Pannd - پند ️

د خوږ وطن خوږې میوې💛

کور یوازې «زما حق» او «ستا حق» پر بنسټ نه آبادېږي، بلکې د یو بل له تېروتنو تېرېدلو، بخښنې او زغم پر بنسټ د کور نظام جوړيږې. امام احمد رحمه الله فرمایلي: «العافية عشرة أجزاء، تسعة منها في التغافل.» «هوساینه لس برخې ده، چې نهه برخې یې د یو بل له کوچنیو تېروتنو سترګې پټول دي.» ای هر خاونده! له خپلې مېرمنې سره په مینه، نرمۍ او احسان چلند وکړه، او ای هرې مېرمنې! د خپل مېړه عزت، درناوی او حقونه وساته. « اللهم أصلح بيوت المسلمين، وألف بين قلوب الأزواج والزوجات، واجعل المودة والرحمة عنوان كل بيت، وصلى الله وسلم على نبينا محمد وعلى آله وصحبه أجمعين» ©

دا یې د وفا او قُربانۍ انجام💔😢 انسانیت سوزه پېښه: یوه فرانسوۍ میرمن د خیبر پښتونخوا د باړې یو اوسيدونکي سره په ٢٠٠٤ کال اسټرالیا کې مخ کېږي، مئینږي، واده کوي او اسلام قبلوي. بیا یې مېړه اسټرالیا کې جرمونه کوي، دوی بریټانیا ته ځي، هلته هم غیر قانوني کړنو کې ښکیل او میرمن و بچیان په ٢٠١٤ کال د پلار د مرګ په بهانه خیبر باړې ته بیایي. ورته وایي، اوس که بیرته تګ غواړئ، ماته به د فرانسې اسناد اخلئ، فرانسه ده ته قبولي نه ورکوي، دی ١٢ کاله خپله وفاداره فرانسوۍ میرمن له ٥ بچیانو سره یوه کوټه کې بندوي، وهل ټکول او ظلمونه پرې کوي. فرانسوۍ یاسمینه خپله کیسه لیکي او بالاخره دوه ورځ وړاندې له لیکلې کیسې سره یې زلمی زوی یې ځان پولیسو ته رسوي چې د خدای په خاطر موږ وژغورئ. #وفا #انسانیت #جهالت #مینه

ژوند له داسې انسان سره تېرول نعمت دی چې حضور یې سکون، خبرې یې اُمید، او چلند یې خوښي وي. هغه څوک چې په سختو ورځو کې هم د اختر غوندې رڼا، د روژې غوندې صبر، او د کال غوندې دوامداره خوشحالي درکوي، د ژوند تر ټولو ارزښتناک ملګری وي. خو که داسې څوک ونه موندل شي، نو تر ټولو غوره لاره دا ده چې انسان خپله هماغسې جوړ شي؛ داسې څوک چې نورو ته آرامي، مینه او خوښي وربخښي. ځکه کله کله هغه انسان چې ته یې په لټه کې یې، باید خپله ته واوسې.©

