JUMBO Study group

🔸१) दुसऱ्या महायुद्धाची समाप्ती झाल्यानंतर इंग्लंडमध्ये कोणत्या पक्षाचे सरकार अस्तित्वात आले ? - मजूर पक्षाचे 🔹२) 'खुदा-ई-खिदमद्गार' किंवा 'लाल डगलेवाले' या  संघटनेचे जनक व 'सरहद्द गांधी' म्हणून सर्वपरिचित असलेले नेते .... - खान अब्दुल गफारखान 🔸३) इंग्लंडचा मजूरपक्षीय पंतप्रधान क्लेमंट अॅटली याने “भारतीयांना स्वतःची घटना तयार करण्याचा अधिकार आहे." असे जाहीर केले .... - १५ मार्च, १९४६ 🔹४) भारतात २ सप्टेंबर, १९४६ रोजी अधिकार रूढ झालेल्या हंगामी राष्ट्रीय सरकारचे पंतप्रधान ..... - पंडित जवाहरलाल नेहरू

🔖 पुरस्कार ✅ सुभाषचंद्र बोस आपत्ती व्यवस्थापन पुरस्कार २०२६ - सीता अशोक शेळके ✅ सीईओ ऑफ द इयर पुरस्कार - समीर कनोडिया ✅ एम. पी. बिर्ला स्मृती पुरस्कार - यशवंत गुप्ता ✅ संगीत कलानिधी पुरस्कार २०२६ - डॉ. जयंती कुमारेश ✅ २०२६ चा स्टॉकहोम वॉटर पुरस्कार - कावेह मदानी ✅ 'एबेल पारितोषिक २०२६ - गर्ड फाल्टिंग्स ✅ २०२४-२५ या वर्षासाठी एम. एस. स्वामिनाथन पुरस्कार - डॉ. सी. श्रीनिवास राव ✅ मच्छली राष्ट्रीय पुरस्कार 2026 - अनिता चौधरी ✅ आर. के. पुलित्झर पुरस्कार 2026 - सुवर्णा शर्मा आणि आनंद R. K.

🔸१) सन १९९५ -१६ मध्ये सुरू केल्या गेलेल्या जस्टिस आंदोलनाचे नेते म्हणून कोणाचा नामनिर्देश कहाल? - इ. व्ही. रामस्थामी नायकर 🔹२) वंचितांना सामाजिक न्याय मिळवून देण्याच्या उद्दिष्टाने प्रेरित होऊन छेडण्यात आलेल्या जस्टिस आदोलनास कोठून सुरुवात झाली ? - मद्रास 🔸३) आत्मसन्मान आंदोलनास तमिळनाडू राज्यात प्रारंभ झाला कोणत्या वर्षापासून? - इ.स. १९२५ 🔹४) आत्मसन्मान आंदोलनाचे नेते इ. व्ही. रामस्वामी नायकर यांनी आपल्या विचाराच्या प्रचार-प्रसारार्थ कोणते पत्र चालविले होते ? - कुडी अरासु 🔸५) वायकोम मंदिर अनुसूचित जातींसाठी खुले करण्यासाठी केव्हापासून आंदोलन सुरू करण्यात आले होते? - ३० मार्च १९२४

⚙️ भारतातील कामगार चळवळ ⚙️

📌 १. कामगार चळवळीचे जनक - नारायण मेघाजी लोखंडे: ▪️ भारतातील कामगार चळवळीचे जनक म्हणून ओळखले जातात. ▪️ १८९०: 'बॉम्बे मिल हँड्स असोसिएशन' (Bombay Mill Hands Association) ची स्थापना केली. (ही भारतातील पहिली कामगार संघटना). ▪️ रविवारची सुट्टी: २४ एप्रिल १८९० पासून कामगारांना रविवारची सुट्टी अधिकृतपणे मिळाली. ▪️ 'दीनबंधू' या वृत्तपत्रातून कामगारांचे प्रश्न मांडले. (रावबहादूर ही पदवी त्यांना मिळाली होती).

