СТЕПАН САРГЫДАЕВ

Дьокуускайга Поярков-Курашов уулуссалар быһа охсуһууларыгар Арассыыйа, ДНӨ Дьоруойа Дмитрий Егоровка-Сунтаарга уонна буойун  Николай Романовка-Рониҥҥа анаммыт пааматынньык кинилэр иккиэн суох буолбут күннэригэр, балаҕан ыйын 9 күнүгэр, аһылынна. Боруонса пааматынньык Сунтаар, Нам, Чурапчы улуустарын олохтоохторун көмөтүнэн Красноярскайга оҥоһуллубут. Николай Чоччасов салайыытынан пааматынньыгы оҥоруу үлэтин скульптордар оҥорон-чочуйан таһаарбыттар. Пааматынньык аһыллыытыгар Чурапчыттан улуус баһылыгын бастакы солбуйааччы Рустам Данилов кытынна. Кини дьоруойдарга бүгүн аһыллыбыт пааматынньык бойобуой доҕордоһуу мэҥэ тааһа буолан, доҕордууларга иккиэннэригэр анаммыта тоҕоостооҕун, үүнэр көлүөнэлэргэ хорсун быһыы уонна Ийэ дойдуга бэриниилээх буолуу, доҕор, табаарыс туһугар кытаанах доҕордоһуу холобурунан буола туруоҕун, дьоруойдар ааттарын үйэтитэр үлэ салҕанарын бэлиэтээтэ. Сунтаар улууһун Уһун Күөл бөһүөлэгэр төрөөбүт Дмитрий Егоров 2022 сыллаахха анал байыаннай дьайыыга бэйэтин баҕатынан барбыта. Илиҥҥи байыаннай уокурук Тихоокеанскай флотун муора пехотатын 155-с гвардейскай биригээдэтигэр сулууспалаабыта. 2023 сыл балаҕан ыйыгар ДНӨ Новомайорскай сэлиэнньэтин аттыгар хорсуннук сэриилэһэ сылдьан, кыргыһыы толоонугар охтубута. 2023 сыл алтынньы 9 күнүгэр бэрэсидьиэн Владимир Путин Дмитрий Егоровка Арассыыйа Дьоруойун үрдүк аатын иҥэрэр туһунан ыйаахха илии баттаабыта.  Кини бэйэтэ Арассыыйа Дьоруойугар түһэриллибитин билэ-билэ, табаарыһа Николай Романов (Ронин) ыараханнык бааһыран, сэрии толоонугар охтубутун быыһыы киирэн баран, тыынын толук уурбута. Хорсун-хоодуот санаалаах Чурапчы уола Николай Романов муниципальнай сулууспаҕа үлэлээбитэ. Кини дойдуга суоһуур кутталы туоратар санаанан бэйэтин баҕатынан анал байыаннай дьайыыга сулууспалыы барбыта. Дьоруойдар ааттара үйэлэргэ тыыннаах!

Бу күннэргэ улууһум нэһилиэктэринэн сылдьан, нэһилиэнньэни кытта көрсүһүүлэр буоллулар. Бэҕэһээ Бахсы, Алаҕар нэһилиэктэригэр сырыттым. Алаҕарга Гаврил Попов саҥа хотонун, нэһилиэк хочуолунайын көрдүбүт. Анал байыаннай дьайыы кыттыылаахтарын боппуруостарын быһаарыстым. Хаалбыт нэһилиэктэргэ бу күннэргэ сылдьан, эмиэ дьон-сэргэ туруорар боппуруостарын быһаарсыахпыт.

Болтоҥо, Хатылы нэһилиэгин олохтоохторун кытта көрүстүм. Дьон-сэргэ көрсүһүүгэ көхтөөхтүк кытынна. Кинилэр олорор нэһилиэктэрин инники сайдыыларыгар этиилэрин, бэйэлэрин көрүүлэрин үллэстэн туран, буолаары турар быыбарга санааларын эттилэр. Маны тэҥэ анал байыаннай дьайыы кыттыылаахтарын, кинилэр дьиэ кэргэттэрин кытта көрүстүм. Хатылыга кэккэ боппуруостары быһаарыстыбыт итиэннэ Геннадий Степанович Говоров салайааччылаах «Сырдык» кээпэрэтиип саҥа хотонун тутуутун көрдүм. Саҥа хотон кээпэрэтиип инники үлэтигэр-хамнаһыгар көдьүүстээх буолуоҕар эрэнэбин. Төһө да уустук кэмнэр турдаллар, Болтоҥоҕо, Хатылыга сүрүннээн дьон санаата бөҕөх.

