مَنهَلُ طالب العلم

السلام علیکم ورحمة الله وبرکاته این دو کتاب امشب إن شاء الله خوانده می‌شود: صحیح البخاری و جامع العلوم والحکم. لینک جلسه داخل شوید: meet.google.com/xwd-bmoc-fdz

شعر احمد شوقی را می‌خواندم و قصد داشتم بعضی ابیات را انتخاب کنم و به شما هم بفرستم از بس که لذت بردم. اما خیلی زیبا و طولانی بود لینک را می‌فرستم خود تان با تأنی بخوانید و لذت ببرید! بعداً بعضی ابیات را اینجا خواهم فرستاد. فعلا شما بخوانید: https://www.aldiwan.net/poem8099.html

ولا حول ولا قوة إلا بالله

خلاصه‌ی این درسی که از اهل تفسیر گذاشتم، در مسیر رفت و برگشت از دانشگاه گوش کردم و نوشتم. اگر جایی اشتباه املایی دارد و یا ترتیب نوشتن درست رعایت نشده است، ببخشید. الله متعال توفیق دهد که از تمام اوقات فراغت خود به درستی استفاده کنیم. حدود یک و نیم ساعت در راه سه درس گوش شد الحمد لله.

از مواقف عجیب امام طبری می‌گوید وقتی برای بار دوم عازم مصر شدم، طالب العلمی نزدم آمدم و از من در مورد علم عروض سوال کرد و من قبلا هیچ چیزی از علم عروض نمی‌دانستم. و گفتم: من امروز چیزی از علم عروض نمی‌گویم؛ فردا بیا. کتابی در علم عروض از یکی از دوستانم عاریت گرفتم و اول شب از عروض چیزی نمی‌دانستم و فردایش من عالم علم عروض شدم. و فردایش پاسخ آن شخص را دادم.

خلاصه‌ای از این درس: محمد بن جریر طبری و تفسیرش1 امام ابن جریر طبری رحمه‌الله می‌گوید: من تعجب می‌کنم از کسی‌که قرآن کریم می‌خواند و تفسیرش را نمی‌داند، چگونه از آن لذت می‌برد؟ یاقوت حموی روایت می‌کند: ابن جریر طبری به شاگردانش گفت: آیا برای فراگیری تفسیر قرآن آمادگی و نشاط دارید؟» گفتند: حجم آن چقدر خواهد بود؟ گفت: سی هزار صفحه. گفتند: «این‌ چیزی است که عمرها پیش از به پایان رسیدنش سپری خواهد شد. پس آن را در حدود سه هزار صفحه خلاصه کرد. در اولین چاپش در ۵۲۰۰ ورق چاپ شد. تفسیر ابن جریر بزرگترین، جامع‌ترین و ضخیم‌ترین کتاب تفسیر از نظر علم موجود در آن است. تولد ابن جریر طبری: محمد بن جریر بن کثیر بن یزید بن غالب طبری، در آمل طبرستان (شمال ایران) در سال ۲۲۴ یا ۲۲۵ هـ بدنیا آمد. و در سال ۲۳۱ هـ قرآن‌کریم را حفظ کرد. و یک سال بعد، مردم را در تراویح امامت می‌داد. و یک سال بعد در سال ۲۳۳، حدیث از شیوخ حدیث می‌نوشت. و از شیخ محمد بن حمید رازی بیش از یکصد هزار حدیث شنید. در ۱۲ سالگی شروع به سفر و طلب علم حدیث کرد. در ترجمه‌ی ابن جریر طبری کتاب‌های زیادی نوشته شده است. از آن جمله کتاب ابن کامل، شاگرد و دوستش که این کتاب مفقود است. و همچنین عبدالعزیز بن محمد طبری کتابی در ترجمه امام طبری دارد که یاقوت حموی از وی زیاد نقل می‌کند. همچنین قفطی صاحب کتاب إنباه الرواة على أنباه النجاة، نیز در ترجمه‌ی امام ابن جریر طبری کتاب نوشته است و نام کتاب التحریر في ترجمة محمد بن جرير. مفقود است. و جامع ترین ترجمه‌ی امام طبری در کتاب معجم الأدباء از یاقوت حموی و تاریخ بغداد از خطیب بغدادی است. در سال ۲۳۶ و در دوازده سالگی عازم بغداد شد تا علم حدیث از از امام احمد بن حنبل فرا بگیرد و وقتی به بغداد نزدیک شد، خبر وفات امام احمد برای رسید و بسیار غمگین شد و وارد بغداد نشد و راه بصره را پیش گرفت تا از علمای حدیث بصره علم حدیث را بیاموزد. و پس از مدت طولانی در بصره، عازم کوفه شد و از علمای کوفه علم فراگرفته؛ زبان و شعر را از احمد بن عباس ثعلب فراگرفت. و در ۲۹ سالگی به مصر سفر کرد و فقه و حدیث را از شاگردان امام شافعی فراگرفت. و ۲۵۴ به شام بازگشت و ۳۲ سالگی وقتی مبلغی کافی از علم حاصل کرد، دوباره عازم مصر شد. و می‌گوید وقتی برای بار دوم وارد مصر شدم، علمای زیادی علم من را امتحان کردند. و تا هنوز پدرش کفالت زندگی او را برعهده داشت. و وقتی دوباره مقداری علم از مصر فراگرفت و عمرش بالای ۳۳ سال بود دوباره به بغداد بازگشت و طلب علم می‌کرد و همچنین تدریس می‌کرد. و سپس به زادگاهش طبرستان بازگشت و پس از مدتی دوباره عازم بغداد شد و در سال ۲۹۰ هجری به طبرستان بازگشت و در آن زمان دشنام صحابه در طبرستان زیاد منتشر شده بود و دوباره به بغداد بازگشت تا اینکه در سال ۳۱۰ از دنیا رفت. و ۸۶ سال عمر داشت. امام طبری ازدواج نکرد و عمرش را وقف طلب علم و تالیف کرد. امام طبری زندگی متوسطی داشت. درس‌هایی از زندگی امام طبری: ـ خواب پدرش در زمانی که پنج سال داشت، سبب شد پسرش به حفظ قرآن کریم و علوم شرعی بپردازد. ـ امام طبری همت بلندی داشت؛ از پنج سالگی که به حفظ قرآن کریم پرداخت، تا زمانی که وفات کرد، حدود ۸۱ سال مصروف طلب علم بود. آشنایی زیادی به لغت عرب داشت و همچنین اطلاع و علم فراوانی به قراءات داشت. صدای زیبایی نیز داشت. همچنین توجه زیادی به نظافتش داشت. مصنفان امام طبری: تفسیر طبری (جامع البیان عن تأویل آي القرآن) در هفت سال نوشت کتاب تاریخ طبری (تاریخ الأمم والرسل والأنبیاء والملوک) در فقه کتاب لطیف الأحکام و در اصول فقه نیز کتابی تألیف کرد و در عقیده کتاب : التبصیر في معالم الدین و... امام طبری مذهب فقهی خاصی بنام جریریه داشت. عبدالرحمن_شهری #أهل_التفسير #ابن_جرير_الطبري