📌 २. इतर महत्त्वाचे नेते व संघटना: ▪️ शशिपाद बॅनर्जी: १८७० मध्ये बंगालमध्ये 'वर्किंग मेन्स क्लब' (Working Men's Club) स्थापन केला आणि 'भारत श्रमजीवी' हे मासिक सुरू केले. ▪️ बी. पी. वाडिया: १९१८ मध्ये 'मद्रास लेबर युनियन' ची स्थापना. (ही भारतातील *पहिली आधुनिक आणि संघटित* कामगार संघटना/Trade Union). ▪️ महात्मा गांधी: १९१८ मध्ये 'अहमदाबाद टेक्सटाईल लेबर असोसिएशन' (मजूर महाजन संघ) ची स्थापना केली.

📌 ३. 'आयटक' (AITUC - All India Trade Union Congress): ▪️ स्थापना: ३१ ऑक्टोबर १९२० (मुंबई). ▪️ संस्थापक: नारायण मल्हार जोशी, लाला लाजपत राय, जोसेफ बाप्टिस्टा. ▪️ पहिले अध्यक्ष: लाला लाजपत राय. ▪️ उपाध्यक्ष: जोसेफ बाप्टिस्टा. ▪️ पहिले सचिव: दिवाण मल्लाल. *(१९२९ मध्ये नागपूर अधिवेशनात आयटकमध्ये पहिली फूट पडली, त्यावेळी अध्यक्ष जवाहरलाल नेहरू होते).*

📌 ४. महत्त्वाचे कायदे व आयोग (Laws & Commissions): ▪️ १८८१ चा पहिला फॅक्टरी कायदा: 'लॉर्ड रिपन'च्या काळात (बालकामगारांसाठी नियम). ▪️ १८९१ चा दुसरा फॅक्टरी कायदा: 'लॉर्ड लॅन्सडाऊन'च्या काळात (महिलांच्या कामाचे तास निश्चित). ▪️ १९२६ ट्रेड युनियन कायदा: कामगार संघटनांना कायदेशीर मान्यता देण्यात आली (१९२७ मध्ये लागू झाला). ▪️ विटले आयोग (१९२९): भारतातील कामगारांच्या स्थितीचा अभ्यास करण्यासाठी 'रॉयल कमिशन ऑन लेबर' (विटले आयोग) नेमण्यात आला.

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

🔸 1)भोगावती नदीवर 'राधानगरी' हे धरण बांधले........ - राजर्षी शाहू महाराज 🔹२)शाहू मिलची स्थापना केली व शाहूपुरी ही गुळाची बाजारपेठ वसविली ......... -राजर्षी शाहू महाराज 🔸3) निषेधाचा प्रतीकात्मक मार्ग म्हणून, जातिव्यवस्था व अस्पृश्यता यांचे समर्थन करणाऱ्या 'मनुस्मृती' या ग्रंथाचे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी... रोजी दहन केले. -२५ डिसेंबर, १९२७ 🔹४) 'दिनमित्र' या पत्राचे कर्ते व सत्यशोधक समाजाचे यांच्या धडाडीचे कार्यकर्ते म्हणून कोणाचा नामोल्लेख कराल ? - मुकुंदराव पाटील 🔸5) .... यांनी तयार केलेल्या हिंदू कोड बिलास विरोध झाल्यामुळे त्यांनी केंद्रीय मंत्रिपदाचा राजीनामा दिला. - डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर

🔰 महाराष्ट्र हे BharatFS(Bharat Forecast System) वापरणारे देशातील पहिले राज्य 🔹 BharatFS = Bharat Forecast System 🔹 भारतीय हवामान विभाग (IMD) च्या “Mission Mausam” अंतर्गत प्रणाली 🔹 भारतातील पहिली स्वदेशी High-Resolution हवामान अंदाज प्रणाली 🔹 प्रकार : Numerical Weather Prediction (NWP) Model 🔹 विकास संस्था : Indian Institute of Tropical Meteorology (IITM), पुणे 🔹 रिझोल्यूशन : 6 km × 6 km 🔹 पूर्वीचे रिझोल्यूशन : 12 km × 12 km 🔹 प्रत्येक 3 तासांनी हवामान अपडेट 🔹 ग्रामपंचायत व उपतालुका स्तरापर्यंत अंदाज 🔹 माहिती : पाऊस, तापमान, वारे, ढग, दाब इ. 🔹 राष्ट्रीय स्तरावर सुरुवात : 26 मे 2025 🔹 फायदे : अचूक हवामान अंदाज, शेती व आपत्ती व्यवस्थापनाला