Ытыктабыллаах Чурапчы улууһун олохтоохторо! Чурапчыбыт сайдарын туһугар бииргэ түмсэн үлэлээн-хамсаан кэлбиппит номнуо биллибэккэ биэс сылын туола оҕуста. Бу манна ситиспит кыайыыларбытыгар эһиэхэ барыгытыгар истиҥ махталбын тиэрдэбин. Кэлэр биэс сылга салгыы үлэлииргэ быһаарынан, 33 федеральнай сокуоҥҥа олоҕуран, Чурапчы улууһун баһылыгар бэйэм кандидатурабын туруоруннум. Быыбар иннинээҕи бырагыраамам барылын ситэрэн оҥорууга эһигиттэн этиилэргитин, санааларгытын күүтэбин. Ону бу аллара ыйыллыбыт аадырыһынан балаҕан ыйын 15 күнүгэр диэри ыытыаххытын сөп. Электроннай аадырыс: leprokopieva86@mail.ru Чурапчыбыт күннэтэ сайда турдун! Чурапчы күүһэ - түмсүүгэ!

Арыылаах, Кытаанах нэhилиэктэригэр сылдьан, олохтоохтору кытта көрсөн киэҥ кэпсэтии буолла. Төһө да уустук кэм буоллар, улууспут хоту нэһилиэктэрин олохтоохторун санаалара бөҕөх. Кэлиҥҥи сылларга ыытыллыбыт үлэни-хамнаһы сыаналыылларын, буолаары турар быйылгы быыбарга кинилэр "Биир ньыгыл Россия" паартыйаны өйүүргэ бэлэмнэрин этэллэр. Ордук бас-көс ытык дьоммут ыллыктаах санаалара киһини үөрдэр. Биллэн турар, хас биирдии нэһилиэк тус кыһалҕатын этинэр, туруорсар. Бу икки нэһилиэккэ анал байыаннай дьайыы кыттыылаахтарын ийэлэрин кытта көрүстүм. Нэһилиэккэ тирээн турар кэккэ боппуруостары ырыттыбыт. Кытаанах нэһилиэгэр улуу тренер Д.П. Коркин өйдөбүнньүгэр сүгүрүйэн сибэкки дьөрбөтүн уурдубут. Саҥа тутулла турар тустуу саалатын көрдүбүт.

Бүгүн, балаҕан ыйын 5 күнүгэр, саха тустуутун аан дойду үрдүнэн кылаан чыпчаалга таһаарбыт, тустууга аатырбыт саха оскуолатын олохтообут ытыктабыллаах биир дойдулаахпыт, ССРС үтүөлээх тренерэ, улахан буукубаттын суруллар Учуутал уонна новатор Дмитрий Петрович Коркин төрөөбүт кэрэ-бэлиэ күнүнэн биһиги, биир дойдулаахтара, сүдү киһибитин ахтан-санаан ааһар ытык иэстээхпит. Улуу тренербит иитэн-такайан таһаарбыт тустууктара Павел Пинигин Олимпиада чөмпүйүөнэ үрдүк ааты, Роман Дмитриев уонна Александр Иванов Олимпиада үрүҥ көмүс мэтээллэрин ылыылара дойдубут уонна Саха сирин историятыгар бигэтик киирбитэ, өрөспүүбүлүкэ дьоно-сэргэтэ Дмитрий Коркины ХХ-с үйэ чулуу тренеринэн ааттаабыта. Көҥүл тустууну муҥутуур чыпчаалга таһаарбыт сүдү киһибит төрөөбүтэ 100 сылын үрдүк тэрээһиннээхтик көрсөргө бэлэмнэнии бары таһымҥа тэтимнээхтик бара турар.    Дмитрий Коркин  Сэбиэскэй сойуус спордун үтүөлээх түөрт маастарын, норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах 13 маастары, ССРС спордун 175 маастарын иитэн, дьарыктаан таһаарбыт үтүөтэ үйэлэргэ умнуллубат. Кини иитиитин иһинэн ааспыт 448 уолаттартан 265-һэ үрдүк үөрэхтэммиттэрэ, 20 киһи Саха сиригэр, 3 Россияҕа, Украинаҕа үтүөлээх үлэһиттэр уонна тренердэр буола ситэн силигилээбиттэрэ, Дмитрий Петрович дьыалатын салгыы тэниппиттэрэ, спорду күүскэ сайыннарбыттара. Билигин кини оскуола-интэрнээтин оннугар физическэй култуура уонна спорт института, өрөспүүбүлүкэтээҕи оҕо-ыччат спортивнай оскуола-интэринээтэ тахсыылаахтык үлэлииллэр, Чурапчы биир уулуссата Дмитрий Петрович Коркин аатын сүгэр. Дмитрий Петрович эрчийэн-такайан таһаарбыт Мельбурн Олимпиадатыгар ситиһиилэммит спортсменнар ааттарынан сүрэхтэммит «Триумф» спортивнай комплекска көҥүл тустууга норуоттар икки ардыларынааҕы турнирдар ыытыллаллар. Ытык киһибит Дмитрий Петрович Коркин аата үйэлэргэ умнуллубат, үүнэр ыччаты спорт умсулҕаннаах эйгэтигэр өрүү ыҥыра-угуйа туруоҕа!