یوه ورځ یو حاکم د خپل ماڼۍ په لوړ او ښایسته کوټه کې ارام ناست و، چې ناڅاپه له بهره د یوه کلیوال غږ يې واورېد “مڼې واخلئ! تازه مڼې!” حاکم له کړکۍ څخه وکتل، ویې لیدل چې یو یمني بزګر — مخ یې د لمر له تاوده سوځېدلی، ساده عمامه او دوړو ډک کالي یې اغوستي — په خپل کمزوري خره دواړو خواوو ته ټوکرۍ بار کړې او بازار ته روان دی، چې له سرو او جوس ډکو مڼو څخه ډکې دي. د پاچا زړه د مڼو خوړلو ته وشو. وزیر یې راوغوښت او ویې ویل: “له خزانه پنځه د سرو زرو سکې واخله او ماته یوه غوره مڼه راوړه!” وزیر له خزانه پنځه سکې واخیستې او خپل مرستیال ته یې وویل: “دا څلور سکې واخله او د پاچا لپاره یوه مڼه راوړه.” مرستیال درې سکې ځان سره وساتلې، پاتې یې د ماڼۍ مدیر ته ورکړې او ویې ویل: “دا درې سکې واخله او یوه مڼه راوړه.” د ماڼۍ مدیر دوه سکې ځان ته وساتلې او د ساتونکو مشر ته یې وویل: “دا دوه سکې واخله او ژر یوه مڼه راوړه.” د ساتونکو مشر یوه سکه د دروازې عسکر ته ورکړه او ویې ویل: “واوره! دا یوه سکه واخله او له هغه سړي چې هلته مڼې پلوري، ټولې مڼې واخله!” عسکر په بیړه بهر ووت، خو د دې پر ځای چې سکه ورکړي، د مڼو پلورونکی یې له ګرېوانه ونیوه او په قهر یې وویل: “اې ناپوه کلیواله! ته نه پوهېږې چې دا شاهي ماڼۍ ده؟ ستا لوړ غږ د پاچا ارام ګډوډ کړی! اوس حکم دی چې تا زندان ته واچوم!” بېچاره کلیوال ولړزېد او په زارۍ یې وویل: “مهرباني وکړئ، زما تېروتنه وبښئ… دا خر زما د یوه کال زحمت بار وړي. دا مڼې واخلئ، خو ما مه بندوئ!” عسکر ژر دواړه ټوکرۍ واخیستې، ځینې مڼې یې ځان ته وساتلې او پاتې یې د ساتونکو مشر ته ورکړې. هغه هم څو مڼې واخیستې او پاتې یې خپل پورته افسر ته وسپارلې، ویې ویل: “دا مڼې په یوه سکه اخیستل شوې دي.” افسر هم ځینې مڼې ځان ته واخیستې او پاتې یې لوړ مدیر ته ورکړې، ویې ویل: “دا د دوو سکو مڼې دي.” لوړ مدیر ځینې وخوړې او پاتې یې د وزیر مرستیال ته ورکړې: “دا د درېو سکو مڼې دي.” مرستیال هم خپلې واخیستې او پاتې یې وزیر ته ورکړې: “دا د څلورو سکو مڼې دي.” وزیر یوازې پنځه مڼې پرېښودې او پاچا ته یې وړاندې کړې، ویې ویل: “بادشاه سلامت! تاسو یوه مڼه غوښتې وه، خو هغه په پنځو سکو دا پنځه مڼې راکړې دي!” پاچا په موسکا وویل: “زما په واکمنۍ کې بزګران ډېر شتمن دي! هره سکه په بدل کې یوه مڼه! اوس باید مالیه زیاته کړو!” څو ورځې وروسته پر خلکو دومره درنې مالیې ولګېدې چې مزدوران د ډوډۍ لپاره محتاج شول، بزګران پورونو کې ډوب شول، او بازارونه تش شول. او ورو ورو… فقر زیات شو. ⸻ د امام ابو حامد الغزاليؒ وینا: “ظلم د تباهۍ بنسټ دی، که څه هم کوچنی وي. ځکه کوچنی ظلم لوی ظلم ته لاره هواروي، بیا عادت شي، او هېواد او خلک تباه کوي.” او همدارنګه: “حاکم باید د خلکو په چارو کې حتی په کوچنیو مسایلو کې هم احتیاط وکړي، ځکه غفلت فساد ته لاره پرانیزي.” ⸻ سبق: • ظلم یوازې په توره نه وي، کله کله یو سکه هم د ظلم وسیله ګرځي. • کوچنۍ بدعنواني که دوام وکړي، ټول نظام له منځه وړي. • بې عدالتي هېڅکله پایدار حکومت نه شي جوړولای. • هغه حاکم چې یوازې په راپور باور کوي او تحقیق نه کوي، د خلکو برخلیک سره لوبې کوي. که دا لیکنه مو خوښه شوه، له نورو سره یې شریکه کړه ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ https://t.me/Pannd8

بېچاره کلیوال ولړزېد او په زارۍ یې وویل: “مهرباني وکړئ، زما تېروتنه وبښئ… دا خر زما د یوه کال زحمت بار وړي. دا مڼې واخلئ، خو ما مه بندوئ!” عسکر ژر دواړه ټوکرۍ واخیستې، ځینې مڼې یې ځان ته وساتلې او پاتې یې د ساتونکو مشر ته ورکړې. هغه هم څو مڼې واخیستې او پاتې یې خپل پورته افسر ته وسپارلې، ویې ویل: “دا مڼې په یوه سکه اخیستل شوې دي.” افسر هم ځینې مڼې ځان ته واخیستې او پاتې یې لوړ مدیر ته ورکړې، ویې ویل: “دا د دوو سکو مڼې دي.” لوړ مدیر ځینې وخوړې او پاتې یې د وزیر مرستیال ته ورکړې: “دا د درېو سکو مڼې دي.٫

