DinOnline دین‌آنلاین

🔻پیاده‌روی اربعین: از آیینی زیارتی تا الگویی برای انسجام اجتماعی ✍ مینا صالحی ✔️پیاده‌روی اربعین در دهه‌های اخیر از یک منسک مذهبی به پدیده‌ای اجتماعی با ابعاد جهانی تبدیل شده است. گستره کم‌نظیر مشارکت مردمی، تنوع زائران و شبکه عظیم خدمت‌رسانی داوطلبانه، این آیین را به نمونه‌ای قابل مطالعه در حوزه سرمایه اجتماعی، هویت جمعی و همبستگی اجتماعی بدل کرده است. مینا صالحی در این نوشتار با تکیه بر یافته‌های پژوهشی، نشان می‌دهد که اربعین چگونه از رهگذر شخصیت‌سازی، تربیت اجتماعی، هویت‌بخشی و وحدت‌آفرینی، به تقویت انسجام اجتماعی یاری می‌رساند. 📎 پيوند به متن کامل این یادداشت در سایت دین‌آنلاین https://www.dinonline.com/46241/ 🆔 @dinonline

🔻ناگفته‌هایی از «امر به معروف و نهی از منکر»(2)  ✔️امر به معروف و نهی از منکر، در فقه اسلامی تنها یک تکلیف دینی نیست، بلکه حکمی مشروط به عقلانیت، مصلحت‌سنجی و شناخت دقیق شرایط است. محمدتقی سهرابی‌فر (استاد درس خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم) در بخش دوم این یادداشت، با استناد به آرای فقیهان و منابع معتبر، از شروطی کمتر مورد توجه سخن می‌گوید که نشان می‌دهد این فریضه، تنها در صورت احتمال تأثیر، نبودِ مفسده، آگاهی از موضوع و رعایت اختلاف دیدگاه‌ها معنا می‌یابد و بی‌توجهی به این قیود، می‌تواند آن را از ابزاری برای اصلاح، به عاملی برای تنش و تفرقه در جامعه تبدیل کند. 📎پيوند به متن کامل این یادداشت در سایت دین‌آنلاین https://www.dinonline.com/46235/ 🆔 @dinonline

مدرسۀ رَوا، مرکز تحقیقات روان‌شناسی و دین دانشگاه شهید بهشتی و خانۀ خرد و خیال برگزار می‌کنند: 📍دورۀ آنلاین روان‌شناسی فرقه‌ها و جنبش‌های نوپدید دینی (Psychology of Cults and NRMs) 🎙مدرسین: دکتر سعید گرمارودی عضو هیئت علمی دپارتمان روان‌شناسی دانشگاه وزلیان آمریکا و پژوهشگر روان‌شناسی معنا دکتر ناصر سبزیان پژوهشگر روان‌شناسی معنویت 📎نوع دوره: آنلاین و آفلاین (در قالب جلسات ضبط‌شده) 📆زمان: چهارشنبه‌ها، از 14 مردادماه ساعت ۱۹:۳٠ الی ۲۱ (به مدت هشت جلسه) 💰هزینۀ ثبت‌نام: یک میلیون تومان ⚡️هزینۀ ثبت‌نام مخصوص دانشجویان تمامی دانشگاه‌ها: چهارصد هزار تومان 🔖در صورت حضور فعال در دوره، به شرکت‌کنندگان گواهی حضور از طرف دانشگاه شهید بهشتی اعطا خواهد شد. برای ثبت‌نام و کسب اطلاعات بیش‌تر به آیدی زیر پیام دهید: @Samadi_Khoshmehr مدرسۀ روا http://t.me/Ravaschool

🟡 فرصت حضور رایگان برای مخاطبان «ساکن استان‌های جنوبی کشور» در کارگاه «تفکر انتقادی» و «گفتگوی منطقی» ➖ دو کارگاه تفکر انتقادی و گفتگوی منطقی از این هفته آغاز می‌شود. ➖در دل شرایط جنگی، گفتگو و هم‌اندیشی‌های نقادانه می‌تواند کمی سطح تاب آوری ما را افزایش دهد. ➖از این رو، مخاطبان استان‌های خوزستان، جنوب فارس، بوشهر، هرمزگان و جنوب سیستان و بلوچستان می‌توانند در کارگاه‌های تابستانه خرد و خیال به صورت کاملا رایگان شرکت کنند. 📌برای دریافت اطلاعات بیشتر و ثبت نام همین حالا پیام بدهید: @kheradvakhiyal1 💥این اطلاعیه را با هموطنان جنوب کشور همرسانی کنید. خانه خرد و خیال | @kheradvakhiyal