Бүгүн Мындаҕаайыга нэһилиэнньэни кытта көрсөн, атах тэпсэн олорон олох-дьаһах боппуруостарынан ирэ-хоро кэпсэтэн кэллим. Таарыччы "Мындаҕаайы" ТХПК 100 төбөлөөх хотонун хапытаалынай өрөмүөнэ хайдах бара турарын билистим. Маны тэҥэ "Ымыы" уһуйаан хапытаалынай өрөмүөнүн көрдүбүт, үлэ чэрчитинэн баар боппуруостары быһаарыстыбыт. Манна баһаарынай чаас саахалланар туруктаах дьиэтин боппуруоһа эмиэ сытыытык турар. Анал байыаннай дьайыы кыттыылааҕын ийэтигэр Анна Афанасьевна Сазонова дьиэтигэр сылааһы киллэриитигэр кыһалҕалааҕын истэн, дьиэтигэр тиийэн көрүстүм. Онно көмө оҥороммут, кыстыгы сылаас дьиэҕэ көрсөрүн хааччыйыахпыт.

Бүгүн, балаҕан ыйын 3 күнүгэр, өрөспүүбүлүкэ, төрөөбүт тапталлаах хоту сирин тумус туттар киһитэ, өркөн өйдөөх, модун санаалаах, ылыннарыылаах тыллаах-өстөөх ньургун кыыһа, Саха Өрөспүүбүлүкэтин наукатын үтүөлээх диэйэтэлэ, социологическай наука дуоктара, психологическай наука кандидата, профессор, Циркумполярнай цивилизация научнай-чинчийэр киинин салайааччыта, Ил Түмэн хас да ыҥырыытын дьокутаата, өрөспүүбүлүкэ биллэр-көстөр уопсастыбаннай диэйэтэлэ, ытыктабыллаах Ульяна Алексеевна Винокурова ыарахан ыарыыттан күн сириттэн күрэммитинэн Чурапчы улууһун салалтатын, бары олохтоохторун уонна тус бэйэм ааппыттан дьиэ кэргэнигэр, аймахтарыгар, бииргэ үлэлээбит бары дьонугар, доҕотторугар дириҥ кутурҕаммын тиэрдэбин... Ульяна Алексеевна Саха сирин саҥа кэрдиис кэмин сайдыытыгар, Төрүт Сокуонун ылыныыга уонна наукаҕа, эдэр учуонай каадырдары иитиигэ киллэрбит кылаата сыаналаммат сүҥкэн суолталаах. Олохпут, устуоруйабыт уустук уонна дьалхааннаах кэмнэригэр кини бүтүн норуот санаатын түмэр, сааһылыыр, сөптөөх өйгө-санааҕа сирдиир үтүө майгылааҕа, кырдьык туһугар булгуруйбат модун санаалааҕа. Тарбахха баттанар уопсастыбаннай диэйэтэл саха омуга норуот быһыытынан чөл хааларын туһугар, саха төрүт култууратын, баай духуобунай нэһилиэстибэтин, тылын-өһүн харыстааһыҥҥа, сайыннарыыга үгүс сыратын уурбут ытык киһибит этэ. Биһиэхэ, Чурапчы улууһугар, ыытыллар научнай-практическай хайысхалаах кэмпириэнсийэлэрбитигэр, төгүрүк остуолларбытыгар өрүү сылдьан, улууска тыа хаһаайыстыбатын сайыннарыыга, Чурапчы сирин култуурунай куодун чопчулааһыҥҥа уо.д.а. дириҥ уопутугар уонна научнай билиитигэр олоҕуран, улуус сайдар хайысхаларын торумнааһыҥҥа тус көрүүлэрин дэлэйдик үллэстэр сир түннүгэ киһибит этэ. Саха сирэ, бар дьоно тулаайахсыйда... Ульяна Алексеевна Винокурова сырдык аата, Хотугу сулус курдук, өрүү инники сырдыы, сайдыыга угуйа туруо!

