املا Имла

ای کونکول عشقیدا سین ایتما جفادین احتراز عاشق ایسانک عیب ایرور قیلماق بلادین احتراز عشق دشتی‌نینک هواسی هر نیچا مهلک ایسه اوزکالاردیک قیلما اول مهلک هوادین احتراز مبتلالیق اوتی‌غه باشتین ایاق کویدوم یانا ایلانکیز ای دوستلار مین مبتلادین احتراز نیکا میندین احتراز ایلارسین ای سلطان حسن پادشه‌لار ایلاکان ایرماس کدادین احتراز بولمایین دیسانک مقید جان بیلا کونکلونک کیبی ای عبیدی ایلا اول زلف دوتادین احتراز عبیدالله خان شیبانی رحمة الله علیه И, күңел, гыйшкыда син итмә җәфадин ихтираз, Гашыйк исәң гаеп ирер кылмак бәладин ихтираз. Гыйшык дәштенең һавасы һәрничә мөһлик исә, Үзгәләрдик кылма ул мөһлик һавадин ихтираз. Мөбтәлалык утыга баштин аяк көйдем яна, Әйләңез, әй дустлар, мин мөбтәладин ихтираз. Нигә миндин ихтираз әйләрсен, әй Солтан-ы Хөсн? - Падишаһлар әйләгән ирмәс гәдадин ихтираз. Булмайын дисәң мокаййәд җан белә күңлең кеби, Әй Гобәйди, әйлә ул зөлф-е дутадин ихтираз! Гобәйдулла хан Шәйбани - рәхмәтуллаһи галәйһи #منابع #عبیدی #چغتایچه

Хроникаль язма. Татарстан милли китапханәсе кулъязмалар һәм сирәк китаплар бүлеге, 8г, тышлык. سبرنی یارماق آلوبدر منکده بش یوز سکسان برنچی یلی، طوبلنی بنا قیلوب‌در منکده بش یوز سکسان آلتنچی یلی. ۱۶۶۵ نچی یلنده میترابولیت قاش آولغه(1) چیرکاو صالمش ایکن الحمد لله بهادور مُکاچ موغایتمازلارننک (2) همتی برلان بوزلمش. بابالارمزغه بوشالیویت ایدوب (3) طان (4) برله یر بیرکان چار فیطر الکساویچ اخوه‌لاری کناز ایوان الکساویچ ینه کناز فیطر الکساویچ طان ایله بیرلمش یر ۱۶۶۵ یل‌ننک ایچنده ایکان. حاج البوجایری (البومایری‌؟)ننک(5) منقولی. ایسکارمه‌لر: (1) قاش آول - بوکونگی کونده تومان اولکاسی یاولی تورا (یالوتوروفسک) رایونی آسلانه (آستانه) آولی. (2) بهادور مُکاچ موغایتمازلار - بو شخصلر طورنده معلومات طابه آلمادق. (3) بوشالیویت ایدوب - пожаловать ایتوب، یارلیقاب. (4) طان - дань، یاساق. (5) حاج البوجایری (البومایری؟) اسملی شخص طورنده معلومات طابه آلمادق. #منابع #تواریخ

