اندیشه دینی معاصر

✳️ تنوع فرهنگی و افق‌گشایی دینی ✍️ #سیدمحمدرضا_بهشتی در سفر به جوامع اسلامی گوناگون، حتی فراتر از مرزهای کشورهای رسمی اسلامی، اشتراکات عمیق دینی ما را به هم پیوند می‌زند؛ اما تفاوت‌ها و تنوع‌های فرهنگی بیش از پیش به چشم می‌آید. این تنوع، که همه ذیل آموزه‌های مشترک اسلامی گرد آمده، شایسته تأمل و مطالعه است. تجربه سفرها و گفتگوهای میان‌ادیانی نیز نشان می‌دهد که تمایزهای فرهنگی حتی میان پیروان یک دین واحد، بسیار برجسته است. این تفاوت‌ها ریشه در تجربه‌های زیسته متفاوت دارد و پرسش این است: تا چه حد می‌تواند زیست مؤمنانه ما را غنی‌تر کند؟ در گفت‌وگویی با برادر مسلمان مالزیایی، تفاوت نگاه آشکار شد: او گفت ورود اسلام به سرزمین‌های شما با قدرت همراه بوده، اما در آسیای شرقی تاجران آن را آورده‌اند. همین تفاوت در نحوه ورود، بر نگاه به آموزه‌ها و تحقق عملی آن‌ها در زندگی اثر عمیقی گذاشته است. با وجود اشتراکات فراوان، ما به شیوه‌ای متفاوت آموزه‌ها را می‌فهمیم، زیست می‌کنیم و همچنان خود را مسلمان می‌دانیم. هنگام رجوع به قرآن و سیره، پیش‌فهم‌های فرهنگی ما را همراهی می‌کنند؛ این پیش‌فهم‌ها تجربه عملی‌اند، نه صرفاً نظری. فاصله میان دانش هرمنوتیکی و مواجهه ملموس واقعی، شگفتی‌آور است. این تفاوت‌ها مستقیماً بر طرح مسائل، پاسخ‌یابی و حتی فهم خاستگاه‌های باوری‌مان اثر می‌گذارد و ثمراتش در زندگی روزمره حس می‌شود. توجه به تنوع فرهنگی درون امت اسلامی و در نسبت با دیگر ادیان، افق‌گشایی بزرگی به همراه دارد؛ ما را از دایره تنگ عادت‌ها و پیشینه محدود خود بیرون می‌آورد و امکان نگریستن به مسائل در چارچوبی وسیع‌تر فراهم می‌کند. این افق‌گشایی هم در حوزه نظر و هم در عمل، نگاه و پاسخ‌های ما را متحول می‌سازد. قرآن می‌فرماید: «یا أَیُّهَا النّاسُ إِنّا خَلَقْناکُمْ مِنْ ذَکَرٍ وَأُنْثی وَجَعَلْناکُمْ شُعُوباً وَقَبائِلَ لِتَعارَفُوا». «لتعارفوا» کلیدی است برای فهم عمیق‌تر زیست مؤمنانه؛ بازاندیشی در آن می‌تواند رابطه ما با خدا، تلقی از انسان و ابعاد دینی حیات را به شکلی نو افق‌گشا کند. 🔰 برگرفته‌ از «زیست مؤمنانه و تفاوت فرهنگ‌‏ها». ⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)