MARUZALAR KANALI

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: «Мусулмон мусулмоннинг биродиридир. Унга зулм қилмайди, душман қўлига ташлаб қўймайди. Ким биродирининг ҳожатини чиқариш билан машғул бўлса, Аллоҳ унинг ҳожатини чиқаради. Ким бир мусулмоннинг ғамини енгиллатса, Аллоҳ Қиёмат куни унинг ғамларидан бирини енгиллатади. Ким бир мусулмоннинг айбини яширса, Аллоҳ Қиёмат куни унинг айбларини яширади». (Имом Бухорий ривояти) Бу ҳадис мусулмон жамияти қандай бўлиши кераклигини жуда гўзал тарзда тасвирлайди. Ислом ҳар бир инсонни фақат ўзини ўйлашга эмас, балки атрофидаги мусулмонларнинг дарди ва эҳтиёжлари билан ҳам қизиқишга чақиради. Мўминлар бир-бирига бегона эмас. Улар бир тананинг аъзолари кабидир: бир жой оғриса, бутун тана безовта бўлгани каби, бир мусулмон қийинчиликка тушса, бошқалар ҳам бунга бефарқ бўлмаслиги лозим. Умматнинг кучи ҳам айнан мана шу бирлик, меҳр-оқибат ва ўзаро ёрдамда намоён бўлади. Бир-бирининг юкини енгиллатадиган, ҳожатини чиқарадиган ва айбини ошкор қилиш ўрнига уни тузалишига ёрдам берадиган жамият мустаҳкам жамиятдир. Шунинг учун ҳар биримиз ўзимизга савол берайлик: бугун бир мусулмоннинг дардини енгиллатиш, ҳожатини чиқариш ёки унга яхшилик қилиш учун нима қилдик? Чунки банда биродирига ёрдам бериб турган экан, Аллоҳ таоло ҳам унга ёрдам бериб туради. Бу эса дунё ва охират саодатининг энг муҳим сабабларидан биридир.

Ассалому алайкум ва раҳматуллоҳи ва барокатуҳ, азизлар! Ҳафталик тафсир дарсимиз,  Аллоҳнинг инояти билан, бугун яна давом этади.  Бу фазилатли жума кунимиз янада унумли, баракотли ва фойдали ўтсин! Бугунги жума дарсимиз: — Стокголм вақти билан — 17:30 — Истанбул вақти билан — 18:30 — Тошкент вақти билан — 20:30 шу Телеграм канал орқали жонли эфирда бўлиб ўтади, иншааллоҳ. Бугунги суҳбатимизда «Жума» сураси оятлари тафсири ҳақида сўзлашамиз. У суранинг қисқача мазмуни: 🔹Расулуллоҳнинг юборилиши ва унинг улкан неъмат экани таъкидланади. 🔹Илмга амал қилишнинг аҳамияти: Илоҳий китобни билиб, унга амал қилмаганлар қаттиқ қораланади. 🔹Жума намозининг улуғлиги: Жума азони айтилганда, савдо ва бошқа ишлардан узилиб, Аллоҳнинг зикри ва намозига шошилиш буюрилади. 🔹Охиратни дунёдан устун қўйиш: Мўмин ибодатни дунё манфаатидан устун қўйиши, Аллоҳ ҳузуридаги ажр эса энг яхши ва абадий экани эслатилади. Бу тафсир дарсларидан мақсад — Қуръон оятларини фақат ўқиб қўйиш эмас, балки уларни чуқур ҳис этиш, маъносини ҳаётимизга татбиқ қилиш ва шу орқали Аллоҳ таолонинг розилигига яқинлашишдир. Аллоҳ таоло марҳамат қилади: “Албатта, бу Қуръон энг тўғри йўлга ҳидоят қилади ва яхши амал қилувчи мўминларга улкан ажр-савоб борлигини хушхабар қилади”. (Исро сураси, 9-оят) Тафсир дарсимизга таклиф қиламиз. Марҳамат қилинг!

