው›› ብሎ ያምናል፡፡ ታዲያ ይሄ ሰው ዕድሜውን በሙሉ ይሄንን ምድር ተስፋ በማድረግ ሲፈልግ ነው የኖረው፡፡ ምኞቱ በዚህ አገር መኖር ነው፡፡ ነገር ግን ሰውየው ኑሮ ያጎሳቆለው ምስኪን ደሃ ነበር፡፡ ድህነቱ ከተስፋው አልነጠለውም፡፡ ጤናውን የሚፈታተን፣ ህይወቱን ሊነጥቅ የመጣ ሕመም እንኳን ሲያጋጥመው ከእምነቱ አልተስተጓጎለም፤ ከፍለጋው አልተገታም፡፡ ስንት መከራና ችግር ቢያሳልፍም ልቡ ተስፋ አልቆረጠም፡፡ ሰዎች ስቃይና ድካሙን አይተው ከንፈራቸውን ሲመጥጡለት ፈገግ ብሎ ‹‹ለእኔ አታስቡ፡፡ መልሼ ተነስቼ ያን የሃቅ ምድር እፈልጋለሁ›› ይላል፡፡ ለእሱ በህይወቱ ደስታ የሚሰጠው ተስፋ በሚያደርገው በዚያ ምድር ውስጥ መኖር ብቻ ነው፡፡ ታዲያ አንድ ቀን ከአንድ ሌላ ሰው ጋር ተገናኘ፡፡ እንግዳው ሰው አዋቂና የተማረ ነበር፡፡ ሊቁንም ‹‹እባክህን አንድ ውለታ ዋልልኝ፡፡ መልካም ሰዎች ብቻ የሚኖሩበትን ያን የሃቅ ምድር የት እንደሆነ አሳየኝ?›› ሲል ይጠይቀዋል፡፡ የተማረውም ሰው መፅሐፍቶቹን አገላበጠ፣ የዓለም ካርታን ተመለከተ፣ መላልሶ ያነበበውን ቃኘ፡፡ ነገር ግን የሃቅ ምድር የሚባል ሀገር አላገኘም፡፡ ለሰውየውም ‹‹እንዲህ ዓይነት ምድር በዓለም ላይ የለም›› ሲል እቅጩን ነገረው፡፡ ሰውየው ማመን አልቻለም፡፡ ‹‹መኖር አለበት! መልሰህ ተጠንቅቀህ እየው፡፡ የሃቅ ምድር የሚባል ነገር ከሌለ ያንተ መፅሐፍትና ካርታ ዋጋ ቢስ ናቸው ማለት ነው›› ሲል ተከራከረው፡፡ አዋቂውም ሰው ‹‹የያዝኩት ካርታና መፅሐፍት ትክክል ናቸው፡፡ ነገር ግን አንተ ያልከው መልካም ሰዎች ብቻ የሚኖሩበት ሐገር በዓለም ካርታ ላይ የለም›› በማለት አረጋገጠለት፡፡ ተስፈኛው ሰው ዓይኑን በማፍጠጥ ‹‹አንተ የተረገምክ ቀጣፊ እንጂ የተማርክ ሰው አይደለህም፡፡›› በማለት በንዴት ተናገረ፡፡ በኋላም ሰውየው ተስፋው ውሃ ሲበላው፣ እምነቱ ዋጋ ቢስ መሆኑን ሲያውቅ በድንጋጤ ተዋጠ፡፡ ውጣውረዱንና ስቃዩን በትዕግስት የቻለበት ህልሙ፣ የመኖር ምክንያቱ የሆነው ተስፋው፣ ታግሶ ስንት ያሳለፈበት ምኞቱ መና ሲያስቀረው ልቡ ተሰበረ፡፡ ከብዙ ዝምታ በኋላ ወደቤቱ ሄዶ ራሱን ሰቅሎ ሞተ በማለት የጎርኪ ገፀባህሪ የሆነው ሉካ ይተርክልናል፡፡ ባለታሪኩ መኖር ይመኝ የነበረው እንከን የሌለበትን አገር ነው፡፡ በምድራችን እንከን የሌለበት ሐገር አለመኖሩን ለማወቅ ዓለምን መዞር አያስፈልገውም ነበር፡፡ እንዲሁ በህገ-ልቦና ዕውቀት ብቻ የሰው ተፈጥሮን በመረዳት ማወቅ ይቻላል፡፡ እንከን የሌለበት ሀገር የለም ማለት ግን መልካም ሰዎች የሉም ማለት አይደለም፡፡ መልካም ሰዎች የትም አሉ፤ ነገር ግን ሰዎች ናቸውና ፍፁማን አይደሉም፡፡ እያፈረሱ የሚገነቡ፣ በአንዱ ትክክል፣ በሌላው ስህተት የሚሰሩ፤ ሁሉን የማያውቁና በሁሉ ልክ የማይሆኑ የሰው