بو کونده بر سرای آچدی اهالی - گوزلدر، مثلی اندر، قدری عالی عجیبدر چای و آش اسبابی حالی مرتّب، منتظمدر کاللآلی. فراش ایداننه زیفا پالاسلر، مزیّن هر طرف - اوستلر و آستلر. نقشلنمش و هر اطرافی مرآت توشامده پارلیور مصباح مشکات. قنادلی سراجی بڭزر آیه، مشابه رونقی یلدز سرایه. یاتور اوستالیده درلو جرائد که هر برسی بزم احواله عائد. گیزر اطرافیده ولدان سیار نمر ایتسه‌ڭ، آڭا غلمانی طیار. النده بونلرڭ شربتلری وار، یورشده یل کبی سرعتلری وار. گوزلدر هر یری - غیرتله معمور؛ اگر کورسه قالور حیرتده فغفور. بو مهمانخانه اولدی شهره فائق - دگل مهمان، الوغ شاهلره لائق. بودر شادلق ویرن دردلی قلوبه؛ قلوبی شاد اولمیان وارسون قلوبه. آچلمش یاڭی گللر، بهره‌لر زار، و مخصوص سوخته‌لرچون حجره‌لر وار. جهانده مثلی نادر بر قلوبدر، سرور الجنان هم نور القلوبدر. اولوب بر سوزده بر دردلی جماعت، چیغوب میدانه کوستردی صناعت. چالشوب، صرف ایدوب چوق پاره‌لر هم دوزوبن درلو تدبیر چاره‌لر هم شروع ایتسه، نه‌لر یاپماس بو ملت! شروعنڭ یوقلغی - ملتکه علت. دوام ایتسون، یاشاسون چوق بو بوستان هم اولسون شهرتی دیللرده داستان. نه مدح ایتسه‌م ده نفسم اولمای قانع، همان مدح ایتمیه میالی طامع. آنی مدح ثنامز تا ابددر، قلم گویا آنی مدحه اسددر. Бу көндә бер сарай ачты әһали — Гүзәлдер, мисле әндәр, кадре гали. Гаҗибдер чәй вә аш әсбабы хали; Мөрәттәб, монтазамдыр кәл-ләали. Фираш идәненә зифа паласлар; Мөзәйян һәр тараф — өстләр вә астлар. Нәкышләнмеш вә һәр әтрафы миръат; Түшәмдә парлайыр мисбах-ы мишкят. Канадиле сираҗи биңзәр айа, Мөшабиһ рәүнәкы «Йолдыз сарай»а. Ятыр өстәледә дөрлү җәраид, Ки һәрберсе безем әхвалә гаид. Гизәр әтрафыда вилдан-ы сәйяр, Нәмер итсәң, аңа гыйльманы тайяр. Әлендә бонларың ширбәтләре вар, Йөрештә җил кеби сөргатьләре вар. Гүзәлдер һәр җире — гайрәтлә мәгъмур; Әгәр күрсә калыр хәйрәттә фәгъфур. Бу миһманханә улды шәһрә фаикъ — Дәгел миһман, олуг шаһларга лаикъ. Будыр шатлык вирән дәрдле колүбә; Колүбе шат улмаян — варсын клуба. Ачылмыш яңы гөлләр, бәһрәләр зар, Вә махсус сухтәләрчөн хөҗрәләр вар. Җиһанда мисле надир бер клубтыр, Сөрүрел-җ[ин]ан һәм нурел-колүбтер. Улып бер сүздә бер дәртле җәмәгать, Чыгып мәйдана, күстәрде сәнәгать. Чалышып, сарф идеп чук парәләр һәм Дөзүбән дөрлү тәдбир чаралар һәм Шөруг итсә, нәләр япмас бу милләт! Шөругның юклыгы — милләткә гыйлләт. Дәвам итсен, яшәсен чук бу бостан Һәм улсын шөһрәте дилләрдә дастан. Нә мәдх итсәм дә, нәфсем улмый канигъ, Һаман мәдх итмәя мәйяле тамигъ. Аны мәдх-ү сәнамыз та әбәддер, Каләм гүя аны мәдхә әсәддер. #منابع #توقای

