فیلسوف🖤

ځینې اړیکې په لویو ډالیو او ډېرو خبرو نه ساتل کېږي یوازې په لږ احترام رښتینې پوښتنې بخښنې او یو بل ته په وخت ورکولو ژوندۍ پاتې کېږي. که څوک درته ارزښت لري نو د اړیکې د خرابېدو انتظار مه کوه ځکه ځینې خلک چې له ژوند څخه ووځي تشه یې بیا په هېڅ شي نه ډکېږي اړیکې په مینه پیلېږي، خو په پاملرنه او درناوي پاتې کېږي.

ژوند تل هغه ډول نه وي لکه موږ یې چې غواړو ځینې وخت به له داسې خلکو لرې شې چې فکر به دې کاوه هېڅکله به دې نه پرېږدي ځینې خوبونه به دې نیمګړي پاتې شي او ځینې پوښتنې به دې هېڅکله ځواب پیدا نه کړي. خو ژوند همدلته نه ختمېږي. ژوند دا نه دی چې هر څه دې سم وي ژوند دا دی چې له ناسمو حالاتو سره هم د مخکې تګ جرئت ولرې. ځینې پایونه د ماتې لپاره نه وي بلکې د دې لپاره وي چې ته یو نوی او غوره پیل وکړې. خپل ژوند دومره جدي مه اخله چې ژوند کول درنه هېر شي.

د انسان د ژوند تر ټولو سخته غلا! کله دې فکر کړی چې زموږ د ژوند تر ټولو ارزښتمنه شتمني له موږ څخه په ډېر هنر او خوند اخستلو سره غلا کېږي او موږ پخپله دې غلا ته وخاندو؟ فلسفې تل د انسان فکر داسې ځايونو ته بېولی چې هلته د ظاهري نړۍ شور او زوږ ختمېږي ستر فیلسوف سارتر وایي انسان محکوم دی چې ازاد وي خو تلویزون مبايل، ټولنيزې شبکې او د نننۍ عصري نړۍ رنګونه زموږ دغه «ازادي» راڅخه اخلي. موږ فکري استقلال او له ځان سره د ژور فکر کولو دقيقې د ظاهري پړق-پړوق پر لاره قرباني کوو. اصلي غلا د روپیو يا لاسي ساعت ورکېدل نه دي بلکې د هغه فکر او وخت غلا کېدل دي چې باید زموږ خپل وای. مخکې تر دې چې سبا بیا د ورځنیو کارونو او مسائلو په زنګونونو کې ډوب شې دا شېبه شېبه ونیسه د ټیکنالوژۍ او نړۍ ټول وسایل یوې خوا ته کړه له ځانه یوازې دغه یوه تلپاتې پوښتنه وپوښته: «ایا زه په رښتیا پخپله شته یم که یوازې د نورو د نړۍ یوه تمثیلي برخه یم؟» د فکر کولو ځواک وساته ځکه ستا شخصیت او حقیقت یوازې همدا فکر جوړوي!

د مثال په توګه یو کال یا دوه کاله وړاندې مو په یوه محفل کې خرابه خبره کړې وي او همدا اوس چې په کټ کې پراته یاست ذهن مو هغه صحنه بیا دریادوي او تاسو ناڅاپه له ځانه سره وخاندئ یا د خپګان ساه وباسئ. که ځواب مو هو وي نو خبره دا ده داسې یوازې تاسو نه یاست دا خبره په دقیق ډول په موږ ټولو کې شته ارواپوهنه د دې حالت په اړه څه وايي؟ دا پیښه په مغز کې د رواني پخوالي (Emotional Growth) دقیق نښه ده ارواپوهان وايي که تاسو له خپلو تېرو رغندیو یا خبرو څخه د شرم احساس کوئ نو معنا یې دا ده چې ستاسو ذهن او پوهه د تیر وخت په پرتله خورا پرمختګ کړی. د مغز حقیقت تاسو کله چې یو کال وړاندې هغه کار کاوه په همغه وخت کې ستاسو معلومات او خبرتیا همغومره وه اوس چې درته غلط ښکاري معنا یې دا ده چې تاسو هوښیار شوي یاست نو بل ځل چې مو تېرې ناسمې خبرې یادې شوې د شرم پر ځای مسکی شئ او له ځانه سره ووایاست شکر دی زه اوس د پخوا په څېر نادان نه یم

په ارواپوهنه کې یو مشهور حقیقت سته چې «د څراغ اغېز» (Spotlight Effect) بلل کېږي موږ تل په دې فکر کې یو چې کله پر سړک روان یو په یوه غونډه کې خبرې کوو او یا کومه وړه تېروتنه کوو ټول خلک راته ګوري او زموږ په اړه بد فکر کوي خو حقیقت په بشپړ ډول برعکس دی په یوه تجربه کې څېړونکو پر ځینو کسانو په نښه شوي عجیب لباسونه واغوستل او هغوی یې په یوه لویه ټولګي کې کېنول وروسته له هغو کسانو وپوښتل سول چې «څومره خلکو ستاسو عجیب لباس ولید؟» ځواب خورا حیرانوونکی و د هغو کسانو په پرتله چې فکر یې کاوه ټول ورته ګوري یوازې څلور یوه برخه خلکو پام ورته کړی و ولې داسې ده نور خلک دومره په خپلو فکرونو ستونزو او ظاهر بوخت دي چې دوی ته د نورو خلکو کوچني کارونه یا تېروتنې اصلا نه ایسارېږي هغه ډیری اندېښنې چې تاسو یې د خپلو نیمګړتیاوو په اړه لرئ یوازې ستاسو په خپل ذهن کې لویې وي. رواني سکون بل ځل چې په یوه محفل یا کاري ځای کې د کوم څه له امله د شرم او اندېښنې احساس کوئ په یاد ولرئ چې نور خلک هغسې نه ګوري لکه ته یې چې فکر کوې ذهن مو ازاد وساتئ او له ژوند څخه خوند واخلئ.

که په جلاوالي تنهائۍ یا یوازېتوب کې بند پاتې یاست نو علمي او ارواپوهنیز واقعیت دا دی چې تاسو په اصل کې هیڅکله يوازې نه یاست په فزیک او بیولوژیکي ارواپوهنه کې یو حقیقت سته چې د مادي تبادلې قانون بلل کېږي کله چې یو ژوی یا انسان مړ کېږي د هغه اتمونه د ځمکې په اتموسفیر او چاپیریال کې خورېږي. د محاسبو له مخې موږ چې هر دم ساه اخلو یا خواړه خورو د تېرو پېړیو د انسانانو مفکرینو او حتی د زړو لویو ستارو ذرې خپلو جسدونو ته داخلولو. رواني او عمومي اغېز تاسو د ټول کاینات او د پخوانیو انسانانو له ژورو تجربو او برخو څخه جوړ شوي یاست. کله چې يوازېتوب وېره یا د هېرېدو احساس درته پیدا کېږي پوه شئ چې ستاسو شتون یو عادي اتفاق نه دی. ستاسو وجود او ذهني انګېزه په مستقيم ډول له تول کاینات سره تر دې حده تړلې ده چې بیولوژیکي تسلسل يې ثابتوي.