Orif Tolib
رفتن به کانال در Telegram
Soʻz. Tahrir. Savodxonlik. Reklama boʻyicha: 👉 https://is.gd/elonlar Sahifalarimiz: 👉 https://taplink.cc/oriftolib Muallif haqida: 👉 https://oriftolib.uz/?p=575 Ijodiy ishlardan oʻgʻrincha foydalanilishiga rozi emasmiz.
نمایش بیشتر📈 تحلیل کانال تلگرام Orif Tolib
کانال Orif Tolib (@oriftolib) در بخش زبانی ازبکی بازیگری فعال است. در حال حاضر جامعه شامل 15 763 مشترک است و جایگاه 2 325 را در دسته کتب و رتبه 5 173 را در منطقه أوزبكستان دارد.
📊 شاخصهای مخاطب و پویایی
از زمان ایجاد در невідомо، پروژه رشد سریعی داشته و 15 763 مشترک جذب کرده است.
بر اساس آخرین دادهها در تاریخ 08 ژوئیه, 2026، کانال فعالیت پایداری دارد. در ۳۰ روز گذشته تغییر اعضا برابر -1 270 و در ۲۴ ساعت گذشته برابر -13 بوده و همچنان دسترسی گستردهای حفظ شده است.
- وضعیت تأیید: تأیید نشده
- نرخ تعامل (ER): میانگین تعامل مخاطب 45.40% است و در ۲۴ ساعت نخست پس از انتشار، محتوا معمولاً 16.77% واکنش نسبت به کل مشترکان کسب میکند.
- دسترسی پستها: هر پست به طور میانگین 7 153 بازدید دریافت میکند. در اولین روز معمولاً 2 642 بازدید جمعآوری میشود.
- واکنشها و تعامل: مخاطبان بهطور فعال حمایت میکنند؛ میانگین واکنش به هر پست 94 است.
📝 توضیح و سیاست محتوایی
نویسنده این فضا را محل بیان دیدگاههای شخصی توصیف میکند:
“Soʻz. Tahrir. Savodxonlik.
Reklama boʻyicha:
👉 https://is.gd/elonlar
Sahifalarimiz:
👉 https://taplink.cc/oriftolib
Muallif haqida:
👉 https://oriftolib.uz/?p=575
Ijodiy ishlardan oʻgʻrincha foydalanilishiga rozi emasmiz.”
به لطف بهروزرسانیهای پرتکرار (آخرین داده در تاریخ 09 ژوئیه, 2026)، کانال همواره بهروز و دارای دسترسی بالاست. تحلیلها نشان میدهد مخاطبان بهطور فعال با محتوا تعامل دارند و آن را به نقطه اثرگذاری مهم در دسته کتب تبدیل کردهاند.
15 763
مشترکین
-1324 ساعت
-207 روز
-1 27030 روز
در حال بارگیری داده...
کانالهای مشابه
ابر برچسبها
هیچ دادهای
مشکلی وجود دارد؟ لطفاً صفحه را تازه کنید یا با مدیر پشتیبانی ما تماس بگیرید.
اشارات ورودی و خروجی
---
---
---
---
---
---
جذب مشترکین
ژوئیه '26
ژوئیه '26
+130
در 60 کانالها
ژوئن '26
+35
در 41 کانالها
Get PRO
مه '26
+376
در 56 کانالها
Get PRO
آوریل '26
+4 986
در 128 کانالها
Get PRO
مارس '26
+2 043
در 151 کانالها
Get PRO
فوریه '26
+754
در 118 کانالها
Get PRO
ژانویه '26
+1 036
در 102 کانالها
Get PRO
دسامبر '25
+355
در 78 کانالها
Get PRO
نوامبر '25
+182
در 57 کانالها
Get PRO
اکتبر '25
+374
در 48 کانالها
Get PRO
سپتامبر '25
+1 607
در 75 کانالها
Get PRO
اوت '25
+264
در 23 کانالها
Get PRO
ژوئیه '25
+300
در 50 کانالها
Get PRO
ژوئن '25
+141
در 33 کانالها
Get PRO
مه '25
+73
در 30 کانالها
Get PRO
آوریل '25
+265
در 45 کانالها
Get PRO
مارس '25
+672
در 53 کانالها
Get PRO
فوریه '25
+311
در 53 کانالها
Get PRO
ژانویه '25
+800
در 97 کانالها
Get PRO
دسامبر '24
+1 134
در 74 کانالها
Get PRO
نوامبر '24
