ИБРАТЛЫ СӨЗЛЕР...

Қосықта шайыр лирикалық қаҳарманның арзыў етип, ынтығып күтип жүрген дийдарын гөззал ҳаял образы менен береди. Оның портрети жоқарыда ескерткенимиздей орта әсирлик Шығыс поэзиясының дәстүрли бояўлары менен сызылады. Мине, усы әжайып образ лирикалық қаҳарманға мөъжиза болып көринеди («Көзиме көрунуб беглер бир жанан...»). Суўфийлик илимге муўапық дийдар көриў пайытында ашық ақыл-ҳуўшын кетирип, адам сыпатында өзлигин жоғалтады. Төмендеги қатарлар суўфийдиң (ашықтың) усы дүньядан көшип, басқа бир руўхий дүньяға өткенин көрсетеди: Ойғанып уйқыўдын көрсем бир жанан, Ақлымны кетирдим көрген шул заман. Әзиз жаным тәндин шықты да кетти. Ашық Зийўар аны көрген заманы, Арақ сайлан етип ақты да кетти.^{156} Демек, ашық өз машығын көрген заматта материаллық дене сыпатында өзин жоғалтқанын, арақ-тер болып ағып кеткенин айтады. Солай етип, Әжинияздың «Бир жанан» қосығы шын ашықтың ең әзиз әрманы болған дийдар көриў дақыйқасын дүнияўий образлар ҳәм түсиниклер менен береди. Бул бәлент руўхий раўажланыўдың шыңына жеткен кәмил инсан (идеал инсан) идеясы менен суўғарылған терең философиялық түсиникти аңлатады. Суўфийлик (тасаўўип) талийматы  сол кәмил инсан дәрежесине ерисиўдиң илимий ҳәм әмелий қуралы болып есапланады. Жуўмақлап айтқанда, Әжинияз шайырдың қарақалпақ поэзиясы тарийхында биринши мәртебе пинҳаны лирика (интим лирика) тәртиплери бойынша қосықлар жазып, оларды жанрлық қубылыс дәрежесине жеткереди. Жоқарыда айтып өткенимиздей шайырдың пинҳаны лирикасында ашықлық темасы сәўлеленеди. Бирақ онда ашық образы дүньяўий турмыс негизинде реалистлик усылда жаратылмайды, ал руўхий дүнья шеңберинде романтикалық усылда жаратылады. Шайыр муҳаббат қосықларында шын ашық образы арқалы қуда ҳәм кәмил инсан, паний дүнья ҳәм бақий дүнья, руўхый дүнья ҳәм материаллық дүнья усаған терең философиялық мәселелерди көтереди. Әжинияздың ашықлық қосықларында жаны таза, руўхы жоқары, сап ҳүжданлы кәмил инсан образы көринеди. Әжинияз ХIХ әсир қарақалпақ поэзиясын жаңа жанрлық мәнис-пинҳаны (ямаса интим) лирика менен, сондай-ақ жаңа образлар ашық ҳәм машық образлары менен байытты. Филология илимлери докторы, профессор Қурбанбай Жаримбетов https://t.me/ibratli_sozler

Ал, Зийўар шайыр «Бир жанан» ҳәм басқа да бир қатар ашықлық қосықларын шығыс романтикасы усылында, суўфийлик илиминиң тийкарғы бағдарларын, суўфийлик поэзияның көркемлик дәстүрлерин басшылыққа алған ҳалда жазған. Қосықта дүньяўий жисманий ышқы емес, ал иләҳий (хақ), мистикалық ышқы талқыланады. Онда хақ дийдарына ынтық болған бендениң таза ышқысын жырлаў арқалы мусылманның қудаға болған  қатнасы бериледи. Суўфийдиң (ашықтың) ярға ынтық болып, ақшамлары дийдар (хақтың) күтип жатыў мотивин турмыстағы, дүньяўий образлар ҳәм түсиниклер менен бериў дәстүри  шығыс поэзиясында бурыннан бар. Бир мысал: Түн оқшам келдию келмас менинг шами шабистаним, Бу андуҳ ўтидан ҳар дам куяр парванадек жоним.^{153} Алишер Наўайының жоқарыда келтирилген матла бәйти менен басланатуғын ашықлық ғәзелинде лирикалық қаҳарман түн ортада яр күтип, яғный дийдар күтип жатады (текстте «шами шабистаним]»), оның дәртинен әзиз жаны азап шегеди. Бирақ яр дийдарын көриўге несип етсе, лирикалық қаҳарман өз жанынан кешиўге таяр («Ғамим йук буйла юз жондин, етиб гар келса жонаним»). Ақшамлары ашықтың дийдарын күтип жатыў аўҳалы суўфий шайырлардың лирикасындағы дәстүрли мотивлерден. Әжинияз суўфийлик поэзияның баслы мотивлерин терең өзине сиңирген, оларды өз шығармаларында қолланған. Талқыйын етилип отырған «Бир жанан» қосығында Әжинияз усы дийдар күтиў ҳәм дийдар көриў (мөъжиза көриў моменти) мотивлерин усталық пенен пайдаланған. Суўфийлик тәлиймат бойынша ҳақ дийдарына ерисиўдиң узақ ҳәм машақатлы жоллары, ҳәр қыйлы басқышлары (мақамлары) бар. Ҳаққа ашық болып, оның жолына басын тиккен суўфий бул мақамларды табанлы түрде, избе-из ийелеп барады. Суўфийлик поэзияда ашықлықтың түрли мақамларын (басқышларын) көркем сөз бенен жеткерип бериў үрдис болған. Әсиресе, суўфийлик илиминиң ҳал мақамын (илми ҳал) сөз бенен жеткериў күтә қыйын болған. Бул мақамда ашық (мистик) өзи өмир бойы излеп жүрген ҳақ дийдарын көриў бахтына минәсип болыўы мүмкин. Оны ашық ақыл-ҳуўыш пенен, көз бенен емес, ал кеўил менен, жүрек пенен сезэеди. Ҳал моменти соншелли қысқа, Е.Бертельстиң айтыўы бойынша ол ҳеш бир ўақыт бирлигине жайғаспайды.  ["вневременно»)^{154}. Ҳал моментинде суўфий (ашық) өзлигин жоғалтып, руўхый сезимлердиң ең бийик шыңына жетеди. Яғный материаллық дене сыпатында өзлигин жоғалтып, руўхий дүнья шегерасына өтеди. Әжинияздың «Ашық Зийўар аны көрген заманы, Арақ сайлан етиб ақты да кетти» деген қатарлары ашықтың өзлигин жоғалтып ҳал моментине өткенине ишарат болып есапланды. Биз дүньяўий образлар шеңберинде түсинип келген «Бир жанан» қосығында Әжинияз жоқарыда айтылған ҳал моментин бериўге талапланған. Қосық орта әсирлик әдебияттан кең тарқалған мөъжиза (виденье) усылында жазылған. Бул усылда орта әсирлик Шығыс ҳәм Батыс шайырлары көп шығармалар дөреткен. Мысалы, Ахмад Яссаўийдиң бир қатар ҳикметлери буған дәлил бола алады: Ун саккизда чилтан бирла шароб ичдим, Зикрин айтиб ҳозир туриб кўксим тешдим, Рўза қилди жаннат кезиб, ҳурлар кучдим, Ҳак Мустафо жамалларин кўрдим мано.