غلوپژوهی

نقد گزارش عیون المعجزات در شهرت امام علی (ع) به زنده‌کردن مردگان روایتی طولانی از کتاب «عیون المعجزات» نوشته حسین بن عبدالوهاب (قرن پنجم هجری) داستان زنده‌کردن یک مرده توسط امام علی (ع) را در کوفه و شهرت امام به این وصف را روایت می‌کند. این گزارش، نمونه‌ای از روایات غلوآمیز است که هم از نظر سند و هم از نظر محتوا و ساختار و ادبیات، اشکالات متعدد و جدی دارد... https://deraayaat.ir/uyoon-almujizat @Gholow2

به نظر می‌آید این خبر نیز صراحتی در انکار هرگونه مصداق مرتبط از کتب پیشین نداشته باشد. نخست اینکه پاسخ مطرح شده گویا پاسخی به ادعایی فراتر از سیاق است. چون عبارت کلی «فَسْئَلوا أهْلَ الذِّكْرِ» در سایۀ سیاق، اولاً ناظر به بشر بودن انبیای پیشین است که پاسخ صحیح اهل کتب در این باره، دعوت به دینشان نیست. پس این احتمال مطرح می‌شود روایت تطبیق کلی «فَسْئَلوا أهْلَ الذِّكْرِ» را بر یهود و نصاری که مستلزم مرجعیت آنان است رد کرده است. بعید نیست همسو با مرجعیت یهود و نصاری در آستانۀ ظهور اسلام، این گمانۀ تأیید مرجعیت از سوی قرآن تا عصر محمد بن مسلم نزد برخی بوده است. این مرجعیت‌بخشی و پیروی از اهل کتاب در آیاتی از قرآن نهی شده است: - يا أيُّها الَّذينَ آمَنوا إنْ تُطيعوا فَريقاً مِنَ الَّذينَ أوتوا الْكِتابَ يَرُدّوكُمْ بَعْدَ إيمانِكُمْ كافِرين‏ (آل ‏عمران: 100) تفسیر یادشدۀ ما از روایت محمد بن مسلم کاملاً مطابق آیۀ اخیر است. البته بر فرض تطبیق الذکر بر کتب آسمانی، باز می‌توان در این‌که اهل این کتب چه نسبتی با اهل کتاب مصطلح (یهود و نصاری) دارد سخن گفت. ولی این در بحث ما ضروری نیست. حال گذشته از قطعیت یا عدم تطبیق ذکر بر کتب آسمانی پیشین، مفروض گرفتن آیا منافاتی با روایات تأویلی اهل بیت (ع) دارد؟ به نظر می‌آید این تأویل فراسیاقی مخالفتی با ظاهر ابتدایی آیه ندارد؛ زیرا در استناد تأویلی مصداقی برای فراز «فَسْئَلوا أهْلَ الذِّكْرِ إنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمونَ» ارائه شده که کاملاً بی‌تکلف و همسو با تعابیر است. از طرفی شأن صدور یک امر حکیمانه (که در اینجا فراز «وَما أرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ إلا رِجالًا نوحي إليهم» و دیگر آیات و روایات مرتبط شأن نزول بر می‌آید)، منافاتی با آن ندارد، امر متحمل معنای کلی، بتواند بر مصادیقی فراتر از مورد صدور اولیه تطبیق شود. در این فضا، تطبیق «اهل الذکر» بر «اهل بیت» در «از اهل الذکر بپرسید اگر نمی‌دانید» در عرف زبان پذیرفتنی است، و با صحت روایات، این تطبیق تأیید می‌شود. (نیز نگر: تجری، «نقد و بررسی آرای مفسران در تحلیل و تفسیر روایات آیه اهل الذکر»، ۱۳۹۴ش.)   بنابراین فراسیاقی بودن یک تأویل لزوماً به معنای مخالفت با سیاق و ظاهر نیست، و این وجه مستلزم امور نامستندی مانند انقطاع فراز از سیاق یا نسخ معنا (نگر: هادیلو و نجارزادگان، «بررسی و ارزیابی وجوه جمع بین روایات «اهل الذکر» و سیاق آیات در دیدگاه مفسران»، ص47-48) نیست. در این زمینه، نیز، نگر: گونه‌شناسی روایات تاویل باطن @Gholow2