⚪महाराष्ट्राच्या पहिल्या महिला कॅबिनेट मंत्री --प्रतिभा पाटील (1962) ⚪भारताच्या पहिल्या महिला कॅबिनेट मंत्री --राजकुमारी अमृत कौर ⚪महाराष्ट्राच्या पहिल्या महिला उपमुख्यमंत्री --सुनेत्रा पवार (31 जानेवारी 2026) ⚪भारताच्या पहिल्या महिला पंतप्रधान (P.M) --इंदिरा गांधी

🔸१) शहाआलमने ईस्ट इंडिया कंपनीस बंगाल, ओरिसा (ओडिशा) आणि बिहारची दिवाणी बहाल केली. कोणत्या वर्षी ? - इ. स. १७६५ 🔹२) "इतकी भ्रष्ट राजवट जगाच्या पाठीवर कोठेही झाली नसेल." रॉबर्ट क्लाईव्हच्या बंगालमधील दुहेरी राज्य व्यवस्थेच्या संदर्भात हे उद्गार काढले .... - सर जॉर्ज कॉर्नवॉल 🔸३) “पक्क्या मालाची मक्तेदारी इंग्लंडकडे आणि कच्च्या मालाचा सातत्याने पुरवठा करण्याची जबाबदारी भारतावर ' ही इंग्रज अर्थनीती खऱ्या अर्थाने याच्याच काळात सुरू झाली ...... - रॉबर्ट क्लाईव्ह 🔹४) ब्रिटनचा पंतप्रधान विल्यम पिट्ट याने .... याचा 'A heaven— born General' या शब्दांत गौरव केला. - रॉबर्ट क्लाईव्ह 🔸५) “दुहेरी राज्यव्यवस्था निर्माण करून क्लाईव्हने दरोडेखोरांचे राज्य निर्माण केले.” असे कोणी म्हटले आहे? - सरदार पण्णीकर

◾“Like James II of England Curzon knew the art of making enemies." या शब्दांत कर्झनचे यथार्थ वर्णन केले .... -  ग्रोव्हर व सेठी ◾'भारत म्हणजे आशिया खंडातील राजकीय स्तंभ' असे कोण म्हणत असे? - लॉर्ड कर्झन ◾ संस्थानिकांच्या मुलांना लष्करी शिक्षण उपलब्ध व्हावे म्हणून 'इंपिरिअल कॅडेट कोअर'ची स्थापना केली .... - लॉर्ड कर्झन ◾आधुनिक भारतात .... या गव्हर्नर जनरलने इ. स. १७९५ मध्ये 'रुपया' हे चलन प्रचारात आणले. - लॉर्ड कॉर्नवॉलिस ◾ कोणत्या गव्हर्नर जनरलच्या कार्यकाळात प्रशासकीय सेवेमध्ये भारतीयांना नियुक्त करण्यास प्रारंभ केला गेला ? - लॉर्ड कॉर्नवॉलिस

🔸१) क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने जगात .... या देशाचा क्रमांक पाचवा लागतो. - ब्राझील 🔹२) अँडिज पर्वतात उगम पावून अटलांटिक महासागरास मिळणारी ..... ही ब्राझीलमधील प्रमुख नदी होय. - ॲमेझॉन 🔸३) ॲमेझॉन नदीच्या मुखाजवळ तयार झालेले ....हे बेट गोड्या पाण्याने वेढलेले आहे. - माराजाँ 🔹४) ....हे सुनियोजित शहर ब्राझीलची विद्यमान राजधानी आहे. - ब्राझिलिया 🔸 ५) ३,०१४ मी. उंचीचे .... हे ब्राझीलमधील सर्वोच्च शिखर होय. - पिको दी नेल्लीना

येथे 'चिर पाईन' (Chir Pine - Pinus roxburghii) नावाचे वृक्ष आढळतात...