^{155} Бул жерде лирикалық қаҳарман мөъжиза көриў кәрамат көриў арқалы көзге көринбейтуғын шилтенлер ғайып еренлер менен ҳәмсуҳбат болады, жәннетке түсип, хўр қызларды  қушады, әллеқашан дүньядан өтип кеткен пайғамбардың (Мустафа) мубәрек жамалын көреди. Ал, Батыс Европа әдебиятында мөъжиза усылында жазылған шығармалардың үлгиси ретинде орта әсирлик Италия шайыры Данте Алигьеридиң «Иләҳий комедия» («Божественная комедия») шығармасын көрсетиўге болады. Онда автор мөъжиза көриў арқалы ол дүньяға түсип, жәннет менен дозақты толық аралап шығады, оларды толық сүўретлеп береди. Әжинияз дүнья әдебиятындағы усы мөъжиза мотивин «Бир жанан» қосығы арқалы биринши мәртебе қарақалпақ әдебиятына алып кирди. Ол мөъжизаның мүмкиншиликлерин пайдаланып, ашықтың (лирикалық қаҳарманның) [дийдар көриў дақыйқасын (моментин) дүньяўий образлар шеңберинде тымсалый (аллегориялық) сүўретлеў усылы минен берген.

Ҳәр сөзиңде мың наз етип өлтирмә, Ғусса билән йүрәкимни толтурмә, Ақыл болсаң, рақиблара билдирмә, Хабарын бер перийзадым йол болсын. Мен сени сәўмишәм елдин ягана, Адыңны қылмадым йуртка әшкара, Қойдың мени ада болмас хижрана, Хабарын бер, перийзадым йол болсын. [150] Бул бәнтлерде суўпылық поэзияның терминлери, шәртли жумбақлары бар. Мысалы, «рақиб» термини ислетиледи. [Суў]фийлик терминологияда «рақиб» сап руўхий ышқыға, ҳақ ышқысына кесент келтиретуғын, ашықты өз жолынан шығаратуғын шуғыл, шайтан, әзазүл ямаса нәпси бәлеси мәнисинде түсиниледи. Демек, «рақиблер» руўхий тазаланыў, пәклениў жолына кесе туратуғын шайтаный ислер, (бузықлық, нәпсиқаўлық ҳәм т.б. пәс қулықлар). Олардан сақланыў керек, оларды жеңиў керек. Келтирилген мысалдың екинши бәнтиниң дәслепки еки қатары суўфийлик поэзияның «сыр» қупыя шәрти бойынша қурылған. Бул шәрт бойынша ашық өз ышқысын жүрегинде қупыя сақлаўы лазым. Бул ышқы шын ашық болған бендениң қудаға қатнасын билдиретуғын рәмзий (символикалық) белги. Сонлықтан Ахмад Яссаўийдиң «Зикрин тамам қилиб өттим девонага, Ҳақдин ўзга ҳеч сўзламай бегонага», Мәширептиң «Юракнинг дардини ҳар дўсту душмандин ниҳон туттим» (Ышқымды дос-душпаннан сыр туттым – К.Ж.) ямаса Наўайының «Дардини баски ниҳон туттим — ўларман пинҳон» (Егер дәртимди - демек ышқымды — сыр тутқан болсам, сырымды ашпастан өлермен- Қ.Ж.) , сондай-ақ Зийўар шайырдың «Мен сәни сәўмишәм елдин ягана, Адыңны қылмадым йуртка әшкара» дегениниң мәниси суўфийлик илиминиң сыр мақамына барып тиреледи. Зийўар шайырдың ышқы-муҳаббат темасына арналған шығармаларының ишинде «Бир жанан» қосығы айрықша көркемлик ҳәм эмоционаллық күшке ийе. Лириканың сюжетлик мазмуны төмендегише: ашық (лирикалық қаҳарман) түн ортада уйқыда жатырғанында намәлим бир гөззал оны әдеп-икрам менен оятып, көз алдында жилўа-наз етип турады («Көзиме көрунуб беглер бир жанан, мың жилўа наз әйлеп бақты да кетти»). Бирақ бул жанан лирикалық қаҳарманға бир көринеди де, шийрин-шекер сөзлер айтып, сол заматта ғайып болады. ("Заман егленмейин шықты да кетти»). Лирикалық қаҳарман жананды көргенде ақыл-есин жоғалтып («Ақлымны кетирдим көрген шул заман»), отқа түседи, жүрек-баўыры езилип, жанынан үмитин үзеди. Буннан соң шайыр шығыс поэзиясының рәңбәрән бояўлары менен сол намәлим гөззалдың портретин сызады: ол Ләйли, Зухра, Сәнем янлы әпсанаўий гөззалларға усаған, кирпиги оқ, қаслары кәман (жайдай ийилген), зулпы қара, тили шийрин, тислери сәдеп (мерўерт), қәўмети туўбы ағашына (бейиште өсетуғын, мәңги жасыл, сулыў әпсанаўий дараққа) мегзес, үстине атлас қамқа кийген, басында түрме, әлинде руўмал ҳәм т.б. Лирикалық қаҳарман бул әжайып жананды көргенде тер болып ағып кетеди («Ашық Зийўар аны көрген мәҳәли, Арақ сайлан етиб ақты да кетти»). Қосық усының менен жуўмақланады. Әжинияздың көпшилик шығармаларының мәнисин бурынғы қәлиплескен дәстүр бойынша биз әдебиятшылар хатқа түскен ҳалында, дүньяўий образлар ҳәм дүньяўий түсиниклер шеңберинде талқыйын етип келдик. Буны жоқарыда айтқан едик. Соның ишинде «Бир жанан» қосығы да сол уранда талқыланады. Гейпара әдебиятшылар түн ортада уйықлап жатырған жигитти қыздың оятқаны қолайсыз деп түсинеди. [151] Ал, екиншилери бул жағдайды басқаша түсиндиреди: «Революцияға шекемги дәўирде қарақалпақ байлары, молла-ийшанлары ҳәм әмелдарлары бой жеткен қызлар менен улларына бөлек отаў тигип берген ҳәм олар усы үйде жасап, қызлар жигитлерди, жигитлер қызларды қонақ ретинде қабыллаған ҳәм усындай усыл менен өзлериниң өмирлик жолдасын таңлаған». Қосық текстин хатқа түскен ҳалында жөнекей түсинсек, еки әдебиятшының да талқылаўы турмыс шынлығынан узақ емес. Түн ортада қыздың жигитти уйқыдан оятыўы да әдептен емес, соның менен бирге бардамлы хожалықлар қызлар менен улларына бөлек отаў тигип беретуғыны да, оларда қатар-қурбылардың қатнасы менен отырыспалар, зыяпатлар берилетуғыны да турмыслық фактлер. Бирақ бул жерде изертлеўшилер ашықты ҳәм оның машығын (текстте «жанан») дүньяўий, күнделикли турмыстан излейди.

