کانال علمیِ گروه الغدیر

📌 ترکمانچای را با هر توافقی مقایسه نکنید! ⚔️ برای قضاوت درباره یک قرارداد، باید شرایطی را دید که آن قرارداد در آن منعقد شده است. ایران در ماجرای ترکمانچای، جنگ را باخته بود؛ آن هم شکستی سنگین، در شرایطی که ارتش روسیه پیشروی می‌کرد و دشمن به پایتخت نزدیک می‌شد. در آن وضعیت، امید چندانی به پیروزی نظامی باقی نمانده بود. بنابراین، قرارداد پس از جنگ و شکست بسته شد، نه پیش از آن؛ همین تفاوت در ارزیابی تاریخی اهمیت دارد. 📜 ترکمانچای قرارداد خوبی نبود، اما در مقایسه با شرایط شکست ایران، می‌توان آن را توافقی قابل‌توجه دانست. این قرارداد دست‌کم توانست برای مدتی طولانی، خطر درگیری مستقیم با روسیه را کاهش دهد. اگر جنگ جهانی اول را به‌عنوان استثنایی ناشی از یک بحران فراگیر جهانی کنار بگذاریم، ایران تا پایان عمر امپراتوری روسیه جنگ بزرگی با آن کشور نداشت. پس باید دید قراردادی که پس از شکست نظامی منعقد شده، در عمل چه پیامدهایی داشته است. 🔍 اما مسئله امروز، صرفاً تکرار تجربه برجام نیست. اگر فرضیه واگذاری هفت یا هشت جزیره و محدودیت کشتیرانی در خلیج فارس صحت داشته باشد، دیگر با یک توافق محدود و موضوعی روبه‌رو نیستیم؛ بحث بر سر تمامیت ارضی، حاکمیت ملی و امنیت راهبردی ایران است. البته پیش از هر قضاوتی، باید اصل توافق و جزئیات آن روشن شود. 🤔 نکته تأمل‌برانگیز، تغییر موضع کسانی است که زمانی از مقایسه توافق‌هایشان با ترکمانچای گریزان بودند، اما امروز ظاهراً چنین مقایسه‌ای را می‌پذیرند. فارغ از صحت‌وسقم فرضیه‌های مطرح‌شده، همین تغییر معیارها ارزش بررسی دارد؛ چراکه نمی‌توان برای توافق‌های مختلف، بسته به اقتضای سیاسی، معیارهای متفاوتی در نظر گرفت. ⏳ از طرف دیگر، ده سال دوری از جنگ، به‌تنهایی تضمین‌کننده امنیت پایدار نیست. باید بررسی کرد که آیا امتیازهای داده‌شده واقعاً مانع جنگ شده‌اند یا بخشی از زمینه‌های بحران بعدی را فراهم کرده‌اند. اگر توافقی فقط درگیری را به تعویق بیندازد، اما قدرت بازدارندگی کشور را تضعیف کند، نمی‌توان آن را لزوماً موفقیتی راهبردی دانست. 🎯 جمع‌بندی روشن است: ترکمانچای در شرایط شکست نظامی ایران منعقد شد و با وجود خسارت‌های سنگینش، باید پیامدهای واقعی آن را هم در نظر گرفت. اما واگذاری احتمالی جزایر سه‌گانه و محدودیت کشتیرانی در خلیج فارس، حتی با وعده دور کردن جنگ، الزاماً امنیتی بیشتر از برجام ایجاد نمی‌کند. معیار اصلی، نه نام توافق است و نه وعده صلح؛ معیار این است که چه امتیازی می‌دهیم، چه چیزی به دست می‌آوریم و در نهایت، امنیت و قدرت ایران چه سرنوشتی پیدا می‌کند.