+631
در 68 کانالها
Get PRO
اکتبر '24
+593
در 70 کانالها
Get PRO
سپتامبر '24
+457
در 68 کانالها
Get PRO
اوت '24
+381
در 63 کانالها
Get PRO
ژوئیه '24
+304
در 58 کانالها
Get PRO
ژوئن '24
+278
در 43 کانالها
Get PRO
مه '24
+289
در 37 کانالها
Get PRO
آوریل '24
+386
در 37 کانالها
Get PRO
مارس '24
+549
در 56 کانالها
Get PRO
فوریه '24
+799
در 53 کانالها
Get PRO
ژانویه '24
+538
در 69 کانالها
Get PRO
دسامبر '23
+644
در 42 کانالها
Get PRO
نوامبر '23
+989
در 52 کانالها
Get PRO
اکتبر '23
+1 756
در 28 کانالها
Get PRO
سپتامبر '23
+629
در 0 کانالها
Get PRO
اوت '23
+1 051
در 0 کانالها
Get PRO
ژوئیه '23
+179
در 0 کانالها
Get PRO
ژوئن '23
+135
در 0 کانالها
Get PRO
مه '23
+128
در 0 کانالها
Get PRO
آوریل '23
+130
در 0 کانالها
Get PRO
مارس '23
+285
در 0 کانالها
Get PRO
فوریه '23
+733
در 0 کانالها
Get PRO
ژانویه '23
+991
در 0 کانالها
Get PRO
دسامبر '22
+908
در 0 کانالها
Get PRO
نوامبر '22
+700
در 0 کانالها
Get PRO
اکتبر '22
+1 311
در 0 کانالها
Get PRO
سپتامبر '22
+619
در 0 کانالها
Get PRO
اوت '22
+233
در 0 کانالها
Get PRO
ژوئیه '22
+178
در 0 کانالها
Get PRO
ژوئن '22
+180
در 0 کانالها
Get PRO
مه '22
+244
در 0 کانالها
Get PRO
آوریل '22
+366
در 0 کانالها
Get PRO
مارس '22
+214
در 0 کانالها
Get PRO
فوریه '22
+291
در 0 کانالها
Get PRO
ژانویه '22
+996
در 0 کانالها
Get PRO
دسامبر '21
+237
در 0 کانالها
Get PRO
نوامبر '21
+390
در 0 کانالها
Get PRO
اکتبر '21
+330
در 0 کانالها
Get PRO
سپتامبر '21
+398
در 0 کانالها
Get PRO
اوت '21
+903
در 0 کانالها
Get PRO
ژوئیه '21
+358
در 0 کانالها
Get PRO
ژوئن '21
+554
در 0 کانالها
Get PRO
مه '21
+218
در 0 کانالها
Get PRO
آوریل '21
+663
در 0 کانالها
Get PRO
مارس '21
+476
در 0 کانالها
Get PRO
فوریه '21
+410
در 0 کانالها
Get PRO
ژانویه '21
+377
در 0 کانالها
Get PRO
دسامبر '20
+505
در 0 کانالها
| تاریخ | رشد مشترکین | اشارات | کانالها | |
| 09 ژوئیه | +11 | |||
| 08 ژوئیه | +10 | |||
| 07 ژوئیه | +68 | |||
| 06 ژوئیه | +2 | |||
| 05 ژوئیه | 0 | |||
| 04 ژوئیه | +2 | |||
| 03 ژوئیه | +34 | |||
| 02 ژوئیه | +3 | |||
| 01 ژوئیه | 0 |
پستهای کانال
“Yoziw 4indan” qiyinlashganda: alifbo islohoti nega muhim?
Qariyb oʻttiz yildan beri ikki alifbo – kirill va lotin arosatida yashayapmiz. Alifboni takomillashtirish boʻyicha qonun loyihasi nihoyat Qonunchilik palatasida qabul qilinib, Senatga yuborildi. Bu hujjat ana shu uzoq yillik muammoga nuqta qoʻyishi kutilyapti. Biroq jamoatchilikda bu boʻyicha turlicha fikr-qarashlar, eʼtirozlar, xavotirlar ham yoʻq emas.
“Daryo” nashridagi maqolamda oʻzgarishlarning amaliy ahamiyati haqida toʻxtaldim va koʻpchilikda tugʻilgan baʼzi mulohazalarga javob berishga harakat qildim.
👉 https://daryo.uz/xPodjmLDR
@oriftolib | Sahifalarimiz
| 2 | “Emoji” va “heshteg” oʻzbekchada qanday aytiladi?
Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Atamalar komissiyasi chet tillaridan kirib kelgan bir nechta ommabop soʻzlarning rasmiy oʻzbekcha muqobillarini eʼlon qildi. Ushbu roʻyxatdan juda qiziqarli va kutilmagan tarjimalar joy olgan.
Eng koʻp ishlatiladigan soʻzlarning oʻzbekcha muqobillari bilan tanishing:
Emoji (emoji) – hisbelgi
Heshteg (hashtag) – kalitsoʻz
Frilanser (freelancer) – erkin ishchi
Dedlayn (deadline) – soʻngmuddat
Brend (brand) – xosnom
Breket (bracket) – tishsim
Hostel (hostel) – qoʻnoquy
Vebinar (webinar) – vebyigʻin
Suflyor (souffleur) – shivirchi
Hisbelgi soʻzini 2020-yili men taklif qilganim, soʻng u darsliklarga kiritilgani sabab ommalashib ketgani haqida oldinroq yozgan edim. Endi bu soʻz rasmiy atama maqomiga ham ega boʻldi.
Tilimizni begona oʻzlashmalardan tozalash va ularning oʻzbekona muqobillarini yaratish quvonarli holat, albatta. Biroq bu yangi atamalar rasmiy hujjatlar doirasidan tashqariga chiqib, jonli muloqotga singib ketishi biroz vaqt talab qiladi.
Sizningcha, bu roʻyxatdagi qaysi atama eng omadli yasalgan?
🔥 – hisbelgi va kalitsoʻz juda mos tushgan
😎 – xosnom va shivirchi yaxshi topilgan
@oriftolib | Sahifalarimiz | 5 588 |
| 3 |  +1Bor-yoʻgʻi toʻrttagina harf oʻzgaryapti, qulaylashyapti. Bu ertaga oʻzbek tilining internet tiliga aylanishiga ham katta taʼsir koʻrsatadi. Bittagina Oʻ / Gʻ ning belgisi dasturchilarga, raqamlashtirish bilan shugʻullanadiganlarga qanaqa muammolar tugʻdirishini shu sohaga yaqin yurgan har qanday odam biladi. Sohadan xabarsiz kishi muammo nimadaligini his qilmaydi, albatta.
Klaviaturada harf terish ham oʻta qulay boʻladi. Bitta belgini bosganda chiqadi harflar. Klaviaturada yoʻq-ku deb hayron boʻlmaslik kerak. Kirilchadagi ў, қ, ғ, ҳ harflari ham klaviaturada yoʻq aslida. Ahamiyati kamroq belgilar oʻrniga joylab qoʻyilgan xolos. Qulaylashayotgan lotin harflari ham shunaqa usulda bitta belgiga joylanadi. Bitta harfni chiqarish uchun toʻrt-beshta klaviaturani bosish kerak boʻlmay qoladi. Bunaqa terilmani yasab olish – uzogʻi oʻn daqiqalik ish.
Oʻzgarishlar menga maʼqul. Ortiqcha xarajat boʻlmasligi ham belgilab qoʻyilyapti ekan. Buni albatta qoʻllab-quvvatlash kerak.
@oriftolib | Sahifalarimiz | 16 569 |
| 4 | Nihoyat! Alifbo loyihasi Senatga yuborildi
Qonunchilik palatasi oʻzbek alifbosini takomillashtirishga oid qonunni qabul qilib, Senatga yubordi. Loyihadagi eng muhim yangiliklar:
Tarkib: alifboda 26 ta harf va 3 ta harf birikmasi oʻrniga 28 ta harf hamda 1 ta tutuq belgisi boʻladi.
Hujjatlar: eski hujjatlar, milliy valyuta, muhr va peshlavhalar oʻz kuchida qoladi. Ularni zudlik bilan almashtirish talab etilmaydi.
Xarajat: davlat byudjetidan ortiqcha pul sarflamaslik uchun barcha oʻzgarishlar sekin-asta, bosqichma-bosqich amalga oshiriladi.
@oriftolib | Sahifalarimiz | 11 113 |
| 5 |  Muharrir o‘kinchi
Birovlarning tahoratiga suv isitish bilan umrimiz o‘tibdi-yu, o‘zimizning namozni o‘qigani vaqtimiz qolmabdi.
Vahob Ro‘zimatov
Manba: Farrux Jabborbek
Maʼlumot uchun: Vahob Roʻzimatov – jurnalist va tarjimon, “Guliston” jurnali tahrir maktabi dargʻalaridan.