یوه ورځ یو حاکم د خپل ماڼۍ په لوړ او ښایسته کوټه کې ارام ناست و، چې ناڅاپه له بهره د یوه کلیوال غږ يې واورېد “مڼې واخلئ! تازه مڼې!” حاکم له کړکۍ څخه وکتل، ویې لیدل چې یو یمني بزګر — مخ یې د لمر له تاوده سوځېدلی، ساده عمامه او دوړو ډک کالي یې اغوستي — په خپل کمزوري خره دواړو خواوو ته ټوکرۍ بار کړې او بازار ته روان دی، چې له سرو او جوس ډکو مڼو څخه ډکې دي. د پاچا زړه د مڼو خوړلو ته وشو. وزیر یې راوغوښت او ویې ویل: “له خزانه پنځه د سرو زرو سکې واخله او ماته یوه غوره مڼه راوړه!” وزیر له خزانه پنځه سکې واخیستې او خپل مرستیال ته یې وویل: “دا څلور سکې واخله او د پاچا لپاره یوه مڼه راوړه.” مرستیال درې سکې ځان سره وساتلې، پاتې یې د ماڼۍ مدیر ته ورکړې او ویې ویل: “دا درې سکې واخله او یوه مڼه راوړه.” د ماڼۍ مدیر دوه سکې ځان ته وساتلې او د ساتونکو مشر ته یې وویل: “دا دوه سکې واخله او ژر یوه مڼه راوړه.” د ساتونکو مشر یوه سکه د دروازې عسکر ته ورکړه او ویې ویل: “واوره! دا یوه سکه واخله او له هغه سړي چې هلته مڼې پلوري، ټولې مڼې واخله!” عسکر په بیړه بهر ووت، خو د دې پر ځای چې سکه ورکړي، د مڼو پلورونکی یې له ګرېوانه ونیوه او په قهر یې وویل: “اې ناپوه کلیواله! ته نه پوهېږې چې دا شاهي ماڼۍ ده؟ ستا لوړ غږ د پاچا ارام ګډوډ کړی! اوس حکم دی چې تا زندان ته واچوم!” بېچاره کلیوال ولړزېد او په زارۍ یې وویل: “مهرباني وکړئ، زما تېروتنه وبښئ… دا خر زما د یوه کال زحمت بار وړي. دا مڼې واخلئ، خو ما مه بندوئ!” عسکر ژر دواړه ټوکرۍ واخیستې، ځینې مڼې یې ځان ته وساتلې او پاتې یې د ساتونکو مشر ته ورکړې. هغه هم څو مڼې واخیستې او پاتې یې خپل پورته افسر ته وسپارلې، ویې ویل: “دا مڼې په یوه سکه اخیستل شوې دي.” افسر هم ځینې مڼې ځان ته واخیستې او پاتې یې لوړ مدیر ته ورکړې، ویې ویل: “دا د دوو سکو مڼې دي.” لوړ مدیر ځینې وخوړې او پاتې یې د وزیر مرستیال ته ورکړې: “دا د درېو سکو مڼې دي.” مرستیال هم خپلې واخیستې او پاتې یې وزیر ته ورکړې: “دا د څلورو سکو مڼې دي.” وزیر یوازې پنځه مڼې پرېښودې او پاچا ته یې وړاندې کړې، ویې ویل: “بادشاه سلامت! تاسو یوه مڼه غوښتې وه، خو هغه په پنځو سکو دا پنځه مڼې راکړې دي!” پاچا په موسکا وویل: “زما په واکمنۍ کې بزګران ډېر شتمن دي! هره سکه په بدل کې یوه مڼه! اوس باید مالیه زیاته کړو!” څو ورځې وروسته پر خلکو دومره درنې مالیې ولګېدې چې مزدوران د ډوډۍ لپاره محتاج شول، بزګران پورونو کې ډوب شول، او بازارونه تش شول. او ورو ورو… فقر زیات شو. ⸻ د امام ابو حامد الغزاليؒ وینا: “ظلم د تباهۍ بنسټ دی، که څه هم کوچنی وي. ځکه کوچنی ظلم لوی ظلم ته لاره هواروي، بیا عادت شي، او هېواد او خلک تباه کوي.” او همدارنګه: “حاکم باید د خلکو په چارو کې حتی په کوچنیو مسایلو کې هم احتیاط وکړي، ځکه غفلت فساد ته لاره پرانیزي.” ⸻ سبق: • ظلم یوازې په توره نه وي، کله کله یو سکه هم د ظلم وسیله ګرځي. • کوچنۍ بدعنواني که دوام وکړي، ټول نظام له منځه وړي. • بې عدالتي هېڅکله پایدار حکومت نه شي جوړولای. • هغه حاکم چې یوازې په راپور باور کوي او تحقیق نه کوي، د خلکو برخلیک سره لوبې کوي. که دا لیکنه مو خوښه شوه، له نورو سره یې شریکه کړه ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ یوه ورځ یو حاکم د خپل ماڼۍ په لوړ او ښایسته کوټه کې ارام ناست و، چې ناڅاپه له بهره د یوه کلیوال غږ يې واورېد “مڼې واخلئ! تازه مڼې!” حاکم له کړکۍ څخه وکتل، ویې لیدل چې یو یمني بزګر — مخ یې د لمر له تاوده سوځېدلی، ساده عمامه او دوړو ډک کالي یې اغوستي — په خپل کمزوري خره دواړو خواوو ته ټوکرۍ بار کړې او بازار ته روان دی، چې له سرو او جوس ډکو مڼو څخه ډکې دي. د پاچا زړه د مڼو خوړلو ته وشو. وزیر یې راوغوښت او ویې ویل: “له خزانه پنځه د سرو زرو سکې واخله او ماته یوه غوره مڼه راوړه!” وزیر له خزانه پنځه سکې واخیستې او خپل مرستیال ته یې وویل: “دا څلور سکې واخله او د پاچا لپاره یوه مڼه راوړه.” مرستیال درې سکې ځان سره وساتلې، پاتې یې د ماڼۍ مدیر ته ورکړې او ویې ویل: “دا درې سکې واخله او یوه مڼه راوړه.” د ماڼۍ مدیر دوه سکې ځان ته وساتلې او د ساتونکو مشر ته یې وویل: “دا دوه سکې واخله او ژر یوه مڼه راوړه.” د ساتونکو مشر یوه سکه د دروازې عسکر ته ورکړه او ویې ویل: “واوره! دا یوه سکه واخله او له هغه سړي چې هلته مڼې پلوري، ټولې مڼې واخله!” عسکر په بیړه بهر ووت، خو د دې پر ځای چې سکه ورکړي، د مڼو پلورونکی یې له ګرېوانه ونیوه او په قهر یې وویل: “اې ناپوه کلیواله! ته نه پوهېږې چې دا شاهي ماڼۍ ده؟ ستا لوړ غږ د پاچا ارام ګډوډ کړی! اوس حکم دی چې تا زندان ته واچوم!”