Саннар Микъдар саннары: 1 - ۱ ـ بر 2 - ۲ - ایکی 3 - ۳ - اوچ 4 - ۴ - دورت 5 - ۵ - بیش 6 - ۶ - آلتی 7 - ۷ - ییدی 8 - ۸ - سیگز 9 - ۹ - طوغز (یاکه توغز) 10 - ۱۰ - اون 11 - ۱۱ - اون بر 12 - ۱۲ - اون ایکی 13 - ۱۳ - اون اوچ 14 - ۱۴ - اون دورت 15 - ۱۵ - اون بیش 16 - ۱۶ - اون آلتی 17 - ۱۷ - اون ییدی 18 - ۱۸ - اون سیگز 19 - ۱۹ - اون طوغز (یاکه اون توغز) 20 - ۲۰ - یگرمی 30 - ۳۰ - اوتوز 40 - ۴۰ - قرق 50 - ۵۰ - ایللی 60 - ۶۰ - آلتمش 70 - ۷۰ - ییتمش 80 - ۸۰ - سکسان 90 - ۹۰ - طوقسان (یاکه توقسان) 100 - ۱۰۰ - یوز 200 - ۲۰۰ - ایکی یوز 300 - ۳۰۰ - اوچ یوز 400 - ۴۰۰ - اوچ یوز 500 - ۵۰۰ - اوچ یوز 600 - ۶۰۰ - اوچ یوز 700 - ۷۰۰ - اوچ یوز 800 - ۸۰۰ - سیگز یوز 900 - ۹۰۰ - طوغز یوز (یاکه توغز یوز) 1000 - ۱۰۰۰ - مڭ (یاکه منک) 000 000 1 - ۱٫۰۰۰٫۰۰۰ - میلیون 000 000 000 1 - ۱٫۰۰۰٫۰۰۰٫۰۰۰ - میلیارد Тәртип саннары кушымчасы: نچی - ынчы/-енче, -нчы/-нче- Мисаллар: برنچی - беренче ایکنچی - икенче آلتنچی - алтынчы طوغزنچی (توغزنچی) - тугызынчы Җыю саннары кушымчалары: -او - ау, -әү- -اولاب - аулап, -әүләп- -اولاشوب - аулашып, -әүләшеп- Мисаллар: براو - берәү ایکاو - икәү آلتاو - алтау طوغزاو (توغزاو) - тугызау اوچاولاب - өчәүләп اوچاولاشوب - өчәүләшеп Бүлем саннары кушымчалары: -ар/-әр - ر- -шар/-шәр - شر- Мисаллар: ایکیشر - икешәр اوچر - өчәр آلتیشر - алтышар طوغزر (توغزر) - тугызар Чама саннары кушымчасы: -лап/-ләп - لاب- Мисаллар: بیشلاب - бишләп آلتیلاب - алтылап #قواعد

Фасеев Ф.С. Старотатарская деловая письменность XVIII века. 1982.

В работе публикуются и исследуются старотатарские документы делового письма времен Крестьянской войны 1773-1775 гг. Значительная часть их вводится в научный оборот впервые. Тексты даны в транскрипции и переводах на русский язык; транскрипция /кириллицей/ сочетается при необходимости с элементами транслитерации. Тексты и переводы снабжены примечаниями, лингво-стилистическими и реальными комментариями. Исследование проведено в сравнительном аспекте с актами ХV-ХIX вв., дшествующими и последующими "пугачевскому циклу". В публикации использованы материалы ЦГАДА СССР /в Москве/, а также ряд изданных источников.

ڭ #حواشی

Старотатарский литературный язык - Исследования и тексты. 1991 ڭ #حواشی

Структура и история татарского языка. 1982

В первом разделе книги освещаются проблемы татарской граматики с преимущественным вниманием к грамматической семантике; во втором - языковые особенности старотатарских письменных источников ХV - XIX вв. и некоторые вопросы исторической лексикологии. Книга предназначена для языковедов, студентов и аспирантов-фиологов.

ڭ #حواشی

Фатхиев А. Тексты по старотатарскому языку. 1965. 78 бит

Эчтәлек: - Котб. Хосрау вә Ширин - График үзәнчелекләр - Фонектик үзәнчелекләр - Морфологик үзәнчелекләр - Лексик үзәнчелекләр - А.Шамсетдин суфидан - Г.Сәгъдинең "Новые материалы" дигән әсәрендән - Кандалыйдан - Кыйсса-е Аксак Тимер - Описание татарского праздника Сабана - Татарские Казанские пословицы - Гөлнәзек (әкият) - Үги кыз (әкият)

ڭ #حواشی

زماننده ایسکی املاده یازلغان چغاناقلر تلچیلرمز طرفندن حیران اویره‌نیلوب کیلگان. حاضر آندای لُغَوی تیکشورینولر یوققه چیغوب باره شکللی. زمانه طلبی، کوره‌سنک... #حواشی

