عباس پژمان

همه‌تان بچه‌های ستاره‌ها هستید   هر اتم که در بدنتان است از ستاره‌ای آمده است که منفجر شد. و اتم‌های دست چپ و راستتان احتمالاً از ستاره‌های متفاوتی آمدند. این واقعاً شاعرانه‌ترین چیزی است که از فیزیک می‌دانم: همه‌تان غبار ستاره هستید. اگر ستاره‌ها منفجر نشده بودند شما الان نمی‌توانستید اینجا باشید. چراکه عناصر- کربن، نیتروژن، آهن و همهٔ آنچه برای فرگشت و زندگی مهم است- در آغازِ زمان نبود که خلق شدند. آن‌ها بعداً در کوره‌های هسته‌ای ستاره‌ها تولید شدند. آن وقت تنها راهی که وجود داشت تا وارد بدن شما شوند این بود که ستاره‌ها منفجر شوند. و ستاره‌ها آن‌قدر مهربان بودند که منفجر شدند. آنچه گفته‌اند آن را فراموش کنید. ستاره‌ها بودند که مردند تا شما امروز بتوانید اینجا باشید. لاورنس کراس لاورنس کراس فیزیکدان و کیهان شناس آمریکایی-کانادایی ست. @apjmn

رمان محاصرهٔ لیسبون نویسنده (مورخ) و مصحح یا ویراستارش با هم صحبت می‌کنند: مصحح: ... مصحح‌ها آدم‌های معتدلی هستند، تجربهٔ زیادی در ادبیات و زندگی دارند. نویسنده: یادتان باشد که کتاب من دربارهٔ تاریخ است. مصحح: طبق آنچه در طبقه‌بندی ژانرها رسم است، همین‌طور است، من هم قصد مخالفت ندارم، اما این حقیر معنقد است که هر چیزی که خود زندگی نیست فقط ادبیات است. نویسنده: می‌گویی که تاریخ هم ادبیات است؟ مصحح: قصد رنجاندن جناب‌عالی را ندارم. اما باید بگویم که مخصوصاً تاریخ... ساراماگو هر کتاب تاریخی را فقط نوعی رمان می‌داند. یعنی فرق چندانی بین رمان و تاریخ قائل نیست. به‌خاطر همین است که اسم این رمانش را هم تاریخ گذاشته است. تاریخ محاصرهٔ لیسبون در واقع همان رمان محاصرهٔ لیسبون معنی می‌دهد البته امروز تاریخ به نوعی علم تبدیل شده است. اما فکر می‌کنم حق با ساراماگو باشد. حتی امروز هم هیچ تاریخی نمی‌تواند هیچ چیزی از رمان را در خود نداشته باشد! می‌تواند؟ @apjmn

دنیای قشنگ آینه‌ها مثل این بود که تصویرهایش هنوز در آینه بودند! وقتی با آینه روبرو شدم، تا لحظه‌هایی خودم را در آن نمی دیدم. فقط تصویرهای او را می‌دیدم که ظاهر می‌شدند و بعد دوباره می‌رفتند. چقدر تصویر آمدند و رفتند! تصویرهایی که قبلاً او از خودش در آن آینه انداخته بود. نمی‌دانستم چه مدت گذشت. اما در تمام مدتی که در برابر آن آینه  ایستاده بودم فقط تصویرهای او بودند که آمدند و رفتند. تصویرهایی که در همۀ آن‌ها داشت اجزای صورتش را با دقت نگاه می کرد، آن‌ها را می‌آراست، موهایش را شانه می‌کرد. گاهی آواز می‌خواند. گاهی غمگین بود. گاهی می‌خندید. گاهی با خودش حرف می‌زد. شاید آینه‌ها هم حافظه دارند، و گاهی که کسی آن‌ها را نگاه نمی‌کند تصویرهایشان را دوره می کنند. شاید من در یکی از این‌جور لحظه‌ها با آن آینه روبه‌رو شده بودم. شاید حواسش نبود که کسی جلویش ایستاده است و دارد حافظه‌اش را تماشا می‌کند... عباس پژمان @apjmn

