Yetim dasturchi kundaligi

Qiziqib bu rasmlar oilaviy albomga qanday qo'shilib qolganini kattalardan surishtirib ko'rdim pastda o'tirganlarda biri buvim ekan. Va rostdanam o'sha davrda jadidlardan va jadidchilikga doir ta'lim olishgan ekan. Buvim Namanganda birinchi savodsizlikka qarshi ta'lim berishni boshlaganlardan. Bular orasida va boshqa rasmlarda qatag'on davrida aynan shu ta'limlar orqasidan aybdor deb topilganlar va qurbon bo'lganlaram bor ekan. Uyda nega o'qish pod kapot majburiy bo'lgani, nostandart o'rgatish miyyaga quyilgani, fors tili default bo'lgani (mengayam majburlab o'rgatilingan). Tarixiy narsalar ko'pligi endi yanada qiziqroq bo'lib qolarkan odamga. Uyda kitoblar ham ko'p bo'lardi doim. Bazan qoplab qo'yilganini ham ko'rganman bolaligimda. Rasmdagi ayolni viloyat kutubxonasi rahbari bo'lgan deyishdi. Uyam xuddi shu albomlar orasida bor. Eng qizig'i tirikligida birov bunga izoh bermagani yanada ajablanarli. Bazan gapni olib qochishardi prosta. Nimalarnidir yashirishga urinishardi.

Qiziqib bu rasmlar oilaviy albomga qanday qo'shilib qolganini kattalardan surishtirib ko'rdim pastda o'tirganlarda biri buvim ekan. Va rostdanam o'sha davrda jadidlardan va jadidchilikga doir ta'lim olishgan ekan. Buvim Namanganda birinchi savodsizlikka qarshi ta'lim berishni boshlaganlardan. Bular orasida va boshqa rasmlarda qatag'on davrida aynan shu ta'limlar orqasidan aybdor deb topilganlar va qurbon bo'lganlaram bor ekan. Uyda nega o'qish pod kapot majburiy bo'lgani, nostandart o'rgatish miyyaga quyilgani, fors tili default bo'lgani (mengayam majburlab o'rgatilingan). Tarixiy narsalar ko'pligi endi yanada qiziqroq bo'lib qolarkan odamga. Uyda kitoblar ham ko'p bo'lardi doim. Bazan qoplab qo'yilganini ham ko'rganman bolaligimda. Rasmdagi ayolni viloyat kutubxonasi rahbari bo'lgan deyishdi. Uyam xuddi shu albomlar orasida bor. Eng qizig'i tirikligida birov bunga izoh bermagani yanada ajablanarli. Bazan gapni olib qochishardi prosta. Nimalarnidir yashirishga urinishardi.

Hayot judayam qiyin deb o'ylaydigan odam menimcha rich editor yasab ko'rmagan. Haqiqiy rasvo ish ekan. Unisini qilsa bunisi, bunisini qilsa unisi ishkal chiqarib turadi. Albatta o'ziyam pachti ms worddek bo'lib ketdi, lekin asablarni qulatdi. Export modellar bilan ishlashni deb excel va word faylinini esa pachti koddan yasab beradigan bo'lib qoldi odam.

1978-yildagi holatga hisoblasa 170-180 rubl 1000-1500$ degani (taxminan). Qolgan to'lovlar va boshqaniyam hisobga olib qo'shib ko'rdim umumiy summani. O'sha davrda bir o'qituvchining oylik daromadi hozirgi kursda 4000-5000$ ga to'g'ri kelgan ekan (balkim hammada unday bo'lmagandir).

Bunisi esa yoshingizni testdan o'tkazadigan daftar 😅 Old schoollar bu modani bilishadi.

1947-yilda chop etilgan "Массовая радиобиблиотека" (Ommaviy radiotexnika kutubxonasi) turkumidagi broshyura. Men elektronikani asosiy qatlamini shulardan o'qib o'rganganman. Hozirgi har qanday indusdan ko'ra yaxshiroq tushuntirib berilgan buyerda. Qanday tuzilgan va nega ishlayapti degan savolga erinmasdan javob berishgan. Elektronikani faqat amaliy emas. Nazariy o'rganish uchun ham eng yaxshi manbaalardan.