Қуръон сиз учун нозил қилинган Одамларни "Биз Қуръонни тушунишга муносиб эмасмиз" деб қўрқув ва ваҳимага солиш тўғри эмас. Қуръон бизни узоқлаштириш учун эмас, ҳидоят қилиш учун нозил қилинган. Унинг кўп оятлари равшан, очиқ ва тушунарли. Тўғри, баъзи оятларнинг маъноси чуқурроқ бўлиб, уларни тўлиқ англаш илм аҳлининг вазифаси. Лекин бу ҳолат бизни Қуръондан юз ўгиришга ёки уни ўқишу тадаббур қилишни тарк этишга сабаб бўла олмайди. Муаммо шундаки, кўпчилик тадаббур билан тафсирни аралаштириб юборади. Тафсир — махсус илм талаб қиладиган соҳа. Унда оятларнинг нозил бўлиш сабаблари, насх-масух масалалари, араб тилининг қоидалари ва кўплаб бошқа илмлар керак. Аммо тадаббур — ҳар бир мўминнинг ҳаққи ва вазифаси. Аллоҳ таоло Қуръонни фақат уламолар учун эмас, бутун инсоният учун ҳидоят қилиб нозил қилган. Рамазон ойида одамлар учун ҳидоят бўлган Қуръон нозил қилинганини Ўзи айтган. Демак, ҳар бир инсон бу ҳидоятдан ўз улушини олишга қодир. Мисол учун, Аллоҳ таоло ёмонликни энг яхши йўл билан қайтаришни буюради, шунда душман ҳам яқин дўстга айланиб қолишини хабар беради. Бу оятни тушуниш учун муфассир бўлиш керак эмас. Ҳар биримиз ҳаётимизда буни кўрганмиз: бир самимий сўз, бир кечирим, бир гўзал муомала қаттиқ адоватни ҳам меҳрга айлантириб юборади. Мана шу — тадаббур. Қуръон оятини ўқиб, уни ҳаётингиз билан боғлаб, ундан ибрат олиш. Тушуниш қийин бўлган оятларга дуч келганда, албатта, илм аҳлига мурожаат қиламиз. Чунки улар Қуръоннинг умумий мазмунини, оятлар ўртасидаги боғланишни ва Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг баёнларини яхши билади. Лекин шуни унутманг: Қуръоннинг асосий қисми равшан. Фақат айрим жойлари чуқур илм талаб қилади. Шунинг учун "малакали эмасман" деган баҳона билан Қуръондан узоқлашманг. Шайтоннинг энг катта ютуғи — инсон билан Қуръон орасига тўсиқ қўйишдир. Қуръон сиз учун нозил қилинган. Уни очинг. Уни ўқинг. У ҳақда фикр юритинг. У билан яшанг. Чунки ҳидоят — юрган одамга берилади, четда туриб томоша қилган одамга эмас.