ትልቅ ክብርና እውቅና አግኝተሀል። በርካታ ሽልማቶች ተበርክተውልሀል። ነገር ግን መጽሐፍህን አንብበው «እራሴን ከማጥፋት ሃሳብ ታደግከኝ» እያሉ የፃፉልህ በሺዎች የሚቆጠሩ ሰዎች ደብዳቤ ነበር ላንተ ሽልማትህ። እኔም ከራስን ማጥፋት ሀሳብ ታደግከኝ ባልልም የህይወትን ትርጉም እንዳስስ ግን አግዘኸኛል። አንድ ሰው በህይወት ዘመኑ ያንተን "Man's Search for Meaning" መፅሐፍ ማንበብ አለበት እላለሁ። «ለመኖር ምክንያት ያለው ሰው ማንኛውንም ነገር መጋፈጥ ይችላል።» ያልከው ነገር ሁሌ ከአእምሮዬ ያስተጋባል። ራስህን ሳታጠፋ የሞትከው Victor frankle ሆይ! ትገርመኛለህኮ! © Mes Oud

◉ ይድረስ- ራስህን ሳታጠፋ ለሞትከው... [ደብዳቤ ለ Victor frankle] ...አንድ ሰው ያለውን ነገር ሁሉ ቢቀሙት ምን ይተርፈዋል? ንብረቱን፣ ክብሩን፣ ቤተሰቡን...አልፎ ተርፎም ስሙን ነጥቀውት በቁጥር ብቻ እንዲጠራ ቢያደርጉት… ለመኖር ምን ምክንያት ይኖረዋል? ብዬ ራሴን እጠይቃለሁ። ይሄን ጥያቄ ለመመለስ አንተን መሆን ይጠይቃል በርግጥ... ለብዙዎቻችን ህይወት ትርጉም የምትሰጠን ስኬት ሲኖረን... ደስታና ምቾት ሲከቡን ነው። ነገር ግን በሰው ልጅ ታሪክ ውስጥ ታይቶ በማይታወቅ የጭካኔ ማዕበል ውስጥ አልፎም «ህይወት በማንኛውም ሁኔታ ውስጥ ትርጉም አላት!" ለማለት አንተን መሆን ይጠይቃል መሰለኝ። [ Victor frankle ሆይ! ] ​ይሄን ደብዳቤ እንደማታነበው ባውቅም ፅፌልሀለሁ። እንኳን ተኸለቁ ብዬ ከምደሰትባቸው ሰዎች መካከል አንዱ ነህ። ልክ እንዳንተው በብዙ ውጣውረድ ያለፈው የመከራ ተጋሪህ Elie Wiesel ም ይደንቀኛል። ለሱም ፅፌለታለሁ። ከቅርብ ግዜ ወዲህ ሁለታችሁ በብዙ በብዙ ትዝ እያላችሁኝ ነው። ለምን አልከኝ? በዙሪያዬ ያሉ ሰዎች ራሳቸውን ሲያጠፉና ለማጥፋት ሲሞክሩ ደጋግሞ ቢገጥመኝ ነው። ይህኔ ሁለታችሁ ናችሁ ትዝ የምትሉኝ። «ራስን ለማጥፋት ብዙ ምክንያት ሳላችሁ እጃችሁን ምን ያዘው?» ብዬ ላፋጥጣችሁ ያምረኛል። ትገርሙኛላችሁ! [ Victor frankle ሆይ! ] "Man is driven by the search for pleasure." የሚለው የፍሮይድ ሀሳብ አልጣመህም "Man is driven by the search for power." የሚለው አልፍሬድ አድለር ንድፈ-ሃሳብም አልተዋጠለህም። ገና በወጣትነትህ ነበር የሰው ልጅ ዋነኛው አንቀሳቃሽ ኃይል Will to Meaning እንደሚባል የተረዳኸው። ከዛም The human motivation is the will to meaning. አልክ። አድለርም...ፍሮይድም ያሉት ሀቅነት ባያጣውም ያንተ ግን ቀዳሚና መሠረታዊ ፍልስፍና እንደሆነ ይሰማኛል። ​[ Victor frankle ሆይ! ] ህይወትህ በአማላይ የስኬት ጎዳና ላይ እየከነፈች ሳለ ነበር ዱብዳ የወረደብህ። እነዛ ናዚዎች ኦስትሪያን ሲወሩ ወደ አሜሪካ ሄደህ ለመኖር የሚያስችልህን ቪዛ አግኝተህ እንደነበር አውቃለሁ። በዕድሜ የገፉ ወላጆችህን ጥሎ ለመሄድ ግን ህሊናህ አልፈቀደልህም። እኔ ግን እንኳንም ወደ አሜሪካ አልሄድክ እላለሁ። ብትሄድ ኖሮ በርግጠኝነት ዛሬ አናውቅህም ነበርና። ከነ ባለቤትህ...