فانوس

امام مالک دختری به نام فاطمه داشت که احادیث کتاب موطأ را از حفظ بود. هرگاه امام مالک مشغول شنیدن قرائت شاگردانش می‌شد، فاطمه پشت در می‌نشست. اگر شاگردی در خواندن حدیث اشتباه می‌کرد، او با ضربه‌ای آرام به در، پدرش را آگاه می‌ساخت و امام مالک متوجه خطای شاگرد می‌شد. امام مالک پسری نیز به نام محمد داشت که دلبستهٔ نگهداری کبوتر بود. امام هرچه کوشید او را به علم علاقه‌مند کند، موفق نشد. روزی دید که پسرش در حالی که کبوتری در دست دارد، به دنبال آن می‌دود. آن‌گاه با اشاره به دخترش گفت: «ادب، عطای خداوند است؛ این پسر من است و آن دخترم.» فاطمه، دختر امام مالک، زمانی که پدرش دچار تنگدستی شده بود، در بازار به او در فروش سبزی کمک می‌کرد. در آن روزگار، گاهی سبزی را با نان معامله می‌کردند. روزی مردی به او گفت: «سبزی را به من بده، فردا که نان به دستم رسید، آن را به‌عنوان بهایش برایت می‌آورم.» فاطمه پاسخ داد: «این معامله جایز نیست.» مرد پرسید: «چرا؟» گفت: «چون این معامله، مبادلهٔ خوراکی با خوراکی است و باید دست‌به‌دست و نقد انجام شود.» مرد پرسید: «تو دختر چه کسی هستی؟» گفتند: «او دختر امام مالک است.» گاه انسان‌های صالح در خانوادهٔ خود نیز گرفتار آزمون می‌شوند و در این زمینه، پیامبران بهترین الگو هستند. همسر حضرت لوط علیه‌السلام کافر بود، همسر حضرت نوح علیه‌السلام نیز کافر بود آزر، پدر حضرت ابراهیم علیه‌السلام، کافر بود و دربارهٔ عموی پیامبر ﷺ، ابولهب، آیاتی در نکوهش او نازل شد. انسان وظیفه دارد با تمام توان، فرزندانش را به نیکی تربیت کند. اصل بر این است که تربیت صحیح، ثمر می‌دهد؛ اما همیشه استثناهایی نیز وجود دارد. محال است حضرت نوح علیه‌السلام در تربیت و دعوت فرزندش کوتاهی کرده باشد؛ اما هدایت تنها به دست خداست. با این حال، آن فرزند نافرمان ترجیح داد به کوه پناه ببرد تا از سیل نجات یابد، به جای آنکه سوار کشتی شود؛ با اینکه پدر دلسوزش با مهربانی فریاد می‌زد: «ای پسرم! با ما سوار شو.» ما در برابر تلاش مسئولیم، نه نتیجه. خداوند از ما خواهد پرسید که چگونه فرزندانمان را تربیت کردیم، نه اینکه آیا این تربیت حتماً به نتیجه رسید یا نه. در زندگی صالحان، برای دل‌های خسته، آرامش و تسلی است: اگر همسرت تو را می‌آزارد، به یاد همسران نوح و لوط علیهماالسلام باش. اگر پدرت آن‌گونه که می‌خواهی صالح نیست، بدان که از آزر، پدر ابراهیم علیه‌السلام، بهتر است؛ زیرا هیچ گناهی بزرگ‌تر از کفر نیست. و اگر از فرزندت رنج می‌بری، به یاد بیاور که رنج تو هرگز به اندازهٔ رنج حضرت نوح علیه‌السلام نبود که غرق شدن فرزند کافرش را با چشمان خود دید.

•ادهم شرقاوی

@fanus9 | فانوس