🎈 عنوان ویدیو : أهل التفسير [3] الإمام محمد ابن جرير الطبري وتفسيره الحلقة الأولى #عبدالرحمن_شهری #أهل_التفسير #ابن_جرير_الطبري

الحمد لله از کتاب المیسر في علوم القرآن تا صفحه ۱۳۴، الانتصار للقرآن؛ و از کتاب إعلاء البخاري تا صفحه ۱۴۷ خواندیم. تشکر از کسانی‌که حضور یافتند و استفاده کردند. رزقني الله وإياكم علما نافعا ورزقا طيبا وعملا متقبلا🤲

السلام علیکم ورحمة الله وبرکاته این دو کتاب امشب إن شاء الله خوانده می‌شود: المیسر في علوم القرآن و کتاب إعلاء البخاري لینک جلسه داخل شوید: meet.google.com/xwd-bmoc-fdz

أهل التفسير [2] حبر الأمة وترجمان القرآن عبد الله بن عباس رضي الله عنه دکتر #عبدالرحمن_شهری #أهل_التفسير

أهل التفسير [1] أهمية دراسة تراجم المفسرين ومناهجهم دکتر #عبدالرحمن_شهری #أهل_التفسير

علی بن طلحه هاشمی در صحیفه‌ی خود اقوال عبدالله عباس رضی الله عنه را به روایت از مجاهد بن جبر زیاد نقل کرده است. و امام بخاری از این صحیفه در صحیحش زیاد نقل می‌کند و همچنان امام طبری نیز در تفسیر خود اقوال ابن عباس را زیاد نقل کرده است. دکتر عبدالعزیز الحمیدی اقوال ابن عباس رضی الله عنه را از کتاب‌های سنن و آثار در دو جلد جمع‌آوری کرده است و نام کتاب «تفسير ابن عباس ومروياته في التفسير من كتب السنة» و کتاب تفسیر تنویر المقباس من تفسیر ابن عباس، فیروزآبادی از طریق کلبی از ابن عباس روایات را جمع کرده است که این روایات ضعیف و ساقط است. #ابن_عباس #لقاء_أهل_التفسير #عبدالرحمن_شهری