ከነ ወንድምህና ከነ ወላጆችህ በናዚዎች ተይዘህ ወደ Concentration Camps ተወሰድክ። ልብስህን ገፈፉት፣ እንደ መኪና ታርጋ ለጠፉብህ። ዶክተር ቪክቶር ፍራንክል መሆንህ ቀርቶ ቁጥር 119,104 ሆንክ። ቀጣዮቹ አመታትም በምድር ላይ ያለ ሲኦልን ያየህባቸው ሆኑ። አንተ ግን... የሲኦሉን እሳት እየሞቅክ... ስለ ሕይወት በብዙ አሰላሰልክ። ትገርመኛለህኮ! [ Victor frankle ሆይ! ] በካምፕ ውስጥ በየቀኑ ሰዎች በረሃብ፣ በበሽታና በጋዝ ሲያልቁ አንተ ግን ምን አደረግክ? በዚያ አስከፊ መከራ ውስጥ ሆነህ የሰዎችን ባህሪ ማጥናት ጀመርክ አይደል? «ማን ነው የሚተርፈው? ማንስ ነው መጀመሪያ እጅ የሚሰጠው?» እያልክ የሰው ልጅን ስነ-ልቦና መዘበርከው አይደል? ጉደኛ ነህኮ። ሰዎችን አጥንተህ የደረስክበት እውቀት ይደንቀኛል። «Those who have a 'why' to live, can bear with almost any 'how'.» አይደል ያልከው? በአካል ጠንካራ ወይም ጠብደል የነበሩት ሳይሆኑ... በውስጣቸው ጠንካራ የህይወት ዓላማ ወይም ትርጉም የነበራቸው ሰዎች ረጅም ጊዜ መኖር መቻላቸውን አየሁ አልከን። ይሄን አንተ ባትነግረን ማን ይነግረን ነበር? ...ትገርመኛለህኮ! [ Victor frankle ሆይ! ] ​ "Man's Search for Meaning" በሚለው መፅሐፍህ የተረከው... በካምፕ ውስጥ ሳለህ የገጠመህን ገጠመኝ ካነበብኩ በኋላ መፅሀፍህን ከድኜ ለደቂቃዎች ተክዣለሁ። እንዲህ የሚል ነበር... ...አንድ ቀን ሌሊት በአጠገብህ የተኛ እስረኛ በጣም አስፈሪ ህልም እያየ ሲቃዥና ሲንቀጠቀጥ አየኸው። ከዛ ልትቀሰቅሰው ብለህ እጅህን ወደ እሱ ዘረጋህ። ከዛ እጅህን እሳት እንደፈጀው ሁሉ ቶሎ ብለህ ሰበሰብክ። ለራስህም እንዲህ አልከው «እባክህ አትቅስቅሰው! ምንም ያህል የሚያስፈራ ቅዠት እያየ ቢሆንም... ከቀሰቀስከው በኋላ የሚጠብቀው እውነተኛው የካምፕ ህይወት ግን ከሚያየው ቅዠት በላይ እጅግ አስፈሪ ነውና ይተኛ።» ይሄ ቃልህ ብዙ ብዙ ይነግረኛል። [ Victor frankle ሆይ! ] ጦርነቱ አብቅቶ ከካምፑ ተለቀህ ወደ ቪየና ባትመለስ ደስ ይለኝ ነበር። የጠበቀህ መርዶ እውን አንድ ሰው ብቻውን የሚሸከመው ነው? ነፍሰ ጡር የነበረችው ባለቤትህ...እናትና አባትህ እንዲሁም ወንድምህ በካምፑ ውስጥ ማለቃቸውን ስትሰማ እንዴት ምንም አልሆንክም? እንደው ለመሆኑ ጤነኛ ነህ? በዚች ምድር ባይተዋር ሆነህ መቅረትህን ስትሰማ ተከተላቸው ...