Buyerda rasmga tushayotgan bolalar o'zlarini yuz yildan keyin tasavvur qilib ko'rishmagan bo'lishsa kerak. Fotoaparatni o'zi ular uchun shaytonmashina bo'lgan. Menimcha hozir internetdan bu narsani tomosha qila olishni o'zi esa ularga tushuntirish uchun alohida masala bo'lardi.

Xullas uydagi arxivlarni ochib ko'rdim. To'g'risi bitta muzey ochib soqqa qilsayam bo'ladigan holat aslida. Oldin qiziqib qaramagan ekanman. Albomlar ichida 19-asrdan boshlab 21-asr oralig'igacha rasmlar bor ekan. Lekin hozirgi instagram yoki boshqa joylardagi rasmlardan ko'ra tabiiy va qiziq.

Asl mutaxassisligim bo‘yicha radiotexnikman yoki harbiy tilda aytganda, aloqachi. Bu sohani o‘rganayotgan vaqtimizda bizga urushda aloqachilar birinchilardan bo‘lib nishonga olinishi ochiq-oydin o‘rgatilgan. Ularni o‘ldirish yoki asirga olish harbiy jihatdan muhim natija hisoblanadi, buning uchun hatto yaxshigina mukofot va obro‘ ham berilishi mumkin. Chunki zamonaviy urushlarda aloqa nafaqat qo‘shinlarni boshqarish, balki razvedka, navigatsiya, logistika va deyarli barcha harbiy tizimlarning o‘zaro muvofiq ishlashini ta’minlaydigan asosiy infratuzilmalardan biridir. Shu sababli aloqachi sifatida bunday infratuzilmalarga boshqacharoq qarash vaqt o‘tishi bilan kasbiy odatga aylanib qoladi. Lekin kecha Yandex data-markazi bilan bog‘liq voqeani ko‘rib, bunday zarbalarni har doim ham oqlab bo‘lmaydi, deb o‘yladim. Sababi XXI asrda data-markazlar shunchaki serverlar joylashgan binolar emas. Ular zamonaviy raqamli infratuzilmaning asosiy qismlaridan biri. Minglab saytlar, ilovalar, bizneslar va oddiy foydalanuvchilarning kundalik hayoti bevosita yoki bilvosita ularga bog‘liq. Rossiya va Ukraina o‘rtasidagi urush boshlanganidan beri server uskunalari, hosting va infratuzilma xizmatlari bozorida sezilarli o‘zgarishlar bo‘ldi. Sanksiyalar, logistika va uskunalar ta’minotidagi muammolar narxlarga ham ta’sir ko‘rsatdi. Endi mavjud data-markazlarning jismonan yo‘q qilinishi bu vaziyatni yanada murakkablashtirishi mumkin. Albatta, Yandex kabi yirik kompaniyalarda zaxira data-markazlar, trafikni qayta yo‘naltirish va avariyadan tiklanish mexanizmlari bor. Ammo bular xizmatlarning uzluksizligini ta’minlashga yordam beradi, xolos. Yo‘qotilgan infratuzilmani tiklash uchun baribir vaqt, mablag‘ va resurslar kerak bo‘ladi. Bu xarajatlar esa oxir-oqibat xizmatlar narxiga ham ta’sir qilishi mumkin. Harbiy nuqtayi nazardan aloqa va hisoblash infratuzilmasining strategik ahamiyatini yaxshi tushunaman. Ammo bugungi kunda harbiy va fuqarolik raqamli infratuzilmasi bir-biriga shu qadar bog‘lanib ketganki, biriga berilgan zarba ikkinchisiga ham ta’sir qilmasligiga kafolat yo‘q. Shu sababli bunday hodisalarga faqat qancha server yo‘q qilingani yoki qaysi kompaniya qancha zarar ko‘rgani nuqtayi nazaridan qarash yetarli emas. Bu infratuzilmadan foydalanayotgan, urushga umuman aloqasi bo‘lmagan odamlar va bizneslar ham borligini unutmaslik kerak. Texnik, harbiy yoki strategik jihatdan nimanidir ishdan chiqarish mumkinligi uni ishdan chiqarish har doim ham to‘g‘ri degani emas. Urushda kim g‘alaba qozonishidan qat’i nazar, eng katta yo‘qotish baribir farzandidan ayrilgan ota-onalar, beva qolgan ayollar va yetim qolgan bolalar zimmasiga tushadi. Menimcha, bu ro‘yxatning yanada uzayishiga yo‘l qo‘ymaslik uchun ham har bir qarorning insoniy oqibatlarini hisobga olish kerak. @yetimdasturchi