چو پيراهن شوم آسوده‌خاطر در آغوش‌گرفتن در واقع یک نوع گفت‌وگو بین دو نفر است که با بدن‌های آن‌ها صورت می‌گیرد. ظاهراً زبان بسیار کهنسالی هم هست و در همه جای دنیا در بین همهٔ اقوام و ملت ها رایج است. این گفت‌وگو معمولاً به ابراز همدلی یا همدردی، ابراز عشق، معاشقه، انتقال حس آرامش و امنیت اختصاص دارد. امروز گزارش یک مطالعهٔ علمی دربارهٔ در آغوش‌گرفتن خواندم که در دانشگاه بریستول انجام شده بود. پژوهشگرها چند تا سؤال را به شکل مکتوب بین پانزده هزار بزرگسال بریتانیایی توزیع کرده بودند. این سؤال‌ها به موضوع درآغوش‌گرفتن و تیپ‌های شخصیتی مربوط می‌شده است. یکی از سؤال‌ها از شرکت‌کنندگان می‌خواسته است بگویند چه نوع در آغوش‌گرفتنی به مدتی طولانی‌تر در یادشان مانده است. هفتاد درصد جواب‌ها به آغوش‌گرفتن‌هایی اختصاص یافته بودند که حسی از احساس آسایش، حمایت عاطفی و درک متقابل برای شرکت‌کنندگان آورده بودند. آن‌گاه پژوهشگرها تیپ‌های شخصیتی این شرکت‌کنندگان را از روی سؤال‌ها و جواب‌های دیگر بررسی کرده بودند. بعضی از آن‌ها همدلی شناختی بالایی داشته‌اند؛ یعنی راحت‌تر می‌توانسته‌اند دیدگاه دیگری را درک کنند. بعضی‌ها سطح همدلی عاطفی‌شان بالا بوده است؛ یعنی راحت‌تر می‌توانسته‌اند احساسات خود را با زبان بدن بیان کنند. بعضی‌ها هم ادراک بدنی قوی داشته‌اند. یعنی تصوری که از هر جزء از بدن خود داشته‌اند به واقعیت آن اجزا نزدیک بوده است. [در سال‌های اول کودکی تصویری از بدن هر کس در ذهن او شکل می‌گیرد. در خیلی‌ها ممکن است این تصویر با تصویر واقعی بدن مطابقت نداشته باشد.] بعضی‌ها هم کسانی بوده‌اند که عادت داشته‌اند دیگران را زیاد در آغوش بگیرند. اما در مقابل این‌ها هم کسانی بوده‌اند که کلاً آغوش‌گرفتن حس خوبی برایشان ایجاد نمی‌کرده. وقتی این را خواندم چند تا شعر هم از سعدی و حافظ و شاملو به یادم آمدند. سعدی و حافظ از حس خوش درآغوش‌گرفتن گفته بودند، اما شاملو از یکی از درآغوش‌گرفتن‌های ناخوشایندش گفته بود. سعدی: قیامت باشد آن قامت در آغوش شراب سلسبیل از چشمهٔ نوش حافظ: گرچه پیرم تو شبی تنگ در آغوشم گیر تا سحرگه ز کنار تو جوان برخیزم حافظ: چو پیراهن شوم آسوده‌خاطر گرش همچون قبا گیرم در آغوش شاملو: لمس تن تو شهوت است و گناه حتی اگر خدا عقدمان را ببندد داغی لبت جهنم من است حتی اگر فرشتگان سرود نیکبختی بخوانند هم‌آغوشی با تو هم‌خوابگی چرک‌آلودی‌ست حتی اگر خانهٔ خدا خوابگاهمان باشد... عباس پژمان @apjmn

وقتی پاییز به شهر آمده است برگ‌‏ها، ارغوان ارغوان، به زمین می‌‏افتند. آنجا، اینجا، همه جا برگ. در را ببند، نور را کم کن، آرام بگیر. کدامش بیشتر است؟ آرزوهایت یا امکاناتت؟ باران، تِپّ و تِپ، در حال باریدن. خورشیدکوچولوی لَوَند در فکرِ رخ‌ نشان‌دادن. وقتی پاییز به شهر آمده است راهی برو. سلّانه سلّانه از کنار آن خانهٔ روی تپه گذری بکن. لطف کن یک کم بیشتر زغال در آتش بریز. یک یا دو هفتهٔ دیگر هالووین می‌‏آید. صفحه و دکور را بچین و آماده کن. تا بچه‌‏ها بازیِ کوچولویی بکنند. و هنگامی که مشغول تماشای آن‌ها می‌‏شویم، نگاهی به من کن و هوش از سرم ببر... ون موریسون @apjmn

