Биики халандаар

Балаҕан ыйын 8 күнүгэр туох буолбут эбитий? 🇺🇳 Ааҕыы-суруйуу аан дойдутааҕы күнэ — Холбоһуктаах наассыйалар тэрилтэлэрин  иһинэн бэлиэтэнэр күн 🌍 Физиотерапия аан дойдутааҕы күнэ (Физиотерапия конфедерацията төрүттэммит күнэ, 1951 сыл, Копенгаген)[1] 🌎 Суруналыыстар сомоҕолоһууларын күнэ 🇦🇩 Андорра — Дойду күнэ 🇪🇸 Испания — Волонтер күнэ, исп. Día del Cooperante 🇲🇰 Хотугу Македония — Тутулуга суох буолуу күнэ (Югославияттан, 1991) 🇲🇹 Мальта — Кыайыы күнэ 🇵🇰 Пакистаан — Пакистаан сэбилэниилээх күүстэрэ 1965 с. Ииндийэни кыайбыт күннэрэ (Дварка операция) 🇷🇺 Арассыыйа — Бородино кыргыһыытын күнэ. ▫️Ленинград көмүскээччилэрин ахтан ааһар күн. Ленинград блокаадатын саҕаланыыта (1941 сыл). 🔹 1380 — Алтан Ордууга гражданскай сэрии ("Улуу Кэхтии") буола турдаҕына Куликово кыргыһыытыгар Дмитрий Донской салайар нуучча сэриитэ Мамаай салайар монгуол-татаар сэриитин кыайбыт. 🔹 1920 — Сибревком Саха сиринээҕи боломуочунайа Максим Аммосов РКП(б) Саха сиринээҕи оргбюротун мунньаҕар Саха уобалаһыгар күбүөрүнэ бырааба бэриллибитинэн оргбюрону уларытар туһунан эппит. 🔹 1923 — Бүтүн Арассыыйатааҕы көрбөттөр уопсастыбалара  тэриллибит. 🔹 1925 — Сибиирдээҕи байыаннай уокурук командующайын бирикээһинэн Дьокуускайга Саха национальнай байыаннай оскуолатын (ЯНВШ) тэрээһинэ саҕаламмыт. Оскуола начаалынньыгынан 35-с Сибирскэй дивизия 106-с стрелковай полкатыгар рота хамандыыра В.Е. Пшенников анаммыт. Бу Былатыан Ойуунускай көҕүлээһининэн тэриллибит оскуола алын сүһүөх хамандыырдары 1927 сылтан  1941 сыллаахха диэри бэлэмнээн таһаартаабыта. 🔹 Бүгүн ахтыллар дьон: Төрөөбүттэр: ▫️1908 — Кондрат Мацкепладзе — Социалистыы Үлэ Дьоруойа, Өймөкөөн көмүһү хостуур бырамыысыланнаһын төрүттээччилэртэн биирдэстэрэ. ▫️1946 — Василий Илларионов — олоҥхону үөрэтээччи, фольклорист, филология билимин доктора, профессор. ▫️1948 — Зоя Попова — П.А. Ойуунускай аатынан Академическай Саха тыйаатырын артыыһа, киинэ артыыһа. ▫️1958 — Ньургун Багдарыын Сүлбэ уола — Саха сирин топонимнарын (сирдэр, уулар ааттарын) үөрэтэр чинчийээччи, филология билимин хандьыдаата, Багдарыын Сүлбэ улахан уола. ▫️1960 — Василий Нестеров — СӨ үөрэҕириитин үтүөлээх үлэһитэ, СӨ үөрэҕириитин туйгуна. Өлбүттэр: ▫️1982 — Григорий Тарскай — тылбаасчыт уонна библиограф, ССРС суруналыыстарын уонна суруйааччыларын сойуустарын чилиэнэ, Саха АССР култууратын үтүөлээх үлэһитэ. ▫️2012 — Дмитрий Зверев  (11.06.1939 төр.) — прозаик-публицист, Саха Өрөспүүбүлүкэтин суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ. Саха Өрөспүүбүлүкэтин культуратын үтүөлээх үлэһитэ. 🔹 Бу кылгатыллыбыта. Манна сиһилии көр. Биики Халандаар | Сурут | Ырыт

Балаҕан ыйын 7 күнүгэр туох буолбут эбитий? 🌎 Байыаннай оонньууру суох гынар күн. Аан дойдуга 1988 сыллаахтан Тулаайах уонна төрөппүтэ суох хаалбыт оҕолорго көмөлөһөр ассоциация  көҕүлээһининэн бэлиэтэнэр. 🌏 Дюшенн миодистрофиятын  туһунан кэпсээһин күнэ. Бу генетика ыарыытынан уолаттар эрэ ыалдьаллар, икки-үс саастарыгар биллэн барар, охто сылдьар буолаллар, сыыйа тайахтаах хаамар, онтон хаампат буолаллар. Сөпкө эмтэннэҕинэ өр олоруохтарын сөп. 🇦🇺 Австралия — Сүтэн эрэр кыыл-сүөл көрүҥнэрин күннэрэ 🇧🇷 Бразилия — Тутулуга суох буолуу күнэ (Португалияттан, 1822). Атын бэлиэ күннэр. 🔹 1851 — Саха уобалаһыгар аан бастакы күбүрүнээтэр, дьиҥнээх статскай советник, кавалер Константин Григорьев анаммыт. «Об управлении Якутской областью» диэн Саха уобалаһын Иркутскай уобалаһыттан араарар балаһыанньа бу сыл от ыйын 11 күнүгэр бигэргэтиллибит эбит. Онон Саха сирэ күбүөрүнэ бырааптаах туспа уобалас быһыытынан тохсунньу 1 күнүгэр 1852 сыллаахха (аныгы ааҕыынан 1851 сыллаахха, ахсынньы 20) буолбут. 