Mendan eskartma:
Muharrirlik – oʻzingni boy berish. Koʻp hollarda shunday. Shu sabab bu yumush ijodkor odamning asosiy mashgʻulotiga aylanmasligi, aylangan taqdirda ham, qalami bor har qanday muharrir hech yoʻqsa tahrir haqida kitoblar yozishi kerak deb oʻylayman. Katta-katta muharrirlarning ish tajribasi, yigʻgan bilim-koʻnikmalari kitoblarga koʻchib, keyingi avlodlarga uzatilganda, katta xazinaga ega boʻlardik. Afsus, bunday kitob-qoʻllanmalar yaratilmadi. Endi bugungi avlod shunga qoʻl urishi, bunga toqat va ishtiyoq topishi kerak.
@oriftolib | Sahifalarimiz | 4 460 |
| 6 | “Rosmana kanikul” qachon?
Shimoliy yarimsharda “kuchuk kunlari” odatda 3-iyuldan 11-avgustgacha davom etadi. Bu – roppa-rosa qirq kun degani. Bizning iqlimda ham yozning eng issiq 40 kunlik davri chilla deb ataladi. U 25-iyundan 5-avgustgacha davom etadi va qadimgi rimliklarning dies caniculares davriga deyarli mos tushadi.
Tilimizda yoz issigʻini ifodalaydigan saraton tushunchasi ham bor. Shamsiy taqvimga xos boʻlgan bu oy 22-iyundan 22-iyulgacha davom etadi.
@oriftolib | Sahifalarimiz | 6 909 |
| 7 |  “Kanikul”ning itlarga qanday aloqasi bor?
Yoz kelib, oʻquvchilar, talabalar dam olishga chiqdi. Bu mavsumni soʻzlashuv tilida kanikul deb ataymiz. Oʻzida ham, soʻzida ham joziba bor. Ammo uning asl maʼnosi bunchalik romantik emas: bu atama lotincha canicula, yaʼni kuchukcha degan maʼnoni anglatadi.
Xoʻsh, dam olishning itlarga nima aloqasi bor? Qadimgi Rimda iyul va avgust oylarining eng jazirama pallasida osmonda Katta Koʻppak yulduz turkumining asosiy yulduzi – Sirius yaqqol koʻringan. Rimliklar Katta Koʻppak yulduz turkumini Orionning iti deb hisoblashgan va bu issiq davrni dies caniculares (“kuchuk kunlari”) deb atashgan.
Iyul-avgust oylarida jazirama tufayli davlat ishlari va oʻqish toʻxtatilib, hamma dam olishga chiqqan. Vaqt oʻtib, bu ibora butun Yevropa va rus tili orqali faqat dam olish maʼnosida bizgacha yetib kelgan.
Hozirgi adabiy tilimizda bu soʻzning oʻrnini taʼtil toʻliq egallagan. Uning lugʻaviy maʼnosi – ishni toʻxtatish, boʻsh qoldirish. Ammo koʻpchilik jonli tilda hamon kanikul soʻzini ishlatyapti.
Siz koʻproq qaysi soʻzni ishlatasiz?
🔥 – taʼtil
😎 – kanikul
@oriftolib | Sahifalarimiz | 12 220 |
| 8 |  Xaspoʻshi va xaspoʻshlash
Tilimizda kimdir oʻzining xato va kamchiliklarini yashirishini, aybini sezdirmaslikka harakat qilishini yoki shunga oʻxshash urinishlarni xaspoʻshlash degan soʻz bilan ifodalaymiz. Qizigʻi shundaki, janubiy viloyatlarimizda qadimda usti qurigan xashak bilan yopilgan vaqtinchalik turarjoy, kapa xaspoʻshi deb atalgan.
Xaspoʻshini hozirgacha baʼzi joylarda uchratib qolish mumkin. Umuman, bu soʻzning tub ildizi xas-xashak bilan yopish degan maʼnoni anglatgan. Aybini xaspoʻshlayotgan odam ham aybi ustiga ramziy maʼnoda xas-xashak yopishga urinadi.
Eshqobil Shukur
@oriftolib | Sahifalarimiz | 6 399 |
| 9 |  😊 Bugun bayram!
🇺🇿 Prezident Shavkat Mirziyoyev Olimpiya shaharchasida Yoshlar kuni munosabati bilan tashkil etilgan maxsus koʻrgazmada “Mutolaa” loyihasi taqdimoti bilan tanishmoqda!
Mutolaa ilovasini yuklab oling | 4 997 |
| 10 |  Bayram bayramdek boʻlsin deyishibdi.
Eʼtibor va eʼtirof uchun tashakkur.