آیا قرآن، کتاب صلح است یا کتاب جنگ؟ اگر قرآن بر صلح تأکید می‌کند، پس مجوز این همه جنگ در تاریخ اسلام از کجا صادر شده است؟ در دومین اپیزود پرونده «دین در آتش»، استاد مهدی مهریزی در گفتگو با فاطمه شاه‌حسینی  از نسبت میان متن و تفسیر سخن می‌گوید؛ از اینکه آیا آیات قتال و جهاد، یک دستور همیشگی‌اند یا پاسخی به شرایط خاص جنگ، و اینکه چگونه نباید میان آرمان دین و واقعیت‌های تاریخ خلط کرد. این گفت‌وگو، نخستین گام برای فهم یکی از پیچیده‌ترین مسائل جهان امروز است؛ نسبت دین، قدرت و جنگ؛ پرسشی که در ادامه این پرونده از منظر الهیات سیاسی، جامعه‌شناسی دین و جغرافیای سیاسی نیز دنبال خواهیم کرد. 🎙 دین‌نامه | پرونده «دین در آتش» اپیزود دوم | گفت‌وگو با دکتر مهدی مهریزی 🎧 بشنوید و دیدگاه خود را با ما در میان بگذارید. 🆔 @dinonlinecontact

منتشر شد... نقشبندیّه؛ میراث معنوی جهان اسلام اثر با نگاهی پژوهشی، به بررسی سیر تحول تصوف اسلامی از صدر اسلام تا دوران معاصر می‌پردازد. محور اصلی نوشتار، واکاوی تاریخچه و ریشه‌های طریقت نقشبندیه است که از خاستگاه‌های نخستین تا جایگاه کنونی در جهان اسلام دنبال می‌شود. کتاب حاضر تلاش دارد تا میراث معنوی این سلسله را در بستر تحولات تاریخی و فکری اسلام بازخوانی کند و نقش مشایخ نقشبندیه را به عنوان یکی از مهم‌ترین مروّجان این طریقت در جهان اسلام، تبیین نماید.» جهت تهیه و خرید اثر مزبور از طریق آیدی مٶلف کتاب اقدام فرمایید: @ahmadi_1423

🟡 چرا انسان های خودشیفته و متعصبی هستیم؟ ➖ در نگاه استاد مصطفی ملکیان، یکی از بزرگترین مشکلات ما انسان‌ها این است که خود را هم‌هویت با تئوری‌هایی می‌دانیم که به آن باور داریم. ورق بزنید... ➖ ملکیان معتقد است برای دوری از شش آفت خانمان برانداز معرفتی ما باید بپذیریم که باورهای ما «داشته‌ها»ی ما هستند و نه «خود» ما. ➖ او در کتاب «عمر دوباره» می‌گوید: «خودشیفتگی‌ها، پیش‌داوری‌ها، جزم و جمودها، تعصّب‌ها، خرافاتی‌ بودن‌ها و بی‌مدارا بودن‌ها، این شش صفت، به علّت این است که ما باورهامان را خودمان می‌انگاریم.» 📣 در ترم تابستانه کارگاه‌های «خردورزی در عمل۲» درباره این مفهوم بیشتر می‌اندیشیم. ❌ ظرفیت محدود است. برای دریافت اطلاعات بیشتر و ثبت نام، به شناسهٔ زیر پیام دهید: @kheradvakhiyal1 خانه خرد و خیال | @kheradvakhiyal بله | روبیکا | ایتا | سایت | اینستاگرام | توییتر 🔚