Аталған еки шайыр да суўпылық тәлийматты поэзияға сиңирген, олар өз шығармаларында ҳақ (куда) ышқысына муптала болған, оның нәмәлим, дийдарына ынтық болған, яр жамалын көрермен деп тынымсыз изленген, азап-ақыретлер көрген хас мусылманның образын береди. Тасаўўип илими бойынша қуда дийдары нәмәлим, оны сыпатлап болмайды, ол әтираптағы тәбиятқа, қубылысларға мужассамланған (қосылып, қарысып кеткен, эманацияланған) болады. Сонлықтан суўфий шайырлар ҳақ (куда) түсинигин гөззал қыз, мәс қылатуғын нәшели ишимликлердиң (мәй, шарап, көкнар) образлары арқалы сүўретлеген. Ҳақ дийдарына ерисиў ушын ашық мудамы излениўде болған. Соның ушын шайырлар ашықты отқа умтылған пәрўанаға (гүбелекке), әсел (пал) излеген ҳәрреге, шөлде суў қыдырған жайранға ҳәм т.б. мегзетип сүўретлеген. Жоқарыдағы мысалда да лирикалық қаҳарман өз машығын ел-жер қоймай гезип, излеп жүрген саяқ (саяхатшы) образында көринеди. Зийўар шайыр дөреткен ышқы-муҳаббат қосықлары тийкарынан романтикалық метод пенен жазылған. Оларда яр образы реал турмыстан күтә узақ, бәлки әжелли бенделер арасынан оны табыў қыйын. Келмес ондай дилбар якты-жәҳәнға, Хүснини мегзеттим хўўри-ғулмана, Дишлари масаллик ҳәнжи-маржана, Бу заманда йокдур шундай дилбарий. [145] Демек, лирикалық қаҳарман көңил қойған дилбар жәннеттеги хүрге мегзес, ондай дилбар пәний жаҳанда ҳәм бул заманда жоқ. Демек, ол дилбар дүньяўий емес, яғный жисманий емес. Тассаўўип илими бойынша ашық болған бенде өз машығының (куданың, ҳақтың) дийдарын бир көриўди, оның менен қосылып кетиўди (эманацияланыўды) өмир бойы әрман етеди, бул жолда жанын пидә етиўге таяр: Ҳәр ким айтур аңа ҳәмдам болсам деп, Йолында жанымды қурбан қылсам деп, Мубарек жамалын (ҳақтың-К.Ж.) және көрсем деп, Тақатым қалмады көргеннен бери. [146] Бул жерде шайыр романтикалық пәрий ҳәм оған ашық болған лирикалық қаҳарман образлары арқалы ҳақ дийдарына ынтық болған ҳәм оған ерисиў ушын ийман табыў ушын  азап-ақыретлерге, руўхий дағдарысларға гириптар болған суўпы образын астарлап береди. Тынбас кеше-күндиз көзим гиряны, Болыпман мен аның бағры биряны, Жисмимди өртеди дағы, хижраны, Көзде яшым төкип кетти шул пәрий. [147] Ашық күни-түни көз жасын тынбай төгеди, оның жүрегин, баўырын, барлық денесин ҳижран азабы өртейди. Деген менен ашық яр азабының бәрине қайыл, себеби сол намәлим  пәрийди ол ессиз сүйеди: Мен аның ышқында болдым хоры-зар, Ақлы-ҳуўшым алып кетти шул пәрий. [148] Яр ышқысында мийнет ҳәм азап шегиў, азып-тозыў, хорлық,  қыйынышылық пенен зорлықтың не бир түрлерине көнип, оларға шүкирлик етиў суўфийлик тәлиматтың әмелий талапларының бири. Соның ушын да уллы суўфий шайыр ҳәм шайық Хожа Ахмад Яссаўий ышқы-муҳаббат жолын таңлаған мусылманға  былайынша ўәсият етеди: Ышқы бағын мийнет тартып көгертпесең, Хорлық көрип, сум нәпсиңди өлтирмесең, Аллаҳ десип, ишке нурды толтырмасаң Уаллаҳ-биллаҳ сенде ышқының нышаны жоқ. Суўфийлик поэзияда ярдың ўаспын дүньяўий образлар, затлар, атамалар менен бериў дәстүрли жоллардан. «Йолын» қосығында шайыр перийзат образын жасағанда жергиликли қарақалпақ оқыўшысының талғамын есапқа алады. Бул қосықтағы гөззал қыз қасларына сүрме шеккен, зерли руўмал тартып, басына жыға шанышқан, үстине пашшайы бәшпент кийген, қулағында алтын сырғасы мөлдиреген, түрме белбеўли, ақ сийнесинде тилла ҳәйкеллер дизилискен, узын көштиң басында сәмен жорғаны сүрип баратырған, ҳалында рәңбәрән, түсиникли бояўлар менен сүўретленеди. Дизимге алынған деталлардың барлығы дерлик жергиликли әхмийетке ийе затлар, яғный қарақалпақ қызларына тийисли миллий кийимлер ҳәм безениў затлары. Усы белгилерге қарап, бул шығарма ышқының дүньяўий түрин, яғный жисманий ышқыны жырлайды деген жуўмаққа келиў мүмкин. Бирақ жоқарыда ескерткенимиздей суўфийлик поэзияны туўры мәнисинде түсиниў дурыс жуўмақлар бере бермейди. Қосықтың кейинги бентлери шығарманың дүньяўий ышқыға емес, ал руўхий, мистикалық ышқы мәселесине арналғанын көрсетеди.