Шигъри ядкярләр: XII - XIX гасырлар. - Казан: "Милли китап" нәшр., 2021. اوزون اوزون یوللار بولور یوللار باشی چوللار بولور نچه شهری سلطان بولسه خونتکرننک قولی بولور   قلعه‌لاری جوهر ایرور لعل جوهر تاشلار ایرور نچه ما کم سلطان بولسه خونتکرکا جزیه بیرور   هر کم کورسه حیران ایرور نچه ما کم سلطان بولسه خونتکرننک قولی بولور توفراقلاری عنبر ایرور   مسجدلاری مرور ایرور محرابلاری یاقوت ایرور نچه ما کم سلطان بولسه خونتکرکا جزیه بیرور   منبرلاری گوهر ایرور جیمه‌لاری حریر ایرور نچه ما کم سلطان بولسه خونتکرکا مطیع اولور   آخونلاری دریا ایرور طالب‌لاری کامل ایرور نچه ما کم سلطان بولسه خونتکرکا مطیع اولور   مرشدلاری مونکسز ایرور مریدلاری پرهیز ایرور  نچه ما کم پرهیز بولسه خونتکرکا مشتاق ایرور   مرشدلاری ذاکر ایرور مفتی‌لاری حافظ ایرور  نچه ما کم حافظ بولسه مفتی‌لاری کامل ایرور   خونتکرکا عاجز ایرور  نچه ما کم کامل بولسه سلطان‌لاری عادل ایرور خونتکرکا محتاج ایرور #منابع

یگرمنچی یوز باشی شاکردلرگه دائر شایان بر شعر: قابان كولی بوز قاتسه، شاکردلرگه یول بولا. ایکی شاکرد ختم چقسه، جینگاچیگه پول* بولا. «جینگاچیگه بار»، دیب اَیْتسه بالفرض** ابلیس سینکا، بار، ولکن صاقلانه کور - له‌کمه‌سون سیفلیس سینکا. *پول - آقچه **بالفرض [بیلفاراز] - فَرَضاً، مَثَلاً Кабан күле боз катса, Шәкертләргә юл була. Ике шәкерт хәтем чыкса, Җиңгәчигә пул була. "Җиңгәчигә бар", - дип әйтсә Би-л-фараз иблис сиңа, Бар, вә ләкин саклана күр - Ләкмәсен сифлис сиңа. (Шигырь Г. Тукайга нисбәт ителә). #منابع #توقای #مزاح

طلبه‌لر کونی اوکغایی بله‌ن شاکردلرننک آور یازمشی طورنده بورونغی بر مناجات: https://t.me/dr_bormotucher/2082 UPD: ایسکی املاده‌غی متنی کوممینتده #منابع

