Abdulbosit Mirvali o'g'li

Al-Beruniy 973-yilda hozirgi O'zbekistonning Xorazm hududida tug'ilgan musulmon olim edi. U astronomiya, matematika, geografiya, tibbiyot va tarix fanlari bo'yicha 150 ga yaqin asar yozgan. Bugungi kunda ko'pchilik uning nomini eshitmagan. Taxminan 1023-yilda hozirgi Pokiston hududidagi tog'larda joylashgan qal'ada turib, u g'ayrioddiy bir ish qildi. U ma'lum balandlikdagi tepalikka chiqib, ufqning qancha burchak ostida pastga tushishini o'lchadi va oddiy geometriyadan foydalangan holda butun Yerning hajmini (o'lchamini) hisoblab chiqdi. Uning hisob-kitobiga ko'ra, Yerning radiusi taxminan 6339 kilometrni tashkil qildi. Haqiqiy ko'rsatkich esa 6371 kilometrga teng. Bundan ming yil oldin, hech qanday sun'iy yo'ldoshlar va texnikasiz u bor yo'g'i bir foiz xatolik bilan buni bajargan edi. Yevropa yana 500 yil davomida bunday aniqlikka erisha olmadi. Nima uchun musulmon olim osmon va yerni o'lchashga bunchalik ko'p e'tibor qaratdi? Chunki Qur'on mo'minlarni doimo kuzatishga chaqiradi. Unda aytilishicha, osmonlar va yerning yaratilishida tafakkur qiluvchi kishilar uchun alomatlar bor (3:190). Bu tafakkur qilish, mulohaza yuritishdir. Yaratilganlarni diqqat bilan o'rganish — Yaratuvchini chuqurroq tanish yo'lidir. Qolaversa bu olimning, muslumonlar yerning istalgan yerida qiblani topishlari uchun oson tizim yaratish maqsadi ham bo'lgan degan gaplar yuradi. Al-Beruniy uchun ilm-fan hech qachon e'tiqodga raqib bo'lmagan. Bu Alloh yaratgan narsalarga diqqat bilan e'tibor qaratish orqali u amalga oshirgan ibodat turlaridan biri edi. Uning tafakkuri ilohiy ne'mat edi va u buni oyat-alomatlarni o'qishga sarfladi. Qachonki ilm-fan va Islom bir-biriga dushman qilib ko'rsatilsa, 1023-yilda tog' yonbag'ridan turib Yerni o'lchagan insonni eslang. Buni saqlab qo'ying va izlanuvchan qalblar bilan ulashing. 👉🏻 @abdulbasitvakhidov