саяхатшы болған деген мәнисте түсиндиреди. [141] Олай болса, Зийўар шайырдың «Шықты жан" ҳәм оннан басқа да яр саўдасы менен байланыслы болған бираз шығармаларын қыз излеў яки тири ғайып болып кеткен қалыңлығын излеў мотиви тийкарында емес, ал пүткиллей басқаша талқыйын етиў керек. Оларды улыўма Орта әсирлик мусылман әдебияты руўхы, оның идеялық жанрлық өзгешеликлери, дәстүрлери тийкарында талқыйын етиў талап етиледи. Әжинияз усы мусылман әдебиятының суўпылық талийматының идеялық, көркемлик сырларын оның көп санлы әдебий философиялық терминлерин терең ийелеген шайыр. Әжинияз өзиниң көп ғана қосықларын, соның ишинде "Шықты жан" қосығын суўпылық әдебияттың тәртиплери бойынша жазған. Суўфийлик поэзияның кең тарқалған қәсийетлериниң бири мынадан ибарат: шығарманың сырт көринисине, сюжетлик желисине қарап әпиўайы логика (жөн түсиник) пенен талқыйын ете бериўге болмайды, ол көбинесе натуўры жуўмақлар бериўи мүмкин. Себеби, орта әсирлик талантлы шайырлар өз қосықларын, соның ишинде ашықлық темасындағы ғәззеллерин тымсалый (аллегориялық) ҳәм рәмзий (символикалық) усыллар, образлар менен жазған. «Егер де усы образларды туўры мәнисинде түсинетуғын болсақ, онда бизге шайырдың ой-пикириниң сайызлығы ... деп мойынлаўға туўра келеди. Бирақ суўфийлик поэзиясында жағдай басқаша. Онда образ бийғәрез, өз алдына бир бөлек мәниске ийе болмайды. Суўфийлик поэзиясында образ шығарманың шын философиялық мәнисин жасырып туратуғын нықап болып хызмет етеди».[142] Жоқарыда аталған «Шықты жан» муҳаммесиндеги лирикалық қаҳарманның «махбубасы» шайырдың үйленбекши болып излеп жүрген қызы емес, ал тымсалый образ. Суўфийлик поэзияның сырларына қанық шайыр көпшилик жағдайларда «гөззал жанан», «махбуба», «хүр қызы», «пәрий» образлары арқалы лирикалық қаҳарман талап етип излеп жүрген «ҳақ» (қудай) түсинигин береди. Лирикалық қаҳарман оны өмир бойы излейди. Ҳәқыйқый ярын, махбубасын (ҳақты) ел қоймай, жер қоймай излеп зары-гирян болған шын ашық образы Әжинияз үлги алған орта әсирлик араб, парсы-тәжик, түркий әдебиятларында оғада көп ушырасады. Мысал келтирсек, бул пикир еледе  айқынласады: Тәкийе әйлеп ол халықыў әламды мен еттим сапар, Тапмадым махбубымды гезип жаханды ҳеш хабар, Шарқ урып гезип жаханды, жутыўбан қаныў-зәхәр, Көзиме уйқы алмайын, зар ағлабан шамыў-сәхәр. «Шықты жан» мухаммесин Әжинияз өзиниң досты болған Молла Еримге қазақ даласында жүрип хат (нама) ретинде жазған. («Молла Ерим, сен оқығыл ашыққы Зийўар дәптерин», ... Көп сәлам мендин бирадар, ашнайыў дуў жахан»). Демек, оның оқыўшысы тасаўўыф илимин билетуғын улама адам.  Сонлықтан Әжинияз лирикалық қаҳарманның басындағы ашықлық саўдасын тасаўўип илиминиң түсиниклери менен баянлайды. Мухамместе лирикалық қаҳарман қудаға тәўекел етип яр жолында, яғный кәмил инсан болып, ҳақ дийдарна мүнәсип болыў жолында сапар шеккенин, бирақ жәҳәнди гезип, қан, зәҳәр жутса да, түнлерде уйықламай, жылап қудаға ибадат қылып өткерсе де («Көзиме уйқы алмайын, зар ағлабан шамыў-сәхәр») махбубасын — сүйиклисин таба алмай жүргенин («Тапмадым махбубымды гезип жаханды ҳеш хабар»), яғный дийдар (куда дийдарын) көриў еле несип болмай жүргенин айтып, муңын шағады, налыш етеди. Лирикалық қаҳарманның усындай руўхий жағдайларын суфий шайыр Мәшрептиң бир қатар шығармаларында көриўге болады. Излаб юрурман Шаму Ираки, Тапмадим асло ярнинг сураки, Куйдирди дустлар онинг фираки, Кўрдим юзингни алҳамдилиллаҳ, Учради ҳар ким, сени сурадим, Куча-бекуча сени карадим, Кечаю кундиз сени тиладим, Кўрдим юзингни алҳамдилиллаҳ. Көринип турғанындай Әжинияздың мухаммеси менен Мәшрептиң мураббасы өзлериниң темасы ҳәм сюжетлик мазмуны бойынша бир-бирине күтә жақын. Еки шығарманың да темасы — яр ышқысы, садық муҳаббат, ал идеялық мазмуны бирден көзге тасланбайды, ол бираз жасырынып жатады. Бул жерде Мәширеп ҳәм Әжинияз орта әсирлик Шығыс әдебиятының ҳәм көркемлик, ҳәм идеялық дәстүрлерине сүйенип жазған. Орта әсирлик поэзияда образларды, идеяларды тымсаллап, астарлы мәнисте бериў үрдис болғанлығы жоқарыда айтылды.

