سۆزی مێحڕاب

نگرانی‌های امنیتی دولت باغچه‌لی و تأکید بر پروژهٔ آشتی ✍محمدعلی سوره دولت باغچه‌لی، رهبر حزب حرکت ملی ترکیه (MHP) و یکی از ارکان ائتلاف حاکم در آنکارا، بار دیگر بر ضرورت پیشبرد آنچه «پروژه آشتی» خوانده می‌شود تأکید کرده است. او در اظهارات اخیر خود هشدار داده که با توجه به شتاب تحولات منطقه، «پس از ایران، نوبت ترکیه خواهد بود». این جمله تاکنون با سند یا شاهد مستقل و رسمی تأیید نشده و باید آن را بیشتر بازتابی از نگرانی بخشی از حاکمیت ترکیه دانست تا یک پیش‌بینی مستند و قابل‌اتکا. با این حال، همین نگرانی -صرف‌نظر از میزان دقت آن- به‌خودی‌خود واجد اهمیت تحلیلی است، زیرا نشان می‌دهد بخشی از نخبگان امنیتی ترکیه چگونه به آیندهٔ منطقه می‌نگرند و این نگاه چه اثری بر سیاست داخلی می‌گذارد از منظر باغچه‌لی، خاورمیانه در حال ورود به مرحله‌ای تازه از بی‌ثباتی و رقابت‌های ژئوپلیتیکی است. جنگ‌های جاری، بحران‌های داخلی چند کشور منطقه، رقابت فزایندهٔ قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای، و گسترش نقش بازیگران غیردولتی، در آنکارا این نگرانی را دامن زده که هرگونه شکاف داخلی — قومی، مذهبی یا سیاسی — می‌تواند به نقطه‌ای برای اعمال فشار یا مداخلهٔ خارجی بدل شود. از این زاویه، منطق باغچه‌لی چنین است: اگر کشورهای همسایه یکی پس از دیگری با بحران‌های ساختاری روبه‌رو شوند، ترکیه نیز نمی‌تواند خود را کاملاً مصون از پیامدهای آن بداند، چه از مسیر مهاجرت و پناهندگی، چه از مسیر رقابت‌های نیابتی، و چه از مسیر تأثیرگذاری بر افکار عمومی داخلی. در چنین چارچوبی، تأکید باغچه‌لی بر «پروژه آشتی» را نباید صرفاً تغییری در گفتمان سیاسی یا رویکردی تازه برای حل مسئلهٔ کردها تلقی کرد. بلکه دقیق‌تر آن است که این تأکید را بخشی از یک محاسبهٔ کلان‌تر امنیتی-سیاسی بدانیم: کاهش تنش‌های داخلی، همراه‌سازی اقشار و اقوام مختلف جامعه، و جلوگیری از تبدیل‌شدن اختلافات داخلی به بهانه یا فرصتی برای فشار خارجی. در این نگاه، جامعه‌ای که از انسجام داخلی بیشتری برخوردار باشد، در برابر تکانه‌های بیرونی نیز تاب‌آورتر خواهد بود؛ و برعکس، جامعه‌ای که گسست‌های داخلی‌اش تعمیق شود، آسیب‌پذیری بیشتری در برابر بحران‌های منطقه‌ای پیدا می‌کند. این محاسبه با شرایط اقتصادی داخلی ترکیه نیز گره خورده است. تورم بالا، افت مداوم ارزش لیر، و هزینه‌های سنگین ناشی از ناامنی و درگیری‌های داخلی، ضرورت ثبات را برای دولت آنکارا بیش از پیش آشکار کرده‌اند. حل‌نشدن مسئلهٔ کردها، خود یکی از منابع مستمر هزینهٔ امنیتی و اقتصادی برای دولت ترکیه بوده — از هزینه‌های نظامی گرفته تا آثار آن بر سرمایه‌گذاری و توسعهٔ مناطق شرقی و جنوب‌شرقی کشور. بنابراین، پیشبرد پروژه آشتی، دست‌کم از این زاویه، می‌تواند به‌عنوان تلاشی برای کاهش این هزینه‌های انباشته نیز خوانده شود، نه فقط یک اقدام سیاسی-نمادین. نکتهٔ قابل‌توجه دیگر، تحول لحن حزبی MHP است. این حزب سال‌ها به‌عنوان نماد گفتمان سخت‌گیرانه و امنیتی نسبت به مسئلهٔ کردها شناخته می‌شد، و امروز رهبر همان حزب از آشتی و گفت‌وگو سخن می‌گوید. این تغییر را نمی‌توان صرفاً یک چرخش ایدئولوژیک عمیق دانست؛ به احتمال بیشتر باید آن را نوعی محاسبهٔ عمل‌گرایانه در واکنش به شرایط جدید منطقه تعبیر کرد — محاسبه‌ای که بقا و انسجام داخلی را ارزشمندتر از تداوم گفتمان‌های سخت‌گیرانهٔ گذشته می‌داند. به بیان دیگر، این تغییر لحن بیش از آنکه ناشی از تحول در باور باشد، محصول ارزیابی جدید از هزینه-فایدهٔ سیاسی است با این همه، باید میان تحلیل سیاسی و واقعیت اثبات‌شده تفاوت قائل شد. ادعای «پس از ایران، ترکیه هدف بعدی خواهد بود» تاکنون فاقد شواهد قطعی و مستقل است و بیشتر در چارچوب ارزیابی‌های امنیتی برخی جریان‌های حاکم در ترکیه مطرح می‌شود. اما حتی اگر این ارزیابی صرفاً یک برداشت باشد نه واقعیتی محرز، باز هم می‌تواند بر سیاست‌گذاری داخلی، از جمله تسریع در پیشبرد پروژه آشتی، تأثیرگذار باشد؛ چرا که در سیاست، ادراک از تهدید گاه به‌اندازهٔ خودِ تهدید در تصمیم‌گیری اثر می‌گذارد در نهایت، موفقیت هر پروژهٔ آشتی به سخنرانی‌های رهبران سیاسی محدود نمی‌ماند، بلکه به گام‌های عملی و قابل‌سنجش نیاز دارد: گسترش واقعی حقوق شهروندی، توسعهٔ متوازن مناطق کردنشین، به‌رسمیت‌شناختن تنوع فرهنگی و زبانی، و پایبندی همهٔ طرف‌ها-نه فقط دولت، بلکه احزاب کردی و نیروهای مسلح مرتبط- به گفت‌وگو و راه‌حل‌های مسالمت‌آمیز. تا این پیش‌شرط‌ها به سیاست‌های عینی و قابل‌پیگیری تبدیل نشوند، «پروژه آشتی» بیشتر یک نیت اعلام‌شده باقی می‌ماند تا فرآیندی جاری. اگر این شرایط فراهم شود، این پروژه می‌تواند نه‌تنها تنش‌های داخلی ترکیه را کاهش دهد، بلکه ظرفیت این کشور را برای عبور از تحولات پرشتاب و پیچیدهٔ منطقه نیز افزایش دهد #سۆزی‌میحڕاب🕌 🕋 @Sozimihrab🕌