🔹 1902 — Дьокуускайга реальнай училищеҕа бастакы революционнай куруһуок үөскээбитинэн ааҕыллар. Куруһуогу Н. Родионов диэн Өлүөхүмэттэн сылдьар 6-с кылаас үөрэнээччитэ тэрийбит. Салайааччынан Игорь Будилович диэн көскө ыытыллыбыт  Москубатааҕы университет  устудьуона буолбут. 🔹 1928 — "Алданский рабочий" хаһыат бастакы нүөмэрэ тахсыбыт. Бастаан Алдан уокуругун хаһыата этэ (улуус таһымыттан арыый үрдүк). Бастакы нүөмэрэ Томмокко тахсыбыта, сэтинньигэ эрэдээксийэ уокурук салалтатын батыһан Незаметнай бириискэҕэ көспүтэ, 1930 сыллаахха оройуон хаһыатын статуһун ылбыта. Өрөспүүбүлүкэҕэ улуус таһымыгар иккис хаһыатынан 1931 сыллаахха Бүлүүгэ тахсыбыт "Колхоз суола" буолар[1]. 🔹 Бүгүн ахтыллар дьон: Төрөөбүттэр: ▫️1908 — Семен Сюльскай — Саха АССР Үөрэҕин наркома (1937-41 сылларга) уонна миниистирэ (1946 сылтан). 1952 с. киһи илиититтэн өлбүт. ▫️1912 — Николай Слепцов (Туобулаахап) — суруйааччы, драматург, Саха АССР ускуустубатын үтүөлээх диэйэтэлэ, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа. 1964 с. өлбүт. ▫️1922 — Семен Жирков (26.05.2018 өлб.) — РСФСР тыатын хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, тыа хаһаайыстыбатын бөдөҥ салайааччыта, тэрийээччитэ. Өр сылларга холкуос бэрэссэдээтэлинэн, ол кэннэ Таатта улууһун Петр Алексеев аатынан сопхуос салайааччытынан, Агрофирма Сүбэтин бэрэссэдээтэлинэн үлэлээбитэ. Таатта, Кэбээйи улуустарын Ытык киһилэрэ. ▫️1925 — Анисим Прокопьев (26.03.2017 өлб.) — ССРС худуоһунньуктарын Сойууһун чилиэнэ, Саха АССР култууратын үтүөлээх үлэһитэ, норуот маастара, муосчут. Аҕа дойду Улуу сэриитин  кыттыылааҕа. ▫️1933 — Иннокентий Говоров  — Чурапчы көhүүтүгэр түбэспит дьонтон биирдэстэрэ, Арассыыйа тыатын хаhаайыстыбатын туйгуна,  Мэҥэ-Хаҥалас улууhун Ытык киһитэ, "Аҕа дойду иннигэр үтүөлэрин иhин" II истиэпэннээх уордьан мэтээлин кавалера, үлэ, тыыл бэтэрээнэ. ▫️1950 — Эльвира Федосова — СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, СӨ култууратын туйгуна. ▫️1973 — Варвара Аманатова — ырыаһыт, СӨ үтүөлээх артыыһа. ▫️1979 — Гаврил Колесов —  дуобатчыт, 64 харахтаах дуобакка норуоттар ардыларынааҕы кылаастаах гроссмейстер, аан дойду сэттэ төгүллээх чөмпүйүөнэ  — Самарканд 1996 (нууч.),  Минскай 1997 (нууч.),  Одесса 2000 (нууч.),  Сан-Паулу 2002 (браз.),  Мирнэй 2004 (нууч.),  Дьокуускай 2006 (нууч.),  Лилль 2012 (браз.). Өлбүт: ▫️1993 — Софрон Данилов  (1922 төр.) — Саха норуодунай суруйааччыта, биллиилээх түмэт дьайыксыт, РФ култууратын үтүөлээх диэйэтэлэ. ▫️2018 — Александр Силин — Аҕа дойду Улуу сэриитин  кыттыылааҕа, Саха сирин уһун үйэлээх олохтооҕо. 1914 сыллаахха Маҕаҥҥа төрөөбүт. 🔹 Бу халандаар кылгатыллыбыта — манна сиһилии көрүөххэ сөп. Биики Халандаар | Сурут | Ырыт

Ульяна Алексеевна Винокурова туһунан ыстатыйаҕа устудьуоннуур сылларыгар сыһыаннаах кэрэхсибиллээх чахчылары ааҕыҥ: https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%A3%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0

Бүгүн саха омуга биир кэрэ киһитин атаарар. Сахалар төһө да аҕыйах ахсааннаах буолларбыт, уустук кэмҥэ быыһанар суолу тобулар мындыр дьонноохпут. Ульяна Алексеевна Винокурова оннук тарбахха баттанар сырдык өйдөөх, кытаанах санаалах дьоммутуттан биирдэстэрэ этэ. Ол эрээри, кини курдук киэҥник, дириҥник, ырааҕы, элбэҕи хомуйан толкуйдуур, уонна араас омуктарга тылын ылыннарар, ытыктатар киһибит суоҕа буолуо. Омук дьоһунун туруулаһан, хорсун тыллаах уонна сүрдээх оруннаах интервьюлары омук суруналыыстарыгар биэрэрэ. Ону таһынан, биир дойдулаахтарын хараҕын арыйа, омос көстүбэт батталлаах чахчыларга болҕомто тарда сылдьара. Оннук модун сүрэхтээх учуонайбыт, түмэт дьайыксыппыт Орто дойдуттан араҕыста. Суохтуохпут.