روز کوروش دلم ایران و تو اسکندر تائیس اطوار زدی و سوختی و کشتی و غارت کردی مهدی اخوان ثابث تائیس، روسپی مخصوص اسکندر بود! می‌گویند او بود که تخت جمشید را آتش زد. در شبی که لشکر یونان تصرف پاسارگاد را جشن گرفته بود، تائیس که مست کرده بود اسکندر را تشویق به آتش زدن ساختمان مخصوص پادشاهان هخامنشی کرد. بعد هم خودش مشعلی برداشت و ساختمان را با آن آتش زد. و ساختمان سوخت. تائیس بعد از مرگ اسکند با بطلمیوس ازدواج کرد و از آن ازدواج سه پسر زایید و از خودش به یادگار گذاشت. معنی شعر اخوان دلم مثل ایران بود و تو اسکندر تائیس صفتی که آن را مثل ایران کردی! همان کاری را با آن کردی که اسکندر تائیس (روسپی) صفت با ایران کرد. @apjmn

شکوه خاطره هرچند که دیگر هیچ چیز نمی تواند آن روزهای شکوهِ علفزار و زیباییِ گل‌ها را باز گردانَد، غمی نیست. یادِ آن چیزها هم که در گذشته باقی ماندند می‌تواند دل را به تپیدن وا دارد. [از فیلم #شکوه_علفزار] @apjmn

عطر غریب تو وقتی که در شبی گرم در پاییز چشمانم را می‌بندم، و عطر آغوش گرمت را استتشاق می‌کنم، ساحل‌هایی شاد از برابرم می‌گذرند که با آتش‌های خورشیدی سمج چشم را خیره می‌کند. جزیرهٔ تنبلی می‌بینیم که طبیعتش درختانی بی‌همتا با میوه های شیرین بار آورده است. مردانی لاغراندام و وررزیده می‌بینم و زن هایی که چشمشان با نگاهی بی‌قید به رویت خیره می‌شوند. عطرت به سرزمین‌های دل‌انگیزی می‌کشاندم، بندری می‌بینم که پر از بادبان‌ها و دکل‌هاست، و در حالی‌که هنوز خستهٔ امواج اقیانوسم عطر تمر هندی‌ای که در هوا می چرخد و دِماغم را پر می‌کند، خود را در جانم با آواز ملاحان درهم می‌آمیزد. شارل بودلر برگردان عباس پژمان @apjmn

عیش‌ها و آدم‌ها وقتى بهار می‌آمد، حتى بهارِ کاذب، تنها مسئله این بود که کجا می‌توانی خوش‌تر باشی. تنها چيزى كه می‌توانست روزت را خراب کند وجود آدم‌ها بود و اگر می‌توانستی باهاشان قاتی نشوی همۀ روزت مال خودت بود. آدم‌ها همیشه محدود کنندۀ خوشحالی بودند مگر آن عدۀ قلیلی که خودشان به خوبی بهار بودند. ارنست همینگوی [عیش مدام] ترجمهٔ عباس پژمان فکر نمی‌کنم کسی باشد که این چیزی را که همینگ‌وی می‌گوید هیچ‌گاه تجربه نکرده باشد. واقعاً کم‌تر جایی هست که این محدودکننده‌های خوشحالی آنجا تشریف نداشته باشند. گویی اصلاً برای این «تکامل» یافتند تا هر جا احساس کردند عیشی دایر است آن را مُنَغّص کنند. مثل رسالتی که حتماً باید انجامش دهند. در هر حال کوشش خودشان را می‌کنند. حتی اگر کوشش بیهوده‌ای باشد. البته حتماً «عیشک‌»های خودشان را بیشتر محدود می‌کنند. یا حتی آن‌ها را نابود می‌کنند. ضمناً این عیش‌ها و آدم‌ها را من برای عنوان این یادداشت ساخته‌‌‌ام. عیش‌ها و موش‌ها هم می‌شود به جایش گذاشت. یا حتی موش‌ها و آدم‌ها، که عنوان رمانی از جان استاینبک است و او آن را از شعری از رابرت برنز اسکاتلندی گرفته است. @apjmn