ишинде Шымбай аймағындағы Қарақум ийшан, Айымбет ийшан, Халқабадтағы Кум өзек ийшан (Ийшан кала), Қоңыраттағы Асаматдин ийшан медреселери талап-илим моллалары, камил пийирлер дәрежесине ерискен муршийдлер (ийшанлары), хақ жолына басын тиккен мурийдлери (суўпылары) менен данқы шыққан диний ҳәм билим орайлары болды. Зийуар шайырдың: Беглер тарип етсем қалпақ журтыны, Хуп әжеп тамаша еллери бардур. Ариф болып ҳақ йолына еришкен, Муршиду мукаммал пийрлери бардур.¹³⁸. деп мақтаныш пенен жазылған қатарлары асыра силтеушилик емес, ал қарақалпақлар арасында илим-билимниң абырайын, оның дәрежесин анық көрсетеди. Әжинияз дәретиўшилигинде ислам дини ақыйдаларына, шариат тәртиплерине сүйенгени, ислам философиясын методологиялық тийкар етип алғаны даусыз. Соның ишинде тасаўўиа (суўфийлик) илимниң баслы идеяларын өзиниң шығармаларына арқаў етип алғаны анық. Ол өз шығармаларында шариат тәртиплерин, мусылманшылықтың парызларын, улыўма инсаныйлық, ҳүждан, ар-намыс, руўхый пәклик мәселелерине тығыз байланыстырып сәўлелендиреди. Бул оның философиялық-дидактикалық қосықларында кең сәўлеленген. Соның менен бирге Әжинияз өз лирикасында пәк ҳүжданлы, ийманға бай кәмил инсан идеясын баслы орынға қояды. Кәмил инсан дәрежесине тек ғана садық муҳаббат жолы менен ерисиў мүмкин, яғный пәкликке, ҳадаллыққа, садықлыққа, руўхый байлыққа умтылыў ғана адамды жетилистиреди, руўхый мәнзилге (ҳақ дийдарына) жақынластырады. Бирақ, бул жолдың өз алдына азаплары, қыйыншылықлары бар. Ҳақ жолын таңлаған инсан өмир бойы ашық болып өтиўи керек. Шын ашықлық, садық муҳаббат адамның кеўлин тазартады, ҳәр қыйлы пәс қылықлар менен қәсийетлерден қутқарады, руўхын көтерип, күшли, шыдамлы етеди, Аллатаалаға бейим етеди. Демек, ашықлық — адамның руўхый раўажланыўының бир жолы. Мине, усы идеяларды бериў ушын Әжинияз ышқы муҳаббат темасын таңлап алады, оны пухта ҳәм терең ийелеп, өз алдына әдебий жанр дәрежесине жеткереди, пүтин бир концепцияға айландырады. Зийўар шайырдың «Әй нәзелимлер», «Гөззаллар», «Бир жанан», «Бир пәрий», «Сәўдигим» қосықлары ХIХ әсирдеги қарақалпақ поэзиясында пинҳаны лириканың (интим лириканың) әжайып үлгилери болып есапланады. Пинҳаны лириканың тәртиплери дүнья әдебияты бойынша бирдей. Онда лирикалық қаҳарманның жүрек төринде жатырған нәзик сезимлери көринеди, ол өз жүреги менен өзи сөйлеседи, өзиниң руўхый кеширмелерин, дәртлерин, ҳалатларын баян етеди. Соның ушын да дүнья шайырлары ышқы-муҳаббат сезимлерин жырлағанда пинҳаны (интим) лирикаға жүгинеди, оның жанрлық мүмкиншиликлерин иске салады. Әжинияз жоқарыда аталған қосықларында ашықлық саўдасы жырланады, яр дәртине муптала болған, яр жолына қәдем қойған инсанның лириканың образы жаратылады, ярға ынтық болған ашық жүрегиндеги дәртли сезимлер жоқары көркемлик пенен бериледи ҳәм оқыўшы жүрегин жаўлап алады. Бирақ Әжинияздың ашықлық лирикасын тек дүньяўий образлар  шегерасында талқыцын етиў жеткиликсиз екени жоқарыда айтылды. Ҳәзирги заман  әдебий талғамы менен тәрбияланған бизлер Әжинияздың мухаббат лирикасын тек хатқа түскен ҳалында түсинип келдик. Бизлер оның қосықларындағы айырым жәрдемши сюжетлерге сүйенип ҳәм лирикалық қаҳарманның яр жолына бас қойған жағдайына қарап шайыр растан да бир сулыў қызға ессиз ашық болған, оны узақ жыллар излеген, барған жерлеринде сорастырып жүрген деп түсинип келдик. «Шықты жан» редифли мухаммесинде (беслигинде) сүйиклисин излеп дүньяны гезген лирикалық қаҳарманның образы көринеди. Усындай шығармаларға қарап Әжинияз алатуғын қызын жойытып, оны қазақ, орыс, ноғай (татар), естек (башқурт) еллери арасына барып та излеген деген натуўры пикир қәлиплескен. [139] Қарақалпақ әдебияттаныў илиминиң сағасында турған көрнекли алым Н. Дәўқараев Әжинияздың жат еллерге барып қыз излегени туўралы үзил-кесил пикир айтпайды, ол шайырдың «Шықты жан» қосығын қыз  излеў менен байланыстырмайды. Аталған қосықты Н.Дәўқараев шайыр Әжинияз көп ел-халықты аралаған, көп жерлерди көрген,

Оған ерискен суўфий руўхый раўажланыўдың жоқарғы шыңына ериседи. Ол бенде сыпатында өз раўажланыўын жуўмақлап, руўхый кәмалатқа жетиседи. Ҳақыйқат басқышында бенде (суўфий) өзлигин жоғалтып, ҳаққа (кудаға) қосылып кетеди, Оның дийдарына минәсип болады. Бул — суўфийлардың (ашықлардың) әрманының ең жоқарғы шыңы. Суўпылықтың баслы шәртлериниң бири - бул жоқарыда айтқанымыздай ҳақ дийдарына ерисиў, оған ессиз ашық болыў, ҳақ дийдарын көрермен бе деп үмит пенен жасаў, оны ҳәмме жерде излеп жүриў, суўфий шайыр Хожа Ахмет Яссаўий ҳикметлериндеги: Биҳамдуллаҳ, дийдар излеп ада болдым, Бириў барым, дийдарыңды көрерменбе. (68-б). ямаса Мәширептиң: Көрсет жүзиңди, өлермен, менде тақат қалмады, Меҳрибаным қайдасаң, жанда рәҳәт қалмады.