Reytinglar nisbiy, albatta. Bu roʻyxatdan joy olmagan, lekin ishining ustasi boʻlgan muharrirlar koʻp. Reyting tuzilishida mutaxassislar oʻzi birga ishlagan yoki tanigan-bilganlarini eʼtirof etgan. Shuning uchun bugungi muharrirlarga, matn bilan ishlaydigan boshqa mutaxassislarga aytar soʻzim: ijtimoiy tarmoqlarda ham faol boʻling, sohaga oid maqolalar, kitoblar yozing. Borligingiz bilinadi, ishingiz koʻrinadi va boshqalar ham bundan foyda oladi. Bu avvalo oʻzimga nasihat 😎
@oriftolib | Sahifalarimiz | 6 777 |
| 11 |  Eng koʻp uchraydigan probel xatolari
Probel bilan bogʻliq eng koʻp uchraydigan xatolar:
1️⃣ Initsial va familiya orasida:
❌ A.Oripov, T.S. Abdullayev
✅ A. Oripov, T. S. Abdullayev
2️⃣ Qisqartmalarda:
❌ sh.k., v.b.
✅ sh. k., v. b.
3️⃣ Tinish belgilaridan keyin:
❌ Doʻstim,yaxshimisan?
✅ Doʻstim, yaxshimisan?
4️⃣ Raqam va oʻlchov birligi orasida:
❌ 10kg, +25°C
✅ 10 kg, +25 °C
5️⃣ Tire va defisda:
❌ Til–millat koʻzgusi, kecha - kunduz
✅ Til – millat koʻzgusi, kecha-kunduz
Siz koʻproq qaysi birida xatoga yoʻl qoʻyasiz?
🔥 – initsial yoki qisqartmalarda
😎 – hamma qoidani bilaman
@oriftolib | Sahifalarimiz | 21 777 |
| 12 |  Nega oʻquvchilar nazariy qoidalarni yoddan bilsa-da, matn yoki esse yozishda imlo xatolariga koʻp yoʻl qoʻyadi?
Bu haqida “Oʻquvchilar qoidani biladi, lekin nega xato yozadi?” sarlavhali maqolamda oʻqishingiz mumkin. Maqola “Til va adabiyot taʼlimi” jurnalining 2026-yil 1-sonida chop etildi.
@oriftolib | Sahifalarimiz | 7 376 |
| 13 |  Ilmiy matnlardagi jiddiy nuqson – balandparvozlik
Tahliliy maqolalar, tadqiqotlar va ilmiy maqolalarda baʼzan hissiyotga berilish holatlari uchraydi. Buni publitsistik uslub taʼsiri yoki balandparvozlik deyish mumkin. Muallif matn uslubini bilmaganidan yoki jumla ifodasini jozibali qilaman deb bunday xatoga yoʻl qoʻyadi.
Ilmiy, tahliliy uslubning bosh mezoni – xolislik va mantiqiy asosdir. Bu yerda pafos yoki badiiy bezakka oʻrin yoʻq. Solishtirib koʻring:
❌ Tarixiy faktlarni oʻrganish oʻquvchilarda vatanparvarlikni shakllantiradi va komil inson qilib tarbiyalaydi. Bu, albatta, bizning muqaddas vazifamizdir.
✅ Tarixiy faktlarni tahliliy oʻrganish milliy ongning shakllanishiga zamin yaratib, oʻzlikni anglashning muhim omili sifatida xizmat qiladi.
Birinchi misolda hissiyot va klishe ustun boʻlsa, ikkinchisida ilmiy ifoda yetakchilik qiladi. Matn turiga qarab uslubni toʻgʻri tanlash uning taʼsir kuchini belgilaydi. Yana bir eʼtiborli jihat: olim oʻlchash mumkin boʻlmagan yoki amalda tadqiqot bilan isbotlanmagan fikrni fakt sifatida talqin qilmasligi kerak. Birinchi jumlaga eʼtibor bering: tarixiy faktlarni oʻrganish vatanparvarlikni shakllantirishi va komil inson qilib tarbiyalashi oʻlchab boʻladigan jihatmi? Komil inson – bu falsafiy-maʼnaviy tushuncha, uni tajriba yoʻli bilan oʻlchash, tajriba guruhida uning koʻrsatkichini aniqlash imkonsiz. Ilmiy tilda buning oʻrniga oʻlchash va tekshirish mumkin boʻlgan aniqroq atamalar – tahliliy fikrlash, tarixiy ong, ijtimoiy masʼuliyat kabi tushunchalar ishlatilishi kerak.
Hatto publitsistik matnlarda ham bunday qoliplashgan ifodalar, dalillanmagan fikrlarni masʼuliyatsizlarcha ishlatib ketavermaslik kerak. Bunday ifodalar sifatli publitsistikaga ham xos emas.