Бүгүн улуус бары оскуолаларыгар Билии күнүн үөрүүлээхтик бэлиэтээтилэр!    Билии күнэ - бу биир саамай сырдык, үтүө, көлүөнэни барытын түмэр, саҥа саҕахтары үөскэтэр бырааһынньык.  Быйыл Чурапчы улууһугар 4000 тахса үөрэнээччи баар.  Билии күнэ оскуола боруогун аан маҥнай атыллаан киирэр кырачаан, дьоһун бэйэлээх үөрэнээччи аатын сүкпүт оҕолорбутугар ордук долгутуулаах күнүнэн буолар. Бүгүн улууспут оскуолаларыгар  маҥнайгы кылааска 288 оҕо киирдэ.  Саҥа, 2026-2027 үөрэх дьыла саҕаланар үөрүүлээх күнүнэн үөрэнээччилэри, учууталларбытын уонна ытыктабыллаах ветераннарбытын Үөрэх салалтатын аатыттан итиитик-истиҥник эҕэрдэлиибит. Үөрэх, билиини ылыы – омукпут, республикабыт сарсыҥҥыта, онон бары үөрэнээччилэргэ туйгун үөрэҕи, билиини иҥэрэр учуутал дьоммутугар айымньылаах үлэни баҕарабыт.  Бу үөрэх дьыла барыбытыгар ситиһиилээх, таһаарыылаах уонна умнуллубат түгэннэринэн баай буоллун!

Бүгүн биһиэхэ биир саамай умнуллубат кэрэ түгэн – балаҕан ыйын 1 күнүгэр бэлиэтэнэр Билии күнэ тосхойбутунан бары үөрэнээччилэри, учууталлары, үөрэх салаатын үлэһиттэрин, төрөппүттэри уонна олохтоохтору эҕэрдэлиибин! Билии киэҥ аартыгар саҥа үктэммит, оскуола аанын аан бастаан арыйар кырачааннарга уонна эһиил саас оскуоланы бүтэрэр үөрэнээччилэргэ бүгүҥҥү күн уонна чугдаарар чуораан тыаһа ордук долгутуулаах уонна ураты суолталаах. Улууспутугар сыллата үөрэх-билии аныгы технологияларын, инфраструктуратын салгыы сайыннарыыга, оскуолалары уонна оҕо уһуйааннарын тутууну ыытыыга үлэ тэтимнээхтик барар. Ол барыта улууспут хас биирдии оҕото, хас биирдии ыччата үөрэҕи, билиини, сайдыыны ыларыгар биир тэҥ усулуобуйаны, кыаҕы хааччыйарга туһуланар. Чурапчы улууһа бэйэтин "Боотур Уус сыдьааннара" бырагырааматынан үүнэр сүһүөх ыччаты иитиигэ-үөрэтиигэ көрдөрүүлэринэн өрөспүүбүлүкэ ситиһиилэригэр тус кылаатын киллэриэҕэр бигэ эрэллээхпин. Бу тосхол хас биирдии оҕо дьоһун үөрэхтэнэр, киһилии киһи буола үүнэр-сайдар, төрөөбүт дойдутун күүскэ таптыыр, бэйэтин кыаҕын арыйан олоххо толору туһанар, бары эйгэҕэ күрэстэһэр кыахтанарыгар толору көмөлөһөрүгэр бука бары күүс, көмө буолуоҕуҥ! Бу сырдык үтүө күн барыгытыгар чэгиэн туругу, үтүө санааны, эйэни уонна этэҥҥэ буолууну баҕарабын. Оҕолорбут ситиһиилэринэн үөрдэ турдуннар, хас биирдии дьиэҕэ үөрүү уонна дьол тосхойдун! Билии күнүн бырааһынньыгынан, үөрэх саҥа дьылынан - саҥа арыйыылары, саҥа үрдэллэри!

Быйыл саҥа үөрэх дьылын көрсө С.С. Яковлев-Эрилик Эристиин аатынан Чакыр орто оскуолатыгар дириэктэринэн Виктор Викторович Егоров ананан, үлэлээн эрэр.

Бүгүн улуус үөрэҕин управлениетын салайааччытын Юрий Павлович Посельскайы кытта "Үөрэнэ барарга көмөлөһүҥ!" акцияны өйөөн, аан бастаан оскуола боруогун атыллыыр оҕолорго С.А.Новгородов аатынан Чурапчытааҕы орто оскуола бастакы кылааһыгар киирэр Протодьяконов Толлумаҥҥа уонна И.М.Павлов аатынан оскуолаҕа киирэр Лаврова Ульянаҕа оскуолаҕа үөрэнэллэригэр көмөлөөх бэлэхпитин туттардыбыт.