¹³² - деп басланатуғын мухаммесиниң аҳыў-зары ҳақ дийдарына ашық болған суўпының руўхый ҳалатларын усталық пенен береди. Тасаўўип тәлийматы ышқы-муҳаббатты бир неше түрлерге бөледи, бирақ оның еки түри ҳаққындағы түсиник кеңирек тарқалған. Олардың бириншиси — дүньяўий ышқы ямаса жисманий (жынысый) ышқы. Бул бәрше әжелли бенделерге тән болған, ҳаял менен еркек арасындағы жынысый сезимлерге тийкарланған «аўам» ышқы. (Аўам — ҳәмме, көпшилик). Екиншиси — ҳақ ышқысы. Бул нағыз руўхый муҳаббат. Бул ышқыға сазыўар болған мусылман өзиниң жүрек муҳаббатын Аллатаалаға бағышлайды, оған шын ашық болады. Ҳақ ышқысына бас қойған бенде бул өткинши дүньяның қызығынан безеди, себеби ол — жалғаншы, пәний. Ол ышқы жолында азап-ақыретлерге, жәбир-жапаларға гириптар болса да, оларға көнеди, яр жолына, яғный қуда жолына өз өмирин бағыш етеди. Зийўар шайырдың «Яр деп өмирим ада болды» деген сөзлериниң мәниси де усында. Суўфийлик жолын тутқан көп ғана ашықлар ҳақ ышқысында күйип жанған. Шайых Нажимаддин Кубра (1145 — 1221), Шибли-ашық (Абу Бакр аш-Шибли - 861 — 945), Хожа Ахмад Яссаўий (1105 — 1166), Ҳәким Ата (Сулайман Бақырғаний, ХIІ әсир), Суўпы Аллаяр (ХVІІ әсир), Дийўанайы Мәшреп (Бабарахим Машраб - 1657 — 1711) ҳәм т.б. ҳақ дийдарына ашық болып өткен, өмирлерин ҳақ ышқысына бағыш еткен уллы шайықлар. Суўпылық тәлийматты өзине сиңирген көп ғана парсы-тәжики ҳәм туркий шайырлар ҳақ ышқысын өмир бойы жырлап өткен. Олардан бир қатары (Ахмед Яссаўий, Сулайман Бақырғаний, Суўпы Аллаяр) ҳақ ышқысын туўра мәнисте, яғный тиккелей қуданың өз аты менен жырлады. Мысалы. Ашықлардың жети көкке жетер ахы, Алла десе жоқ болады ҳәр гүнаҳы. Ашықларды көп күйдирген ҳақ дийдары, Соның ушын тынбай жылап, етер зары. Ал екиншилери болса қуда ышқысын дүньяўий түсиниклер ҳәм образлар арқалы тымсаллап берди. Жамий, Наўайы, Мәшреп ҳәм т.б. шайырлар қуда ышқысын ҳаялға болған дүньяўий ышқы түринде астарлап береди. Аллатаалаға болған ышқы-муҳаббатты тымсаллый  ҳәм рәмзий образлар менен түрлендирип бериў орта  әсирлик араб, парсы-тәжик, түркий (ески қарақалпақша) поэзиясында кең тарқалған әдебий дәстүр болған. Аллатаалаға болған ышқы-муҳаббатты тымсалый ҳәм рамзий образлар менен түрлендирип бериў орта әсирлик араб, парсы-тәжик, түркий (ески өзбек) поэзиясында кең тарқалған әдебий дәстүр болған. Шайырлар гөззал ҳаял сүўретине табынып, сол арқылы кудаға болған муҳаббатын, яр сағынышы арқылы Аллатаалаға болған шексиз ықласын билдире берген. Мысалы: Қашан көрермен ярым жүзини, Қәлем қасыни, шахло көзини.¹³⁴ Бул жерде суфий шайыр Мәшреп яр сағынышын жырлаў арқалы ҳаққа болған шексиз ықласын билдиреди. Суўпылық поэзиясындағы бул әдебий құбылыс алымлар тәрепинен ҳәр қыйлы жыллары кашшан-ақ айтылған еди.¹³⁵ Исламның суўпылық талийматы XIX әсирдеги қарақалпақлар арасында да кең тарқалған илим болды. Бухара, Хийуа, Иран, Жақын Шығыс медреселеринде оқып, терең билим алып қайтқан қарақалпақ оқымыслылары мусулман илимине тийкарланған өзлериниң мектеплерин, медреселерин, суўфийлик жәмийетлерин дузди. XIX әсирде ҳәзирги Қарақалпақстан аймағында итибарлы 15 медресе ислеп турган.¹³⁶ Ал қарақалпақлардың билимлендириў тарийхы менен шуғылланып жүрген тарийхшылардың архивлик хужжетлерге сүйенип келтирген мағлыўматларында 1895-жылға Туркстан губерниясының Әмиүдәрья бөиіминде (демек, Әмиўдәрья жағалығында) 60 қа жақын медреселер ислеп турғаны айтылады.¹³⁷ Олардың

#Илимий_жаңалық 📜 АШЫҚЛЫҚ (МУҲАББАТ) ЛИРИКАСЫ Лириканың жанрлық талапларына толық жуўап беретуғын муҳаббат қосықлары дәслепки мәртебе тек XIX әсир қарақалпақ поэзиясында, анығырақ айтсақ Әжинияз дөретиўшилигинде көринеди, олар өз алдына жанр болып қәлиплеседи ҳәм пүтин бир философиялық концепция дәрежесине көтериледи. Бирақ Әжинияздың көпшилик ашықлық қосықларында дүньяўий (жигит пенен қыз арасындағы) муҳаббат емес, иләхий муҳаббат (хақ ышқысы) жырланады. Бул мусылман еллеринде кең тарқалған суфийлик тәлимат пенен тығыз байланыслы. Биз Зийўар шайырдың муҳаббат қосықларын суўфийлик илими ҳәм суўфийлик поэзияның идеялық мазмуны, көркемлик нызамлары тийкарында қарасақ ғана  көп нәрселер аян болады, әжайып бир дүнья ашылады. Шығыс әдебиятының үлкен билимданы ҳәм изертлеўшиси Е.Бертельс мусылман шайырларының тасаўўип илимине қатнасы туўралы төмендегише пикир айтады: «Суўфийлик әдебиятты үйренбей турып, орта әсирлик мусылман Шығысының мәдений турмысын дурыс түсиниў мүмкин емес». Оның классиклери көп ғана Шығыс халықлары әдебиятына тап ХХ әсирдиң басларына шекем тәсир етип келди. Бул жағдай суўфийлик әдебиятқа үлкен итибар менен қараўды талап етеди, қала берсе мусылман Шығысының  авторларынан бирең-сараны болмаса, қалғанларының ҳәммеси суўпылық пенен байланыслы, демек суфизм әдебиятын билмей турып, оларды түсиниў мүмкин емес". 1.(Бертельс Е. Э. Суфизм и суфийская литература. Москва, "Наука". 