ከፍልስፍና ዓለም™

ድድብና ከፍልስፍና ጋር? ስለ ሰባዊ ድድብና ብዙው ዘርፍ እንደእየአገባቡ ብዙ ብለውበታል። ደደብ ሰው ማለት ጨርሶውኑ የማያስብ ማለት አይደለም። የሚያስብበት መንገድ ከፍተኛ ችግር ያለበት ማለት ነው! የቃል ፍታቴውን ትንሽ እናቆየውና ሙያዊ ፍቺው «ሀሳቦችን ፕሮሰስ የማድረግ ግድፈት፣ የውስጥ ፍርድ ማዛባት፣ ጤናማ የሀሳብ መመዘኛ ሚዛን አለመኖር፣ የእራስን(ችግር) ቁመና አለማወቅ፣ ከምክንያታዊ እሳቤ መራቅ! ምክንያታዊ ሲባል ጤናማ ሰዎች እንዲያስቡበት የሚጠበቀውን rationality ማለታቸው ነው! ደደብ ማለት ዝቅተኛ IQ ማስመዝገብ ብቻ ሳይሆን መሰረታዊ የcognitive ችግር ሲኖር ነው። በድድብና ዙርያ በርካታ ጥናቶች ተከናውነዋል። ከእዛ ውስጥ ብዙ ሳይንቲስቶችን ቀልብያ የሳበው የማካርተር የባንክ ዘረፋ ነው። ማካርተር ለእራሱ ሳይንቲስት እና ጥበበኛ ሰው ነው። ሿሚዎቹም እርሱ እና እራሱ ናቸው። አንድ ሳይንሳዊ ጥናት በቤቱ አዘጋጀ:- የሎሚ ጭማቂ ፊቱን በሚገባ ተቀባውና ለእዚሁ ጥናት ባዘጋጀው ካሜራ እራሱን ለመመልከት ጥረት አደረገ! የሞከረበት ካሜራው እርሱን አላሳየውም። ይህ ማለት «የሎሚ ጭማቂ የማይታይ እንደሚያደርገው አመነ!» የባንክ ሴኪውሪቲ ካሜራዎች ሊፈተኑ ነው። ድንቅ ጥናት ነበር። ችግሩ የተፈጠረው ከዘረፋው በኋላ ነው። ዘረፋውን አድርጎ ወደ ቤቱ አመራ! የዜና አውታሮች በሴኪውሪቲ ካሜራ የያዙትን ፊት አሰራጩት! ወድያውኑም ማካርተር ተያዘ! እንደተያዘ በግርምት ሆኖ የጠየቀው ጥያቄ ከዘረፋው የበለጠ የብዙውን ቀልብ ሳበ!

እንዴ ኮንስታብል? ሎሚውን እኮ ተቀብቼው ነበር! (😁)

ኋላ ላይ ምርምሩ በቅርበት ሲጠና «ማካርተር በምርምሩ ወቅት የተቀባው ሎሚ አይኑን አቃጥሎት የያዘውን ካሜራ ወደሌላ አቅጣጫ አዙሮት ነበር።»  በዚህ የወንጀል ድርጊት የተሳቡት ደኒንግ እና ክሩገር የሚባሉ ሳይንቲስቶች በጥልቀት ሁኔታውን ተከታተሉት። ምንም የአይምሮ ህመም የለበትም፣አልሰከረም አልጦዘም። ችግሩ «ድድብና» ነው። ድድብናው በእራሱ ያለ ልክ እንዲተማመን አድርጎታል። ድንቁርና ለባለቤቱ አይታወቅም። አንድ «ሰው ደደብ ነኝ ወይ?» ብሎ ከጠየቀ ቢያንስ እሱን የመጠየቅ ብልህነት አለው! ደደብ ሰዎች እራሳቸውን የሚያዩት እንደ «ዕውቀት ፋና» ነው። ማካርተር ያንን ዘረፋ ሲያከናውን ሌሎች ሰዎች ያልደረሱበትን ዕውቀት እኔ ባለ ጭንቄው ደረስኩበት በሚል እሳቤ ነው። ማካርተር ሳይንቲስት ነው፣ የወንጀል ጠበብት ነው፣ ካሜራ ባለሙያ ነው! በዚህ ዘረፋ ጥበቡ የዘረፋ ወንጀልን በሶስት እርምጃ ወደፊት ሊያራምደው አስቧል። ይሄኔ ከዘረፋው በኋላም ለሌሎች ሰዎች ሴሚናር ሊሰጥም አስቦ ይሆናል! ምንተስኖት! ወደ ፍልስፍና ሰፈሮች ስንመለስም ይሄ እብሪት (arrogance) በሰፊው የመስተዋል ዕድሎቹ ሰፊ ናቸው። እንደሀገር ፍልስፍና «ቃላትን ማወሳሰብ እና አላማኝነት» ሆኖ ስለተነገረን እነዚህን ያሟላ ፈላስፋ ተብሎ ይጠራል። «አንተ የለህም! እኔ የለሁም እኔም አንተም ሰዎች አደለንም» ምናምን የሚባሉ የቃላት መሰባበሮች ድንቅ ፈላስፋ ለመሆን በቂ ናቸው። ፍልስፍና ከመጀመርያው ሀረግ እስከመጨረሻዋ ሀረግ የሀሳብ መጣጣምን ይጠይቃል። የፍልስፍና ችግሩ ትላልቅ የህይወት አስፔክታችንን ስለሚነካ አንድ መስመር ብቻ አይተን ሁሉን ውስብስብ ጉዳይ የተረዳን እንዲመስለን ያደርጋል። ይሄ ጀማሪ የፍልስፍና መጽሐፍት አንባብያንን በእጅጉኑ የሚያጠቃ ችግር ነው። ይሄው በእራሳቸው ቋንቋ The sophomoric arrogance ሲባል የሶቅራጠስን፣ የኒቼን፣ የካንትን ፎቶ አይተን የዓለምን ችግር ባንዴ የምንቀርፍ ይመስለናል። ይህ philosophical naivity የብዙ ጀማሪዎች ትልቅ ተግዳሮት እንደሆነ ሁሉን የሚያስማማ ነው። The peak of arrogance የሚባለው የፍልስፍና ወዳጆች ደረጃ oversimplification አንዱ ነው። «አበበ በሶ በላ» ከተባሉ « በሶ ከበላማ አበበ አማራ ስለሆነ ነው» ብሎ ዝርዝሩን በቀላል ሳጥን ውስጥ መጨመር ነው። አበበ ሻኛ በላ ከተባሉ ደግሞ «አበበ ወላይታ ስለሆነ ነዋ» ብለው ይመልሳሉ። ነገሮች ለእነሱ ጥቁርና ነጭ ናቸው። ምክንያቱም ሁሉን ያውቁታል¡ ፍልስፍና አንዱ ክብደቱ አጥኚዎቹን ያለማወቅ ሽንቁር ውስጥ መክተቱ ነው። አንድ ፈላስፋ ባወቀ ቁጥር የሚያውቀው «ሁሉም ነገር በጥያቄ ምልክት ውስጥ መሆናቸውን» ነው። እንደእኛ ሀገር context ፍልስፍና ብዙ ጊዜ የሚጠራው የሀሳብ መዘባረቆችን ነው። ሀሳቡ የዘባረቀበት ካለ «አቦ አትፈላሰፋ» ይባላል። እናም ወደ ፍልስፍና ሰፈሮች በመሄድ እንደልቡ ይዘባርቃል። የደደብ ሰዎች ሌሎች መለያ ባህርያትን እመለስበታለሁ።