ይቺን ምድር ጥለህ ጥፋ እንዴት አላለህም? ትገርመኛለህኮ! ​አንተ ጭራሽ ምን አደረግክ? በሃዘን ውስጥ ሆነህ'ኳ እጅ ሳትሰጥ የመከራህን ትርጉም ለዓለም ለማሳየት ብድግ አልክ። በአለም ታሪክ ውስጥ ተፅዕኖ ፈጣሪ ከሆኑ መጽሐፍት አንዱ የሆነውን "Man's Search for Meaning" ፃፍክ። ከዛ ደሞ የሰው ልጅ ለደስታ ወይም ለስልጣን ብቻ ሳይሆን የሚኖረው፤ ከሁሉም በላይ ለሕይወቱ ትርጉም ለመስጠት ነው ብለህ Logotherapy የተሰኘውን አዲስ የስነ-ልቦና ህክምና ዘርፍ አመጣህ። ትገርመኛለህኮ ! [ Victor frankle ሆይ! ] የሰው ልጅ በህይወቱ ውስጥ በሶስት መንገዶች ትርጉም ሊያገኝ ይችላል ያልከውን ሁሌ አሰላስለዋለሁ። የመጀመሪያው በስራ ወይም በፈጠራ በኩል አሻራን በማሳረፍ ነው አልክ። አሁን እኛ እንደምናደርገው። ሁለተኛው by experiencing love...ተፈጥሮን...ውበትን... ጥበብን በማድነቅና በመውደድ...ለህይወት የትርጉም ካባ መደረብ ይቻላል ባይ ነህ። እኒህን ሁለቱንኳ ባትነግረንም አይጠፉንም ነበር። በመኖር በኩል ማወቃችን አይቀርም ነበር። ሶስተኛ ላይ ያነሳኸው ሀሳብ ነው እኔን የሚገዛኝ። ልንቀይረው የማንችለውን መከራ መጋፈጥ የህይወት ትርጉምን እንድናገኝ ያስችላል አልከን። « by the attitude we take toward unavoidable suffering...when we are faced with a destiny that cannot be changed, we are given a last chance to realize the highest value, to fulfill the deepest meaning, the meaning of suffering." ይህ አስተምህሮትህ ደሞ ተራ ፍልስፍና ሳይሆን እንደወርቅ በእሳት የተፈተነና ከህይወት ልምድ የተቀዳ ስለነበር አልቀበልም ማለት አልቻልኩም። ትገርመኛለህኮ! [ Victor frankle ሆይ! ]

‹‹ለሰዎች የምትሰጠውን ጥቅም ያቆምክ ጊዜ አንተ ማን ትሆናለህ? (Who Are You When Nobody Needs You?) (እ.ብ.ይ.) አንዳንድ ሰዎች ግድ የሚሰጣቸው አንተ ለነሱ ካለህ አስፈላጊነት እንጂ አንተ ስለራስህ ስላለህ ስሜት ወይም አመለካከት አይደለም፡፡ ያንተ የግልህ ጉዳይ ጉዳያቸው አይሆንም፡፡ ባንተ ህልምና ምኞት ውስጥ የእነሱ ጥቅም ከሌለ ዞር ብሎ የሚያይህ የለም፡፡ ብዙ ሰው በራሱ ዛቢያ ነው የሚሽከረከረው፡፡ አብዛኛው ሰው ያንተን ዋጋ የሚመነዝረው ለእሱ ከምትሰጠው ጥቅም አንፃር ብቻ ነው፡፡ ሰዎችን ለማስደሰትና እነሱ በሚሰጡህ ምላሽ የተነሳ ራስን መለዋወጥ ትርፉ ድካም ነው፡፡ ሰውን ሁልጊዜ ማስደሰት አይቻልም፡፡ እንኳን አንተ ሰውየው ራሱ ራሱን በየዕለቱ ማስደሰት አይችልም፡፡ የሰው ፍቅር ወጣ ገባ ነው፡፡ አንዴ አዎንታዊ፣ ሌላ ጊዜ አሉታዊ ሊሆን ይችላል፡፡ ስሜታቸው ሲሞቅ የሚወዱህ፤ ሲቀዘቅዝ የሚጠሉህ ናቸው አካባቢህን የሞሉት፡፡ ጥቅማቸው ሲቀር የሚያኮርፉ በበዙበት ዓለም ውስጥ የሚታመን ዘላቂ ፍቅር ማግኘት ብርቅ ነው፡፡ ሳርትሬ ‹‹ሲዖል ማለት ሌሎች ሰዎች ናቸው (“Hell is other people.”)