1965. с. 54. Бул пикир Әжинияз шайырға да толығы менен тийисли, себеби Әжинияз - мусылман Шығысы шайырларының ири ўәкиллериниң бири. Суўфийлик яки тасаўўип поэзиясы, оның идеялық, көркемлик өзгешеликлери ҳәм улыўма суўпылық илими ҳақында бираз белгили алымлар изертлеў жумысларын жазған, олар илим жәмәетшилигине кеңнен мәлим. Сондай-ақ қарақалпақ алымларының ишинде де бул мәселени өз мийнетлеринде азы-кем қысқаша қозғап өткенлери бар, суўфийликтиң Хорезм, Қарақалпақстандағы таралыўын, өз ўәкиллери ҳаққында қысқаша сөз етеди.¹³⁰ Сонлықтан, суўфийлик илими туўралы кең сөз етип отырмастан, оның баслы белгилерин сыпатлап өтемиз. Суўфийлик тәлиматы ислам дининиң ишиндеги үлкен бир ағым болып есапланады. Оның ортаға қойған баслы мәселеси — адам ҳәм оның Аллатаалаға мүнәсибети. Суўфийлик жолға түскенлердиң бас мақсети — руўхый ҳәм жисманий тазаланыў, пәклениў арқалы, руўх пенен дененниң бир бирине сәйкеслендириў арқалы кәмил инсан дәрежесине көтерилиў ҳәм ең соңында егер несип болса, Аллатааланың (хақтың) дийдарын көрмекке минәсип болмак. Оның ушын Ҳақ дийдарына шын ашық болмақ керек. Алла талаға муҳаббат суфийди ҳәр қыйлы гүнә, кемшиликлерден, нәпси менменлик ҳәм т.б. жаман қәсийетлерден қутқарады. Суўфилик жолына түсип, ашық болған бенде мәнзилге жетиў ушын төрт басқышты басып өтеди. Биринши басқыш шариат деп аталады. Бул басқышта  суўфийлар ҳадал менен ҳарамды, жақсылық пенен жаманлықты, мийрим-шәпәәт ҳәм зулымлықты айырады, бир сөз бенен айтқанда шариат нызамларына бойсынады, тақыўа мусылман болады. Екинши басқыш — тарийқат. Буған өтиў ушын шариат басқышларының барлық талапларын орынлап, ағла мусылман дәрежесине ерисиўи керек. Суўфий (ҳақ дийдарына ашық болған мусылман) руўхый кәмалатқа ерисиўи керек. Кәмил пирди Мүршид ямаса Шайық деп жүритеди, ал халық арасында оны Ийшан деп атайды. Пирге мурийд болған яки халық тили менен айтқанда суўпы болған мусылман өзин үлкен ҳәм машақатлы гүреске салады. Ол нәпси бәлелери болған уйқы, тамақ, байлыққа ҳәўес болыў ҳәм басқа да пәс қылықлар менен гүреске түсип, оларды жүўенлейди, иләхият илиминиң сырларын ийелеп, түнлерди қудаға ибадат етиў менен сергек болып өткиреди. Бул машақатлы жолды табыслы өткенлер үшинши басқыш — мағрийпетке көтериледи. Мағрийпетте суўфийлар ҳадал менен ҳарамды, жақсылық пенен жаманлықты, мийрим-шәпәәт пенен зулымлықты ақыл-ес менен емес, ал кеўил менен, жүрек сезимлери менен (инстинкт пенен) аңлаўы тийис. Сондай-ақ усы басқышта суўфийлар дүньяның шын мәнисин аңлайды, яғный олар пүткил әлемниң Аллатаалада мужассамланғанын, яғный бәрше әлем Оның эманациясы (сәўлеси) екенин түсинип жетеди. Төртинши басқыш — ҳақыйқат деп аталады.

Мине сөйтип жүргенде оқыўымда таўсылып питиретуғын ўақытта жетип келди. Быйыл Қуда қәлесе оқыўды питкеремен. Бул бийшара самса писирип жүре береди екен деп ойлап қалмаң. Жигитке жети өнер аз дейди. Бул қосымша талабым еди. Енди қолыма қатты қағазды алып алсам өз кәсибим бойынша жумыс ислеймен. Мениң айтарым жаслар тек қара мийнет ислей бермей ҳәрбир өнердиң сырын үйренип сол кәсиптен камал табыў керек. Сол өнердиң сырын үйрениў ушын бас ийиў керек болса да қанша қыйыншылық ҳәм тосқынлықлар болса да көнип шыдаў керек демекшимен. Гүрриңниң басында айтқанымдай студентлик дәўир алтын дәўир бирақ мен мазасын татпадым деп, усы басымнан өткен азы-кем ўақыялар сол дәўирдиң мазалы ҳәм қызықлы дәўирлери шығар бәлким.... ✍ Б. Қалиева https://t.me/ibratli_sozler

#Гүрриң 📃 Мийнети қатты болса, наны татлы болады.. Студентлик дәўир алтын дәўир деп айтқанларды көп еситетуғын едик. Бирақ оның дәмин татып көре алмадық десем сен не деп отырсаң деп ақыл айтатуғынлар көп ушырасады. Соның ушын студент болып көрген бираз қыйыншылығымды сөз етпекшимен. Оны айтыўдағы мақсетим мени адамлар аясын деп емес, кейинги келер жаслар ибрат алсын деген ойдаман. Қыйын қыстаўлы мына заманда шәртнама тийкарында оқыў жығылғанға жудырық еди. Ата-анамды қыйнамайын деп оқыўдан шығып ҳәр жерге барып жумыс изледим. Көбиси студентсеңбе деп терис қарайды. Барған жерим ойыла берди, үмит жибим үзиле берди деп киятырсам кафеге официант аламыз деген дағазаға көзим түсти. Қулласы сол жерге хызметкер болып жумысқа өттим. Бас ислемесе еки аяқтың соры деген сол бизлерге айтылған болыўы керек. Кафеге кириўден еки аяққа тыным жоқ. Ҳәр кимге жалтақлап, соңында қара кеште ишин жуўып тазалап еки аяғың исип үйге барып есикти тырнап жығыласаң. Сондағы алғаның арзымас пул. Бирақ иләж қанша дем алыс күнлери ислеп қалыў керек. Кафениң жумысына әбден писип үйренисе басладым. Итибар берип қарасам ол жерде ислеўшилердиң барлығы бирдей айлық алмайды екен. Аспаз бир талай пулды санап алады. Самса писириўши андижаннан келген аға оннан да көп пул алып кафениң ишинде талтаңлап жүреди. Сондағы жумысы тайын турған қамырды тандырға жабыстырады. Жүргенде артқа жығылып кететуғын шығар деп ойлайсаң. Биз бийшара отырыўға ўақыт жоқ, кафениң