Беларускі інстытут публічнай гісторыі

🎬 Освальд у Мінску: хто мусіць здымаць кіно і навошта “дыпламатыя дакументаў”? Даследчык мінскага перыяду Освальда Аляксандр Лукашук тлумачыць, чаму серыял пра забойцу прэзыдэнта Кенэдзі мае сэнс толькі як амерыканскі праект і як перадачы Расіяй архіўных дакументаў у Кангрэс ЗША становяцца элементам палітычнай гульні. Таксама — пра рассакрэчаныя файлы, новую кнігу-квест і “гандаль памяццю” ў інтарэсах уладаў. Чытаць падрабязна на Свабодзе

📖 У Літву прыбылі з Ватыкана ўнікальныя рукапісныя кодэксы з «Пагоняй» На міжнароднай выставе «Пагоня і лілея» ў Ракішскім краязнаўчым музеі паказваюць арыгіналы і копіі раскошных альбомаў бул Папы Пія IX — створаныя ў XIX ст. для Ватыкана і аздобленыя нацыянальнай сімволікай (сярод іх — «Пагоня», гербы родаў, сюжэты з гісторыі ВКЛ). Кодэксы прывезеныя з Апостальскай бібліятэкі, іх кошт ацэньваюць каля 1 млн €, таму суправаджаліся спецыяльнай аховай. Аздабленнем кодэксаў займаліся арыстакраткі з нашых земляў: Марыя з Тызенгаўзаў Пшаздзецкая (польскі пераклад), Ідалія з Сабанскіх Броэль-Плятэр (літоўскі) і Наталля з Біспінгаў Кіцкая (царкоўнаславянскі). Выстава — першае «вяртанне» гэтых манускрыптаў у рэгіён, дзе яны былі створаныя. Падрабязней на Нашай Ніве ℹ️ Ініцыятаркай праекта альбома была Марыя з Тызенгаўзаў Пшаздзецкая — ураджэнка Паставаў, мастачка і дабрачынніца. Рэкамендуем прачытаць пра яе асобны артыкул у Вікіпедыі, падрыхтаваны акадэмічным дырэктарам нашага Інстытута Аляксеем Ластоўскім.

🎓 Першы рэктар БДУ, які называў СССР фашысцкай катавальняй Да дня нараджэння Уладзіміра Пічэты (21 кастрычніка 1878) — гісторыка і першага рэктара БДУ. Артыкул распавядае пра яго шлях: стварэнне ўніверсітэта ў Мінску, падтрымку беларусізацыі, канфлікты з уладай, арышт, ссылку і няўдалыя спробы вярнуцца — і чаму поўнай біяграфіі Пічэты не вучаць у школах і ВНУ. Рэкамендуем для разумення, як фармуецца і выціскаецца памяць пра “нязручных” інтэлектуалаў. 🔗 Чытаць: Zerkalo

Пачатак вышэй Адзначым, што памятны знак у Вязьме, як і помнік у Мінску на плошчы Свабоды былі адкрытыя ў межах маштабнай мемарыяльнай кампаніі да 100-годдзя пісьменніка ў 1993 годзе. Пасля ўсталявання дзеючага рэжыму ў Беларусі значных афіцыйных ушанаванняў класіка не адбывалася. Наадварот, у 2012 годзе пры падрыхтоўцы да «Дажынак» ў Горках, нягледзячы на пратэсты грамадства, быў знесены дом, у якім у 1926 - 1928 гадах жыў пісьменнік і на якім была размешчаная памятная дошка. Наогул тэма савецкіх рэпрэсій і рэпрэсаваных у афіцыйнай палітыцы памяці Беларусі пераважна замоўчваецца. У Курапатах, дзе стаіць памятны крыж Максіму Гарэцкаму, рэгулярна фіксуюцца акты вандалізму, якія ўладам аніяк «не ўдаецца» спыніць.

Як у расійскай Вязьме ўшаноўваюць памяць Максіма Гарэцкага У 1993 г. па ініцыятыве Мінкульта Беларусі і Адміністрацыі Вяземскага раёна на ўскраіне Вязьмы (Смаленская вобласць) каля абрыву, дзе супрацоўнікі НКУС расстрэльвалі вязняў з мясцовай турмы, адкрылі помнік Максіму Гарэцкаму (1893 - 1938). У горадзе дагэтуль ушаноўваюць памяць беларускага пісьменніка, які быў тут расстраляны. У 2015-м невядомыя пашкодзілі помнік выстраламі, але былі праведзены аднаўленчыя працы. У апошнія гады сюды рэгулярна водзяць экскурсіі, каб ушанаваць памяць М. Гарэцкага і ўсіх ахвяр палітычных рэпрэсій. Прычым, як паведамляюць мясцовыя рэсурсы, «2 красавіка ў Дзень яднання народаў Расіі і Беларусі ў вяземскіх краязнаўцаў склалася традыцыя збірацца ў памятнага знака М.І. Гарэцкаму і ўсім ахвярам палітычных рэпрэсій і ўскладаць кветкі». Так было і сёлета. А ў маі студэнты Смаленскага казацкага інстытута прамысловых тэхналогій і бізнесу прыбралі тэрыторыю вакол помніка і абнавілі клумбы, высадзіўшы кветкі. Працяг ніжэй