*پاک لمني – یوې ښایسته ښځې له یوه پرهېزګار او مومن سړي سره واده وکړ. سړی ډېر قانع او ساده ژوند کوونکی و، خو ښځه یې د هغه له دې ژوند څخه راضي نه وه. یوه ورځ ښځه په قهر شوه او مېړه ته یې وویل: «ته زما غوښتنو ته پام نه کوې. زه بازار او کوڅو ته ځم، تر څو خلک خبر شي چې ته خپله ښځه څنګه ساتې. زه سره زر او زېور غواړم!» سړي په ارامۍ د کور دروازه ورته خلاصه کړه او ویې ویل: «هر چېرته چې دې زړه غواړي، لاړه شه. زه کومه ستونزه نه لرم.» ښځه په حیرانتیا له کوره ووته. ښایسته وه او جګه ونه یې لرله. د ماښام له لمر لوېدو وروسته بېرته کور ته راغله. مېړه یې په موسکا وپوښتل: «ښار څنګه و؟ وګرځېدې؟ څه دې ترلاسه کړل چې هېچا هم درته ونه کتل؟» ښځه حیرانه شوه او ویې ویل: «ته څنګه پوه شوې چې هېچا راته ونه کتل؟» مېړه وویل: «یوازې دومره پوهېږم چې یو کوچني هلک ستا لمن کش کړه.» ښځه لا نوره حیرانه شوه: «ایا ته زما پسې وې؟» مېړه په ارامۍ وویل: «ما ټول عمر هڅه کړې چې د چا ناموس ته ونه ګورم. خو یو ځل چې ډېر وړوکی وم، د یوې ښځې کمیس مې کش کړی و. هماغه عمل مې نن هم یاد دی.» د ښځې سترګې له اوښکو ډکې شوې، مېړه ته ورنږدې شوه او له خپلو خبرو یې بښنه وغوښته. مېړه وویل: «پاک لمني ستر نعمت دی. که څوک پاک ژوند غوره کړي، ژوند یې له خیر او برکته ډک وي؛ او که ناپاکي غوره کړي، ژوند به له ستونزو او بدبختیو سره مخ شي.» ✨ پیغام: عزت، حیا او پاک ژوند د انسان تر ټولو ستر زېور دی. قرآن او ژوند همداسی ده کنه لايک زموږ تشويق دي🥰❤️‍🩹💝 ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔‌‌۔۔۔۔۔۔۔ https://t.me/Pannd8

يو بيوزله ځوان يوې کورنۍ ته د نکاح په موخه مرکه ولېږله. د هغوی موافقه ونشوه او مرکه ئي جواب کړله. څه وخت وروسته يو شتمن فاسق ځوان مرکه ورته وکړله، د نجلۍ د‌ کورنۍ خوښه شوه او ويل ئې الله تعالی به هدايت ورته وکړي. پوښتنه داده، چې دوی ولي د هغه بيوزله ځوان په اړه داسي نه ويل چې الله تعالی به رزق ورکړي؟ ايا الله تعالی چې هدايت کوونکی دی، نو رزق ورکوونکی نه دی؟ ~امام غزالي رحمه الله نوټ: ځيني خلک د الله تعالی پر هغو نومونو او صفتونو ايمان لري، چې د‌دوی دنيوي ګټه پکښي وي او د الله تعالی پر هغو صفتونه ايمان نلري، چي دنيوي معلومه ګټه نه پکي ويني..

په ځانګړي ډول نجوونې د دې پيښې ډیر ښکار او هدف ګرځي. یوه ورځ یو ماشوم په پيسبوک کې د یو ناپېژانده کس پیغام ترلاسه کړ. لیکلي یې وو: «سلام، ته ډېر هوښیار او ځانګړی یی، غواړم ستا سره ملګری شم.» ماشوم په زړه کې خوشحاله شو؛ فکر یې وکړ چې بالاخره یو څوک پیدا شو چې د ده په ارزښت پوهېږي. په هفتو او میاشتو خبری شروع وي. هغه ناپېژانده کس د ماشوم د ژوند، خوښیو او رازونو په اړه پوښتنې کولې او همیشه یی د ماشوم په خوشه خبره کوله. خو کله چې په پای کی باور جوړ شو، خبره بدله شوه: ورته و یې ویل: «دا خبرې باید د بل چا غوږ ته ونه رسېږي...» «دا زموږ تر منځ یو راز دی...» «که په ما باور لرې، زما خبره ومنه...» ماشوم نه پوهېده چې د سکرین شاته څوک دی. دې پروسې ته په ډیجیټل نړۍ کې Online Grooming یا (آنلاین دام اېښودل) وايي. مجرمین په لومړي سر کې د ماشومانو باور ګټي او بیا له هغوی څخه د لاندې موخو لپاره ناوړه ګټه اخلي: » احساساتي کنټرول: ماشوم په ځان پورې تړلی کوي. » د معلوماتو غلا: د شخصي معلوماتو او حساسو عکسونو غوښتنه کوي. » جنسي ناوړه ګټه اخیستنه: هغوی نامناسبو او خطري فعالیتونو ته هڅوي. » فکري انحراف: ورو ورو ماشوم د افراطي او خطرناکو افکارو لور ته بیايي. دا کسان کوم ماشومان په نښه کوي؟ » هغه ماشومان چې په کورنۍ کې د یوازیتوب احساس کوي او د ستاینې تږي وي. » هغه چې په مجازي نړۍ کې ډېر وخت یوازې تېروي. » هغه ماشومان او تنکي ځوانان چې نوي انټرنیټ ته راغلي او د دې ځای له خطرونو ناخبره دي. څلور اصول چې باید هېر یې نه کړئ: ⚠️ آنلاین ملګرتیا تل خوندي نه وي؛ د هر چا د مهربانو خبرو تر شا ښه نیت نه وي. ⚠️ هېڅوک حق نه لري چې له تاسو د پټو خبرو، شخصي عکسونو یا نامناسبو کارونو غوښتنه وکړي، نو که چا دا غوښتنه درڅخه کوله ژر تر ژره جدي اقدام وکړﺉ. ⚠️ که چا درته وویل: «دا خبره پټه وساته»، سمدستي پوه شئ چې دا د خطر سره اشارې دي. ⚠️ ټکنالوژي بد توکی نه دی، خو مجازي نړۍ ته بې له نقشې او پوهاوي ننوتل خطرناک دي. که ستاسو ماشوم له داسې حالت سره مخ شو، څه باید وکړﺉ؟ ✅ ډاډ ورکړئ: ورته ووایئ: «زه ستا ملامتیا نه غواړم، راځه چې دا ستونزه یو ځای حل کړو.» ✅ شواهد وساتئ: د خبرو اترو سکرین شاټونه (Screenshots) واخلئ. ✅ امنیتي ګامونه: هغه اکاونټ بلاک (Block) او ریپورټ (Report) کړئ. ✅ مشوره وکړئ: موضوع د کورنۍ له یو باوري مشر یا د سایبري امنیت له متخصصینو سره شریک کړئ. د مشرانو او ښوونکو مسؤلیت یوازې د موبایل اخیستل نه دي، بلکې ماشومانو ته د ډیجیټل نړۍ د ځان ساتنې د مهارتونو ور زده کول دي.© دا لیکنه نورو کسانو ته هم ولیږﺉ ترڅو لدې معلوماتو څخه خبر اوسي. 🔗: https://t.me/Pannd8 #Children #Girls #Cyber #Hack #Attack

