Physio prodigies

"ዲስክ ተንሸራተተ ይባላል?" ጥናቶች እንደሚሉት 10 ሰዎች የወገብ MRI ቢነሱ 2ቱ ላይ የዲስክ ማበጥ (መወጠር) disc bulge ይታይባቸዋል። እድሜያቸው ከ75 ዓመት በላይ በሆኑ ሰዋች ላይ ደግሞ ከ10ሩ 7ቱ ላይ ይህ ይስተዋላል። ሆኖም በሀገራችን ብዙው ስለ ዲስክ ህመም ያለው አረዳድ የተዛባ ነው።  የወገብ ህመም አምጪ ምክንያቶች አንዱ ዲስክ የምንለው የሰውነታችን ክፍል ነው። ዲስክ ተንሸራተተ ይባላል? ዲስክ በውኑ የህመም ስም ሳይሆን የሰውነት ክፍል ስም ነው። የአከርካሪ አጥንት ከአንገት አንስቶ እስከ መቀመጫ ድረስ የሚወስድ ሲሆን አንድ ወጥ አጥንት አይደለም። ይልቁንም 33 አነስተኛ አጥንቶች እየተሰካኩ እና በጅማት እየተሳሰሰሩ የፈጠሩት ሲሆን የዲስክ ጥቅም የሚመጣው እዚ ጋር ነው። በእነዚህ 33 አጥንቶች መሀከል 23 ዲስኮች አሉ።  ይህም ፤ የላይኛው አጥንትና የታችኛው አጥንት መሀከል ክፍተት በመስጠት እንቅስቃሴ እንዲሳለጥ ያግዛል። በተጨማሪም በእንቅስቃሴ ወቅት የላይኛው የታችኛውን ጫና እንዳያደርስበት እንደ "ጫና ቀናሽ" (shock absorber) በመሆን ያገለግላል። ታድያ እንደማንኛውም የሰውነት ክፍል፤ ዲስክም ሊጎዳ ወይም ሊቆስል ይችላል። እዚህ ጋር በብዛት ከሚነሱ የተሳሳቱ ግንዛቤዎች አንዱ፤ 1, ባለፈው ወደኃላ ስዞር፤ ወገቤን ሲወጋኝ ታውቆኛል፣ ያኔ ነው ዲስኬ የተንሸራተትው። ✋ስህተት የዲስክ ታማሚ የሆንከው በአንድ ጀንበር ሳይሆን በተደጋጋሚ በምታዘወትረው ትክክል ያልሆነ አቋቋም፣ አቀማመጥ፣ እቃ አነሳስ ወይም አተኛኘት ምክንያት ነው። ታድያ ይህ የዲስክ ህመም ሁሉ አንድ አይነት አይደለም። 2, የዲስክ ታማሚ ሆንኩ ማለት መራመድ ላልችል ነው ማለት ነው? ✋ስህተት እርግጥ ነው የዲስክ ህመም መራመድ እንዳንችል የሚያደርግባቸው ሁኔታዎች አሉ። ሆኖም ይህ የሚሆነው በአብዛኛው ዲስኩ ሙሉ ለሙሉ ቅርፁን ቀይሮ በአጠገቡ የሚያልፈውን ትይዩ ነርቭ የሚያልፍበትን ክፍተት በሚያጠብበት ጊዜ ነው። ስለዚህ ከዚ ምን እንረዳለን? የዲስክ ህመም ደረጃዎች እንዳሉት እና በእያንዳንዱ ደረጃ የተለያየ አይነት ስሜት ልናስተውል እንደምንችል ነው። ቅርፁን የቀየረ ዲስክ አራት ደረጃዎች አሉት 📌ደረጃ 1: የዲስክ ማበጥ/መወጠር (Disc bulge) ይህ የመጀመሪያው ደረጃ ሲሆን በዚህ level ታማሚዎች እዛው ወገብ አካባቢ የሚሰማ ህመምን ጨምሮ በእንቅስቃሴ ወቅት የሚሰማ ምቾት ማጣት (Discomfort) ሊሰማቸው ይችላል። 📌ደረጃ 2: የዲስክ ማፈንገጥ (Disc protrusion) ይህ ሁለተኛው ደረጃ ሲሆን ዲስኩ ቅርጹን መለወጥ ጀምሯል። የዲስኩ የመሀከል ክፍል (Nucleus pulposus) ከውጨኛው ክፍል(Annulus fibrosus) ጋር ይጣበቃል፤ ሆኖም ግን ወደውጭ አይወጣም። በዚህም በደረጃ አንድ ከተጠቅሱት ምልክቶች በተጨማሪ እዛው ወገብ ላይና መቀመጫ አካባቢ መደንዘዝ፣ ማቃጠልና መውጋት ይኖራል። ይህም ብዙውን ጊዜ በፊዚዮቴራፒ ህክምና መረዳት የሚችልበት ጊዜ ነው። 📌ደረጃ 3: የዲስክ መጨፍለቅ አሁን የዲስኩ የመሀከል ክፍል፤ የውጨኛውን ክፍል ጥሶ ወቶ አጠገቡ ያሉት ነርቮችን መጫንና ማቁሰል ጀምራል። በዚህም ከፍተኛ የሆነ የወገብ ህመምን፤ በአንዱ ወይም በሁለቱም እግሮች ላይ የሚኖር እስከ እግር ጣት ድረስ የሚወርድ ህመም፤ ማቃጠል፤ መደንዘዝ፤ የእግር መዛል ይኖራል። በዚህ ጊዜ ያለቀዶ ህክምና የሚሰጡ ህክምናዎች ማለትም እንደ ፊዚዮቴራፒ፣ የማስታገሻ መርፌዎችና የተለያዩ እንቅስቃሴዎች ግዴታ የሆኑበት ደረጃ ነው። አንዳንድም እንደተጫነው የነርቭ አይነትና መጠን ታይቶ የቀዶ ህክምና (Discectomy) ሊያስፈልገው ይችላል። 📌ደረጃ 4: የዲስክ መከፋፈል/ መለያየት (Disc sequestration) ስሙ እንደሚናገረው አሁን የዲስኩ የመሀከል ክፍል ሙሉ ለሙሉ የውጨኛውን ክፍል ጥሶ ወቶ ተለያይተዋል። ጥሶ የወጣውም ነርቩን ስለምዘጋው የህመሙ መጠን ይህ ነው የሚባል አይሆንም። አብዛኛውን ጊዜም ህመምተኞች አልጋ ላይ / ዊልቸር ላይ የሚሆኑበት ደረጃ ነው። የቀዶ ህክምና አማራጭ ሳይሆን ግድ የመሆን እድሉ ሰፊ ነው። እንደኛ ባሉት ሀገራት ደግሞ የቀዶ ህክምናው ቀላል አይሆንም ከነ ሙሉ አደጋው (risk)። ይህ ሂደቱን ጠብቆ የመከሰት እድሉ ሰፊ ነውና ትኩረት ጥንቃቄ ማድረግ ይገባል። ምልክቶችን አለመናቅ፣ በጊዜ ሳይብስ መታከም ኃላ ላይ ከሚመጣው መዘዝ አይወዳደርም። References https://www.physio-pedia.com/Disc_Herniation