Як улады Беларусі знішчаюць нацыянальную памяць (2020–2024) Беларуская Рада культуры прадстаўляе маштабнае даследаванне, прысвечанае палітыцы дзяржавы ў справе (дэ)канструявання нацыянальнай гістарычнай памяці ў адукацыі, сімволіцы, грамадскай і культурнай прасторы. У працы сабраныя факты, сведчанні і дакументы, што паказваюць, як улады мэтанакіравана: ◾️звязваюць нацыянальную сімволіку з калабарацыянізмам; ◾️выдаляюць імёны герояў і рэпрэзентацыю паўстанняў; ◾️перапісваюць падручнікі і змяняюць гістарычны кантэкст; ◾️праводзяць мілітарызацыю адукацыі і навязваюць “русский мир”. Асобны раздзел даследавання прысвечаны знішчэнню культурных кодаў праз забароны, канфіскацыі і палітычную цэнзуру — ад кніг Святланы Алексіевіч і Альгерда Бахарэвіча да школьных праграм і гістарычных дат. Даследаванне выкананае вясною 2025 года на замову Беларускай Рады культуры і часткова прафінансаванае Дацкім інстытутам культуры. У ёй таксама прадстаўлены рэкамендацыі, як праз культурныя і адукацыйныя ініцыятывы можна супрацьстаяць дзяржаўнай палітыцы знішчэння нацыянальнай ідэнтычнасці. 📖 Чытайце даследаванне цалкам тут

Пачатак татальнай калектывізацыі і ўсеагульнага гора Артыкул тлумачыць, як пастанова кампартыі 20 кастрычніка 1929 года запусціла суцэльную калектывізацыю: прымусовае аб’яднанне гаспадарак у калгасы, “раскулачванне”, масавыя дэпартацыі і голад пачатку 1930-х. Да канца дзесяцігоддзя ў калгасы і саўгасы было загнана да 93% сялянскіх двароў, а традыцыйны лад вёскі быў фактычна знішчаны. 🔗 Чытаць: Novy Chas

Веліжскае антысавецкае паўстанне Апублікавана 26 студзеня 2020 Паўстанне пачалося 9 лістапада 1918 года ва Усвяцкай ды Касплянскай валасцях Веліжскага павета. https://belhistory.com/velizhskae-antysaveckae-paustanne.html

У Гродна адкрылі мемарыяльную дошку педыятру Міхаілу Шэйбаку Месяц таму да 85-годдзя Гродзенскай абласной дзіцячай клінічнай бальніцы на ўваходзе ва ўстанову ўрачыста адкрылі памятную дошку ў гонар славутага педыятра Міхаіла Шэйбака. У цырымоніі прынялі ўдзел яго сыны – навукоўцы Уладзімір і Васіль Шэйбакі. Міхаіл Шэйбак (1930 - 2007) — ураджэнец вёскі Капашчава Навагрудскага раёна. Доктар медыцынскіх навук, прафесар, навуковец у галіне педыятрыі. Аўтар 280 навуковых прац, 3 манаграфій, 2 вынаходніцтваў – яны тычыліся хваробаў органаў дыхання, даследаванняў мікраэлементаў у арганізме дзіцяці. У апошнія гады ў Беларусі на будынках медыцынскіх устаноў з’явілася не адна мемарыяльная дошка ў гонар лекараў. У жніўні ў Полацку адкрылі памятны знак у гонар хірурга Івана Храімянкова, які ўзначальваў мясцовую чыгуначную бальніцу.

Археолаг паказала, якое хараство знайшлі сёлета на гарадзішчы Банцараўшчына Дачны кааператыў «Крынічны» пад Мінскам размешчаны на месцы археалагічнага помніка — гарадзішча Банцараўшчына. Тут у 20‑х гадах мінулага стагоддзя пачаліся маштабныя даследаванні, у выніку якіх была выдзеленая банцараўская археалагічная культура. Навукоўцы працягваюць вывучаць гарадзішча і сёння. https://nashaniva.com/379509 Без VPN — https://bit.ly/nashaniva#/379509