— Ishingizda stress bo‘lmasa kerak-a? Kompyuter qarshisida mazza qilib o‘tirasiz. — Ha, faqat ba’zida butun karyerangiz bitta connection lostga bog‘liq bo‘lib qoladi.

🚨 Iskratel Innbox routerlarida xavflilik darajasi 9.8 ball bo‘lgan kritik zaiflik aniqlandi! Bu xabar ayniqsa O‘zbekiston uchun juda dolzarb. Chunki mamlakatimizda internet abonentlarining katta qismi aynan Iskratel Innbox routerlaridan foydalanadi. Aniqlangan zaiflik hujumchiga routerga login va parolsiz, masofadan turib buyruqlar yuborish va ularni root (administrator) huquqi bilan bajarish imkonini beradi. Ya’ni hujumchi qurilma ustidan to‘liq nazoratni qo‘lga kiritishi mumkin. Bu qanday xavflarni keltirib chiqaradi? 🔸 Router sozlamalarini foydalanuvchidan yashirincha o‘zgartirish; 🔸 Internet trafikni kuzatish yoki boshqa manzilga yo‘naltirish; 🔸 DNS sozlamalarini o‘zgartirib, foydalanuvchilarni soxta saytlarga yo‘naltirish; 🔸 Routerni botnet tarmog‘iga qo‘shib, kiberhujumlarda foydalanish; 🔸 Internet aloqasini uzish yoki qurilmani ishdan chiqarish. Eng xavfli jihati hujum uchun foydalanuvchining hech qanday harakati talab qilinmaydi. Ya’ni zararli havolani bosish, fayl yuklab olish yoki parolni kiritish shart emas. Hujumchi zaif boshqaruv interfeysiga tarmoq orqali kira olsa, shuning o‘zi yetarli. ⚠️ O‘zbekiston uchun xavf nimada? Iskratel Innbox qurilmalari mamlakatimizda keng tarqalganini hisobga olsak, ushbu zaiflik mahalliy internet infratuzilmasi uchun ham jiddiy xavf tug‘dirishi mumkin. Albatta, barcha Innbox modellari zaif degani emas bu. Qurilmaning modeli va dasturiy ta’minot versiyasiga bog‘liq. Nima qilish kerak? Internet provayderlari qurilmalarning firmware versiyalarini tekshirishi, zaif modellarni aniqlashi va xavfsizlik yangilanishlarini taqdim etishi zarur. Foydalanuvchilarga esa router boshqaruv paneliga internet orqali kirishni cheklash va yangilanishlar bo‘yicha provayderga murojaat qilish tavsiya etiladi. 🔴 Texnik ma’lumotlar: Zaiflik turi: Unauthenticated Remote Code Execution (RCE) Zaif endpoint: /login.xgi Muammo: autentifikatsiyasiz buyruqlar bajarilishi (CWE-78, CWE-306) CVSS 3.1: 9.8/10 — Critical CVSS 4.0: 9.4/10 — Critical Router shunchaki internet tarqatuvchi qurilma emas. U butun uy yoki ofis tarmog‘ining internetga chiqish nuqtasi. Uning xavfsizligi buzilishi esa unga ulangan barcha qurilmalar uchun qo‘shimcha xavf tug‘dirishi mumkin. @yetimdasturchi