🔻ریتم روایت‌های مقدس (آزمونی در پرورش مشارکتی یک ایده در مطالعات دینی) ✍ زهرا اخوان صراف ✔️آیا ایده‌های نوین در مطالعات دینی پیش از آنکه فرصت بالیدن بیابند، در کرسی‌های داوری خفه می‌شوند؟ زهرا اخوان صراف، پژوهشگر حوزه هرمنوتیک و مطالعات بینامتنی، در یادداشتی تازه، الگویی جایگزین برای نظریه‌پردازی دینی پیشنهاد می‌دهد: «پرورش مشارکتی ایده‌ها»؛ الگویی که نقد را نه به‌عنوان توقفگاه نهایی، بلکه به‌مثابه بخشی از فرایند ساخت نظریه تعریف می‌کند. او با طرح نظریه‌ای با عنوان «فراغ مکمل» — که سکوت‌های متن مقدس را نه نقص، بلکه دریچه‌ای برای شناخت تاریخی شخصیت‌های قرآنی از طریق منابع بینامتنی می‌داند — این روش را به آزمون می‌گذارد. نوشتار او با تکیه بر نمونه حضرت مریم(س)، دعوتی است از جامعه علمی برای مشارکت در تکامل یک اندیشه، پیش از آنکه به صورت‌بندی نهایی برسد، فراخوانی برای آنکه «نظریه‌پردازی» از انحصار ذهنِ منفرد خارج شود و به گفت‌وگوی مسئولانه جمعی تبدیل گردد. 📎 پیوند به متن کامل این یادداشت در سایت دین‌آنلاین https://www.dinonline.com/46167/ 🆔 @dinonline

🔻از موشک‌های بالستیک تا دیپلماسی قرآنی و انتخاب آیات در مصلای تهران ✔️گاهی یک آیه، به اندازه یک بیانیه سیاسی معنا تولید می‌کند. انتخاب آیات متفاوت برای هیئت‌های حاضر در مراسم ادای احترام به رهبر شهید ایران، موجی از تفسیرها و واکنش‌ها را در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی برانگیخت؛ از توصیف آن به عنوان «دیپلماسی قرآنی» تا نقد آن به مثابه بهره‌گیری ابزاری از متن مقدس. فارغ از درستی یا نادرستی این برداشت‌ها، رخداد مصلای تهران پرسشی مهم را پیش روی اندیشمندان دین قرار داده است: مرز میان استفاده ارتباطی از قرآن و تفسیر سیاسی آن کجاست؟ 📎 پيوند به متن کامل این گزارش در سایت دین‌آنلاین https://www.dinonline.com/46160/ 🆔 @dinonline

🔻ناگفته‌های «امر به معروف و نهی از منکر» (1) ✍ محمدتقی سهرابی‌فر ✔️«امر به معروف و نهی از منکر» از ارکان مهم فقه اجتماعی اسلام، همواره با دو چالش جدی روبه‌رو بوده است: از یک‌سو، برداشت‌های سطحی و افراطی که به نام این فریضه به جنایت انجامیده (مانند خوارج) و از سوی دیگر، تقلیل آن به ابزاری سیاسی-حزبی یا نزاع‌های فردی. محمدتقی سهرابی‌فر(استاد درس خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم) در این یادداشت، با واکاوی تاریخی و مفهومی، از معنای اجتماعی این آموزه پرده برمی‌دارد و با تأکید بر «محاسبه نتیجه» و «فهم عرفی از معروف و منکر»، راهی برای بازگرداندن این قانون الهی به مسیر اصلاح و مصلحت عمومی ارائه می‌دهد. 📎 پيوند به متن کامل این یادداشت در سایت دین‌آنلاین https://www.dinonline.com/46130/ 🆔 @dinonline

🔻روایت جنگ؛ از «کلیدر» تا «جنگ و صلح»؛ روایت انسان در میان آتش و کلمه ✍ علی چراغی ✔️جنگ در ادبیات، تنها شرحِ نبردها و نقشه‌های نظامی نیست؛ بلکه صحنه‌ای است برای پرسش از انسانیت، عشق، ترس و بقا. از رمان‌های بومیِ ایران مانند «کلیدر» و «زمین سوخته» که جنگ را به خانه‌ها و قبیله‌ها می‌برند، تا شاهکارهای جهانی مانند «جنگ و صلح» و «وداع با اسلحه» که آن را به فلسفه‌ای از زیستن بدل می‌کنند؛ این گزارش، مروری است بر آنچه ادبیات داستانی از تجربهٔ جنگ به ما می‌گوید؛ تجربه‌ای که گاه در خاکسترِ خانه‌ها و گاه در تردیدهای یک سرباز، معنای تازه‌ای از «ایستادگی» را روایت می‌کند. در این میان، علی چراغی با نگاهی به میراثِ حماسیِ ایران، از رستم تا رئیس‌علی دلواری، یادآور می‌شود که دفاع از وطن، نه فقط یک وظیفهٔ تاریخی که یک روایتِ همیشه‌زنده از شرف و نجابت است. 📎 پيوند به متن کامل این یادداشت در سایت دین‌آنلاین https://www.dinonline.com/46122/ 🆔 @dinonline