Ilmiy va tahliliy matnlarda men ham bunday jumlalarga duch kelib turaman – 🔥
@oriftolib | Sahifalarimiz | 6 365 |
| 14 |  #reyting #muharrir
Nurilloh Muhammad Raufxon nazdida eng yaxshi muharrirlar (alifbo tartibida):
Abdug‘afur Iskandar
Erkin A’zam
Farrux Jabborbek
Murtazo Qarshiboy
Sanjar Nazar
Orif Tolib
Orziqul Ergash
Ozod Munavvar
Qulman Ochil
Xayriddin Sulton
Shahnoza Soatova
🌐 Sayt ✈️ Telegram ✅Murojaat ♾Muhokama 🌐Instagram | 4 668 |
| 15 |  Koʻnikma, malaka va kompetensiya: farqi nimada?
Biz bu soʻzlarni koʻpincha maʼnodosh sifatida ishlataveramiz. Baʼzan hatto tadqiqotchilar ham ularning farqiga bormaydi. Bu atamalarning maʼno-mohiyatini aniq bilib olish ilm ahli uchun ham, ziyoli kitobxonlar uchun ham foydali.
Farqni velosiped haydash misolida tushuntirib beraman.
Koʻnikma – qoidalarni eslab, butun diqqatni jamlab velosiped haydash. Bunda harakatlar ongli nazorat qilinadi, fikr-u zikringiz muvozanatni saqlashda boʻladi.
Malaka – koʻp mashq qilish ortidan harakatlarning avtomatlashuvi. Endi siz pedallarni qanday aylantirishni oʻylamaysiz, bemalol atrofni tomosha qilib, suhbatlashib ketaverasiz.
Kompetensiya – shu malakani kutilmagan, murakkab vaziyatlarda toʻgʻri qoʻllay olish. Masalan, tirband koʻchada, yomgʻirda yoki kutilmaganda toʻsiq chiqib qolganda sarosimaga tushmay, tez va toʻgʻri qaror qabul qilib harakatlanish layoqati.
Qisqasi, koʻnikma – oʻylab qilinadigan harakat, malaka – avtomatlashgan odat, kompetensiya esa har qanday sharoitda masalani muvaffaqiyatli hal etish mahoratidir.
@oriftolib | Sahifalarimiz | 9 600 |
| 16 |  +4“Mutolaa”ning veb talqini ishga tushdi!
Uzoq kutilgan va koʻpchilik soʻrayotgan imkoniyatdan endi foydalanish mumkin! Endi kitoblarni kompyuterda ham oʻqishingiz va tinglashingiz mumkin. Buning uchun mutolaa.com manzili orqali hisobingizga kirishingiz kifoya. Veb talqin va ilova sinxronlashgan. Ilovada biror kitobni oʻqishni boshlagan boʻlsangiz, veb talqinda davom ettirishingiz mumkin.
Elektron kitobni oʻqishda beshta shrift ichidan oʻzingizga maʼqulini tanlashingiz, shrift hajmini oʻzgartirishingiz, tun rejimiga oʻtkazishingiz, sahifani butun ekranga chiqarishingiz, mundarijadan kerakli bobni oʻtishingiz mumkin.
Sinab koʻring:
👉 mutolaa.com
@oriftolib | Sahifalarimiz | 7 734 |
| 17 |  Davlat va poytaxtlar nomi imlosi boʻyicha muhim qadam!
Koʻpdan buyon yechimini kutayotgan, tilimizdagi ogʻriqli muammolardan birining yechimiga qoʻl urilibdi. Davlatlar va ularning poytaxtlari nomlarini rasmiy isteʼmolga kiritish boʻyicha loyiha jamoatchilik muhokamasiga taqdim etildi. Jamoatchilik bildirgan fikr va takliflarni Oʻzbekiston Respublikasi Atamalar komissiyasining ishchi organi – Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Oʻzbek tili, adabiyoti va folklori instituti olimlari koʻrib chiqadi.
Tashabbus juda oʻrinli! Ayniqsa, mutaxassislarning qator jasoratli qarorlari meni quvontirdi. Masalan, Gruziya – Gurjiston, Mongoliya – Moʻgʻuliston deya oʻzgartirilgani, Yunoniston, Urdun kabi nomlarning tiklangani, sunʼiy tiqishtirilgan -iya qoʻshimchasidan voz kechilib, Shved Qirolligi, Norveg Qirolligi, Finland, Irland shakllari tanlangani oʻzbek tili tabiatiga mos ish boʻlibdi. Shri-Lanka, Kosta-Rika kabi yuzlab nomlardan asossiz defislar olib tashlangani – oqilona qaror. Oʻzim ham bu haqda bir necha chiqishlar qilgan edim, eʼtiborga olinganidan xursandman.