ژوند یعني له هر ساده څيز څخه خوند اخیستل. بیا نو د ژوند په خوند او سکون پوهیدای شیٔ.😊💚

ښکلې نجلۍ وه. کله بۀ چې کلي کې پۀ مړي ژوندي ښځې راټولې شوې، د دې د مخ ځلا پکې مالومه وه. سپين سرو بۀ دعاوې ورته کولې، هر چا یې د ښۀ خوی، حياناک ښايست کيسې لرلې. دې نجلۍ پردي کالي ګنډل، ځکه هر مياشت د وړو خوېندو او وروڼو د ښوونځي فيس د دې پۀ غاړه و. پلار یې دهقاني کوله. کله به چې له کار ستړی راغی بېلچه بۀ یې د انګړۀ دېوال ته ودروله، جومات ته به ننوت. يوه ورځ پۀ مازيګر پۀ کلي کې نعاره وډونګېده، ټول خبر شول چې هغه ښه نجلۍ پلار پۀ جرمني کې يو هلک ته پۀ نامه کړه. پلار یې سرې او شنې روپۍ لۀ ګوتو تېرولې. هغسې پۀ زړو جامو کې نه ليدل کېدۀ... څو کاله تېر شول، نجلۍ ناسته وه، زموږ کډه راغله، نه وم ترې خبر، هغه بله ورځ يو کليوال راغلی و، د کلي ښه او بده یې ويله، همدا نجلۍ ياده شوه، ويل یې: « مېړۀ یې هلته عشقونه کوي، قبولي یې اخيستې، اسناد یې شته خو نه راځي، يو اختر بل اختر یې هم حال نه پوښتي، پۀ خولۀ یې نه دي ويلي، نور ترې منکر دی. هغه ښه نجلۍ اوس هغسې نه ده، د ښځو پۀ ټولي کې پۀ کوپه ملا ناسته وي، د بندونو رنځ لري، يوه پښه یې د کلي پۀ کلينيک وي، بله پۀ کور... » هو، هغه ښکلې د غريب سړي لور د هغۀ چا پۀ انتظار اتۀ کاله تېر کړل، چې د ژوند تړون یې ورسره کړی و. اه! هغه ډبرزړی بۀ د خپلې سینې اور وژني، خو پۀ کلي کې ناسته سپوږمۍ یې ايرې، ایرې کړه. ~محمدالله همیم