Сартр хаһан эрэ миэхэ, наһаа өйдөөх дьон куһаҕан санааламматтар диэбиттээх, куһаҕан санаа кыра ычаны, төрдүттэн акаары буолууну эрэйэр. Бэркиһиэм иһин, кэм аастаҕын аайы, бу санаа бигэргэнэн эрэ иһэр. — Франсуаза Саган (суруйааччы атын этиилэрин Биики Домоххо эбиэххин баҕарар буоллаххына маны баттаа)

Балаҕан ыйын 6 күнүгэр туох буолбут эбитий? 🇧🇬 Болгария — Холбоһуу күнэ 🔸 Бонайре (Нидерланд байҕал уҥуоргу арыылара) — Былаах күнэ 🇵🇰 Пакистан — Көмүскэнии уонна аармыйа күнэ 🇸🇹 Сан-Томе уонна Принсипи — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ 🇸🇿 Эсватини — Тутулуга суох буолуу күнэ (1968, Британияттан) 🇨🇱 Чиили — Дойду сомоҕолоһуутун күнэ. 🔹 1522 — Бастакы Сири эргийэр эспэдииссийэ түмүктэммит. Фернан Магеллаан илдьэ барбыт биэс хараабылыттан биир эрэ этэҥҥэ эргийэн кэлбит — Элькано диэн бааск омук хапытаан салалталаах «Виктория», 265 айаҥҥа аттаммыт дьонтон дойдуларыгар 18 эрэ киһи төннүбүт. 🔹 1689 — Арассыыйа уонна  Кытай икки ардыларыгар бастакы дуогабар — Нерчинскэй дуогабара — түһэрсиллибит. Дуогабарга кыраныысса ханан ааһара быһаарсыллыбыт, мөккүөрдээх Амур өрүһүн тардыыта Кытай киэнэ буолбут. Инньэ гынан Чуумпу далай  кытылыгар нууччалар Саха сиринэн эрэ тиийэр кыахтаммыттара. 🔹 1922 — Үрүҥ генерал Анатолий Пепеляев 650 киһилээх этэрээтэ борохуотунан Айааҥҥа тиийэн түспүт. Кинилэргэ корнет Михаил Коробейников 250 киһилээх өрө турааччылар тобохторо холбоспут. 🔹 1936 — «ССРС народнай артыыһа» бочуоттаах аат олохтоммут. Сахалартан бу ааты сүкпүттэрэ: тыйаатыр режиссера уонна актера Василий Местников (1958), тыйаатыр актера уонна режиссера Дмитрий Ходулов (1958), опера ырыаһыта Анегина Ильина-Дмитриева (1988). 🔹 1955 — Стамбуулга (Туурсуйа) гириэктэри, дьэбириэйдэри уонна эрмээннэри утары погромнар буолбуттар, дьалхаан кэмигэр уонунан киһи өлбүт. 🔹 1970 — Аллараа Халымаҕа Черскэй аттыгар бөдөҥ нефтебаза аһыллыбыт, соруга — хотугу оройуоннары уонна Чукотканы уматыгынан хааччыйыы. Нефтебаза тула Черскэй урукку аатын ылбыт Алын Кириэс бөһүөлэк тутуллубут (нууч. Нижние Кресты). 🔹 1991 – Сэбиэскэй Сойуус Эстония, Латвия уонна Литва тутулуга суохтарын билиммит. 🔹 Бүгүн ахтыллар дьон: Төрөөбүттэр: ▫️1901 — Вера Давыдова — саха дьахталларыттан бастакы суруйааччы, учуутал, эрин Петр Оросины Бодойбоҕо көскө ыыппыттарыгар барсыбыт, онно олохсуйан Бодойбо куоратын ытык киһитэ буолбут. 1977 с. ыалдьан өлбүтэ. ▫️1909 — Михаил Лорин (1985 өлб.) — Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа, сэрии иннинэ Саха сиригэр аэросъемкаҕа инженеринэн үлэлии сылдьыбыта. ▫️1914 — Дмитрий Федоров - Миитэрэй Таас (1951 өлб.) — бэйиэт, прозаик, ССРС суруйааччыларын холбоһуктарын чилиэнэ. ▫️1915 — Александр Чусовской (2005 өлб.) — Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, Саха АССР үөрэҕириитин миниистирин солбуйааччыта (1954—1962), Саха АССР үтүөлээх учуутала, Саха АССР култууратын үтүөлээх үлэһитэ. Кини аата Ньурбатааҕы техническэй лицейгэ иҥэриллибитэ. ▫️1934 — Сардана Ойунская (2007 өлб.) — фольклорист, литературовед, тыл үөрэҕин хандьыдаата. ▫️1950 — Борис Кершенгольц — СӨ НА акадьыамыга, РФ билимин уонна техникатын ытык үлэһитэ, РАН Сибиирдээҕи салаатын үөтүөлээх бэтэрээнэ, билогия билимин дуоктара. ▫️1979 — Анатолий Бурнашев, саха ырыаһыта, урбаанньыта, сахалыы иитэр-үөрэтэр оскуоланы төрүттээччи. Өлбүттэр: ▫️1995 — Мария Жорницкая (1921 төр.) — Саха сиригэр олорор омуктар үҥкүүлэрин чинчийбит, саха бастакы балетын туруорууга сүрүн оруолу оонньообут устуоруйа билимин хандьыдаата, Саха АССР үтүөлээх артыыһа. ▫️2010 — Михаил Еремисов (1961 с.т.) — сүүрүүк-спортсмен, супермарафонец. Биир сууккалаах сүүрүүгэ уонна 100 км дистанцияҕа Арассыыйа элбэх төгүллээх призера. Биир сууккалаах сүүрүүгэ 264 км 400 м көрдөрөн СӨ рекордун олохтообута. СӨ үөрэҕириитин туйгуна, Үөһээ Бүлүү улууһун, Далыр нэһилиэгин Ытык киһилэрэ. 🔹 Бүгүн уонна туох ахтылларынманна сиһилии көрүөххэ сөп. Биики Халандаар | Сурут | Ырыт

Балаҕан ыйын 5 күнүгэр туох буолбут эбитий? 🇺🇳 Аһымал аан дойдутааҕы күнэ. 2012 сыллаахха ХНТ олохтообута. 🇮🇳 Ииндийэ — Учуутал күнэ  (Радхакришнан Сарвепалли  төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр). 🔹 1698 — Бүөтүр I ыраахтааҕы дойдуну арҕаа дойдуларга чугаһата сатаан бытык түһээнэ олохтообут. Бу түһээни сэҥийэлэригэр бытыктаах дьон (таҥара үлэһиттэриттэн уонна бааһынайдартан уратылар) бары төлүөхтээхтэрэ. 🔹 1823 (урукку ааҕыынан атырдьах ыйын 24) — Саха уобалаһын биэс улууһун уонна икки буолаһын баһылыктара сахалар үгэстэрин уонна сокуоннарын туһунан докумуоҥҥа[1] илии баттаабыттар уонна нөҥүө күнүгэр уобалас бырабылыанньатыгар туттарбыттар. Манна ыһыах итэҕэл бырааһынньыга буолара ыйыллыбыт. Бу докумуону эһиилигэр бэс ыйыгар саха дьокутааттара Иркутскайга илдьэн күбүөрүнэ анал кэмитиэтигэр туттарбыттара[2]. 