Biroq roʻyxatda hali ham tahrirtalab oʻrinlar bor. Loyihani yanada pishiq qilish uchun taklif va mulohazalarimni sanab oʻtaman:
1️⃣ Oʻzbekchadagi shakllarga tayangan afzal
Oʻzbek tilida qoʻllanib kelgan tarixiy toponimlarni qoʻllash tarafdoriman. Masalan, roʻyxatda Kipr deb berilgan, buni tarixiy anʼanamizga moslab Qibris deb oʻzgartirish kerak. Mongoliya Moʻgʻuliston, Gruziya Gurjiston boʻlgani singari Vengriya ham Mojariston boʻlishi toʻgʻriroq, menimcha.
2️⃣ Oʻrinsiz g harfidan voz kechish kerak
Rus tilida h tovushi boʻlmagani sababli ular lotin yozuvidagi h bilan boshlanadigan toponimlarni g bilan yozishadi. Oʻzbek tilida esa h tovushi bor! Toʻgʻri, Honduras, Havana (ispancha) yoki Haiti (fransuzcha) soʻzlarida asliyatda h harfi yozilsa-da, talaffuzda tushib qoladi (Onduras, Aiti kabi oʻqiladi). Ingliz tilida esa h bilan aytiladi. Ammo ularni g bilan talaffuz qilishga asos yoʻq! Shunday ekan, xalqaro darajadagi imlosi va mantiqqa tayangan holda bu soʻzlarni g bilan emas, h bilan yozganimiz toʻgʻri:
▫️ Gaiti emas – Haiti
▫️ Gonduras emas – Honduras
▫️ Gavana emas – Havana
▫️ Kopengagen emas – Kopenhagen (dancha: København, inglizcha: Copenhagen)
3️⃣ Imlo, defis va talaffuzga doir tuzatishlar
Roʻyxatdagi quyidagi nomlarni tahrirlashni taklif qilaman:
▫️ Andorra la-Vella – Andorra la Vella (asliyatda ham, imlo qoidalari boʻyicha ham defis boʻlmasligi kerak)
▫️ Bagama Orollari Hamdoʻstligi – Bahama Orollari Hamdoʻstligi
▫️ Bagam Orollari – Baham Orollari
▫️ Bermud Orollari – Bermuda Orollari
▫️ Rozo – Roso (Dominika poytaxti)
▫️ Papeiyete – Papeete (murakkab talaffuzni oʻzbekchada aks ettirish zarurati yoʻq, talaffuzga qulay va keng tarqalgan imloga asoslanish afzal)
▫️ Lubnan – Lubnon (talaffuzda shunday ommalashgan, tilga moslashish inobatga olinishi kerak)
4️⃣ Kuvayt masalasi
Al-Kuvayt davlatining qisqa yozilishida Kuveyt shakli ketib qolibdi, buni Kuvayt shaklida toʻgʻrilash kerak. Qolaversa, Al-Kuvayt nomi Al-Quvayt shakliga oʻtkazib yuborilsa ham yaxshi boʻlardi, chunki talaffuzimizda shu shakl ommalashgan va turli matnlarda shu shakli koʻp uchraydi.
5️⃣ Texnik xatolar
Soʻrovnomada baʼzi oʻrinlarga ortiqcha html kodlari ( ) va tutuq belgilari (ʼ) tushib qolgan. Ularni tozalab yuborish kerak.
Hurmatli obunachilar, tilimizga befarq boʻlmang!
Havola orqali kirib, siz ham roʻyxat bilan tanishing va takliflaringizni bildiring. Men bergan takliflar sizga ham maʼqul boʻlsa, “Boshqa” (Boshqa javob) bandiga yozib qoldirishingiz mumkin.
🔗 Taklif qoldirish uchun havola:
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjaqAyLYlQur3lESMoqAR9DXXgdYdsi2ky44fiwhy7TW-1sg/viewform?pli=1
@oriftolib | Sahifalarimiz | 5 980 |
| 18 |  Qizil dengiz qayerda-yu, Qora dengiz qayerda?
“Yosh kitobxon” tanlovining hakamlaridan biriman. Yaqinda Namangan viloyati bosqichida 1980-yili nashr etilgan kitobdagi shu kunga dovur tuzatilmasdan kelayotgan bir xato zukko bir kitobxon o‘quvchini 1-o‘rindan mahrum etishiga sal qoldi.