د کراچۍ د کباړ ډبې؛ ۹ کلن شاهد او خور یې: لیاري، کراچۍ... ۹ کلن شاهد. قد یې دومره کوچنی و چې د کباړ ډبې ته د کتلو لپاره به هم پر خښته درېده. پلار یې د نشې له امله مړ شوی و، مور یې د خلکو په کورونو کې لوښي مینځل. په کور کې یوازې یو خوب و چې: ۱۷ کلنه مشره خور سدره دې ډاکټره شي. سدرې په دولسم ټولګي کې پوزیشن اخیستی و. ذهن یې لکه کمپیوټر تېز و، خو د فیس پیسې نه وې. سهار پنځه بجې به شاهد بوجۍ پر اوږه کړه او وبه ووت. د کباړ ډبې، کوڅې او دوکانونه... پلاستیک، اوسپنه او کاغذونه به یې راټولول. ماښام به یې کباړي ته خرڅ کړل او ۸۰ نه تر ۱۰۰ روپیو پورې به یې ګټلې. سدرې ته په میډیکل کالج کې داخله وشوه. کلنی فیس ۲ لکه روپۍ و. مور یې وژړل: "لورې، ما وبښه... موږ غریبان یو." شاهد د مور په غیږ کې سر کېښود او ویې ویل: "مورې مه ژاړه، باجي به ډاکټره کېږي، زه شته یم!" له بلې ورځې شاهد دوه وخته کار پیل کړل. سهار له ۴ نه تر ۸ بجو کباړ، بیا ښوونځی، بیا ماښام له ۴ نه تر شپې ۱۰ بجو کباړ ټولول. شپه به یې د سړک د څراغ لاندې خپله هم سبق وایه. سدره به ژړل: "وروره، ته سبق ووایه، زه به کار وکړم." شاهد به په خندا ویل: "باجۍ، د دوو ذهنونو خرابولو نه ښه ده چې یو ډاکټر خامخا جوړ شي. ته یوازې سبق وایه." د ژمي شپه وه. شاهد ته ۱۰۴ تبه وه، خو بیا هم بوجۍ یې پورته کړه او ووت. کباړي ورته وویل: "لېونی یې؟ مړ به شې!" شاهد ځواب ورکړ: "کاکا، چې زما د باجۍ په لاس کې سټېتوسکوپ راشي، هماغه ورځ به زما تبه کمه شي." د محلې خلکو به پېغورونه ورکول: "کباړ ټولوونکی به خور ډاکټره کړي؟ خوبونه پرېږده!" شاهد به هېڅ نه ویل. هر ماښام به یې د سدرې د فیس پیسې شمېرلې او شکر به یې ایست. اته کاله تېر شول. شاهد اوس ۱۷ کلن شوی و. خپله یې هم په مټرک کې پوزیشن واخیست، خو کالج ته لاړ نه شو. ویې ویل: "د باجۍ فاینل کال دی." نتیجه راغله. سدرې په MBBS کې ټاپ وکړ. په ټول کراچۍ کې یې نوم شو. په اخبار کې تصویر چاپ شو: "د کباړ ټولوونکي خور ډاکټره شوه." په سول هسپتال کې یې لومړۍ دنده واخیسته. لومړۍ تنخوا یې ۸۵ زره روپۍ وه. سدرې هغه لفافه د شاهد په لاس کې کېښوده او په ژړا شوه. "دا ستا د کباړ ګټلې پیسې دي، وروره! زما په لاس کې چې دا سټېتوسکوپ دی، تار یې ستا له بوجۍ سره تړلی دی." نن ډاکټره سدره په لیاري کې "شاهد کلینک" چلوي، چېرته چې د غریبانو وړیا علاج کېږي. او شاهد؟ هغه کثافات ټولول نه دي پرېښي، خو اوس خپله د کباړ دوکان لري. شل ماشومان ورسره کار کوي، خو یوه شرط لري: "هره ورځ به دوه ساعته زما په دوکان کې سبق وایئ، فیس به زه درکوم." په دیوال یو فریم ځوړند دی. یوې خوا ته د سدرې ډګري ده، بلې خوا ته د شاهد څېرې شوې بوجۍ. لاندې لیکل شوي: "له کثافاتو تر کامیابۍ سفر... که مینه وي، منزل خامخا موندل کېږي." شاهد وایي: "خلک وایي ما خپله خور ډاکټره کړه، خو رښتیا دا دي چې د باجۍ خوب زه انسان کړم."©