آیا تأویل اهل الذکر به امامان مخالف و در تعارض با ظاهر دو آیۀ فسألوا أهل الذکر است؟ این گمانه نزد برخی وجود دارد که با وجود قطعیت صدور روایات تأویلی ذیل این آیه، این تأویل در تعارض با ظاهر و سیاق آیات محل بحث است که در نگاه اول ناظر اهل کتاب دانسته می‌شود. در راستای بررسی این دیدگاه، این پرسش مطرح است که فارغ از روایات، مقصود از اهل الذکر چیست؟ ذکر در آیات استعمالات متعددی دارد (رضایی اصفهانی و نبی‌زاده، «مرجعیت علمی اهل بیت (ع) بر پایه تفسیر تطبیقی آیه اهل الذکر»، ص71) و از جمله تعبیری است که در وصف قرآن (الزخرف: 44؛ الحجر: 9؛ ص: 1)، کتاب موسی (الأنبياء: 48) و وحی بر صالح (القمر: 25) به کار رفته است. در کتب اهل ادب نیز به نحوی اهل ذکر، اهل کتاب آسمانی دانسته شده است: «فسئلوا أهل الذكر أي أهل الكتب التوراة والإنجيل.» (برای نمونه: معاني القرآن للفراء، 2/ 199) در سیاق کامل‌تر آیه نیز بحث از آن است که رسولان پیشین نیز مردانی (یعنی بشر) بوده‌اند. (النحل: 43؛ الأنبیاء: 7). بنابراین، عجیب نیست برخی مفسران با نگاه سیاقی (و البته همسو با روایات شأن نزول عامی) دربارۀ آیه گفته‌اند: «وَما أرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ إلا رِجالًا نوحي إليهم فسئلوا أهْل الذِّكْرِ إنَّ كُنْتُمْ لا تَعْلَمونَ يَعْني فاسألوا أهْل الذكر والكتب الماضية: أبشرًا كانَتِ الرُّسِل الذين أتتهم أم ملائكة؟» (تفسير ابن أبي حاتم، 7/ 2284) و یا در کنار این وجه افزوده‌اند: «أهْلَ الذِّكْرِ قال: أهل التوراة.» (تفسير الطبري ط التربية والتراث، ج17، ص208) گرچه متصور است لفظ ذکر در «اهل الذکر» در بیرون از این سیاق تحمل مصادیق دیگری باشد (مانند یاد)، ولی جای پرسش است که تطبیق بالا در روایات امامان (ع) رد شده است؟ در پاسخ باید در نظر داشت در روایات امامان (ع)، عموماً فراز «فسئلوا أهْل الذِّكْرِ إنَّ كُنْتُمْ لا تَعْلَمونَ» بدون اشاره به کل آیه، بر خود امامان حمل شده است؛ از جمله در: - 33 روایت در کتاب بصائر الدرجات که 28 مورد آن در یک باب است. - 6 روایت در هر یک از کتب تفسیر عیاشی و فرات کوفی - 13 روایت در الکافی و... در میان این روایات اسنادی قوی نیز وجود دارد، و انتساب آن اطمینان‌بخش است. (بر خلاف دیدگاه برخی نویسندگان: محمودیان بارزی، تفسیر آیه «فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ» در نگاه مفسران فریقین) اما از کل این روایات همگی به صرف حمل اهل الذکر بر امامان اکتفا کرده که می‌تواند از سنخ جری و تأویل اتم باشد. تنها چند تحریر نادر ضعیف السند وجود دارد که افزون بر تأویل «اهل الذکر»، ذکر را رسول الله ص دانسته‌اند جمع آن با معنای ظاهری پیش‌گفته دشوارتر است، ولی یکی روایتی منقطع و دارای اضطراب است (الکافی، ج1، ص210، ح1 مرسلۀ محمد بن عجلان، در نقد متن آن: خویی، معجم رجال، ج1، ص35)‌؛ دیگری از تفسیر عبد الرحمن بن کثیر است (نگر: نفیسی و تجار، «مواجهه چندوجهی با راویان؛ تحقیق موردی: عبدالرحمن‌ بن ‌کثیر»)؛ و چند روایت همراه با استناد به آیۀ َ قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكُمْ ذِكْراً رَسُولا (بصائر، ص512 به طریق مجهول از کلبی؛ فرات، ص235 از زید بن علی؛ شواهد التنزيل، ج‏1، ص: 437 ابوالمفضل شیبانی).   اما مهم‌تر روایتی از محمد بن مسلم است که مشعر به رد برداشت پیش‌گفته در تطبیق بر اهل کتب پیشین است: محمد بن يحيى عن محمد بن الحسين عن صفوان بن يحيى عن العلاء بن رزين عن محمد بن مسلم عن أبي جَعفَرٍ ع قالَ: إنَّ مَنْ عِنْدَنا يَزْعُمونَ أنَّ قَوْلَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَسْئَلوا أهْلَ الذِّكْرِ إنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمونَ‏، أنَّهُمُ الْيَهودُ وَ النَّصارَى قالَ إذاً يَدْعونَكُمْ إلَى دينِهِمْ قالَ قالَ بيدِهِ إلَى صَدْرِهِ نَحْنُ أهْلُ الذِّكْرِ وَ نَحْنُ الْمَسئولون. (الكافي، ج‏1، ص211؛ بصائر الدرجات، ص41 سندی بن محمد از علاء؛ تفسير العياشي، ج‏2، ص260 از محمد بن مسلم. و همین مضمون در رسالۀ طولانی الفرق بین العترة و الأمة: عيون أخبار الرضا عليه السلام، ج‏1، ص239) @Gholow2