🔹 1883 — (эргэ истиилинэн атырдьах ыйын 24 күнүгэр)  Николай Чернышевскай  Бүлүүтээҕи хаайыытыттан босхолонон чып кистэлэҥинэн  Астрахань  куоракка ыытыллыбыт.  Онно эрэ тиийэн харабылларыттан босхоломмут, ол эрээри, син биир атын сиргэ олохсуйар бырааба суох кэтэбилгэ олорбут. 🔹 1905 — Портсмуттааҕы дуогабарга илии баттаммыт, нуучча-дьоппуон сэриитэ бүппүт.  Кэриэйэ уонна Порт-Артур тулата Дьоппуон сабыдыалын эргимтэтигэр киирбиттэр,  Сахалин арыытын соҕуруу аҥаара Дьоппуон сирэ буолбут. 🔹 1907 (урукку истиилинэн  атырдьах ыйын 23)  — Күлүмнүүр Саха сиригэр холуобунай буруйдаахтары көскө ыытары утаран "Якутский край" хаһыакка ыстатыйа таһааттарбыт. 🔹 1914 — Дьокуускайтан Бүлүүгэ диэри телеграф үлэҕэ киирбит. 🔹 1914 — Боотур уус улууһун  киинигэр Чурапчыга икки кылаастаах оскуола аһыллыбыт. 🔹 1922 — "Манчаары"  культурнай-сырдатар уопсастыба аата "Саха омук" диэҥҥэ уларытыллыбыт. Бэрэстээтэл — Василий Леонтьев. 🔹 1932 — Саха сирин Норуот хамыһаардарын сэбиэтэ (СНК) Саха сиринээҕи «Госкино» управляющайа Чернышев дакылаатын истэн баран уураах таһаарбыт «Об организации фонда кинофикации и образовании Комитета кинофикации при СНК ЯАССР». 🔹 1967 — Кырыым татаардарыгар амнистия биллэриллибит, сэрии кэмигэр ньиэмэстэргэ көмөлөһүүгэ бүтүн норуоту буруйдуур сыыһата этиллибит. Ол эрээри Сэбиэскэй Сойуус ыһыллыар диэри татаардар дойдуларыгар төннөллөрүн бопсор этилэр, тиийбит дьону Кырыымтан үүрэллэрэ. 🔹 1991 — Аан дойдуга төрүт омуктары көмүскүүр дойдулар ыккардыларынааҕы сөбүлэҥ үлэҕэ киирбит — Олохтоох төрүт омуктар уонна биис ууһунан олорор омуктар тустарынан конвенция[3] 🔹 Бүгүн ахтыллар дьон: Төрөөбүттэр: ▫️1825 — Ричард Маак (Richard Maack) — натуралист, Сибиири уонна Уһук Илини чинчийээччи, педагог. Хас да экспедицияны тэрийэн ыыппыта — ол иһинэн Саха сирин Бүлүү уокуругар (1853—1855 сыллардаахха), аан маҥнай Бүлүү, Чуона, Өлүөхүмэ тардыыларын айылҕатын, геологиятын уонна олохтоохторун чинчийбитэ. Ону таһынан Амур  уонна Уссури өрүстэр тардыыларын чинчийбитэ. ▫️1880 — Николай Грибановскай  төрөөбүт, Саха сирин билим библиографиятын төрүттээччи (1880—1942). ▫️1915 — Захар Түнгүрээдэп — Саха АССР култууратын үтүөлээх үлэһитэ, араас сылларга Саха судаарыстыбаннай муусука уонна драма тыйаатырын дириэктэринэн уонна Өрөспүүбүлүкэтээҕи бибилэтикэ дириэктэринэн үлэлээбитэ. ▫️1928 — Дмитрий Коркин — Саха сиригэр тустуу сайдыытыгар сүҥкэн кылааты киллэрбит, үс олимпиеһы бэлэмнээн таһаарбыт тренер. 1985 сылтан ыла кини аатынан дойдулар ыккардыларынааҕы таһымнаах турнир ыытыллар. ▫️1944 — Суолаҕа оҕо суруйааччыта Константин Сосин. Бэйиэт, Амма Аччыгыйа аатынан Оҕо литэрэтиирэтигэр СӨ Ил Дарханын бириэмийэтин лауреата. ▫️1948 — Варвара Белолюбская-Аркук, эбээн бэйиэтэ, Арассыыйа уонна Саха сирин суруйааччыларын сойуустарын чилиэнэ, филолог учуонай, ХИФУ бэрэпиэссэрэ. ▫️1951 — Анатолий Чомчоев — аармыйа эпиһиэрэ (1969-1990 сс.), полковник, Чернобыль саахалын ликвидатора, учуонай, Ил Түмэн бастакы ыҥырыытын дьокутаата, Үөһээ Бүлүү улууһун баһылыга (1992 с.), СӨ Гражданскай оборуонаҕа судаарыстыбаннай кэмитиэтин бэрэстээтэлэ (1992-1994 сс.). 🔹 Бу халандаар кылгатыллыбыта, манна сиһилии көрүөххэ сөп. Биики Халандаар | Сурут | Ырыт

Салгыыта Сэрии бүтэн эрдэҕинэ, Германияҕа уонна Японияҕа кинилэр урукку союзниктара сэриини биллэрбиттэрэ, ол урусхалламмыт Болгария, Венгрия, Румыния, Италия этилэр, ону таһынан Финляндия. Сэрии саҕалаантын кытта бэйэлэрин нейтралитеттарын туһунан араас төрүөтүнэн 21 дойду биллэрбитэ: Андорра, Аргентина, Афганистан, Ватикан, Ираан, Ирландия, Испания, Хотугу Йемен, Латвия, Литва, Лихтенштейн, Монако, Португалия, Сан-Марино, Саудовскай Аравия, АХШ, Тибиэт, Туурсуйа, Швейцария, Швеция, Эстония. Бу дойдулартан биэс эрэ дойду (Афганистан, Ватикан, Лихтенштейн, Хотугу Йемен уонна Тибиэт) нейтралитеты сэрии бүтүөр диэри тутуспуттара. Бу дойдулар аан дойдуга бэлиитикэ да өттүнэн, экэниэмикэ да өттүнэн оччотооҕуга улахан сабыдыаллара суоҕа. Биэс дойду (Испания, Португалия, Туурсуйа, Швейцария уонна Швеция), юридическай өттүнэн төһө да нейтральнайдарын иһин, сэриилэһэр дойдулары кытта син биир ситимнээхтэрэ (сүнньүнэн Германиялыын). Нейтралитет биллэрбит дойдулартан үксүлэрэ сэриигэ бэйэлэрин баҕаларынан буолбакка, тас дьайыыттан сылтаан киирбиттэрэ. Холобур, Ираан киниэхэ Британия уонна Сэбиэскэй Сойуус сэриилэрэ киирбиттэрин, аармыйатын ыспыттарын, баһылыгын уларыппыттарын кэнниттэн сэриигэ кыттыбыта, тиһэх уһугар кыайыылаах дойдулар ахсааннарыгар ааттаммыта[1].