Улуус баһылыгын бастакы солбуйааччы Рустам Данилов ыыппыт улуус дьаһалтатын планеркатыгар  ааспыт нэдиэлэҕэ ыытыллыбыт үлэлэр түмүктэрин таһааран, үүммүт нэдиэлэ былааннарын чопчулаата. Ол курдук, улуус үрдүнэн оттооһун былаанын толорууга уонна ититии ситимнэрин кэмигэр өрөмүөннээн сылааһы холбуурга көҥүлү ылыыга итиэннэ үөрэх дьылын аһыллыытыгар бэлэмнэниигэ бара турар үлэлэр хаамыылара көрүлүннүлэр, туһааннаах дьаһаллар бэрилиннилэр. Оттооһун сводката көрдөрөрүнэн, билигин оттооһун былааныттан 95 % оттоммут, былаан туолар кыахтаах. Улууска саамай элбэх оту оттообут Болтоҥо нэһилиэгэ былаанын – 108 %, Хайахсыт – 106 %, саамай аҕыйах оту оттообут Төлөй - 73 %, Чакыр – 75,6 % толорон олороллор. Верхоянскай улууһугар оттооһуҥҥа көмөлөһөргө анаан Чурапчы улууһуттан Хадаар, Болугур, Одьулуун нэһилиэктэрэ оттуу сылдьаллар. Планеркаҕа полиция отделын сводкатынан, ааспыт нэдиэлэҕэ барыта 52 иһитиннэрии киирбит. Ол курдук микрозайм ылан баран төннөрбөт буолуу (15), оҕо эчэйиитэ (4), төрөппүт эбээһинэһин толорбот буолуу (4), уопсастыбаннай миэстэҕэ итирик туруктаах сылдьыы (8), ыстараабы төлөөбөт буолуу уо.д.а. бэлиэтэммиттэр. ГАИ бэрэбиэркэтинэн 211 массыына хабыллыбыт. Барыта 62 административнай боротокуол толоруллан, ол иһигэр киһи өлүүлээх улахан ДТП-лар буолбуттарынан, үлэлэр бара туралларын туһунан иһитиннэрдилэр. Планеркаҕа Чурапчы иһигэр сүүрэр икки маршрутнай автобус нэһилиэк балансатыттан улуус балансатыгар бэриллэр докумуона бэлэм буоллаҕына, балаҕан ыйын ортотуттан сылдьыахтаахтар диэн этилиннэ. Салгыы мунньахха улуус хочуолунайдарын уонна ититэр ситимнэрин кыстыкка бэлэмнэрин туһунан истиигэ балыыһа тэрилтэлэригэр уонна чааһынай дьиэлэргэ эрэ итиини биэриигэ билиҥҥитэ толору бэлэм баарын туһунан иһитиннэрдилэр.   Улуус былырыын 36 хочуолунайдаах кыстыгы көрсүбүт буоллаҕына, быйыл 30 хочуолунайдаах. Алта хочуолунай управляющай компанияларга уонна муниципалитеттарга бэриллибит. Прокачка үлэтэ саҕаланыахтаах. Үөрэх тэрилтэлэрэ уонна нэһилиэктэр билиҥҥитэ итиини холбооһуҥҥа көҥүл ыла илик олороллоро бэлиэтэннэ. Сылааһы биэриигэ сокуон ирдиирин барытын толорбут тэрилтэлэргэ эрэ ититии холбонуоҕун туһунан өссө төгүл этилиннэ. Планеркаҕа гаастааһын хаамыытын уонна гааһынан сылытыллар эбийиэктэр кыстыкка бэлэмнэрин туһунан иһитиннэриигэ этиллибитинэн 26 ыал быйыл гааска холбоммут. Киин ититэр ситимтэн арахсан, гааска холбонорго ыаллартан эбии сайаапка билиҥҥитэ киирэ илигэ бэлиэтэннэ. Үрэх Күөрэҕэ уон кубтаах емкостаах газгольдер кэлбит, онно бу нэдиэлэҕэ гааһын ыытан холбонуохтаах. “Дьулуур» тэрилтэ Чакырга таас чоҕунан оттулла турбут детсад хочуолунайын гааска уларытыыны оҥорбут. Интернат оскуолаҕа, детсадка хочуолунай тутан бүтэрбиттэр, икки 5 этээстээххэ, икки 2 этээстээх дьиэлэргэ уонна Мурун Тыымпыйаҕа оскуолаҕа хочуолунайы оҥоро сылдьар. Уопсайынан, бу салааҕа быйылгы кыстыкка толору бэлэм баар. Планеркаҕа быйылгы выпускниктар үөрэххэ туттарсыыларын түмүгэ күннэтэ саҥардылла, чуолкайдана турарын туһунан иһитиннэрдилэр – бүтэһиктээх түмүк тахса илик. Үүммүт нэдиэлэ былааныгар Билии күнүн үөрүүлээх линейкаларын, улуус урбаанньыттарын күнүн, урбаанньыттар “Бизнес Экспо” быыстапкаҕа кыттыыларын, Д.П. Коркин төрөөбүт күнүгэр Кытаанахха велопробегы ыытыы, ону таһынан оттооһуҥҥа оперативнай ыстаап мунньаҕа, саастарын ситэ илик оҕолор боппуруостарыгар хамыыһыйа, «Илин” экопарканы тэрийиигэ сүбэ мунньахтар уо.д.а. киирдилэр.