گزارشی از فقیه فقید آقا سید موسی شبیری زنجانی رحمه الله ✍️ محمدمهدی رنجبر (طلبه در سطح4 حوزۀ علمیۀ قم) در روزی که منسوب به وفات حضرت معصومه سلام‌الله علیها بود (که تاریخ آن علی التحقیق ساختگی است) آیت الله شبیری را دیدم و گفتم آیا جا داره امروز مشکی بپوشیم و ایشان سریع و قاطع گفتند هیچ جایی ندارد و اتفاقا باید به جعلی بودنش مدام تذکر داده شود. عرض کردم: چرا؟ فرمودند: اگر الان جلوی آن گرفته نشود، روزی می‌رسد که انکارش مساوی با کفر تلقی می‌شود. @Gholow2

ماجرای جعل تاریخ ولادت حضرت فاطمۀ معصومه سلام الله علیها از زبان آیت الله شبیری زنجانی و آیت الله مرعشی نجفی (جرعه ای از دریا، ج۲، ص۵۱۶-۵۱۷) مقصود آ. شبیری از آن جعّال و آدم کلّاش شیخ جواد شاه عبدالعظیمی است.

إنّا لله وإنّا إليه راجعون درگذشت فقیه و دانشمند محقق آقا سید موسی شبیری زنجانی را تسلیت می‌گوییم. تواضع، مدارا، واقع‌گرایی، تتبع بالا، تحقیق در علوم پایهٔ فقاهت همچون حدیث و تربیت شاگردان فاضل از شاخصه‌های آن عالم فرزانه بود. نمونه رهنمود ماندگار ایشان در مقابله با برخی تحریفات و عوام‌زدگی‌ها جمله ارزشمند «مهم‌ترین مصلحت، راستی و درستی است» چراغ راه جویندگان حقیقت است. رحمت خدا بر ایشان @gholow2

نقد روایت تحریف آیه ۱۸ سوره شوری در دلائل الامامه https://deraayaat.ir/18shura/ يَسْتَعْجِلُ بِهَا الَّذينَ لا يُؤْمِنُونَ بِها وَ الَّذينَ آمَنُوا مُشْفِقُونَ مِنْها وَ يَعْلَمُونَ أَنَّهَا الْحَق‏ @Gholow2

نقد روایت تحریف آیه ۱۸ سوره شوری در دلائل الامامه https://deraayaat.ir/18shura/ يَسْتَعْجِلُ بِهَا الَّذينَ لا يُؤْمِنُونَ بِها وَ الَّذينَ آمَنُوا مُشْفِقُونَ مِنْها وَ يَعْلَمُونَ أَنَّهَا الْحَق‏ @Gholow2