Cyberkentdagi STM32 challengeni nega hech kim yecha olmadi? Kecha Toshkent shahrida bo‘lib o‘tgan Cyberkent 4.0 — O‘zbekiston Milliy Kiberxavfsizlik Musobaqasida STM32 firmwaresiga oid bir topshiriqni hech kim yecha olmaganini aytishdi. Qiziqib firmwareni biroz titkilab ko‘rdim. Boshida unchalik dahshatli ko‘rinmaydi, lekin ichkariga kirgan sari topshiriq ancha puxta o‘ylanganini sezadi odam. Eng qizig‘i, bir joyini yechganingizda masala tugamaydi, aksincha keyingi bosqichda butunlay boshqa muammo chiqadi. Shu tariqa boshida oddiy ko‘ringan topshiriq oxiriga borib nega hech kim yecha olmagan darajada qiyinlashib ketganini quyida qisqacha ko‘rib chiqamiz 👇 https://telegra.ph/Cyberkentdagi-STM32-challengeni-nega-hech-kim-yecha-olmadi-10-07 @yetimdasturchi

Selom hozirdan o'rgangan yaxshi. AI ishimizni olib qo'ysa shunaqa dehqonchilik bilan shug'ullanaveramizda)

Faqat qishlaqda aerofobiyasi bor odamni tepaga olib chiqib uzum ham tervor deb paqir uzatishsa kerak)

Windowsda .exeni debug qilyapsan, bir qarasang allaqachon qandaydir DLL ichida yuribsan. Linuxda GDB bilan bunaqa adashib ketganim esimda yo‘q. Balki Windows debugging muhiti menga hali ham begonadir. Aslida Linuxda ham .solar ichiga tushib ketish mumkin, faqat GDB odatda source-level debugging bilan ishlashga o‘rgatgan. Albatta, stepi bilan instruction level yursang, manzara unchalik farq qilmaydi. Demak, masala qaysi muhit murakkabroq ekanida emas, qaysi birining murakkabligiga ko‘zing o‘rganib qolganida.

Bugun reverse engineering bo‘yicha o‘z rekordimni yangiladim. Bir dasturni buzib ko‘rishga atigi bir soatcha vaqt ketdi. Tabiatan x86_64 assemblyni uncha yoqtirmayman. ARM va turli mikrokontrollerlarning assemblysi menga ancha qiziqroq tuyuladi. Lekin strukturani tushunsangiz, aslida ularning hech biri katta muammo emas. Mantiqan qaraganda, assembly va boshqa low-level tillar ko‘p high-level tillardan ham sodda. Abstraksiya kam, hamma narsa deyarli ko‘z oldingizda. Muammo ularning qiyinligida emas detallarining cheksizligida. Shuning uchun low-levelni o‘rganish qiyin emas, uni to‘liq o‘rganishga va unda ishlashga shunchaki umr kamlik qiladi ))

Google'ning eng kuchli sun'iy intellekt Gemini Pro obunasining qiymati 18 oyga 380$. Hozirgi aksiya orqali uni 18 oyga atigi 10$ evaziga olish mumkin. (Ishonchli to'lovni obuna muvaffaqiyatli olingandan keyin qilasiz, xohlasangiz.) ‼️ Linklar soni atigi 15 ta qoldi. Obuna sizning rasmiy Google akkauntingizga olinadi. Google AI tarkibida: • Gemini Pro • Video yaratish • Rasm yaratish • Coding • Antigravity • 5 TB bulutli xotira • +20 Imkoniyatlar Olib berish narxi bir martalik 10$. To'lovni obuna muvaffaqiyatli olinganidan keyin qilishingiz mumkin. Kimga kerak bo'lsa @javohircoder ga «Gemini PRO» deb yozing.

Manabuyerda matematikaka oid shunaqa boshqotirma emas bosh og'riq bo'ladigan qiziq narsalarni yana topsangiz bo'ladi: https://t.me/otabekmath