›› የሚለው ሰዎች ክፉ ናቸው ለማለት ሳይሆን በሰዎች ሃሳብና መስፈርት ከተመላለስክ ነፃነትህን በፈቃድህ አሳልፈህ የሰጠህ ወዶ-ገብ እስረኛ ትሆናለህ ማለቱ ነው፡፡ የ20ኛው ክ/ዘ ተፅዕኖ ፈጣሪ የነበረው አይሁዳዊው ደራሲ ፍራንዝ ካፍካ (Franz Kafka) ‹‹ለማንም ምንም አይደለሁም፡፡ ያ ለእኔ ትልቅ ነጻነት ነው (I am nothing to anyone, and that is my greatest freedom)›› ይላል፡፡ ለማንም ምንም አለመሆን ነጻነት ይሰጣል፡፡ ለራስ ምንም አለመሆን ግን ባርነት ነው፡፡ ካፍካ ይሄን የተናገረው The Metamorphosis (1915) በተባለ ስራው ውስጥ ነው፡፡ በዚህ ልብወለዱ ግሪጎር ሳምሳ (Gregor Samsa) የተባለ ቤተሰቡን በኢኮኖሚ የሚደግፍ ጠንካራ ሠራተኛ ነበር፡፡ ይህ ሰው ስራውን አይወደውም፡፡ ነገር ግን ቤተሰቦቹ የእሱ ጥገኛ ስለሆኑ መስራቱን አላቆመም፡፡ አንድ ጧት ግን ያላሰበው ነገር ተፈጠረ፡፡ ከእንቅልፉ ሲነቃ ራሱን ተለውጦ ግዙፍ ነፍሳት ሆኖ አገኘው፡፡ የመጀመሪያ ጭንቀቱ የነበረው አካሉ መለወጡ ሳይሆን ከስራ ማርፈዱ ነበር፡፡ በኋላ ግን አካሉ አልታዘዘው እያለ መጣ፡፡ አዕምሮውን በዋናነት የሚያስጨንቀው መንቀሳቀስ ካለመቻሉ ይልቅ ለቤተሰቦቹ ሰርቶ ገንዘብ አለማምጣቱ ነበር፡፡ ራሱን የማይጠቅም ፍጡር አድርጎ መመልከት ጀመረ፡፡ የማልፈለግ ሰው ነኝ በማለት ከቤተሰቡ ተገለለ፡፡ ቤተሰቦቹ እንደመጀመሪያው ሊሆኑለት አልቻሉም፡፡ ቀስ በቀስ እንክብካቤያቸው ቀነሰ፡፡ በመጨረሻ ግሪጎር ከብዙ መገለል በኋላ ተበሳጭቶ ሞተ ይለናል ካፍካ፡፡፡ ለዚህ ነው ካፍካ ‹‹ለሰዎች የምትሰጠውን ጥቅም ያቆምክ ጊዜ አንተ ማን ትሆናለህ? (When You Stop Being Useful to Others, Who Are You?)›› ብሎ የሚጠይቀው፡፡ በርግጥ ብዙዎች እንድትሆንላቸው የሚፈልጉትንና ካንተ የሚጠብቁትን ካላሟላህ ይተዉሃል፡፡ ታደርግ የነበረውን ድጋፍ ስታቆም ፍቅራቸው የሚቆም ብዙ ናቸው፡፡ ብዙዎቹ እህቶቻችን በአረብ ሐገር ለፍተው ቤተሰቦቻቸውን ረድተው ወደቤታቸው ሲመለሱ የሚገጥማቸው የግሪጎር ዓይነት ገጠመኝ ነው፡፡ ጥቅማቸው ሲያበቃ እንደሸንኮራ ተመጥጠው የተጣሉ ቤት ይቁጠራቸው፡፡ ሰዎች ዋጋ የሚሰጡህ ለነሱ በምትውልላቸው ውለታ ከሆነና ነገር ግን የምትሰጣቸው ነገር ከሌለህ ዋጋ የሌለህ ሰው ያደርጉሃል ማለት ነው፡፡ ማርከስ ኦሪሊየስ ‹‹ምን አጣለሁ ብለህ ነው የምትፈራው? በዓለም ላይ ያለው ነገር ሁሉ እኮ ያንተ አይደለም (What are you afraid of losing, when nothing in this world truly belongs to you?)›› የሚለው ራስህን ከመሆን በላይ ማግኘት የለም ለማለት ነው፡፡ ሌሎችን ስላልመሰልክ የሚቀርብህ ጥቅም የለም፤ ካለም አንተነትህን የሚያደበዝዝ እንጂ የሚያፈካ አይደለም፡፡ ማጣት አያስፈራም፤ ራስን አለመሆን ነው የሚያስፈራው፡፡ ነገ አያስጨንቅም፤ ሰውም አያሰጋም፡፡ ሰው የስጋትሀ ምንጭ የሚሆነው የራስህን መንገድ ትተህ በእሱ ጎዳና ለመመላለስ የሕይወትህን በር ወለል አድርገህ ስትከፍት ነው፡፡ በተከፈተ በር መልካም ነገር ብቻ አይገባም፤ መጥፎ ነገርም ይታደማል፡፡ ማጣትና ማግኘት ያለ ነው፡፡ አለማግኘት አያስደንቅም፡፡ ካገኘነው በላይ ያጣነው ነው የሚበልጠው፡፡ እጦት የተፈጥሯችን አንደኛው ገፅታ ነው፡፡ ሁሉን እናገኝ ዘንድ አንችልም፡፡ በአያያዝ ጉድለትና በጊዜ ሂደት ያባከንነው፣ ይዘን የለቀቅነው፤ ጨብጠን የበተንነውም ሺ ነው፡፡ በመጨረሻ ያለንን ሁሉ የምናጣበት፣ ሩሃችን የሚያልቅበት ተፈጥሮ ነው ያለን፡፡ ንብረት ጠፊ፣ ገንዘብ መጪና ሂያጅ ነው፡፡ ቀሪው ማንነታችን ነው፡፡ የሰውነት ወረታችን ራስን ሆኖ መገኘት ነው፡፡ ኤሪክ ፎረም ‹‹ያለኝን ከሆንኩ ያለኝን ሳጣ ማንን ልሆን ነው? (If I am what I have and if I lose what I have, who then am I?)›› ብሎ የሚጠይቀው ለዚህ ነው፡፡ ራስን አለመሆን ያወዛግባል፣ በማታምነው እውነት ውስጥ መመላለስ ጤና ይነሳል፡፡ ተቀባይነት ለማግኘት ብቻ ተብሎ የሚደረግ ነገር በመጨረሻ ቁጭትና ፀፀት ነው የሚያተርፈው፡፡ ወዳጄ ሆይ…. የማትፈለግ ሰው ስትሆን ምን ይሰማሃል? (Who Are You When Nobody Needs You?) አለመፈለግህ እንደግሪጎር ተስፋ ያስቆርጥሃል ወይስ ነፍስ ዘርተህ እንደአዲስ ትነሳለህ? ዋናው ጉዳይ ያለው ለራስህ ምንም አለመሆንህ ላይ ነው፡፡ ቁምነገሩ አንተ የምትወደው ማንነት ላይ ነው ወይ ያለኸው የሚለው ነው፡፡ ራስህን በመሆንህ ካንተ በቀር የሚደሰት የለም፡፡ ሌሎች የሚደሰቱት እነሱን ስትመስል ነው፡፡ ቅዱስ ጳውሎስ ለገላትያ ሰዎች በላከው መልዕክቱ (ገላትያ 1፡10) ‹‹ሰውን ወይስ እግዚአብሔርን አሁን እሺ አሰኛለሁን? ወይም ሰውን ደስ ላሰኝ እፈልጋለሁን? አሁን ሰውን ደስ ባሰኝ የክርስቶስ ባሪያ ባልሆንሁም›› በማለት ደስ የምናሰኘውን ነገር እናውቅ ዘንድ ይናገራል፡፡ ሌሎችን መምሰል ቀላል ነው፡፡ በመንጋው ዘንድ ተቀባይነት ማግኘት አይከብድም፡፡ አስቸጋሪው ነገር የራስን ነፃነት አስጠብቆ ራስን መሆን ነው፡፡ በሰው ተመን መመላለስ አንደኛ ራስን ማርከስ ነው፤ ሁለተኛ ራስን መጣል ነው፡፡ ነፍስህ የምትፈነጥዝበት፣ መንፈስህ የሚረካበት፣ ስሜትህ የሚሞቅበትን ሁኔታ የሚረዳ ካንተ ሌላ ማንም የለም፡፡ እንደራስህ ፈቃድ ካልኖርክ የሌሎችን ህልምና እቅድ ለማሳካት እየባከንክ ነው ማለት ነው፡፡ ለማንም ምንም አለመሆን ማለት ለሌሎች ደግ አለማድረግ፣ ከማህበረሱ ጋር አለመቀላቀልና ተቆራርጦ መቅረት ማለት አይደለም፡፡ በዋናነት ትወናህ ራስህን ከመሆን ይልቅ ሌሎችን ለመሆን ከሆነ ለራስህ ምንም ነህ ማለት ነው፡፡ ተቀባይነት አጣለሁ ብለህ ራስህን ከተውክ ደስታ ካንተ ይርቃል፡፡ ለራስ ከመታመን በላይ ሀብት የለም፡፡ የምታምንበትን መኖር፣ የምታልመውን በተግባር መግለጽ የሀብት መጀመሪያ ነው፡፡ ሸጋ ሳምንት! እግዚኦ ዕቀባ ለኢትዮጵያ! (አምላክ ሆይ ኢትዮጵያን ጠብቃት!) ------------------------------------------ © እሸቱ ብሩ ይትባረክ (እ.ብ.ይ.) ሠኞ ጥቅምት ፲፮ ቀን ፳፻፲፱ ዓ.ም.