Саҥа үөрэх дьылын көрсө Чурапчы улууһугар икки оскуолаҕа уонна уһуйааҥҥа саҥа салайааччылар ананнылар. Ол курдук, Захаров Герман Валерьянович Г.Д. Протодьяконов аатынан Алаҕар орто оскуолатын дириэктэринэн, Аммосов Эрэл Васильевич Д.Г. Барашков аатынан Бахсы орто оскуолатын дириэктэринэн, Архипова Алёна Леонидовна П.И. Борисова аатынан "Мичээр" оҕону сайыннарар киинин - оҕо саадын салайааччытынан ананнылар. Саҥа анаммыт салайааччыларга инники үлэлэригэр үрдүк ситиһиилэри, үөрэх, билии эйгэтигэр үгүс саҥа сүүрээннэри, бырайыактары олоххо киллэрэллэригэр баҕарабыт!

Чурапчыга Е.А. Борисов аатынан улуустааҕы киин бибилэтиэкэттэн үтүө сонун кэллэ. Ол курдук, киин бибилэтиэкэбит «Дьиэ кэргэн» национальнай бырайыак чэрчитинэн «Семейные ценности и инфраструктура культуры» федеральнай бырайыак кыттыылааҕа буолла! Бу бырайыагынан бибилэтиэкэ саҥалыы өрөмүөннэнэн, ааҕааччыларга ордук табыгастаах усулуобуйаны уонна кэрэ эйгэни тэрийэр үлэтин бэлиэр саҕалаабыт. Ол туһугар ис бараана өссө тупсарыллар, саҥа миэбэл уонна тэрил атыылаһыллар. Ааҕааччы билиитин хаҥаттарыгар анаан Национальнай электроннай бибилэтиэкэҕэ (НЭБ РФ) холбуур үлэ барар. Манна холбонноҕуна, тыһыынчанан кинигэттэн бэйэ талан ылар кыаҕа улаатыахтаах. Бибилэтиэкэ пуондатын полкаларыгар сотору кэтэһиилээх саҥа кинигэлэр баар буолуохтара. Кэлэктиип үлэтин хаачыстыбатын үрдэтэр сыалтан, бибилэтиэкэрдэр билигин эбии үөрэҕи бараллар. Бу курдук киин бибилэтиэкэ дьиэ кэргэн бүттүүнэ билиитин-көрүүтүн хаҥатынар, үүнэр-сайдар, куруутун таптаан сылдьар эргийэр киинигэр кубулуйан эрэрэ барыбытын үөрдэр.

Рад сообщить, что наша Чурапчинская межпоселенческая централизованная библиотечная система имени Е. А. Борисова стала участником федерального проекта «Семейные ценности и инфраструктура культуры» в рамках нацпроекта «Семья»! Теперь библиотеку ждёт большое обновление: будут закуплены новая мебель, книги и современное оборудование, а также проведен косметический ремонт. Параллельно ведётся работа по подключению учреждения к Национальной электронной библиотеке РФ — для наших читателей откроется доступ к тысячам изданий онлайн.