Tezkor savol-javob shartida o‘sha yosh kitobxonga shunday savol tushdi:
Mark Tvenning “Tom Soyyerning yangi sarguzashtlari” asarida keltirilishicha, fir’avn isroilliklarni quvlab qaysi dengiz ostida qolib ketgan edi?
O‘quvchi ikkilanmasdan “Qizil dengiz” deb javob berdi. Savollarni o‘qiyotgan tanlov eksperti “Noto‘g‘ri” dedi. Chunki uning qo‘lidagi javob Qora dengiz edi...
Chunki 1980-yili “Yosh gvardiya” nashriyotida chop etilgan “Tom Soyyerning yangi sarguzashtlari” kitobi 93-betida shunday yozilgan. Qissani o‘ris tilidan Abduvoris Abdumajidov tarjima qilgan. Aftidan, tarjimon o‘rischa variantdagi Чермное мореni Чeрное море deb o‘ylagan va Qora dengiz deya o‘girgan. Aslida esa Чермное море – Qizil dengizning rus sinodal Injilida qo‘llangan nomi.
Agar kitob muharriri geografiyadan yaxshi xabardor bo‘lganida, xayolidan “Misr qayerda-yu, Qora dengiz qayerda?” degan fikr o‘tar edi. Agar kitob muharriri tarixdan yaxshi xabardor bo‘lganida, Qur’oni karimni o‘qigan bo‘lganida, Muso alayhissalom va fir’avn o‘rtasidagi ziddiyatlardan xabardor bo‘lganida, bu voqea Qizil dengizda ro‘y berganini bilar edi.
Agar kitob muharriri o‘ris tilidan yaxshi xabardor bo‘lganida asarning o‘rischa matnini qidirib topib, “Черное море” emas, “Чермное море” deb yozilganini bilar va tarjimonning xatosini to‘g‘rilar edi...
Husan Karvonli
@oriftolib | Sahifalarimiz | 6 877 |
| 19 |  Tushunarsiz yozish ilmiylik belgisi emas
Baʼzi tadqiqotlarni koʻrib, hayron qolasan: soha mutaxassislari ham qiynaladigan darajada atamabozlik qilingan boʻladi. Qancha murakkab boʻlsa, shuncha ilmiy koʻrinadi degan qarash matnni oʻqib boʻlmas holga keltiradi. Aslida esa, atamalarni qalashtirish matnni ilmiy qilib qoʻymaydi.
Tajribali olimlar bu holatning boshqa sababini ham koʻrsatishadi: murakkab atamalar orqali plagiatni yashirish. Masalan, internetda gap qurilishi oʻzgarmay, faqat atamalari almashtirilgan maqolalar uchraydi. Unda, deylik, pedagogika soʻzi taʼlimga, psixologiya esa ruhiyatga oʻzgartiriladi xolos. Bu shunchaki koʻchirmakashlikni xaspoʻshlaydi.
Yana bir qusur – maʼlum atamalar bilangina ilmiy matn yaratishga urinish. Vaholanki, retsepiyent, adresant, paradigma yoki verifikatsiya kabi oʻzlashma soʻzlarni qoʻllash bilangina ilmiy matn yaratilib qolmaydi. Ammo masalaning boshqa tomoni ham bor: koʻpincha tadqiqotchidan shunday yozish talab qilinadi.
Ravon yozish joʻn yozish degani emas. Haqiqiy olim fikr teranligi va aniqlikni saqlab, murakkab tushunchani ham ravon tilda yetkazadi.
Siz koʻproq qanday ilmiy matnlarga duch kelasiz?
🔥 – ravon va tushunarli
😎 – ogʻir va murakkab
@oriftolib | Sahifalarimiz | 5 998 |
| 20 | Nizomlar jamoatchilik muhokamasiga qoʻyilishi kerak
Davlat rahbarining yaqinda qabul qilingan PF-98-sonli farmoni ijrosi boʻyicha Oliy attestatsiya komissiyasi amaldagi nizomlarni yangilab, bir necha yangi meʼyoriy hujjatlar qabul qilsa kerak.
Ilmiy tadqiqot jarayoniga taʼsir qiladigan bunday hujjatlar jamoatchilik muhokamasiga qoʻyilishi, ilmiy hamjamiyatning taklif va fikrlari albatta inobatga olinishi zarur.
Shaffoflik, adolat, hisobdorlik kabilar eng birinchi galda hujjatlarda aks etsin. Undan keyingi qadam – amaliyot.
@oriftolib | Sahifalarimiz | 5 797 |