ብርሃኔ የስድስተኛ ክፍል ተማሪ በነበረችበት ወቅት የተፈጸመው አስከፊ ክስተት ወደ ትውስታዋ ይመጣል። እትሁን በብሔራዊ ውትድርና የታሰረባትን ባሏን በሞት ከተነጠቀች በኋላ ብቸኛ ልጇን ምስጋናውን አቅፋ በጠላ ንግድ ታሳድግ ነበር። ምስጋናው ጨዋና ታታሪ ወጣት ሆኖ ለእናቱ አዲስ ልብስ ሊገዛ ወደ ጎንደር ለመሄድ አውቶቡስ ውስጥ ሊገባ ሲል፣ ከአንድ ጥጋበኛ ባለጠጋ ጋር ይጋጫል። ባለጊዜውም ‹‹እንዴት ምነው ትለኛለህ?›› በሚል እብሪት በሽጉጥ ገድሎ ይጥለዋል። ይሄኔ የዳባት ሕዝብ አድማ አደረገ፤ ገዳዩን ያሸሸገው ፖሊስ ጣቢያ በድንጋይና በዱላ ተከበበ። መንግሥት የልጁን ደም በትልቅ የልማት ፕሮጀክት ለመካስ ቃል ቢገባም ሕዝቡ ‹‹የልጃችን ደም በገንዘብ አይለወጥም›› በማለት ጣቢያውን ሰብሮ በመግባት ገዳዩን በድንጋይ ቀጥቅጦ ገደለው። ምስጋናው በክብር ተቀበረ፤ የዳባት ሕዝብ ፍትሑን በእጁ ወሰደ። ክፍል 3፦ የቤተሰብ ድህነት፣ የወላጅ አባት መስዋዕትነት እና የቡና ወግ፤ ወደ ቤቷ ስትደርስ አባቷ አሮጌውን የልብስ ስፌት ማሽን እያሽከረከረ፣ አንገቱን ደፍቶ፣ እግሮቹን እየወዘወዘ ሌሊትና ቀን ለልጆቹ የሚደክመውን ምስል ታያለች። በደስታና በናፍቆት ተቃቅፈው ሲላቀሱ የአባቷ ጣት በመርፌ ተወግቶ ደም ይፈስ ነበር፤ እርሱ ግን ደሙን ጠጥቶ እየተፋ ልጁን በመሳም ተጠመደ። ጎረቤቶች፣ ወይዘሮ አስካ እና ጫቅሊት የብርሃኔን መመረቅ ምክንያት በማድረግ ቡና ሊጠጡ ይሰበሰባሉ። እዚያም በቡናው ጨዋታ መሃል ስለቀደመው የደርግ ወታደሮች ታሪክ፣ ስለ ሽፍቶች ዝርፊያ፣ ስለ ሴቶች ፉክክርና ስለ መንደሩ ወሬዎች ይነሳል። ብርሃኔ የአባቷን ድካም ለመቀነስ ብትፈልግም እርሱ ግን ‹‹አርፈሽ ቁጭ በይ፣ እኔ እያለሁ አንቺ አትደክሚም›› በማለት የፍጹም ፍቅሩን ጥግ ያሳያታል። ክፍል 4፦ የጨለማው ምስጢር መገለጥ እና የብርሃኔ ድንጋዜ፤ አንድ ምሽት እናቷ እና አባቷ ተኝተው ሳሉ፣ ብርሃኔ አልጋ ላይ ሆና ያልተጠበቀ እንቅስቃሴ ታስተውላለች። እናቷ በጥንቃቄ ተነስታ በሩን ከፍታ በጨለማ ወደ ውጭ ትወጣለች። ብርሃኔ በጥርጣሬና በፍርሃት ተከታትላት ስትወጣ፣ እናቷ ከአንድ የተጎሳቆለ፣ አንድ ዓይኑ ከጠፋና በከተማው ዕብድ ተብሎ ከሚጠራ ሰው ጋር በኩራዝ ብርሃን ስትገናኝ ትመለከታለች። ሰውየው ውብድ አበራ የተባለው የቀድሞው አደገኛ ሽፍታ ነበር። ብርሃኔ ያየችውን ማመን አቃታት፤ እናቷ በወጣትነቷ በዚህ ሽፍታ ተጠልፋ በዋሻ ውስጥ የተደፈረችበትና የታናሽ ወንድሟ አባት እርሱ እንደሆነ የሚገልጸው አሰቃቂ ምስጢር ጭንቅላቷ ውስጥ ፈነዳ። በድንጋጤ እራሷን ስታ መንገድ ላይ ወደቀች። ክፍል 5፦ መደነዝ፣ የባስሊቆስ ዛፍ መጋፈጥ እና የመጨረሻው ፍጻሜ፤ ብርሃኔ ለቀናት ራሷን ስታ ከቆየች በኋላ ወደ ልቧ ብትመለስም መናገር አቅቷት ድምጿ ጠፋ፤ ፈጽማ ደነዘዘች። አባቷ በጭንቀት ተውጦ ልጁን በተለያዩ ጠበሎች እያዞረ ቢያስጠምቃትም ፈውስ አልተገኘም። እናቷም ምስጢሯ በልጇ እንደታወቀባት ተረድታ በጸጸት ትሰቃይ ጀመር። አንድ ቀን አመሻሽ ላይ ብርሃኔ ወደ ባስሊቆስ ዛፍ አካባቢ ስትሄድ ያ አንድ ዓይና ዕብድ (ውብድ አበራ) ከፊቷ ተደቀነ። ሰውየው እያለቀሰ ‹‹ልጄ ሆይ፣ ሆን ብዬ አልበደልኩሽም፤ እናትሽን የወደድኳት በበረሃ ሳለሁ ነው፤ አባትሽ ግን የእኔን ልጅ ጨምሮ በልብስ ስፌት ውለታ አሳደገው፤ ይቅር በይኝ›› በማለት ከተናዘዘ በኋላ፣ በፍጥነት ሮጦ ራሱን ወደ አባ ብሩ ገደል ወረወረ። በማግስቱ አዋጅ ነጋሪው ‹‹አንድ ስሙ የማይታወቅ ዕብድ ሞቶ ተገኝቷልና ኑ ቅበሩት›› ሲል ያወጃል። ብርሃኔ የዕብዱን ሞት ስትሰማ በድንገት የዘጋው አንደበቷ ተከፍቶ እሪ ብላ ጮኸች፤ እናቷ ግን ምንም ሳታለቅስ የብርሃኔን አልጋና ያንን የከበደ ዝምታ ለዘላለም ተረከበች። ጥቅሶች እና አባባሎች ከመጽሃፉ ውስጥ "የኔ አፍ መፍቻ እሱ ነው። የኔ ክብር የእርሱ እርደት ዋጋ ነው። እኔ ፍቅር ቢኖረኝ ከሱ የተማርኩት ነው። ለራሱ የሚያስፈልገውን ጠልቶ ለኔ አኔ የሆነው እሱ ነው።"-ብርሃን ስለ አባቷ ዋለ መስዋዕትነት በውስጧ ስታሰላስል የተናገረችው። የወላጅን ንጹህና ከራስ ወዳድነት የራቀ ፍቅር፣ እንዲሁም የልጅን ጥልቅ አድናቆትና ውለታ አክባሪነት ያሳያል። "ሞኝ አትሆኚ፤ ጅብ እግርሽን ሲይዝሽ ሰው ጠርተሽ ካልተረፍሽ እግር ይብቃኝ ብሎ አይሄድም።"- አባቷ ዋለ በአውቶቡስ ውስጥ ሳሉ ለብርሃን የተናገረው ምሳሌያዊ አነጋገር። ጭቆናና በደል ዝም በተባለ ቁጥር እየሰፋ እንጂ እየቀነሰ እንደማይሄድ የሚያስጠነቅቅ የህይወት ፍልስፍና ነው። "አባትሽ በኔ ምክንያት ስራውን አጥቶ የኔን ልጅ ለማሳደግ የማንንም ቡትቶ እየሰፋ እንደኖረ አውቃለሁ፤ ውለታው አለበት። እኔ ልጅ አያውቀኝም፤ አባትሽ አባቱ ነው።"- አንድ አይናው አበራ ከመሞቱ በፊት ለብርሃን የተናዘዘው ቃል የደም አባትነት ከንቱ መሆኑንና እውነተኛው አባት ልጁን በመከራ ውስጥ ያሳደገው ዋለ መሆኑን የሚያረጋግጥ የንስሃ ቃል ነው። "የልጃችንን ደም ልንበላ አፈር ያስበላን? የልጃችን ደም በገንዘብ አይለወጥም!:" የዳባት ማኅበረሰብ ለፍትሕና ለሰው ልጅ ክብር ያለውን ጽኑ አቋም የሚያሳይ ሲሆን፣ የሰው ሕይወት በቁሳቁስና በልማት ካሳ ሊተካ እንደማይችል የሚያውጅ የሞራል ድምፅ ነው። "ለራሱ የሚያስፈልገውን ጠልቶ ለኔ አስፈላጊ በመሆን የፍቅርን ታዛ አለመኖር አሳይቶኛል። እሱ የሚወደኝ ራሱን ረስቶ ነው።": ብርሃኔ ለአባቷ ያላትን ጥልቅ አክብሮትና የአባቷን ወደር-የለሽ፣ ከራስ ወዳድነት የጸዳ የወላጅነት መስዋዕትነት ፍልስፍና ፍንትው አድርጎ የሚያሳይ ምስክርነት ነው። "አባትሽ በኔ ምክንያት ስራውን አጥቶ የኔን ልጅ ለማሳደግ የማንንም ቡቱቶ እየሰፋ እንደኖረ አውቃለሁ፤ ውለታው አለበት።": የቀድሞው ሽፍታ (ውብድ አበራ) የፈጸመውን ጥፋትና የአባትየውን ወደር-የለሽ የይቅርታና የልግስና ልብ በመገንዘብ የተናገረው የሕሊና ጸጸት ቃል ነው። ተዛማጅ መጽሃፍት አልወለድም: በፍትሕ እጦት፣ በባለሥልጣናት እብሪትና በማኅበራዊ ጭቆና ላይ የሚነሳውን ሕዝባዊ ቁጣና ዓመፅ በማንጸባረቅ ረገድ ተመሳሳይ ጭብጥ ያነሳሉ አምስት ስድስት ሰባት: ስብሐት ገብረእግዚአብሔር : የህብረተሰቡን ፣ኢትዮጵያ የታሪክ ሂደት ውስጥ የደረሱ የድርቅና የርሃብ ዘመናት፣ የሰውን ሕይወት፣ ሞት፣ ፍልስፍናዊ ጥያቄዎች (እንደ 'የክፉ ነገር ፍልስፍና' እና የሰው ልጅ ስቃይ በድፍረት በመግለጹ ረገድ ተቀራራቢነት አለው። © የመጻሕፍ ታሪኮች በ5 ደቂቃ