ما خپله کليواله ښځه پرېښوده او امريکا ته لاړم، هلته مې بيا دوهم واده وکړ. هغه وخت ماته داسې ښکارېده چې ما د ژوند تر ټولو ستره پرېکړه کړې ده. زما په زړه کې د پيسو، اسانتياوو او عصري ژوند خوبونه وو. د کلي ساده نجلۍ ماته د خپل شان خلاف ښکارېده. زما لومړۍ ښځه ډېره خاموشه او شريفه وه. د هغې په سترګو کې به تل زما لپاره درناوی او مينه وه، خو ما هېڅکله د هغې د مينې قدر ونه کړ. کله چې زه امريکا ته روان شوم، هغې يوازې دومره وويل: “الله دې تا بريالی کړي، زه به ستا انتظار کوم.” ما د هغې خبره واورېده، خو داسې مې وانګېرله لکه هېڅ مې چې نه وي اورېدلي. امريکا ته له رسېدو وروسته، لږ وخت کې مې له يوې پاکستانۍ نجلۍ سره پېژندګلوي وشوه. هغه د عصري فکر لرونکې وه. د هغې په خبرو کې ځلا وه، او ماته داسې ښکاره شوه چې همدا هغه ژوند دی چې زه يې خوب وینم. څو مياشتې وروسته مو واده وکړ. ما هېڅکله شا ته ونه کتل. يوه ورځ له پاکستانه زما د پلار زنګ راغی. د هغه په غږ کې سختي وه. هغه وويل: “ستا ښځه امېدواره ده.” زه حيران شوم. سمدلاسه زما په ذهن کې شک پيدا شو. ما په غوسه وويل: “دا بچی ناجائز دی، ما خو هغې ته لاس هم نه دی وروړى!” زما دې خبرې هر څه بدل کړل. پلار مې ډېر غوسه شو. هغه په کلي کې زما پر ښځه بدنامي واچوله او له کوره يې وشړله. د کلي خلکو هم پرې تورونه ولګول. خو ما هېڅکله دا هڅه ونه کړه چې پوه شم پر هغې څه تېر شول. وخت تېرېده. زه په امريکا کې په خپلې نوې ژوند بوخت وم. ما سره پيسې وې، لوی کور و، موټر و… خو د ژوند سکون مې له لاسه ورکړی و. څو کاله وروسته ناڅاپه زما د امريکايۍ ښځې روغتيا خرابه شوه. لومړی مو فکر وکړ عادي ناروغي ده، خو چې ټېسټونه وشول، معلومه شوه چې هغې ته سرطان دی. دا خبر راته لکه د بريښنا ګوزار و. ما هغه يو لوی روغتون ته يوړه. ډاکټرانو راپورونه وکتل، بيا يو ډاکټر وويل: “دا پېچلې قضيه ده، موږ ته يو ځانګړی ماهر ډاکټر پکار دی.” موږ بل روغتون ته ولېږل شو. کله چې هلته ورسېدو، زما سترګې له اوښکو ډکې وې. ما هره دروازه ټکوله، خو د استقباليې سړي وويل چې ډاکټره ډېره مصروفه ده او اوس ناروغان نه شي ليدلی. زه په دهلېز کې ناست وم او ژړل مې. زما ښځه پر سټرېچر پرته وه. هماغه وخت يو ۱۵-۱۶ کلن هلک راغی. د هغه په سترګو کې عجيبه خواخوږي وه. هغه ورو وپوښتل: “انکل، تاسو ولې ژاړئ؟” ما په ډکې ستوني وويل: “زما ښځه سرطان لري… ډاکټران يې علاج نه کوي.” هلک سمدلاسه وويل: “فکر مه کوئ، زما مور دلته ډاکټره ده، هغه به ضرور درملنه وکړي.” هغه زما لاس ونيو او موږ يې يوې خونې ته بوتلو. زما زړه په ډېر زور زور ټکيده. کله چې خونې ته ننوتم، ما مخامخ ناسته ډاکټره وليده… او زما ساه بنده شوه. هغه زما لومړۍ ښځه وه. هماغه ساده کليواله نجلۍ… خو اوس د هغې په سترګو کې باور و، په څېره کې وقار و، او سپين کوټ کې يوه بريالۍ ډاکټره ګرځېدلې وه. زه بې حرکته پاتې شوم. زما له خولې هېڅ خبره ونه وته. هغې زه وپېژندم. د هغې په سترګو کې يو لحظه حيرانتيا راغله، خو بيا ژر عادي شوه. هلک په خوښۍ وويل: “مما! دا انکل ډېر پرېشان دي. د دوی ښځه سرطان لري، تاسو يې علاج وکړئ.” ما په رپېدلي غږ وپوښتل: “دا… دا ستا زوی دی؟” هغې په ارامه وويل: “هو.” زما زړه ډوب شو. ما هلک ته ښه وکتل… د هغه سترګې بالکل زما په شان وې. زما شونډې وچې شوې. ما په سختۍ وويل: “دا…؟” هغې زما خبره درک کړه او ورو يې وويل: “هو، همدا هغه ماشوم دی چې تا ناجائز بللی و.” زما تر پښو ځمکه وښوېده. ما خپل سر ټيټ کړ. ما وويل: “ما وبښه… زه ډېر لوی ګناهکار يم.” څو شېبې چوپتيا وه. بيا هغې ژوره ساه واخيسته او ويې ويل: “ژوند ماته ډېر څه را زده کړل. کله چې زه له کوره وشړل شوم، ما هيله ونه بايلله. ما خپلې زده کړې جاري وساتلې. خلکو ډېرې خبرې وکړې، خو ما د خپل زوی لپاره هر څه وزغمل. نن الله زه دې مقام ته رسولې يم.” زما له سترګو اوښکې بهېدې. ما وويل: “زه د دې وړ نه يم چې څه درنه وغواړم… خو زما د ښځې علاج وکړه.” هغې زما خواته وکتل. نه په سترګو کې کرکه وه، نه غوسه. هغه يوازې يوه ډاکټره وه… چې خپل فرض پېژني. هغې نرسه راوغوښته او ويې ويل: “ناروغه داخل کړئ، علاج پيل کړئ.” زه حيران شوم. ما وپوښتل: “ته ولې زما سره دومره مهرباني کوې؟” هغې ورو ځواب ورکړ: “ځکه زه نه غواړم هغه شم، چې ته وې.” دا خبرې زما زړه کې لکه غشی ولګېدې. کله چې زه بهر ووتلم، هلک راغی او په موسکا يې وويل: “انکل، فکر مه کوئ. زما مور ډېره ښه ډاکټره ده، هغه ټول ښه کوي.” ما د هغه معصومو سترګو ته کتل. هغه زما زوی و… خو هغه ته دا هم نه وو معلوم. هغه ورځ ما ته دا احساس راکړ چې انسان په ژوند کې هر څه ترلاسه کولی شي… خو که د يو بې ګناه زړه مات کړي، نو دا بار به ټول عمر ورسره وي. او زه به دا بار تل له ځان سره وړم. ©خیال نړۍ