اگه به ادبیات، هُنر و موسیقی علاقه داری این‌جا برای تویه، همین حالا عضو شو ✅ https://t.me/Honarrvareh https://t.me/Honarrvareh

اگه به ادبیات، هُنر و موسیقی علاقه داری این‌جا برای تویه، همین حالا عضو شو ✅ https://t.me/Honarrvareh https://t.me/Honarrvareh

شعرهایی از برنده جایزه نوبل در ادبیات ۲۰۲۶ _ تو چقدر خاطره با خودت حمل می‌کنی! _ می‌توانی در خوابم به دیدنم بیایی؟ _ چه فایده دارد این همه گذشته را زیر و رو کردن؟ _گفتار در باب هدونیسم _ خوشبختیِ وقتی که دوستت دارند _ جایی که به آن سفر می‌کنی یک کانال جالب توجه و پُرمحتوا، همه‌ی پست‌های این کانال را خود نویسنده می‌نویسد یا ترجمه می‌کند. @apjmn @apjmn

فرق قهوه و داستان آیا لذتی که از زیبایی ایجاد می‌شود حس خاصی است؟ اکنون که مطالعه در مغز و مخصوصاً مغز زنده قدری آسان‌تر شده است، خوشبختانه جواب دادن به این سؤال پشتوانهٔ کافی علمی دارد؛ و جواب هم «نه» است. نه! یعنی لذتی که با زیبایی ایجاد می‌شود هیچ فرقی با لذت‌های دیگری ندارد که از راه‌های دیگر ایجاد می‌شوند. مسئله درواقع از این قرار است که لذتی که با حس کردن زیبایی‌ها ایجاد می‌شود، همان لذتی است که با خوردن یک فنجان قهوه، برنده شدن در یک مسابقه، حل کردن یک مسئلهٔ ریاضی، قبول شدن در کنکور، معاشقه، حل شدن یک مشکل و هر چیز لذت‌بخش دیگر ایجاد می‌شود. البته هر کدام این‌ها در مدارهای مخصوص خود پردازش می‌شوند تا بروند لذت ایجاد کنند. اما آن لذتی که ایجاد می‌کنند برای همه یک جور است. همهٔ این لذت‌ها با دخالت ملکولی ایجاد می‌شوند که نامش دوپامین است و در نورون‌های منطقهٔ خاصی از مغز تولید می‌شود. به محض اینکه مدارهای آن منطقه تحریک شوند و مقدار دوپامین در سیناپس‌هایشان بالا برود، مغز ملکول‌هایی را که کارشان ایجاد لذت است وارد عمل می‌کند و آن حس خوش ایجاد می‌شود. شدت آن هم بستگی به مقدار دوپامینی دارد که وارد عمل شده بود. هر چقدر که مقدار بیشتری دوپامین وارد عمل شده باشد لذت بیشتری هم ایجاد خواهد شد. اینجا البته سؤال‌هایی هم سر بر می‌آورند! مثلاً اینکه اگر لذتی که از خوردن یک وعده غذای خوب احساس می‌کنی همان لذتی است که با خواندن یک داستان زیبا احساس می‌کنی، پس فرق این دو چه می‌تواند باشد؟ جوابش شاید یک چنین چیزی باشد: غذا را هرکس می‌تواند بخورد، همه هم آن را تقریباً یک‌جور هضم می‌کنند، اما زیبایی داستان‌ها را همه نمی‌توانند احساس کنند؛ یا همه نمی‌توانند یک‌جور احساس کنند. نوشتنش که بماند. لذت بردن از زیبایی‌ها و مخصوصاً خلق زیبایی‌ها، که در قالب آثار هنری صورت می‌گیرد، همیشه با خلاقیتی همراه است. در واقع این خلاقیت است که آن‌ها را از چیزهای لذت‌بخش دیگر جدا می‌کند. ارزش هنر به این خلاقیتی است که در آن هست. وگرنه خیلی‌ها از غذا بیشتر لذت می‌برند تا از شعر، داستان، موسیقی، نقاشی و غیره. یا همین‌طور از داستان‌های زرد و آبکی بهتر لذت می‌برند تا از داستان‌هایی که خلاقیت در آن‌ها به خرج رفته است. عباس پژمان منبع: ‌مغز وقتی رازهایش را آشکار می‌:ند. @apjmn