🟡 ثبت‌نام ترم تابستانه «خانهٔ خرد و خیال» آغاز شد فرصت گفتگو و نقادانه‌اندیشی همچنان برقرار است. کلاس‌ها: ✅ تفکر انتقادی ✅ گفت‌وگوی منطقی حضوری در مشهد و آنلاین شروع از ٢٣ تیرماه به‌دلیل شرایط اقتصادی پس از جنگ، امکان تسهیل در پرداخت فراهم شده است. 📌 ظرفیت محدود؛ همین الان ثبت نام کن برای دریافت اطلاعات بیشتر و ثبت نام، به شناسهٔ زیر پیام دهید: @kheradvakhiyal1 خانه خرد و خیال | @kheradvakhiyal بله | روبیکا | ایتا | سایت | اینستاگرام | توییتر 🔚

🔻از «یهودیان اسلام» تا «شیعی‌سازی» یهودیت راست‌کیش افراطی(نگاهی انتقادی به مقالۀ «آیا شیعیان همان یهودیان اسلام‌اند؟» نوشتۀ رونی واینستاین با ترجمۀ یاسر میردامادی( ✔️آیا می‌توان تنها بر پایه چند شباهت ظاهری، از تأثیرپذیری یک سنت دینی از سنتی دیگر سخن گفت؟ فهیمه اشعری در این مقاله با نگاهی انتقادی به نوشته رونی واینستاین، این پرسش را پیش می‌کشد و نشان می‌دهد که ادعای «شیعی‌سازی» یهودیت راست‌کیش افراطی، بیش از آنکه بر شواهد تاریخی و پژوهش‌های مستند استوار باشد، بر قیاس‌های ناروا، مفروضات اثبات‌نشده و برداشت‌هایی گزینشی از تاریخ یهودیت و تشیع تکیه دارد. نویسنده با واکاوی مدعاهای اصلی مقاله، می‌کوشد تصویری مستندتر از نسبت میان این دو سنت دینی ارائه دهد و کاستی‌های استدلالی این روایت را آشکار سازد. 📎 پيوند به متن کامل این یادداشت در سایت دین‌آنلاین https://www.dinonline.com/46140 🆔 @dinonline

🔻از ولایت فقیه تا «دعت تورات»؛ چگونه یک مورخ اسرائیلی از «شیعه‌سازی» یهودیت سخن می‌گوید؟ ✔️آیا می‌توان میان سنت‌های دینی‌ای که در ظاهر کاملاً متفاوت‌اند، شباهت‌های ساختاری یافت؟ این پرسش، سال‌هاست که موضوع پژوهش تاریخ‌نگاران ادیان و جامعه‌شناسان دین بوده است. مقاله پیش رو، نوشته یکی از پژوهشگران تاریخ یهود، تلاشی است برای بررسی برخی همانندی‌های تاریخی و نهادی میان تشیع معاصر و جریان‌های فوق‌ارتدوکس یهودی. روشن است که انتشار این ترجمه به معنای تأیید همه داوری‌ها و نتیجه‌گیری‌های نویسنده نیست، بلکه دعوتی است به تأمل و گفت‌وگو درباره یکی از بحث‌برانگیزترین موضوعات در مطالعات تطبیقی ادیان. 📎 پيوند به متن کامل این مطلب در سایت دین‌آنلاین https://www.dinonline.com/46132/ 🆔 @dinonline