Балаҕан ыйын 4 күнүгэр туох буолбут эбитий? 🌎 Тхэквондо аан дойдутааҕы күнэ[1][2]. 🌏 Оҕунан ытыы аан дойдутааҕы күнэ (FITA тэриллибит күнэ) 🇦🇷 Аргентина — Иммигрант күнэ. 🇦🇲 Армения — Быыһыыр сулууспа үлэһитин күнэ 🇮🇷 Ираан — Кооперация күнэ 🇲🇩 Молдова — Таможенник күнэ 🇷🇺 Арассыыйа — Ядернай хааччыйыы үлэһитин күнэ. 🔹 1799 — Арассыыйа импиэрийэтигэр куорат быраабалара олохтоммуттар. 🔹 1912 — Албания өрө турааччыларын бөдөҥ ситиһиилэрэ: Осмаан импиэрийэтэ кинилэр ирдэбиллэрин толорорго сөбүлэспит. 🔹 1919 — Мустафа Кемаль Ататюрк, Туурак Өрөспүүбүлүкэтин төрүттээччи, Сиваска Анатолия уонна Фракия кэскилин быһаарар кэнгириэс тэрийбит. 🔹 1944 — Финляндия ССРС аармыйатын утары сэриини тохтоппут. 🔹 1962 — Карибскай кризис саҕаланыыта: АХШ бэрэсидьиэнэ Джон Кеннеди Кууба салайааччытыгар Фидель Кастроҕа ханнык баҕарар бэйэтин интэриэһигэр сөп түбэспэт дьайыыны утаран сэрии биллэриэн туһунан сэрэтии биллэрбит; ол күн Москуба АХШ Куубаҕа саба түстэҕинэ аан дойду сэриитэ саҕаланыан сөбүн туһунан биллэрбит. 🔹 1975 — Телеэфиргэ бастакытын «Что? Где? Когда?» оонньуу көстүбүт. 🔹 Бүгүн ахтыллар дьон: Төрөөбүттэр: ▫️1902 — Афанасий Новгородов (1983 өлб.) — устуоруйа билимин дуоктара, профессор, Саха АССР билимин үтүөлээх диэйэтэлэ, Гражданскай сэрии кыттыылааҕа. ▫️1906 — Дмитрий Гурьев (1982 өлб.) — хирург-новатор, РСФСР уонна Саха АССР үтүөлээх бырааһа. ▫️1917 — Дмитрий Макаров (1994 өлб.) — бөлөһүөпүйэ хандьыдаата, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа. ▫️1922 — Прасковья Оконешникова — Саха АССР үтүөлээх учуутала, РСФСР норуоту сырдатыы туйгуна, Үлэ Кыһыл знамятын уордьанына кавалера. ▫️1940 — Василий Дедюкин — бэйиэт, оскуола учуутала. ▫️1943 — Исай Капитонов — саха живописеһа. ▫️1950 — Вячеслав Егоров — СӨ үтүөлээх бырааһа, СӨ доруобуйатын харыстабылын туйгуна. ▫️1950 — Николай Парников — РФ уонна СӨ үтүөлээх энергетига, техническэй билим хандьыдаата. ▫️1982 — Аммаҕа Антон Софронов — салайааччы, СӨ инвестиция сайдыытын уонна урбаан миниистирэ буола сылдьыбыта, билигин Мьянмаҕа PARAMI ENERGY диэн хампаанньаҕа үлэлиир. Өлбүттэр: ▫️1988 — Терентий Аммосов (02.04.1912 төр.) — биллиилээх саха муосчута, Саха АССР норуодунай худуоһунньуга. ▫️1991 — Матрена Корнилова (11.04.1915 төр.) — Социалистыы Үлэ Дьоруойа, оҕуруот аһын үүннэрээччи. ▫️1999 — Иван Сысолятин — бэйиэт, прозаик, Арассыыйа суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ. 🔹 Бу халандаар кылгатыллыбыта, бүгүн уонна туох ахтылларын сиһилии манна көрүөххэ сөп. Биики Халандаар | Сурут | Ырыт

Балаҕан ыйын 3 күнүгэр туох буолбут эбитий? 🇦🇺 Австралия — Былаах күнэ 🇷🇺 Арассыыйа — Японияны кыайыы күнэ, Терроризмы утарыыга сомоҕолоһуу күнэ 🇳🇿 Саҥа Зеландия — Токехега күнэ (Саҥа Зеландия уонна АХШ ыккардыларыгар баар мөккүөрү быһаарар 1983 с. сөбүлэҥ түһэрсиллибит күнүгэр бэлиэтэнэр, Токелау арыыларын түҥэттибиттэр) 🇿🇲 Замбия — Леви Мнавас күнэ 🇮🇷 Ираан — Англия саба түһүүтүн утары охсуһуу күнэ 🇨🇦 Канаада — Эргиэн флотун күнэ 🇶🇦 Катар — Тутулуга суох буолуу күнэ (1971 с. Британияттан иккистээн тутулуга суох буолбут) 🇨🇳 Кытай — Японияны кыайыы күнэ 🇸🇲 Сан-Марино — Өрөспүүбүлүкэ олохтоммут күнэ (301 сыллаахха манаахтар тутулуга суох общиналара төрүттэммитэ). 🇹🇳 Тунис — Тутулуга суох буолуу хамсааһынын күнэ[1] 🇬🇧 Улуу Британия — Эргиэн флотун күнэ. 🔹 1260 — Эгиипэккэ сулууспалыыр сэрииһит кулуттар, мамлюктар, Палестинаҕа Айн-Джалут кыргыһыытыгар монгол аармыйатын кыайбыттар. Бу эргин монголлары аһаҕас хонууга да кыайыахха сөп эбит диэн өйдөбүл үөскээбит. 