فرق قهوه و داستان آیا لذتی که از زیبایی ایجاد می‌شود حس خاصی است؟ اکنون که مطالعه در مغز و مخصوصاً مغز زنده قدری آسان‌تر شده است، خوشبختانه جواب دادن به این سؤال پشتوانهٔ کافی علمی دارد؛ و جواب هم «نه» است. نه! یعنی لذتی که با زیبایی ایجاد می‌شود هیچ فرقی با لذت‌های دیگری ندارد که از راه‌های دیگر ایجاد می‌شوند. مسئله درواقع از این قرار است که لذتی که با حس کردن زیبایی‌ها ایجاد می‌شود، همان لذتی است که با خوردن یک فنجان قهوه، برنده شدن در یک مسابقه، حل کردن یک مسئلهٔ ریاضی، قبول شدن در کنکور، معاشقه، حل شدن یک مشکل و هر چیز لذت‌بخش دیگر ایجاد می‌شود. البته هر کدام این‌ها در مدارهای مخصوص خود پردازش می‌شوند تا بروند لذت ایجاد کنند. اما آن لذتی که ایجاد می‌کنند برای همه یک جور است. همهٔ این لذت‌ها با دخالت ملکولی ایجاد می‌شوند که نامش دوپامین است و در نورون‌های منطقهٔ خاصی از مغز تولید می‌شود. به محض اینکه مدارهای آن منطقه تحریک شوند و مقدار دوپامین در سیناپس‌هایشان بالا برود، مغز ملکول‌هایی را که کارشان ایجاد لذت است وارد عمل می‌کند و آن حس خوش ایجاد می‌شود. شدت آن هم بستگی به مقدار دوپامینی دارد که وارد عمل شده بود. هر چقدر که مقدار بیشتری دوپامین وارد عمل شده باشد لذت بیشتری هم ایجاد خواهد شد. اینجا البته سؤال‌هایی هم سر بر می‌آورند! مثلاً اینکه اگر لذتی که از خوردن یک وعده غذای خوب احساس می‌کنی همان لذتی است که با خواندن یک داستان زیبا احساس می‌کنی، پس فرق این دو چه می‌تواند باشد؟ جوابش شاید یک چنین چیزی باشد: غذا را هرکس می‌تواند بخورد، همه هم آن را تقریباً یک‌جور هضم می‌کنند، اما زیبایی داستان‌ها را همه نمی‌توانند احساس کنند؛ یا همه نمی‌توانند یک‌جور احساس کنند. نوشتنش که بماند. لذت بردن از زیبایی‌ها و مخصوصاً خلق زیبایی‌ها، که در قالب آثار هنری صورت می‌گیرد، همیشه با خلاقیتی همراه است. در واقع این خلاقیت است که آن‌ها را از چیزهای لذت‌بخش دیگر جدا می‌کند. ارزش هنر به این خلاقیتی است که در آن هست. وگرنه خیلی‌ها از غذا بیشتر لذت می‌برند تا از شعر، داستان، موسیقی، نقاشی و غیره. یا همین‌طور از داستان‌های زرد و آبکی بهتر لذت می‌برند تا از داستان‌هایی که خلاقیت در آن‌ها به خرج رفته است. عباس پژمان منبع: ‌مغز وقتی رازهایش را آشکار می‌:ند. @apjmn