Ірына Кашталян: «Сістэма вучыць катаваць крок за крокам» Гісторык Ірына Кашталян, сябра Беларускага інстытута публічнай гісторыі, у інтэрв’ю DW тлумачыць, што пасля 2020 года гвалт у Беларусі ператвараецца ў сістэму: гэта не разавыя эпізоды, а руцінізацыя жорсткасці і ўцягванне ў яе розных інстытуцый. Закранаюцца асобна пытанні асабістай адказнасці выканаўцаў і тое, як грамадству дамагацца справядлівасці для ахвяр. Важна, што размова насычаная гістарычнымі прыкладамі і паралелямі — праз іх сённяшні досвед Беларусі лепш бачыцца ў шырэйшым кантэксце. Ключавая тэма — патрэба дакументаваць і асэнсоўваць практыкі дзяржаўнага гвалту, каб афіцыйная палітыка памяці не замоўчвала і не апраўдвала іх. 🔗 Чытаць інтэрв’ю: Deutsche Welle

Падпольная памяць Як сцвярджаюць іспанскія гісторыкі, памяць аб ахвярах рэпрэсій — не проста сведчанні, але часам таксама форма супраціву. Чытаць далей Спасылка без VPN

Школьнікам будуць расказваць пра "спробу дзяржаўнага перавароту" і "ўмяшанне Захаду ва ўнутраныя справы" Беларусі. Такія тэмы ёсць у новым падручніку "Гісторыя Беларусі ў кантэксце сусветная гісторыі" для вучняў 11 класа, які ўважліва вывучыла @euroradio. "У краіне адпрацоўвалася адна з формаў "каляровых рэвалюцый". Асабліва моцны ціск аказваўся ў інфармацыйнай прасторы (інтэрнэт-парталах, сацыяльных сетках)", — пішуць у падручніку. Падзеі 2020-га там называюць "спробай дзяржаўнага перавароту", у выпадку поспяху якога апазіцыя звярнулася б "за дапамогай да ЗША і ЕС для правядзення новых выбараў ці ваеннага ўмяшання". Адно з заданняў у падручніку — даказаць ці абвергнуць тэзіс "каляровыя рэвалюцыі парушаюць нормы міжнароднага права і суверэнітэту дзяржаў". Відавочна, калі ўсё гэта ёсць у новым падручніку — яно будзе і на выпускных экзаменах.

👀 «Амаль не адшукаць»: дзе ў Мінску жаночыя помнікі? Матэрыял паказвае, што ў сталіцы, акрамя Еўфрасінні Полацкай, жанчыны, якія ўплывалі на беларускую гісторыю, у публічнай прасторы амаль не ўшанаваная. Ёсць асобныя барэльефы (Стэфанія Станюта, Ганна Абуховіч), «збіральныя» вобразы кшталту «Радзімы-маці» і нават «Марсіяначка», але ў «Залатым коле беларускай навукі» жанчын няма зусім. Артыкул прапануе прайсціся маршрутамі і паглядзець, як улады фактычна бачаць ролю жанчын у гісторыі. Чытаць: «Салідарнасць»

У абноўленых музеях дзецям паказваюць малалетніх вязняў канцлагераў Месяц таму ў віцебскай гімназіі №3 імя А. С. Пушкіна адкрылі абноўлены музей былых малалетніх вязняў нацысцкіх канцлагераў. Як паведамляе выданне «Віцьбічы», архіўныя дакументы, фатаграфіі і інсталяцыя, якая аднаўляе ўнутраны выгляд баракаў канцлагераў (у тым ліку з дзецьмі-вязнямі), «дазволілі наведвальнікам адчуць жах і бесчалавечнасць таго часу». У ліпені ў Полацку пасля трохгадовай рэканструкцыі адкрыўся абноўлены Музей баявой славы. У ім школьнікаў таксама знаёмяць з жахамі ваеннага часу – у тым ліку, на прыкладзе малалетніх вязняў канцлагераў (на здымку). Раней прадстаўнікі Беларускага інстытута публічнай гісторыі адзначалі, што непедагагічныя падыходы ў адукацыі, звязаныя з занадта рэалістычнай дэманстрацыяй жахаў вайны, могуць нанесці дзецям псіхалагічную траўму.

Экспанаты Музея Яўгеніі Янішчыц перададуць у Пінск Пасля інфармацыі аб ліквідацыі школьгага музею Яўгеніі Янішчыц паўстала хваля занепакоенасці і абурэння. Навіна выклікала рэзананс, піша «Наша Ніва». Як стала вядома, Міністэрства культуры РБ паведаміла, што ў адпаведнасці з Кодэксам РБ аб культуры лічыць мэтазгодным народны музей Яўгеніі Янішчыц перадаць Музею Беларускага Палесся горада Пінска, які ў сваю чаргу ўжо даў згоду прыняць новую калекцыю. Пастанова чакае фармальнага зацвярджэння яшчэ ў адной інстанцыі - на кастрычніцкім пасяджэнні Пінскага райвыканкама павіннае быць прынята рашэнне аб перадачы экспанатаў Музею Беларускага Палесся. «Добра, што музей будзе. Кепска, што згубіцца ў дзясятках залаў музея Беларускага Палесься. Шкада , што музей у Мерчыцах, дзе вучылася Паэтка ня ўзяў да сябе экспазіцыю. Усё ж, можна было б тады і ў Мінску стварыць музей, дзе Яўгенія Янішчыц вучылася, працавала, жыла і загінула», - піша ў сацсетках пісьменніца Аксана Спрынчан.