🔹 1915 — Б. А. Вилькицкэй салалталаах бастакы гидрографическай экспедиция бүппүт — Хотугу байҕал суолунан икки хараабыл ааспыттар («Таймыр» уонна «Вайгач»). 🔹 1928 — ВЦИК Президиума Лаамы байҕал кытылын Саха АССР-га сыһыарыы туһунан көрдөһүүнү ылымматах. 🔹 1941 — Повольжье ньиэмэстэрин өрөспүүбүлүкэлэрэ ыһыллыбыт, олохтоохторун көһөрбүттэр. 🔹 1953 — Никита Хрущев ССКП КК бастакы сэкиритээринэн талыллыбыт. 🔹 1996 — "Саха Өрөспүүбүлүкэтин Государственнай хранилищетын тэрийии туһунан" СӨ Бэрэсидьиэнин ыйааҕа тахсыбыт. [2] 🔹 2015 — "Мечел" хампаанньа тимири уһаарар дьоппуон JFE Steel корпорациятын кытта Нүөрүҥгүрү уонна Элгэ чоҕун атыылыырга бөдөҥ сөбүлэҥ түһэрсибит: 1 мөл. туонна кокстанар чох концентратын үс сыл иһигэр тиэйэн таһаарарга болдьоспут. 🔹 Бүгүн ахтыллар дьон: Төрөөбүттэр: ▫️1916 — Вера Чиряева — Саха АССР Үтүөлээх учуутала, Yөhээ Бүлүү улууhун ытык олохтооҕо (2006 өлб.). ▫️1960 — Роман Готовцев — норуот маастара, норуоттар ыккардыларынааҕы кылаастаах хомус ууһа. ▫️1960 — Наталья Охлопкова — СӨ үтүөлээх экэнэмииһэ, СӨ НА акадьыамыга, РАЕН акадьыамыга, экэниэмикэ билимин дуоктара. ▫️1971 — Александр Николаев — сахаларга сыаркап дьайыытын чинчийбит устуоруйа билимин хандьыдаата. Өлбүт: ▫️1976 — Исай Никифоров  (01.05.1915 төр.) — саха суруйааччыта, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа. 🔹 Бу халандаар кылгатыллыбыта, манна сиһилии көр. Биики Халандаар | Сурут | Ырыт

Балаҕан ыйын 2 күнүгэр туох буолбут эбитий? 🇺🇳 ХНТ  — Иккис Аан дойду сэриитэ түмүктэммит күнэ 🇻🇳 Вьетнам — Тутулуга суох буолуу күнэ 🔸 Приднестровье — Тутулуга суох буолуу күнэ 🇷🇺 Арассыыйа — Ботурууллуур-постовой сулууспа күнэ 🔸 Атын бэлиэ күннэр. 🔹 1752 — Британия Григориан халандаарыгар көспүт. 🔹 1858 — Амыр (Амур) өрүһүнэн уһун айан кэнниттэн Дьокуускайга аҕабыыт Иннокентий төннүбүт. Бу ый 20 күнүнээҕи уолугар суруйбут суругар маннык диэбит: «Да! Мы видим комету с большим хвостом; видите ли Вы? Она с каждым днем видимо приближается к земле. В Якутске лето было бездождливое, но сена запасено и хлеба урожай порядочный». 🔹 1906 — Дьокуускайга эр дьоҥҥо аналлаах биэлсэр оскуолатын бастакы педсовета буолбут. Бу күнү Дьокуускайдааҕы Орджоникидзе аатынан мэдиссиинэ кэллиэһэ арыллыбыт күнүнэн ааҕыллар. 🔹 1945 — Токио хомотугар Миссури линкор палубатыгар  Дьоппуон биир тыла суох бэриниитигэр илии баттаммыт. Манан Аан дойду иккис сэриитэ түмүктэммит. 🔹 1969 — Интэриниэт "төрөөбүт күннэриттэн" биирдэстэрэ.  Калифорния университетын  лабораториятыгар икки көмпүүтэр ардыгар бастакы ситим олохтоммут. 🔹 1987 — 19 саастаах Матиас Руст суута саҕаламмыт, кини ыам ыйыгар кырачаан Cessna сөмүлүөтүнэн туох да көҥүлэ суох ССРС-ка көтөн кэлэн Кыһыл болуоссакка олорбута. 🔹 1990 — Приднестровье бэйэтин сэбиэскэй өрөспүүбүлүкэнэн биллэрбит. ССРС баһылыга Михаил Горбачев маны дьиҥэ суоҕунан аахпыт. 🔹 1991 — Хайалаах Карабаах  өрөспүүбүлүкэтэ Азербайджантан толору тутулуга суоҕун биллэрбит. Азербайджан билиммэтэҕэ, күүһүнэн төннөрө сатаабыта, онтон сылтаан ыаллыы Армениялыын сэрии саҕаламмыта, Арменияттан 200 тыһ. кэриҥэ азербайджанец, Азербайджантан 350 тыһ. кэриҥэ эрмээн дьиэлэрин быраҕан күрүүргэ күһэллибиттэрэ. Азербайджааҥҥа ол күрээбит дьоҥҥо Карабаахтан барарга күһэллибит дьон эбиллибитэ, барыларын аахтахха Азербайджааҥҥа 700 тыһ. кэриҥэ киһи балаакка лааҕырдарга олорбута. 2023 сыллаахха 35 сыллаах, икки өттүттэн элбэх киһи өлүүлээх сэрии Азербайджан толору кыайыытынан түмүктэммитэ. 2024 сыл тохсунньу 1 күнүгэр Хайалаах Арцах (Карабаах) өрөспүүбүлүкэтэ суох буолбута. 