امروز ، ۲۰ اکتبر، زادروز آرتور رمبوست نخستین ترجمه‌ی ادبی که از من چاپ شد بخش‌هایی از فصلی در دوزخ آرتور رمبو بود که در فصلنامه‌ای به نام کتاب صبح، از نشریه‌های تالار وحدت، چاپ شد. آن بخش‌ها را اخوان ثالث به سردبیر آن فصلنامه داده بود چاپش کند. چند ماه بعد هم فصل کیمیای کلمه‌اش در ماهنامه‌ی آدینه چاپ شد. آن‌ را هم باز اخوان به ادینه داده بود. فصلی در دوزخ را در دوران انترنی‌ام ترجمه کرده بودم. وقتی که در اواخر آن دوران با اخوان ثالث آشنا شدم آن ترجمه را دادم او بخواند و اگر ویرایشی لازم دید انجام دهد. یک روز که من هم در منزلش بودم او آن شعر را که هنوز چند صفحه‌ای از خواندنش مانده بود برداشت و شروع به خواندن کرد. رسید به آنجایی که رمبو می‌گوید رنگین کمان لعنتم کرده بود. گفت: «اِه! این چقدر شبیه یکی از شعرهای من است!» گفتم کدام شعرتان؟ آن وقت شعر را خواند: پسینی می‌سپردم در چمن راه فضا تاریک شد ناگاه و بی‌گاه گل پژمرده‌ای می‌گفت و می‌ریخت یقین پروانه‌ای غمگین کشد آه! منظورش غمگین آه کشیدنِ پروانه بود که درواقع گل را دارد نفرین می‌کند. امروز دیدم ۲۰ اکتبر است، که زادروز رمبوست. با خودم گفتم یادی از او بکنم. آن وقت دوباره یاد این صحبت رمبو با اخوان افتادم. گفتم این شاید بهتر باشد. چون یادی از همهٔ گل‌هایی هم خواهد بود که در جوانی‌شان آواز می‌خوانند و بعد بر خاک می‌ریزند. عباس پژمان @apjmn

گفتار اندر به کجا سفر کردن در سفرم به ویران‌جایی رسیدم. از سه دروازهٔ نیم‌باز و پرچینی درهم‌شکسته تشکیل می‌شد. درواقع از هیچ ویرانیِ دیگر تشکیل نمی‌شد. [به این می‌مانست که] مکانی آمد و آنجا درهم شکست. بعد هم نور بر آن افتاد. آن کارسون برگردان عباس پژمان شرح خودش را دارد می‌گوید! ویرانی و درهم‌شکستگی‌اش را مثل ویرانه‌ای می‌بیند که انگار مکانی بوده است که آمده و در جایی درهم‌شکسته است. سه دروازه هم احتمالاً دهان و چشم‌ها هستند، که در پیری چیزی مثل دروازه‌های نیم‌باز می‌شوند. چون عضله‌هایی که باید آن‌ها را باز کنند دیگر نمی‌توانند کارشان را خوب انجام دهند. پرچین درهم شکسته هم باید تن درهم‌شکسته باشد. در واقع  طی عمر را، که آمدن از کودکی و رسیدن به پیری است، هم به سفر تشبیه می‌کند، هم به مکانی که از جایی می‌آید و به ویرانه تبدیل می‌شود. یک روز همه‌مان، اگر عمر طبیعی کنیم، به همین خواهم مانست. مثل ویران‌جایی می‌شویم که از سه تا دروازهٔ نیم‌باز و پرچینی درهم‌شکسته تشکیل شده است. و آنگاه نوری هم بر این ویرانه خواهد افتاد. این نور آگاهی‌ات از ویران شدنت خواهد بود. تجربهٔ ویرانی‌ات خواهد بود. عباس پژمان @apjmn

گفتار اندر خوشبختیِ وقتی که دوستت دارند روز از پی روز تا از خواب بیدار می‌شوم به تو می‌اندیشم. یک نفر برایم فریاد پرندگان را، عین جواهرات، در هوا گذاشته است. آن کارسون ترجمهٔ عباس پژمان @apjmn