Нацбанк выпускае памятныя манеты да 900-годдзя Полацкага кляштара. Яны з'явяцца ў абарачэнні 16 кастрычніка. Манеты наміналам 1, 20 і 100 рублёў прысвечаныя юбілею Спаса-Еўфрасіннеўскага манастыра. Гэта адзін з галоўных праваслаўных сімвалаў Беларусі. Лічыцца, што ў 1125 годзе ён заснаваны Ефрасінняй Полацкай — унучкай Усяслава Чарадзея. У кляштары захоўваецца копія Крыжа Ефрасінні Полацкай, створанага майстрам Лазарам Богшам. Арыгінал лічыцца страчаным у гады Другой сусветнай вайны.

У Горках адкрылі памятны знак да 185-годдзя сельскагаспадарчай акадэміі – на беларускай мове Памятны знак усталяваны напачатку кастрычніка ў сэрцы студэнцкага гарадка Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі. Яна пачала сваю працу ў жніўні 1840 года над назвай Горыгорацкай земляробчай школы. З 1848 году — Горыгорацкі земляробчы інстытут. За ўдзел студэнтаў і выкладчыкаў у паўстанні 1863 - 1864 г. установа была пераведзена ў Пецярбург – на тэрыторыі Беларусі да канца Расійскай імперыі не засталося вышэйшых навучальных устаноў. Інстытут быў адноўлены ў Горках толькі ў 1919 годзе. Год таму на тэрыторыі сельскагаспадарчай акадэміі ў Горках адкрылі помнік землеўпарадчыкам – ён аформлены на рускай мове.

Як жылі і чым цікавіліся віленскія студэнты пачатку XIX стагоддзя? 25 кастрычніка мы запрашаем ў 1817 год – у момант, калі ў Вільні нарадзіліся легендарныя студэнцкія таварыствы Філаматаў і Філарэтаў. Прайдзіце гарадскі квэст ад ULegend, сустрэньцеся з Філаматамі і Філарэтамі і іх настаўнікамі, наведайце віленскія адрасы, звязаныя з іх гісторыяй, і нарэшце дайдзіце да месца таемнага сходу, дзе а 16:00 адбудзецца філамацкая вечарынка. Усіх удзельнікаў чакаюць сувеніры, а пераможцаў – адмысловыя падарункі! 📅 Субота, 25 кастрычніка, 14:00 📍 Базыльянскія муры (Aušros Vartų g. 7B) Каб далучыцца: 1. Збярыце каманду ад 1 да 6 чалавек, прыдумайце назву і зарэгіструйце кіраўніка праз гугл-форму (спасылка ў сторыс / профілі) 2. Калі вы без каманды — таксама рэгіструйцеся, можна будзе далучыцца да іншых або прайсці квэст самастойна. 3. Пажадана зарэгістравацца да вечара пятніцы, 24 кастрычніка. 🔗 Спасылка на рэгістрацыю! 🇪🇺Праект рэалізуецца пры фінансавай падтрымцы Еўрапейскага звяза.

Музей Вольнай Беларусі запрашае на варкшопы па лічбавізацыі калекцый! У межах Беларускай музейнай лабараторыі працягваюцца практыкаарыентаваныя сустрэчы па пытаннях стварэння лічбавых калекцый. На наступнай сустрэчы, якая адбудзецца 20 кастрычніка, вас чакаюць варкшопы: 16.00-17.00 “Алічбоўка нумізматычных калекцый у сучасных еўрапейскіх музеях: Нацыянальны музей у Варшаве" (Раман Крыцук, навуковы супрацоўнік у Кабінеце манет і медалёў Нацыянальнага музея ў Варшаве) 17.00-19.00 “Дзе шукаць сродкі для лічбавізацыі калекцый” (Ганна Мальчук-Вакулінская, польская экспертка, доктарка гуманітарных навук і кіраўнічка партала "Kasa na Kulture"). Варкшопы разлічаны на самае шырокае кола зацікаўленых удзельнікаў – як арганізацый, так і прыватных асобаў. Мова – беларуская і польская. Прыняць удзел у мерапрыемстве можна ў офлайн і онлайн фарматах. Рэгістрацыя – да 19 кастрычніка ўключна. Дата: 20 кастрычніка Час: 16.00 - 19.00 Месца: Музей Вольнай Беларусі, Foksal 11/1, Варшава