ابن عباس رضی الله عنهما دو سال قبل از وفاتش نظر به مسایل سیاسی در زمان عبدالملک بن مروان، مکه را ترک کرد و به طایف رفت. و در سال ۹۸ هجری از دنیا رفت و محمد بن حنفیه بر او نماز خواند و قبرش تا حالا نیز مشهور است. #ابن_عباس #لقاء_أهل_التفسير #عبدالرحمن_شهری

ابن عباس رضی الله عنهما از اولین کسانی است که قرآن کریم را تفسیر لغوی می‌کرده است. مثلا جهت تفسیر آیه یا کلمه‌ای، به شعر عرب خصوصاً عصر حاهلی استشهاد می‌کرده. #ابن_عباس #لقاء_أهل_التفسير #عبدالرحمن_شهری

بعد از وفات رسول الله ﷺ عبدالله بن عباس رضی الله عنهما در مدینه باقی ماند و در زمان خلافت عمر رضی‌ الله‌ عنه به حیث والی بصره معرفی شد. و پس از مدتی به مکه بازگشت. و در مکه برای مردم تفسیر درس می‌داد و عده‌ای زیادی به گردش جمع می‌شدند و از تفسیر، حدیث، زبان، شعر، ایام عرب فتوا... می‌پرسیدند. مشهورترین شاگردانش: مجاهد بن جبر، عکرمه، سعید بن جبیر و... #ابن_عباس #لقاء_أهل_التفسير #عبدالرحمن_شهری

همین بود که لقب حبر الأمة و ترجمان القرآن را به خود گرفت!

روزی شخصی از ابن عباس رضی الله عنهما پرسید: این علم را چگونه دریافتی؟ گفت:

بلسانٍ سَؤولٍ وقلبٍ عَقولٍ

با زبانی بسیار پرسشگر و قلبی بسیار فهمنده. #لقاء_أهل_التفسير #عبدالرحمن_شهری

ابن عباس رضی الله عنه مشهور به ترجمان قرآن و مشهورترین مفسر از میان صحابه عبدالله بن عباس رضی الله عنه سه سال پیش از هجرت در شعب ابوطالب وقتی مسلمانان در محاصره بودند، بدنیا آمد. پدرش عباس بن عبدالمطلب هاشمی کاکای رسول الله صلی الله علیه وسلم است. و نام مادر عبدالله، لبابه بنت حارث هلالی است. در سال هشتم هجری وقتی پیامبر اکرم صلی‌الله علیه وسلم قصد فتح مکه را داشتند، با عباس و پسرش عبدالله روبرو شدند و از آن پس، عبدالله همراه رسول الله صلی الله علیه وسلم شد. عبدالله پسر عموی رسول الله صلی الله علیه وسلم و جد خلفای عباسی است. حضرت عباس با اهلش در مکه اسلام آورده بودند اما اسلام خود را پنهان می‌کردند. عبدالله بن عباس رضی الله عنهما در طلب علم و ملازمت رسول الله صلی الله علیه وسلم حریص بود. شبی در خانه‌ی خاله‌اش ام المومنین میمونه رضی الله عنها بود و رسول الله صلی الله علیه وسلم برای نماز شب بیدار شده بودند و عبدالله بیدار بود و برای رسول الله صلی الله علیه وسلم آب طهارت گذاشت. وقتی رسول الله صلی الله علیه وسلم متوجه آب شدند، از ام المومنین پرسیدند که چی کسی آب را گذاشت؟ فرمود: عبدالله. سپس رسول الله صلی الله علیه وسلم برایش دعا کردند:

اللهم فقِّهه في الدین وعلّمه التأویل

همچنین این دعا را بارها رسول الله صلی الله علیه وسلم برایش کردند چنانچه در روایات ثابت است. و دعای رسول الله صلی الله علیه وسلم پذیرفته شد و عبدالله در طلب علم زیاد حریص بود. و وقتی رسول الله صلی الله علیه وسلم وفات کردند، وی ۱۳ سال داشت و شروع به طلب علم از دیگر اصحاب کرد. چنانکه در قصه‌ی مشهوری که بین او و یک انصاری رخ داد:

