روانكاوي و فلسفه

‍ فلیکس گتاری( ۱۹۳۰- ۱۹۹۲) روانکاو، فیلسوف، نظریه‌پرداز و فعال سیاسی اهل فرانسه است. وی یکی از اندیشمندان چندرشته‌ای است که در روانکاوی و فلسفه رویکرد ترارشته‌ای دارد. گتاری در دهه‌ی پنجاه و شصت یک روانکاو لکانی بود و همچنین به اندیشه‌های آلتوسر توجه داشت. وی از اعضای مدرسه فرویدی بود که توسط لکان تاسیس شده بود. او در سال ۱۹۶۹ با ژیل دلوز آشنا شد. این آشنایی تبدیل به دوستی و سپس منجر به همکاری علمی پیچیده‌ای می‌شود. چنانکه در طول دو دهه کتاب‌های مهمی می‌نویسند. دلوز تعبیر بسیار جالبی از این دوستی دارد. او می‌گفت: «ما با هم کار نمی‌کردیم بلکه کار میان ما دو تن بود. ما از «مولف بودن» دست کشیده بودیم.» همکاری گتاری و دلوز واقعاً غبطه‌آور است. زیرا در ایران اکثر همکاری‌های علمی مشکوک است چون به تعبیر کلیله و دمنه هر یک خود را می‌کوشند تا زودتر مولف شوند کوششی که سرانجام آن سرقت و ضایع کردن حق همدیگر است. دلوز و گتاری از سال ۱۹۷۲ تا ۱۹۹۱ چندین کتاب بسیار مهم با همکاری همدیگر می‌نویسند: الف) ضد ادیپ: سرمایه داری و شیزوفرنی ( ۱۹۷۲) ب) کافکا: به سوی ادبیات اقلیت ( ۱۹۷۵) ج) هزار فلات: سرمایه‌داری و شیزوفرنی ( ۱۹۸۰) د) فلسفه چیست. گتاری غیر از کتاب‌هاب مشترکی که با دلوز نوشته کتاب‌های هم به تنهایی انتشار داده است مثل روان‌کاوی تراگذری: جستارهای درباره‌ی تحلیل نهادی که دلوز بر آن مقدمه نوشت و کتاب انقلاب مولکولی. گتاری عمر کوتاهی کرد. او در ۲۹ آگوست ۱۹۹۲ بر اثر حمله‌ی قلبی درگذشت. می‌گویند وقتی بیماران روانی خبر مرگ گتاری را شنیدند همه گریه می‌کردند. در ایران اسم گتاری یادآور دلوز است. اما کتابی از او به فارسی وجود نداشت.تا (۱۳۹۹) برای اولین بار کتاب کوچک اما مهمی( اکوسوفیا) از او به فارسی ترجمه شد. اولین بار زنده یاد داریوش شایگان از این کتاب در گفتگوهای کتاب «زیر آسمان‌های جهان» یاد کرده‌بود. شایگان گفته بود:«به باور گتاری نباید طبیعت و فرهنگ را از هم جدا کنیم بلکه باید یاد بگیریم مناسبات و واکنش‌های درهم‌تنیده طبیعت، فرهنگ و اجتماع را دریابیم و آن‌ها را از منظر تراگذری و به شکل همه جانبه بسنجیم». ✍ دکتر سینا جهاندیده