🔹 1992 ▫️Омуктар бичиктэрин көмпүүтэр өйдүүрүн курдук биир халыыпка киллэрэр UTF-8 кодировка баар буолбут. Бу аан дойду суруктаах-бичиктээх тыллара бүүс-бүтүннүү көмпүүтэргэ, төлөпүөннэргэ "киирэллэригэр" суолу арыйбыта. ▫️АХШ уонна Арассыыйа ыккардыгар суруналыыстар уонна урбаанньыттар сылдьыыларын хааччахтыыры суох гынарга сөбүлэспиттэр. 🔹 1994 — Бэрэсидьиэн Михаил Николаев ыйааҕынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуоттарын генофондаларын харыстыыр департамент тэриллибит. Икки кэскиллээх сорук туруоруллубут. Бастакыта — генофонданы харыстыыр уталыйбат дьаһаллары олоххо киллэрии, 2001 сылга диэри арыгылааһыны 25%-ҥҥа тиийэ аҕыйатыы. Иккиһэ — кэскиллээх бырагырааманы ылынан, олоххо киллэрэн, гэниэтикэ өттүнэн чөл ыччат төрүүрүн-үөскүүрүн ситиһии. 🔹 Бүгүн ахтыллар дьон: Төрөөбүттэр: ▫️1908 — Иван Рожков (1971 өлб.) — учуонай, геолог, 1957—1964 сыллардааха ССРС НА Сибиирдээҕи филиалын Саха сиринээҕи филиалын Президиумун бэрэссэдээтэлэ ▫️1919 — Владимир Лонгинов  (18.11.1943 өлб.) — сержант, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа. ▫️1939 — Федор Зыков — устуоруйа билимин хандьыдаата, саха малын-салын үөрэтэр идэлээх этнограф. Өлбүт: ▫️1944 — Михаил Шараборин-Кумаров  (1866 с.т.) — Өлүөхүмэ улууһуттан төрүттээх олоҥхоһут. ССРС суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ. Суруллубут олоҥхолоро: Кулун Куллустуур, Улуу Даарын, Дьиэрбэк Бэргэн, Тура төрөөбүт Дуо бухатыыр, Босхоҥ Дуолан Бухатыыр. 🔹 Бу халандаар кылгатыллыбыта. Манна сиһилии көрүөххэ сөп. Биики Халандаар | Сурут | Ырыт

Балаҕан ыйын 1 күнүгэр туох буолбут эбитий? 🔸 Арассыыйа, Армения,  Беларусь,  Казахстаан,  Кыргыстаан,  Латвия,  Литва,  Молдавия, Түркменистаан, Украина — Билии күнэ 🇸🇰 Словакия — Конституция күнэ 🇺🇿 Узбекистан — Тутулуга суох буолуу күнэ. 🔹 1449 — Ойрааттар (калмыыктар уонна да атын омуктар төрдүлэрэ) дойдуларын Хотугу Юань  баһылыга Эсиэн Кытай Мин династиятын ыраахтааҕытын Инцзуну билиэн ылбыт. Бу иннинэ 500 тыһ. кэриҥэ киһилээх кытай аармыйатын 20 тыһ. киһилээх сэриитинэн урусхаллаабыт. 🔹 1651 — Саха сирин бойобуодустубатыгар стольнигынан Иван Акинфов  диэн киһи, дьягынан Осип Степанов буолбуттар. 🔹 1720 — Сибиир норуоттарыгар христианскай итэҕэли ылыммыт дьон үс сыл устата бары түһээнтэн босхолоноллорун туһунан уураах тахсыбыт. Босхо кыһыл көмүс сүрэх, чаанньык, алтан иһит, “ырбаахыта тиктиҥ” диэн холуста, таҥара мэтириэтэ (икона) бэриллэрэ. Саха киһитэ маннык чэпчэтиини сүрдээх өйдөөхтүк туһаммыта: маҥнай оҕолорун биир-биир сүрэхтиир, онтон – кэргэнин, тиһэҕэр – бэйэтин. Түмүгэр сүүрбэччэ сыл дьаһаахтан босхолоноллоро. 🔹 1759 — Коллежскай асессор  Михаил Лебедев Саха сирин бойобуодатынан анаммыт. Кини бу солоҕо 1761 сыл сэтинньи 30 күнүгэр дылы сулууспалаабыта. 🔹 1821 — балаҕан ыйын бастакы күннэригэр Дьокуускайга Ньукуола таҥаратын таас дьиэтэ үлэҕэ киирбит. 🔹 1923 — Дьоппуоҥҥа Улахан Канто сирин хамсааһыныгар  Токио уонна Иокогама урусхалламмыттар, 105 000 киһи өлбүт. Дьоппуоннар истэригэр бу алдьархай "европалыы сиэринэн-майгынан аһара үлүһүйүү сэтигэр буолбут" диэн санаа олохсуйбут. 🔹 1934 — Саха АССР Норуотун комиссариатын Сэбиэтин «Об организации Народного комиссариата местной промышленности» Уурааҕа тахсыбыт. 🔹 1939 — Германия Польшаҕа  саба түспүт, Аан дойду иккис сэриитэ саҕаламмыт. 🔹 1970 — Серебрянай Борга (Нүөрүҥгүрү) Өрөспүүбүлүкэтээҕи оҕо психоневрологическай диспансера аһыллыбыт. 🔹 2004 — Хотугу Осетия киин куоратыгар Беслааҥҥа (Арассыыйа) террористар оскуолаҕа киирэн тыһыынчаттан тахса оҕону, учууталы, төрөппүтү аманаат быһыытынан ылбыттар. Үс хонук иһигэр бу быһылааҥҥа 385 тахса киһи өлбүтэ. 