мына басынан анаў басына жуўырып жүрип алатуғынымыз мынаў және бақырыстың бәри бизлердики. Бир күни қой мен неғып жүрмен басты ислетейин деп сол Андижанлық самса писиретуғын ағаның қасына бардым. Аға маған самса писириўди үйрет отыңды жағайын сизге жақсы көмекши болайын деп жалындым. Ол яқшы деп жуўап бере қоймады. Баслықтың алдына кирип мени самса писириўшилерге көмекши қыл деп өтиндим. Ол болады өзгертемен бирақ ақшаң азаяды жигирма мың аласаң деди. Мен көзди жумдым да қайыл болдым. Солай етип андижанлық самса писириўшилерге көмекши болып өттим. Солардың шәртегиниң оты менен кирип күли менен шығаман. Еки көзим самсаны қалай писириўде. Қалай болмасын соны үйренип көбирек пул таўып абройлы болып бас көтерип жүриў. Писириўди еплеп үйренгендей болдым бирақ, сырдың бәри оның қамыры менен қосатуғын қосындыларды таярлаўда екен. Олар оның қупыя сырын ашқанды мақул көрмеди. Бирақ мен бийшара аға, аға деп излеринен қалмадым. Олардың қасынан шықпай қамыр менен қосынды таярлаўын гүзеттим. Бирақ олар мениң изине түскенимди сезип, сол қупыя жерине келгенде мени, бар анаў иштен бир зат алып кел деп жумсайды да мен кеткенде сол қупыяларын ислеп алады. Нени қанша қосатуғыны, оны қанша ўақыт қоятуғынын маған үйретпес еди.  Сөйтип жүргенде олардың үлкен екеўи андижанға үйине барып қайтыўға кететуғын болып қалды. Үшиншиси кишипейллеўи сол кафеде қалатуғын болды. Сол үшиншисине қамыр таярлаўдың сырын үйрет деп жалындым. Ол мени аядыма ямаса Алла кеўлине жақсылық салдыма яқшы үйретемен бирақ ҳеш кимге тил қатпайсаң деп ўәдемди алды. Енди үйренип баслағанымда андижанға кеткен екеўи баслыққа айтып мени шақыртып қалды. Себеби сол тәрептен тандыр алып келиў керек екен. Олар самса писиретуғын тандырын да сол тәрептен алып келеди екен.  Мен соған көмеклесип әкелисиўим керек болды.  Бизлер жоқта мени үйренип қояды дедиме өзлери кетиўден изинен шақыртты. Ханнан буйрық келген соң пухараға не турыс, мен бийшара андижанға жол алдым. Бирақ келгеннен кейин өйтип-бүйтип үшинши кишипейил ағадан самсаның барлық сырларын дерлик үйренип алдым. Берекет тапсын устазым бәрин үйрете қойды. Енди дәкеңниң қолынан өнер келеди ол жерде жигирма мыңға жумыс ислейме, басқа майлылаў жерди изледим. Базардан майлы жерди таўып сол жерге барып мазалы самсаларды писирип қайтаман. Қалтам ақшаға толы болып жүретуғын болдым. Жақында базарда самса жаўып атырсам, кийимлерине қарағанда бир күшли бизнесменге қусайтуғын бир киси маған нәзери түсип, әй бала сен қарақалпақтың баласысаңба? деп сорап қалды. Аўа деп едим, мен сени қоллап-қуўатлайман өз алдыңа самсахана ашып беремен деп маған үлкен күш бағышлап кетти.

Ибратлы  видео... "БИЗДИ ШАРШАТҚАН БАЛАЛАР ШАЎҚЫМЫ - КИМНИҢДУР ЕҢ ҮЛКЕН ӘРМАНЫ." Перзентлериңизди ғарғамастан алдын, оларды дүньяға қалай келтиргениңизди ойлаң.... "БАЛАЛЫ ҮЙ БАЗАР - БАЛАСЫЗ ҮЙ МАЗАР"..... Бизден ибрат алың. Каналымызға ағза қосайық әзизлер ........... 🌿🌿🌿🌿🌿🌿🌿🌿🌿 https://t.me/ibratli_sozler https://t.me/ibratli_sozler

ҚЫЗҒАНШАҚЛЫҚ Қызғаншақлық – көп нәрсеге кедерги, Салқынлатар ерли-зайып арасын. Бир-биреўге жөнсиз қадап тебенди, Асқынлатар жүректеги жарасын.   Қызғаншақлық – көтерип қан басымын, Кеселлик ғой қуртатуғын жүйкеңди. Ол – сағасы қаншама көз жасының, Тул қалдырар  қанша-қанша бийкеңди.   Қызғаншақлық айланғанда әдетке, Қыйын оннан жуўғарада арылыў. Жала жаўып сыймайтуғын әдепке, Бир жақ – үстем, бир жақ болар аўырыў.   Қызғаншақлық – мерез  шөптей бир  бәле, Гүман тасы бастырмайды илгери. Өли арыслан киби жатар иргеде, Үшинши бир жетпегирдиң сүлдери.   Қызғаншақлық – соқыр менен барабар, Ол наҳақтан жандырар да күйдирер. Ерли-зайып  болар талай жарадар, Ол бузықлық липасын да кийдирер.   Қызғаншақлық – көкиректиң тарлығы, Бул дүнйаның кеңлигинен пайда жоқ. Беглерим-аў! Ериңдей ғой барлығы, Сениң ҳаялыңдай ҳаял қайда  жоқ! 1993-ж. Кеңесбай Рахманов 🌿🌿🌿🌿🌿🌿🌿🌿🌿 https://t.me/ibratli_sozler https://t.me/ibratli_sozler

АССАЛАЎМА ӘЛЕЙКУМ, ӘЗИЙЗЛЕР! Сизлерге үлкен әўмет, таўдай дәрамат,  дәрьядай қәтержамлық, шаңарағыңызға береке, көзлериңизге нур, кеўлиңизге жақсылық, жүзлериңизге болса ҳәрбир демде шадлық күлкилери жуўырып жүриўин тилеймиз! Қайырлы таң, жүреги пәкизе, кеўли нурлы, ҳәрбир иске белсене кирисетуғын, мен бәрин де жеңемен деп, соған бел байлаған жақсы инсанларым! Бүгинги сәнеде туўылған бирадарларымызды шын жүрегимизден қутлықлаймыз. Бүгинги күниңиз кеўилли ҳәм мазмунлы өтсин! Бүгин Саратан айының 23-сәнеси.... Каналымызға ағза болыўды умытпаң! 🌿🌿🌿🌿🌿🌿🌿🌿🌿 https://t.me/ibratli_sozler https://t.me/ibratli_sozler

😊Қайырлы түн, кун даўамында бизди қоллап-қуўатлаған Қәдирданлар! 💫Жулдызларды жетеклеп, 💫Айда шықты аспанға. 💫Шукир демек Аллаға 💫Жетипбиз биз ақшамға! 💫Сизге қайырлы ақшам, 💫Қайырлы түн қәдирдан, 💫Таңда сизди оятсын 💫Сәҳәр айтылған азан! https://t.me/ibratli_sozler