Odatda asabiy bo‘lsam, miyamni qiynab ko‘radigan odatim bor. Bir-biriga umuman o‘xshamagan narsalarni chatishtirib ko‘raman. Albatta, bu qo‘chqor bilan echki bo‘lmaydi hech qachon. Turli algoritmlar, metodlar yoki yondashuvlar bo‘lishi mumkin, xolos. Harna, odam shu bilan chalg‘iydi. Xullas, videodagi dasturni yasaganimga 10 yil bo‘libdi. O‘sha davrda trendda bo‘lgan Object Pascalda qilingan. Lekin undagi metodlarni eslab, qiziq bir narsani eksperiment qilib ko‘rdim. Odatda Rubik kubigini dasturiy yechishda Two-Phase (Kociemba) algoritmi ishlatiladi. Judayam mazoxist bo‘linsa yoki buning tagida nima yotganini chuqurroq tushunishni xohlaganlar uchun Group Theory va CSP ham qo‘l keladi. To‘g‘ri, bular algoritm emas. Biri matematik struktura, ikkinchisi esa masalani cheklovlar orqali ifodalash modeli. Lekin Rubik kubigini tushunishda ikkalasi ham juda qiziq nuqtai nazar beradi. Men esa bularni morfologiya bilan ozgina chatishtirib ko‘rish haqida o‘ylab qoldim. Rubik kubigida barcha mumkin bo‘lgan holatlarni bazaga yozib chiqmaymiz. Boshlang‘ich holat bor, ruxsat etilgan transformatsiyalar bor va kerakli holatga olib boradigan yo‘l hisoblanadi. Morfologiyada ham bunga biroz o‘xshash manzara bor. Masalan: kitob > kitoblar > kitoblarimiz > kitoblarimizni Bularni alohida-alohida tayyor so‘z sifatida saqlash mumkin. Yoki kitobni boshlang‘ich holat deb olib, ko‘plik, egalik va kelishik kabi operatsiyalarni hamda ularning qaysi tartibda ishlashi mumkinligini saqlash mumkin. Shunda masala bazadan kitoblarimizni degan qatorni topishdan, kitob holatidan berilgan grammatik xususiyatlarga olib boradigan to‘g‘ri yo‘lni topishga aylanadi. Teskari yo‘nalishda esa kitoblarimizni > kitob > PL > POSS.1PL > ACC. Ya’ni morfologik analiz ham ma’lum ma’noda state-space search bo‘lib qoladi. CSP esa masalaga boshqa tomondan qaraydi. Unda yechim tayyor variantlar orasidan qidirilmaydi, balki o‘zgaruvchilar, ularning mumkin bo‘lgan qiymatlari va ular orasidagi cheklovlar beriladi. Morfologiyada ham so‘zning turkumi, soni, egaligi, kelishigi yoki boshqa grammatik xususiyatlarini shunday o‘zgaruvchilar sifatida ko‘rish mumkin. Masalan, ot uchun kelishik mavjud bo‘lishi mumkin, fe’l uchun esa zamon va shaxs boshqa qoidalar asosida ishlaydi. Shu cheklovlarning barchasini qanoatlantirgan kombinatsiya to‘g‘ri morfologik holatga aylanadi. Shunda ikki fikr bir joyda uchrashadi. Transformatsiyalar mumkin bo‘lgan holatlar orasida yurish imkonini beradi, CSP esa qanday holat va kombinatsiyalar umuman mumkinligini belgilaydi. Qidiruv esa shu variantlardan kerakli yechimni topadi. Bunga ko‘ra lemma, transformatsiyalar, cheklovlar va qidiruv birgalikda morfologik analiz va generatsiyani hosil qiladi. Xullas, eksperimentning maqsadi yuz minglab generatsiya qilingan so‘z shakllarini bazada tayyor saqlash qanchalik zarurligini tekshirish edi. Ularning qanchasini faqat lemma, transformatsiya qoidalari va cheklovlar orqali qayta tiklash mumkin? Va bundan ham qiziqrog‘i, shu yondashuvda db hajmi qanchaga kichrayadi, qidirish tezligiga qanday ta’sir qiladi va aniqlikdan yutamizmi yoki yo‘qotamizmi? Hozircha gemoroyga uchradik xolos. Rubik kubigi bilan o‘zbek morfologiyasining qarindoshligi yo‘q, albatta. Lekin ba’zida bir sohada ishlaydigan fikrlash usulini boshqa sohaga olib o‘tib ko‘rishning o‘zi qiziq natija beradi yoki yo‘l ochadi. Natija bermasa ham, hech bo‘lmasa asabni buzgan narsadan chalg‘ib, asabni buzadigan boshqa narsa topilib keladi. @yetimdasturchi