На минувшей неделе в рамках проекта ВАРМСУ «Муниципальный диалог» прошло масштабное всероссийское совещание с участием Минстроя России, руководства ВАРМСУ и глав муниципальных образований. Для нас, представителей регионов, особенно для Якутии, где подготовка к зиме – вопрос стратегический, эти встречи имеют колоссальное значение.   Что обсудили и что важно для нас:   ✅ Комплексная подготовка к осенне-зимнему периоду ✅ Взаимодействие с управляющими компаниями с учетом наших территориальных особенностей: северная логистика, удаленность, климатические риски. ✅ Формирование ресурсной базы и актуализация нормативно-правовой базы. Заместитель Министра строительства и ЖКХ РФ Алексей Ересько открыл диалог и поблагодарил ВАРМСУ за системную координацию. А сопредседатель ВАРМСУ Ирина Гусева подчеркнула главное: мы собираем реальные проблемы с мест, чтобы донести их до профильных ведомств и добиться системных решений, а там, где нужно – адресной помощи.   Ключевые итоги:   🔹 ВАРМСУ совместно с «Единой Россией» систематизирует все запросы глав и направит их в Минстрой. 🔹 Муниципалитеты получат методическую помощь, обучение, четкие алгоритмы действий при аварийных ситуациях. 🔹 Подобные встречи станут регулярными, а ВАРМСУ привлекут к «нулевым чтениям» законопроектов Минстроя.   Отдельно отмечу позицию нашего коллеги Александра Козлова (наставник ФПК «Комфортное жилье», председатель комиссии Мосгордумы): у каждого главы должен быть понятный алгоритм и возможность спросить совета у тех, кто уже прошел через подобные ситуации. И мы в Якутии прекрасно знаем цену такому обмену опытом.   Как представитель ВАРМСУ в Якутии, я вижу прямую пользу: площадка «Муниципальный диалог» становится тем мостом, где наши запросы – по северному завозу, аварийным ремонтам в условиях вечной мерзлоты, работе УК в малых населенных пунктах – слышат и отрабатывают на федеральном уровне.   Мы продолжаем сбор проблемного поля, будем участвовать в обучении и донесении методичек до каждого сельского поселения. Как отметила Ирина Гусева: «Там, где работа системная, где есть контроль и диалог с жителями, с регионом – там результат».   Жители идут к нам с вопросами по теплу, воде, авариям – наш долг не просто передать эти сигналы, а добиться реальных изменений. ВАРМСУ продолжает координировать нашу работу с федеральными и региональными органами власти. Призываю всех коллег активно включаться в диалог – вместе мы сделаем подготовку к зиме более надежной, а коммуникацию – более эффективной.

Улуус баһылыгын солбуйааччы Алексей Лобанов муниципальнай оройуон нэдиэлэтээҕи үлэтин торумнуур планеркаҕа ыытыллыбыт үлэ түмүктэрин иһитиннэрдэ, инники кэмнэр соруктарын туруорда. Планеркаҕа этиллибитинэн, улуус баһылыгын үлэлиир болдьоҕо туолбутунан Степан Анатольевич Саргыдаев уоппускаҕа барда. Онон улуус баһылыгын эбээһинэһин кини бастакы солбуйааччыта Рустам Романович Данилов солбуйар. Балаҕан ыйыгар буолаары турар быыбардарга Госдуума депутатын, Чурапчы улууһун баһылыгын, Хадаар нэһилиэгин баһылыгын итиэннэ Алаҕар уонна Бахсы быыбардааччылара улуус мунньаҕын депутатын боломуочуйатын устуммут киһи оннугар саҥа депутаты талыахтара. Улуустааҕы ТИК председателин солбуйааччы Виктория Деллохова-Никитина иһитиннэрбитинэн, улууска барыта 14.945 быыбардааччы олорор. Үс күннээх улахан эппиэтинэстээх уонна суолталаах быыбарга баһылыктар бары тэрээһин боппуруостары кэмигэр быһааралларыгар этилиннэ. Ол курдук, уот барар түгэнигэр туһаныллар дизели, бюллетеннэри уурарга сейф-пакеттары, видеорегистратордары, транспоры уо.д.а. бэлэмнээһини хонтуруолга туталларыгар этилиннэ. Былырыын пилотнай бырайыак быһыытынан саҕаламмыт обходчиктар диэннэр, быйыл барыта 58 обходчик, дьиэлэринэн сылдьаннар, туох да аҕытаассыйата суох, быыбарга хайдах кыттыы боппуруостарын быыбардааччыларга быһааран биэриэхтэрэ. Үүммүт нэдиэлэҕэ Д.П.Коркин аатынан республикатааҕы спортивнай оскуола кыстыкка бэлэмигэр анал мунньах, үөрэх тэрилтэлэрин ситимин бэрээдэктээһин, автобус сырыытын маршрутун, Д.П.Коркин төрөөбүт күнүн ыытыы, Бизнес-инкубатор, предпринимателлэр үлэлэрин көрүү боппуруостарыгар сүбэ мунньахтар уонна оттооһуҥҥа оперштаб мунньаҕа буолуохтара. Полиция сводкатынан, ааспыт нэдиэлэҕэ киирбит 66 сайабылыанньанан үлэ барар. Атын киһи аатыгар кредити ылыы, микрозайм ылан баран төннөрбөт буолуу, оҕолор ортолоругар дропперство, дьиэҕэ, уопсастыбаннай миэстэлэргэ арыгы иһэн баран айдаарыы уо.д.а. бэлиэтэммит. ГАИ бэрэбиэркэтинэн 287 транспорт хабыллыбытыттан, 77-гэр боротокуол толоруллан үлэ барар. Уопсастыбаннай сирдэргэ буруйу оҥоруу элбэҕинэн сибээстээн уулуссалар уоттаах буолууларын хааччыйар дьаһаллары ылынар наадата туруорсулунна. Билиҥҥитэ Ленин, Пинигин, Коркин уулуссаларыгар уот холбоммут, атын уулуссаларга балаҕан ыйын бастакы күнүттэн холбонуоҕун туһунан планерка кэмигэр иһитиннэрдилэр. Улуус оттооһунун былаана 79 % толоруллан иһэр. Хайахсыт, Болтоҥо нэһилиэктэрэ 100 %-тан таһаарбыттар. Саҥа нэдиэлэ устатыгар үчүгэй күн-дьыл туран, былааны толорорго эрэл баара этилиннэ. Улуус үүтү ыаһынҥа былаанын 103 %-ҥа тиэртэ. Алаҕар нэһилиэгэ - 139 %, Бахсы, Хайахсыт, Хоптоҕо - 110-120 % тиэрдэннэр, үүтү туттарыылара үчүгэй. Ардаҕа суох үчүгэй күннээх нэдиэлэҕэ бары күүһү окко, кыстыкка бэлэмнэниигэ туһаайыаҕыҥ диэн планерка түмүктэннэ.