«ایسکی املا» قانالی‌ننک یازلوچیلر صانی ۱۰۰ دن آرتوب کیتدی. بوکونگی کوزلکدن قاراغانده بیک تار موضوعغه باغشلانغان پابلیک اوچون ناچار توگل. یوغاریده آیتلگانچه، قانالمزننک مقصدلرندن برسی ملی (کلاسیک) املامز اوچون، الگاریلرمز تجربه‌سنه تایانوب، خطالرین اویره‌نوب، تلمزننک بوکونگی اوزنچه‌لکلرین حسابقه آلوب، عمومی بر یازو قواعدین (پرینسیبلرین) تقدیم ایتودر. آلار قانالمزده #قواعد هشتگی بله‌ن بیلگولنگانلر. عملده تجربه ایتلگاندن صونک آلارنی تکمیل ایتو و «شومارتو» تلچیلرمز وظیفه‌سی دیب اویلایمز. اشچانلگمزننک ایکنچی مَرْحَلَه‌‌سی (اِیتابی) اوچ تارماقغه بولنه: ۱) شول قواعدگه نیگزلنوب زمانچه مُحْتَوٰی (کانتینت) بولدیرو (قای‌بر اورنکلری بیریده، بیریده هم بیریده)؛ ۲) کلاسیک ادبیات اثرلرین (هم بلکه بعضی تاریخی چغاناقلرنی) ازله‌و پروغراملری طانورلق رَوْشگه کیلتوروب، اینترنتده اورناشدرو (#منابع هشتگی)؛ ۳) حاضرگی تاتار تلی‌ننک آنکلاتمالی سوزلگن اساس آلوب هم قای‌بر باشقه سوزلکلرنی قوللانوب، آلارده‌غی سوزلرننک کلاسیک املامزده‌غی یازلشلرین بیرو (#لغات هشتگی). یوغاریده آیتلگانلردن چیغوب شوشی قانالدن باشقه مخصوص بر صایت ده بولدورورغه پلانلاشدره‌مز. حَسْبُنَا اللّهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ. بزننک بله‌ن بولووکز روحلاندره هم امیدلندره. رحمت! Идел-Урал һәм Себер мөселманнарының тарихи язуларын тергезүгә багышланган "Иске имла" каналына язылучылар саны 100дән артып китте. Бүгенге күзлектән караганда бик тар мәүзугга багышланган паблик өчен начар түгел. Югарыда әйтелгәнчә, каналыбызның максатлары милли (классик) язуыбыз булган "иске имла" орфографиясе кагыйдәләрен хәзерге тормышта (иң элек илаһи вә инсани (һуманитар) фәннәрдә һәм әдәби иҗатта) куллану өчен системалаштырудан (тәкъдим ителә торган кагыйдәләр #قواعد һәштәге белән билгеләнгәннәр), хәзерге һәм тарихи лексиканы иске имлада бирүдән (#لغات һәштәге), классик текстларны санак таный торган форматта урнаштырудан (#منابع һәштәге), иске имлада заманча фәнни, мәгарифи һәм гаммәви (популяр) контентны булдыруга кулдан килгән кадәр өлеш кертүдән гыйбарәт. Әлеге максатларга ирешер өчен, шушы каналдан башка махсус бер сайт та булдырырга планлаштырабыз. Иске имланың иҗтимагый әйләнешкә кайтуы хәзерге татар, башкорт һәм илебезнең башка төрки мөселман телләрен саклау һәм үстерү коралларыннан берсе була алуында иманыбыз камил. Безнең белән булуыгыз рухландыра һәм өметләндерә. Рәхмәт!

معراج یارطی تون بولغان چاغنده کیتدی مکه یالطراب نور طوتاشدی جیرگه کوکدن، ایندی نوردن بر براق. حضرت جبریل بشارت ئه‌یله‌دی دیب یا رسول! حق تعالی حضرتی تعیینلدی بو کیچ وصول. منتظرلر لامکانلر، بار ملائکلر سینکا، عرش اعلا کیلدی آطلانسانك آیاغنك آستینه. صادر اولدی شول وقتده حقدن امر کن، فکان، شوندی ایزگی یوك بله‌ن عرش اولدی کوکلرگه روان. دنیاده هر نرسه ده اوز اصلنه بر ئه‌یله‌نه، آشدی قدرتله سماواتقه بو کیچ قرآن ینه. بحر وحدت آستی ئوستکه کیلدی شونده قاینادی، بتدی، محو اولدی زمین، هم ده زمانه قالمادی. قالمادی صورت باری، تبدیل ایتلدی معنی‌غه، ئه‌وریلوب معنی‌غه دنیا، سجده قیلدی مولی‌غه. کوردی الله‌نی  پیغمبر، سجده قیلدی، باش ایدی، اوشبو جیر بولدی بوتون مسجدلرنکده مسجدی. بولدی صف-صف قیلدیلر سجده ملائکلر باری، جمع اولوب هر بر نبی، موسی و عیسی جانلری. بولدی ظاهر، بلمدیلر، جیر یوزی منکرلری، مونده عبدیت، عبادت‌ننك الهی سرلری. اوتمدی کرپك قاغووی ده کوز آچوب یومغان زمان، مکه‌گه ایندی، فراشی جب-جلی ایردی همان. نه صاتاشمق، نه گمان بو، نه خیال، نه توش ایدی، بر الهی واقعه، معجز و سرلی اش ایدی. #منابع #توقای

Рәсемдә: Җибрил фәрештә һәм пәйгамбәребез - саллаллАһы галӘйһи вә сӘлләм. Малик бахшы. Мигъраҗнамә. Һират, 1436 ел. Төрки тел, уйгыр язуы. Бүлек башлары гарәп телендә язылган. Гарәп язуындагы госманлыча аңлатмалар соңгы дәверләргә карый. Франция Милли китапханәсе нөсхәсе.