که ډیر وخت په ناسته تیروئ نو د لاندی ناروغیو به ښکار شی! زیاته ناسته یا د بدني فعالیتونو نه ترسره کول د چاغوالي، شکر او ذهني ناروغیو لامل کیږي، خو ددې سربېره د ډیرې ناستې عادت په ټوله کې د بدن روغتیا لپاره وژونکی ثابتېدلی شي. روغتیا پوهانو زیاته ناسته روغتیا لپاره د بورې یا سګریټ په څېر ګواښونکې ښودلې ده، په ځانګړې توګه د منځني عمر کسانو لپاره د یو شمېر ناروغیو لامل کیږي. که تاسې هم د ورځې په اوږدو کې زیاته ناسته خوښوئ، نو د لاندینیو ناروغیو لپاره هم چمتو والی ونیسئ! قبضیت ډیر وخت ناستې سره د کولمو فعالیت کمزوری کیږي، په ځانګړې توګه د عمر په ډیرېدو سره چې د بدني فعالیت کمیږي د قبضیت ستونزه ورسره زیاتېدلی شي. د بندونو سختوالی که څه هم د بندونو سختوالی نورې ستونزې هم لري خو ددې یو لامل اوږدمهاله ناسته هم کېدلی شي چې بیا په تلو کې ستونزې موندل کیږي. تنفسي ستونزې لکه څرنګه چې د لاس عضلات په نه کارولو کمزورې کیږي، همداسې د ګرځېدو پرمهال د ساه اخیستلو او ویستلو عضلات هم په زیاته ناسته کمزورې کیږي. څومره مو چې بدني فعالیت کم وي د تنفسي ستونزو امکان به مو ورځ تر بلې زیاتیږي. پریشاني او خپګان اوږدمهاله ناسته نه یوازې بدني روغتیا اغیزمنوي بلکې رواني ستونزې لکه پریشاني او خپګان هم ورسره رامنځته کیږي. ددې لپاره ساده تمرینونه لکه قدم وهل، سایکل چلول یا سوکه منډه وهل د مزاج په خوشالولو او پر ځان باور زیاتولو کې مرسته کوي. هر وخت ستړیا او سستي که تاسې هر وخت د ستړیا او سستیا احساس کوئ دا هم د زیاتې ناستې لامل کېدلی شي. په فزبکي توګه فعال پاتې کېدل د بدن نسجونو ته د اکسیجن او غذایي موادو په رسولو کې مرسته کوي، که تاسې زیات وخت په ناسته تېروئ بدن د مختلفو کارونو لپاره د سونګ موادو اندازه نه ترلاسه کوي. د میټابولیزم فعالیت سوکه کوي په فزیکي توګه فعالیت بدن کې د میټابولیزم ماده چټکوي، آن که په ناستې ناستې هم بدن ته فعالیت ورکړئ میټابولیزم ښه کیږي، څومره چې فعال اوسیږئ په هغې اندازه به کالوریزې سوځوئ. د خوب کیفیت خرابوي د شپې له خوب وروسته هم د ستړیا احساس کوئ؟ نو ښه دا ده چې د ورځې په اوږدو کې بدني فعالیتونه زیات کړئ، کله چې تاسې یو ډول تمرین د ورځې معمول جوړ کړئ، د شپې به خوب ژر درځي او هم به مو خوب ژور او ارام وي. څيزونه هیرېدل منظم تمرین کول په بدن کې هغه کیمیاوي مواد زیاتوي چې په دماغ کې د وینې رګونو تولید زیاتوي. دماغ ته چې څومره په ښه توګه وینه رسیږي په هغې اندازه به د فکر کولو، یادولو او تصمیم نېولو توان ولرئ. د وینې فشار زیاتوي په ډیر وخت ناسته د زړه ناروغي خطر هم زیاتیږي، چې ددې جزوي لامل د لوړ فشار زیاتوالی کېدلی شي. لوړ فشار د زړه بېلا بېلو ناروغیو، د زړه حمله او فالج خطرونو زیاتوالو لوی عامل دی. لوړ شکر کله چې بدن ډیر فعاله نه وي د بدن لپاره د وینې ګلوکوز په کنترولولو ستونزې موندل کیږي. ددې برعکس د فزیکي فعالیت نورمال کول د بدن لپاره د وینې د ګلوکوز کنترول اسانوي، او د وینې شکر کچې ثبات د شکر دوهم نوعې خطر کموي. د ملا دردونه کله چې په زیاته ناسته د بدن مهم عضلات کمزورې شي، دوی په سمه توګه د ملا سره مرسته نه کوي او پایله یې د ملا دردونو په بڼه وځي. ددې د مخنیوي اسانه لاره داده چې د ملا عضلاتو ته حرکت ورکړئ. هر وخت زکام څیړنیزو راپورونو ثابته کړې چې په منځني توګه بدني فعالیتونو سره په زکام او نورو مکروبونو اخته کېدلو امکان کمیږي، کله چې تاسې تمرین عادت جوړ کړئ د بدن معافیت سیستم مو پیاوړی کیږي، چې په پایله کې د زکام په څېر ناروغیو سره کم مخ کیږئ. د پښتورګو «ګردو» ناروغي د انګلستان د لیسټر پوهنتون څخه په ۲۰۱۲م کال کې یوې څیړنې وموندله چې هر وخت په ناسته تېرول د پښتورګو د جدي ناروغۍ لامل کیږي. د څیړونکو په وینا، د ژوند طرز العمل او پښتورګو ترمنځ اړیکه شتون لري، خو دا لومړی وار دی چې ویل کیږي د ژوند سوکه طرز العمل په پښتورګو ناسم اغیز کوي. د پښتورګو په سختو ناروغیو کې دغه ارګان نشي کولی په سمه توګه وینه فلټر یا پاکه کړي، چې په پایله کې په بدن کې فاضله مواد راټولیږي او د پښتورګو په تدریجي توګه ناکاره کېدو لامل کیږي چې آن ژوند هم له خطر سره مخ کوي. څیړونکي وایي که د ناستې وخت له ۸ ساعتونو راکم شي ددې ګواښ کچه راټيټېدی شي خو ددې لپاره ورزش هم غوره ثابتیږي.. ډ. عبدالمجید