Уйингизда ким яшаяпти? Агар уйимизга каламуш ёки суварак кириб қолса, дарҳол ташвишга тушамиз. Аммо бир нарсани ўйлаб кўрдингизми? Агар уйимизда шайтон эркин юрган бўлса-чи? Сўзларимизда, суҳбатларимизда, телефонларимизда, кунлик одатларимизда у иштирок этаётган бўлса-чи? Нега бундан хавотир олмаймиз? Бир тўхтаб, ўзимизга назар солайлик. Уйимизда қандай муҳит ҳукм суради? Намозларимиз қандай аҳволда? Қуръон билан муносабатимиз қандай? Ёлғиз қолганимизда қандаймиз? Инсоннинг ҳақиқий ҳоли хилватда кўринади. Унутмайлик, олдимизда оддий душман эмас, азалий душман турибди. Аллоҳ таоло Исро сурасида шайтонга хитоб қилади: "Сен инсонларни Менга итоатсизликка чорлайвер. Бор отлиғу пиёда аскарингни устиларига тўпла. Молларида шерик бўл, бола-чақаларида ҳам шерик бўл. Сенга эргашганларга ваъдалар бер. Аммо билиб қўй, шайтоннинг барча ваъдалари алдов ва ботилдир. Менга ихлос билан бўйсунган иймонли бандаларимни йўлдан оздиришга эса сенинг кучинг етмагай". Шайтон инсонни бирданига катта гуноҳга бошламайди. Аввал кичик гуноҳни чиройли кўрсатади, кейин одатга айлантиради, охирида эса инсон гуноҳни гуноҳ деб ҳам билмай қўяди. Аста-секин, сездирмай. Шунинг учун мўминнинг ҳаётида бепарволикка ўрин йўқ. Чунки шайтоннинг мақсади молимизни эмас, иймонимизни тортиб олишдир. Ўзингизга савол бериб кўринг: Агар шайтон менинг ҳаётим ҳақида ҳисобот ёзса, у нималарни қайд этар эди? Қайси заиф нуқтамдан кираётир? Қайси гуноҳлар билан мени асир қилиб турибди? Бу саволларга ҳалол жавоб топган инсон нажот йўлини ҳам топади. Аллоҳ таоло бизларни шайтоннинг васваса ва тузоқларидан асрасин. Қалбларимизни Ўзига боғласин. Уйларимизни Қуръон ва зикр нури билан мунаввар қилсин. Бизни дунёда ҳам, охиратда ҳам солиҳ бандалари қаторида қилсин. Омин, ё Роббал оламийн.

Умр ҳақида тафаккур Ҳар куни машриқдан чиқиб, мағрибда ботадиган қуёшни кўряпсизми? У сиз билан гаплашади, фақат сўзсиз. Унинг ҳар бир чиқиши бир ваъда, ҳар бир ботиши бир эслатма. Эслатма шуки, бу дунё тўхтаб қолинадиган жой эмас. Ойга қаранг. У аввал нозик бир ҳилол бўлиб, осмонда эндигина пайдо бўлади. Кун сайин ўсади, кенгаяди, тўлинади. Аммо тўлиниши билан бирга қайтиши ҳам бошланади. Ҳеч ким уни тўхтата олмайди. Инсон умри ҳам шундай. Дунёга ожиз бир жон бўлиб келади. Ўсади, кучга тўлади, ҳаётини орзулар устига қуради. Камолотга етади, кейин эса пастга қараб қайта бошлайди. Коинотдаги ҳар бир нарса бир ҳақиқатни айтяпти: Бу дунё доимий манзил эмас, гўё йўл устидаги бекат. Қуёш ботади. Ой кичраяди. Фасллар алмашади. Ичимликлар қурийди ва яна қайтадан жонланиб, яшнайди. Буларнинг барчаси инсонга бир нарсани эслатади: ҳар бир бошланишнинг охири бор. Афсуски, кўпчилик қуёшни ҳар куни кўради, аммо унда ўзини кўрмайди. Ойни кузатади, аммо ундан ибрат олмайди. Вақт эса сувдай оқиб кетаверади. Кеча чақалоқ бўлган инсон бугун йигит, эртага қария, индинга эса одамлар унинг жанозасида туришади. Оқил инсон ҳар чиққан қуёшда янги имконият кўради. Ҳар ботган қуёш билан умридан бир кун кетганини ҳис этади. Ҳар тонг ўзига савол беради: Аллоҳ менга яна бир кун берди. Бу кунни нима билан тўлдираман? Мол-дунё қолади. Мансаб қолади. Шуҳрат қолади. Аммо иймон, солиҳ амал ва Аллоҳ учун қилинган хизмат инсон билан бирга охиратга кетади. Эй кўзи очиқ инсон, вақт ўтяпти. Умр қисқаряпти. Аммо тавба эшиги ҳамон очиқ. Раҳмоннинг раҳмати кенг. Демак, бугун ҳам кеч эмас. Абадийлик бу дунёда эмас. Абадийлик фақат Аллоҳнинг ҳузуридадир.

Дарсимиз бошланди

Ярим соатдан кейин Тафсир дарсимизни бошлаймиз.