کتاب‌های امسال من و بوف کور چاپ سوم در آن بوف کوری که صادق هدایت خودش در هندوستان چاپ کرد، روایت با تصویر یک زن آغاز می‌شود و با تصویر یک جغد پایان می‌یابد. به نظر من همین دو تا تصویر به روشنی می‌گویند بوف کور دربارهٔ چیست. جغد در فرهنگ ایرانی نماد شومی یا نحسی  است. بوف کور هم با  زن شروع می‌شود و به شومی ختم می‌شود. از اینکه بگذریم، اولین دیدار راوی با دختر اثیری هم در روز سیزده بدر اتفاق می‌افتد. روز سیزده‌بدر هم یکی دیگر از نحسی‌ها در فرهنگ ایرانی است. آیا همین دو تا نشانه کافی نیستند تا به خواننده بگویند بوف کور از چه سخن می‌گوید؟ اما نشانه‌ها فقط به این دو تا محدود نمی‌شوند. خود بوف کور پر از این‌جور نشانه‌هاست! اگر بخواهیم از بوف کور بیرون بیاییم در داستان‌های دیگر هدایت هم می‌شود نشانه‌هایی یافت که می‌توانند به موضوع بوف کور اشاره داشته باشند. مثلاً همهٔ ازدواج‌های داستان‌هایش به بدبختی ختم می‌شوند‌. او در بعضی از نامه‌ها و صحبت‌هایش با دوستان خود هم گفته است بوف کور دربارهٔ چیست. در من و بوف کور تا آن اندازه از این نشانه‌ها صحبت می‌شود که تقریباً همهٔ ابهامات بوف کور روشن شوند. @apjjmn

کتاب‌های امسال من و بوف کور چاپ سوم در آن بوف کوری که صادق هدایت خودش در هندوستان چاپ کرد، در آغاز روایت تصویر یک زن چاپ شده است و در پایان روایت هم تصویر یک جغد. به نظر من همین دو تا تصویر به روشنی می‌گویند بوف کور دربارهٔ چیست. جغد در فرهنگ ایرانی نماد شومی یا نحسی  است. بوف کور هم با  زن شروع می‌شود و به شومی ختم می‌شود. از اینکه بگذریم، اولین دیدار راوی با دختر اثیری هم در روز سیزده بدر اتفاق می‌افتد. روز سیزده‌بدر هم یکی دیگر از نحسی‌ها در فرهنگ ایرانی است. آیا همین دو تا نشانه کافی نیستند تا به خواننده بگویند بوف کور از چه سخن می‌گوید؟ اما نشانه‌ها فقط به این دو تا محدود نمی‌شوند. خود بوف کور پر از این‌جور نشانه‌هاست! اگر بخواهیم از بوف کور بیرون بیاییم در داستان‌های هدایت هم می‌شود نشان‌هایی یافت که می‌توانند به موضوع بوف کور اشاره داشته باشند. همین‌طور در نامه‌های هدایت، و توضیحاتی که گاهی او در صحبت‌هایش با دوستان خود دربارهٔ بوف کور داده بود. در من و بوف کور تا آن اندازه از این نشانه‌ها صحبت می‌شود که تقریباً همهٔ ابهامات بوف کور روشن شوند.

کتاب‌های امسال آلبوم خاطرات چاپ سوم هگل گفته بود اتفاقات مهم و شخصیت‌های بزرگ تاریخی دو بار در تاریخ ظاهر می‌شوند. بعداً مارکس گفت هگل فراموش کرد بگوید بار اول تراژدی می‌سازند و بار دوم کمدی. نمی‌دانم هانس هارلین وقتی آلبوم خاطرات را می‌نوشت به این گفتهٔ هگل و مارکس نظری داشته است یا نه. اما واقعه‌ای در کتاب هست که انگار دو بار برای شخصیت اول اتفاق می‌افتد. بار اول هم واقعاً تراژدی است، و بار دوم حالتی از کمدی پیدا می‌کند. بار اول در دوران جنگ جهانی دوم روبه‌روی یک بیمارستان نظامی اتفاق می‌افتد، و بار دوم در زمان بازسازی آلمان روبه‌ٰروی مؤسسه‌ای اتفاق می‌افتد که کارش مرمت آثار هنری است. و هانس هرلین چقدر زیبا از اجرای این تکرار برمی‌آید. «او در سمت چپ میز نشسته بود و قفسۀ بلندی پشت‌سرش بود با چند رديف از شيشه‌‏هايى كه رنگ‌‏ها را به‌شكل پودر داخل آن‌ها نگه مى‏‌داشتند. از هر رنگى كه قابل تصور باشد در ميانشان بود. يازده نوع فقط سبز شمردم. رنگى كه بیشتر به رنگ چشم‌‏هاى او مى‌‏خورد برچسبِ «سبز شوآيْنْ‏‌فورْت» داشت. وقتى كه سرش را از روى كارش بلند كرد و مرا دید همه‌چیز را فراموش كردم.»