با کاروان حُلّه

🔴مردی که برای نجات کتاب‌ها از جان مایه گذاشت؛ و ما امروز نظاره‌گر پوسیدن آن‌هاییم!

مینوی با یک تکه نان و پنیر، گنجینه‌ای برای ایران ساخت و شما با این همه بودجه و تشکیلات، حتی از نگهداری آن گنجینه عاجز مانده‌اید.

🔺جالب است بدانید این کتاب‌ها و نسخه‌های نفیس که امروز در کتابخانه استاد مجتبی مینوی گرد آمده‌اند، یک‌شبه و با صرف بودجه‌های دولتی و امکانات اداری فراهم نشده‌اند. پشت هر یک از آن‌ها داستانی از جست‌وجو، رنج، عشق و دلبستگی مردی نهفته است که بخش بزرگی از عمر خود را وقف یافتن و نجات میراث مکتوب ایران کرد. 🔺دکتر فتح‌الله مجتبائی در کتاب «قال و مقال عالمی» و در گفت‌وگویی درباره مجتبی مینوی، روایتی شگفت‌انگیز از روزگار حضور او در انگلستان نقل می‌کند: «مسعود فرزاد، رایزن فرهنگی ایران در انگلستان، از رفتار مینوی گله‌مند بود و معتقد بود او با شیوه زندگی‌اش در لندن، آبروی دستگاه فرهنگی ایران را می‌برد. مینوی صبح زود راهی کتابخانه موزه بریتانیا می‌شد، تکه‌ای نان و پنیر را در دستمالی می‌پیچید و در جیب می‌گذاشت تا هنگام ظهر، همان‌جا در کتابخانه، غذای ساده‌اش را بخورد و دوباره به کار بازگردد. آن‌قدر غرق مطالعه و جست‌وجو می‌شد که شب‌ها کتابداران ناچار بودند او را به‌زحمت از کتابخانه بیرون کنند!» 🔺اما آنچه از نگاه برخی، رفتاری ناپسند و مایه شرمساری بود، از منظر دیگر، جلوه‌ای از عشقی کم‌نظیر به دانش و میراث فرهنگی بود. مینوی برای آسایش، تشریفات و زندگی مرفه به انگلستان نرفته بود؛ او آمده بود تا در میان انبوه نسخه‌ها و اسناد کتابخانه‌های بزرگ جهان، ردپای فرهنگ و تاریخ ایران را پیدا کند. 🔺او در انگلستان، ترکیه و دیگر سرزمین‌ها، با همین پشتکار و شیوه زندگی، به جست‌وجوی نسخه‌های فارسی و عربی می‌پرداخت، آثار ارزشمند را شناسایی می‌کرد، از آن‌ها عکس می‌گرفت و حاصل کوشش خود را به ایران می‌فرستاد. به همین سبب است که امروز پژوهشگران تاریخ، ادبیات، فلسفه و معارف ایران، خود را وامدار تلاش‌های او می‌دانند. 🔺استاد مجتبائی در پایان این روایت، به نکته‌ای عمیق اشاره می‌کند: «مینوی عاشق بود.» و چه تعبیر دقیقی! مینوی عاشق کتاب بود؛ عاشق دانایی و عاشق فرهنگی که می‌دانست اگر آثار مکتوب آن از میان برود، بخشی از حافظه تاریخی یک ملت نیز برای همیشه نابود خواهد شد. 🔺اکنون سال‌ها از آن روزگار گذشته است. مردی که برای یافتن و حفظ نسخه‌های خطی ایران، نان و پنیرش را در دستمال می‌پیچید و روز و شب خود را در کتابخانه‌های لندن و استانبول می‌گذراند، دیگر در میان ما نیست؛ اما حاصل آن همه رنج و دلبستگی، در کتابخانه‌ای که به نام اوست، به امانت نزد ما باقی مانده است. و امروز چه تلخ و شرم‌آور است که همان میراث، زیر نفوذ آب باران و در غیاب ابتدایی‌ترین امکانات حفاظتی، در معرض نابودی قرار گرفته است! 🔺اینجا دیگر فقط بحث بی‌توجهی به یک ساختمان یا آسیب‌دیدن چند جلد کتاب نیست؛ سخن از لگدمال‌شدن حاصل یک عمر تلاش و ازخودگذشتگی است. سخن از بی‌حرمتی به مردی است که برای نجات میراث فرهنگی ایران، آسایش خود را فدا کرد و امروز میراث او حتی از یک سقف سالم و چند پنجره بی‌شکست محروم مانده است. 🔺آقایان مسئول! شما وارث این کتاب‌ها نیستید که هرگونه خواستید با آن‌ها رفتار کنید؛ امانت‌دارید. امانت‌دار نسلی که این آثار را پدید آورده و نسلی که هنوز به دنیا نیامده و حق دارد آن‌ها را ببیند، بخواند و بشناسد. 🔺مینوی برای حفظ این کتاب‌ها از آسایش و جان خود مایه گذاشت؛ شما حتی از هزینه‌کردن برای حفظ آن‌ها دریغ می‌کنید. چه تناقض تلخی! او با یک تکه نان و پنیر، گنجینه‌ای برای ایران ساخت و شما با این همه بودجه و تشکیلات، حتی از نگهداری آن گنجینه عاجز مانده‌اید. 🔺شاید بهتر باشد پیش از آنکه آخرین نسخه‌ها و اسناد این کتابخانه در رطوبت و بی‌تدبیری نابود شوند، یک‌بار دیگر روایت زندگی مینوی را بخوانید و از خود بپرسید: آیا در برابر عشقی که او به فرهنگ ایران داشت، حتی اندکی احساس مسئولیت دارید؟ 📌منبع روایت: فتح‌الله مجتبائی، «قال و مقال عالمی»، نشر سخن، صفحه ۵۳. ✍بهادر قاسمی @shahnamehferdowsiii