ابن عباس رضی الله عنهما می‌گوید: وقتی رسول‌الله ﷺ وفات کردند، به یکی از مردان انصار گفتم: بیایید از اصحاب رسول‌الله ﷺ سؤال کنیم؛ چون امروز تعدادشان زیاد است. او گفت: ای ابن عباس! تعجب می‌کنم از تو! آیا فکر می‌کنی مردم به تو نیاز پیدا می‌کنند، در حالی که هنوز بسیاری از اصحاب رسول‌الله ﷺ در میان مردم هستند؟ ابن عباس رضی‌الله‌عنهما می‌گوید: من آن جوان را ترک کردم و شروع کردم به پرسیدن احادیث از اصحاب رسول‌الله ﷺ. اگر می‌شنیدم که شخصی حدیثی را از رسول‌الله ﷺ می‌داند، نزد او می‌رفتم. گاهی او در حال استراحت بود. من کنار درِ خانه‌اش می‌نشستم و لباسم را زیر سرم می‌گذاشتم و باد خاک را بر من می‌پاشید. وقتی آن شخص بیرون می‌آمد و مرا می‌دید، می‌گفت: ای پسرعموی رسول‌الله ﷺ! چرا اینجا آمدی؟ چرا کسی را نزد من نفرستادی تا من به خدمتت بیایم؟ من می‌گفتم: نه، بلکه من شایسته‌ترم که نزد تو بیایم. سپس درباره آن حدیث از او سؤال می‌کردم. آن مرد انصاری سال‌ها زنده ماند تا اینکه روزی مرا دید که مردم اطرافم جمع شده‌اند و از من سؤال می‌کنند. آن‌گاه گفت: این جوان از من عاقل‌تر بود.

در زمان خلافت سیدنا عمر رضی الله عنه، در مجالس بزرگان از وی مشورت می‌گرفتند و عمر رضی الله عنه از او مشوره می‌خواست. چنانکه ابن عباس رضی الله عنهما می‌گوید:

عمر رضی‌ الله‌ عنه مرا همراه با بزرگان و پیرمردانِ اهل بدر در مجلس خود می‌نشاند. بعضی از آنان گفتند: چرا این جوان را با ما می‌آوری، در حالی که ما پسرانی هم‌سن‌وسال او داریم؟ عمر رضی‌ الله‌ عنه گفت: او از کسانی است که فضیلت و جایگاهش را می‌شناسید. روزی عمر رضی‌الله‌عنه آنان را دعوت کرد و مرا نیز همراه آنان دعوت نمود. ابن عباس می‌گوید: گمان نمی‌کنم که آن روز مرا دعوت کرد، مگر برای اینکه توانایی و دانش مرا به آنان نشان دهد. سیدنا عمر رضی‌ الله‌ عنه گفت: درباره این آیات چه می‌گویید؟ ﴿إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ. وَرَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللَّهِ أَفْوَاجًا تا آخر سوره...﴾ بعضی از آنان گفتند: به ما دستور داده شده است که وقتی یاری شویم و پیروزی نصیبمان گردد، الله را حمد و ستایش کنیم و از او آمرزش بخواهیم. بعضی دیگر گفتند: نمی‌دانیم. یا بعضی از آنان چیزی نگفتند. سپس عمر رضی‌ الله‌ عنه به من گفت: ای ابن عباس! آیا تو نیز همین‌طور می‌گویی؟ گفتم: خیر. گفت: پس چه می‌گویی؟ گفتم: این سوره، خبر از پایان عمر رسول الله ﷺ می‌دهد که الله آن را به ایشان آگاه ساخته بود. آنجا که می‌فرماید: ﴿إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ﴾ منظور از پیروزی، فتح مکه است. پس این فتح، نشانه نزدیک شدن پایان عمر شماست. سپس می‌فرماید: ﴿فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَاسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ كَانَ تَوَّابًا﴾. عمر رضی‌الله‌عنه گفت: من از این سوره چیزی جز همان چیزی که تو گفتی، نمی‌دانم.

از نظر زمانی و مکانی، علم تفسیر از مکه شروع شد؛ با سوال‌هایی که صحابه رضی الله عنهم از رسول الله صلی الله علیه وسلم می‌پرسیدند. و همچنین خود قرآن کریم خودش را تفسیر می‌کرد. یک آیه آیه دیگر را تفسیر می‌کرد . مثلا: {إن الانسان خلق هلوعا} معنای هلوع در آیه بعدی: {إذا مسه الشر جزوعا وإذا مسه الخیر منوعا} بعد از وفات رسول الله صلی الله علیه وسلم، صحابه رضی الله عنهم به سرزمین‌های اسلامی از جمله کوفه، بصره، شام و... منتشر شدند و علم تفسیر را به دیگران رساندند.

📃 يقول المتنبي و إذا كانتِ النفوسُ كبارًا تعبتْ في مرادِها الأجسامُ أصحاب الهمم العالية لا يرضون بالدون، ولذلك يبذلون من الجهد والتعب بقدر علو أهدافهم.