🔻از خاموشی چراغ‌ها تا نور پروژکتورها (به بهانه فصل جدید «حسینیه معلی»؛ تأملی در رسانه‌ای شدن آیین) ✍سید حسین سیدوکیلی(پژوهشگر رسانه) ✔️در بسیاری از هیئت‌های قدیمی، روضه که آغاز می‌شد، چراغ‌ها را خاموش می‌کردند. آن تاریکی فقط یک رسم قدیمی نبود؛ حریمی می‌ساخت تا عزادار از بار سنگین دیده شدن رها شود. هیئت، جمعی بود، اما آنچه در دل هر عزادار می‌گذشت، تجربه‌ای کاملاً شخصی بود. هرکس در میان جمع، تنهایی خودش را داشت. امروز اما همان لحظه، زیر نور پروژکتورها و در محاصره دوربین‌ها ثبت می‌شود؛ لحظه‌ای که ساعتی بعد، در قالب کلیپی کوتاه، در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌شود. «حسینیه معلی» یکی از نوآورانه‌ترین و جسورانه‌ترین روایت‌های رسانه‌ای از آیین‌های عزاداری است؛ همین جایگاه، آن را به بهانه‌ای مناسب برای طرح پرسشی تبدیل می‌کند که فقط درباره «حسینیه معلی» نیست. آیا همه آنچه در یک آیین رخ می‌دهد، باید رسانه‌‌ای شود؟ «جیمز کری» در نظریه «ارتباط آیینی» میان دو کارکرد رسانه تفاوت گذاشت. از نگاه او، رسانه همیشه برای انتقال اطلاعات نیست؛ گاهی کارکرد اصلی آن، حفظ و بازتولید یک فرهنگ و یک باور مشترک است. به عبارت دیگر: هیئت، برای تجربه شدن شکل گرفته است، نه برای اجرا شدن.

در واقع، هیئت یک Experience است، نه یک Performance. مسئله دقیقاً از همان‌جا آغاز می‌شود که رسانه، آیین را از «زیستن» به «تماشا کردن» می‌برد.

درست است که عزاداری، یک آیین جمعی است؛ اما تجربه عزاداری، تجربه‌ای عمیقاً شخصی است. ممکن است هزار نفر زیر یک سقف اشک بریزند، اما هیچ‌کس به جای دیگری عزاداری نمی‌کند. هر وقت دوربین وارد شود، رفتار انسان تغییر می‌کند. این نه یک قضاوت اخلاقی است و نه اتهامی به کسی؛ اقتضای دوربین است. انسان، وقتی می‌داند دیده می‌شود، ناخودآگاه نسبت خود را با نگاه دیگران تنظیم می‌کند. اما مسئله فقط تغییر رفتار نیست؛ خود آیین نیز آرام‌آرام با منطق رسانه سازگار می‌شود. رسانه، همه چیز را نشان نمی‌دهد؛ انتخاب می‌کند. از میان صدها لحظه یک مجلس، تصمیم می‌گیرد کدام تصویر دیده شود و کدام تصویر بیرون قاب بماند. همین انتخاب‌ها، آرام‌‌آرام تعیین می‌کنند کدام تصویر از عزاداری در ذهن ما ماندگار شود، کدام احساس برجسته شود و کدام شکل از آیین، عادی و مطلوب به نظر برسد. آنچه بیشتر دیده می‌شود، بیشتر تکرار می‌شود؛ آنچه بیشتر تکرار می‌شود، طبیعی‌تر به نظر می‌رسد؛ و آنچه طبیعی به نظر برسد، آرام‌آرام به فرهنگ تبدیل می‌شود. به همین دلیل است که می‌گویند رسانه، فقط حافظه جمعی نمی‌سازد؛ سلیقه جمعی هم می‌سازد. به نظر می‌رسد این، پارادوکس گریزناپذیر عصر ماست.

اگر آیین، رسانه‌ای نشود، در هیاهوی جهان جدید، به حاشیه می‌رود و به تدریج فراموش می‌شود. اما اگر کاملاً با منطق رسانه سازگار شود، همان چیزی را از دست می‌دهد که اساساً به آن معنا می‌دهد.

رسانه برای دیده شدن ساخته شده است. اما همه تجربه‌های انسانی، برای دیده شدن نیستند. شاید امروز، در روزگاری که تقریباً هیچ مجلسی از چشم دوربین دور نمی‌ماند، بیش از هر چیز جای همان تاریکی خالی است. شاید «حسینیه معلی» فقط بهانه‌ای باشد تا دوباره این پرسش را از خود بپرسیم: آیا وقتی پروژکتورها روشن می‌شوند، ما هنوز در حال «تجربه» آیین هستیم، یا آرام‌آرام به تماشاگر «نمایش» آن تبدیل شده‌ایم؟ 📎 پیوند به متن کامل این یادداشت در سایت دین‌آنلاین https://www.dinonline.com/46135/ 🆔 @dinonline