РСФСР үтүөлээх үлэһитэ, РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна, Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай учуутала, Чурапчы улууһун Бочуоттаах олохтооҕо ытыктабыллаах Дмитрий Павлович Чечебутов күн сириттэн туораабытынан кини дьиэ кэргэнигэр, чугас дьонугар, бииргэ үлэлээбит коллегаларыгар уонна бары үөрэнээччилэригэр улуус салалтатын уонна тус бэйэм ааппыттан дириҥ кутурҕаммын тиэрдэбин... Дмитрий Павлович улахан буукубаттан суруллар Учуутал, оскуола дириэктэрэ эрэ буолбакка, тыа сиригэр үөрэхтээһин сайдыытын инники кэскилин өтө көрөр кыахтаах, ону олоххо киллэриигэ бары билиитин, сыратын ууран, айымньылаахтык үлэлээбит-хамсаабыт киэн туттар киһибит этэ. Оскуолаҕа кабинетнай систиэмэни бастакынан киллэрбит, толору күн уста үөрэнээччилэри билиигэ, сайдыыга туһулуур оскуола моделын тэрийбит, үөрэҕи, үлэни уонна науканы тэҥҥэ тутан алтыһыннарыыны үөрэтэр-иитэр үлэҕэ табыгастаахтык киллэрбит уонна Амма, Хатылы оскуолаларын өрөспүүбүлүкэ холобур оҥостор оскуолалара гына сайыннаран таһаарбыт дириҥ хорутуулаах үлэлээх, үрдүк тэрээһиннээх салайааччы этэ. 60-ча кэриҥэ сыл устатыгар төһөлөөх ыччакка билиини-көрүүнү иҥэрбитин, кини суолун батыһааччы учууталлар хас көлүөнэлэрин уһуйбутун киһи ааҕан сиппэт. Дмитрий Павлович Чурапчы дьонун Аҕа дойду Улуу сэриитин кэмигэр Хоту көһөрүү кырдьыктаах устуоруйатын музейын тэрийиитэ, бу музейы ыччаты төрөөбүт дойдуга бэринии, итии таптал тыыныгар иитиигэ туһаайан үлэлэппит бастыҥ уопута улууспут устуоруйатыгар хатыламмат ураты уонна сүдү кылаатынан буолар. Чурапчы улууһун элбэх ыччатын иитэн-уһуйан үлэ, олох суолугар ситиһиилээхтик үктэннэрбит норуот учуутала Дмитрий Павлович Чечебутов сырдык аата биһиги өйбүтүгэр-сүрэхпитигэр өрүү тыыннаах буолуо...