🔹 Бүгүн ахтыллар дьон: Төрөөбүттэр: ▫️1915 — Саха АССР үтүөлээх артыыската Прасковья Петрова төрөөбүт (1973 өлб.). Прасковья Семеновна 1934 сыллаахха Саха тыйаатырын бастакы устуудьуйатын бүтэрбитэ. ▫️1923 — Семен Николаев - Сомоҕотто (29.10.2004 өлб.) — устуоруйа билимин хандьыдаата, этнография эйгэтигэр сахалартан бастакы үрдүк үөрэхтээх чинчийээччи, сүүстэн тахса үлэ ааптара. ▫️1930 — Егор Оконешников  (17.09.2021 өлб.) — лексиколог учуонай, терминограф, норуот үөрэҕириитин туйгуна, филология билимин дуоктара (2005). ▫️1952 — Наталья Харлампьева  — саха норуодунай бэйиэтэ, Саха Сирин суруйааччыларын сойууһун бэрэссэдээтэлэ, Арассыыйа суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ. ▫️1959 — Александр Махаров  (2020 өлб.) — геодезист, сири олохтооччу, 2000 сыллаахтан СӨ «Сир кадастрын палаататын» дириэктэрэ этэ. Иллэҥ кэмигэр Сахалыы Бикипиэдьийэҕэ нэһилиэктэр тустарынан ыстатыйалары тупсарара. ▫️1983 — Любомир Николаев — мадьыны, 2013 с. Дыгын оонньууларын  чөмпүйүөнэ. 🔹 Бу кылгатыллыбыта. Манна сиһилии көрүөххэ сөп. Биики Халандаар | Сурут | Ырыт

Атырдьах ыйын 31 күнүгэр туох буолбут эбитий? 🔸 Белуджа уонна пуштун омуктар сомоҕо күннэрэ (аан дойду үрдүнэн бэлиэтэнэр) 🔸 Ахтыы суруйуу күнэ. Виктория Твид уонна Алан Паркс диэн мемуарист суруйааччылар "Мемуары сөбүлүүбүт" диэн ааттаан мемуаристиканы сөбүлүүр дьон алтыһар бөлөҕүн 2013 сыллаахха төрүттээбит күннэригэр бэлиэтэнэр. 🔸 Арассыыйа — Арассыыйа бэтэринээрин күнэ. 🔸 Кыргыстаан — Тутулуга суох буолуу күнэ 🔸 Малайзия — Тутулуга суох буолуу күнэ (ааҥл.Hari Merdeka) 🔸 Молдавия — Дойду тылын күнэ 🔸 Румыния — Румын тылын күнэ 🔸 Польша — Сомоҕолоһуу уонна Көҥүл күнэ. 🔸 Тринидад уонна Тобаго  — Тутулуга суох буолуу күнэ 🔸 Узбекистан — Репрессиялар сиэртибэлэрин ахтан ааһар күн. 🔹 1914 — Германияны утары сэрии саҕаламмытын кэннэ Санкт-Петербург ньиэмэстии аатын Петроград диэҥҥэ уларыппыттар. 🔹 1939 — Сэбиэскэй Сойуус  уонна Япония ыккардыгар Монголияҕа Халхин-Гол өрүскэ буолбут сэрии түмүктэммит. 🔹 1947 — Лётчик-испытатель Павел Володин Ан-2 көтөр аал бастакы прототибын халлааҥҥа көтүппүт. 🔹 1972 — Арҕаа Германия Мюнхеныгар Олимпийскай оонньууларга Дмитрий Коркин иитиллээччитэ Роман Дмитриев көҥүл тустууга кыһыл көмүс мэтээли ылбыт. 🔹 1980 — Польшаҕа «Солидарность» профсоюз олохтоммут. Бу тэрилтэ икки сылынан бобуллубута эрээри кистэлэҥ уопсастыбаҕа кубулуйбута уонна  1989  сыллаахха сөргүтүллүбүтэ. Дойдуга 1989-1990 сылларга хаан тохтуута суох хомуньуус былааһын суулларбыта. 🔹 1990 — Татарскай АССР РСФСР өрөспүүбүлүкэлэриттэн иккиһинэн (бастакы Карельскай АССР этэ) сүбэрэнитиэт биллэрбитэ, ол эрээри федерацияттан тахсарын туһунан эппэтэҕэ. 🔹 1991 — Кыргыстаан тутулуга суоҕун биллэрбит. 🔹 1993 — Арассыыйа Литваттан  бүтэһик сэриилэрин таһаарбыт. 🔹 1994 — Арассыыйа Эстонияттан бүтэһик сэриилэрин таһаарбыт. 🔹 1997 — ПарижкаУэльс принцессата Диана уонна кини доҕоро,  Египет баайа Доди Аль-Файед массыына саахалыгар өлбүттэр. 🔹 Бүгүн ахтыллар дьон: Төрөөбүттэр: ▫️1940 — Федор Павлов — худуоһунньук, Арассыыйа худуоһунньуктарын Сойууһун чилиэнэ, Нам улууһун Ытык олохтооҕо. ▫️1945 — Степан Юмшанов — бэйиэт уонна прозаик-очеркист, Саха Өрөспүүбүлүкэтин суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ, Арассыыйа суруналыыстарын Сойууһун чилиэнэ. ▫️1947 — Степан Овчинников  — «Кыым» хаһыат Саха сирин арҕаа өттүгэр собкора. 1993 сыллаахха Мииринэйгэ олорон өлбүтэ. Өлбүттэр: ▫️1929 — Михаил Мегежекскэй (1898 с.т.) — Саха сиригэр Сэбиэт былааһын олохтооччулартан биирдэстэрэ, Саха АССР судаарыстыбаннай диэйэтэлэ. ▫️1941 — Марина Цветаева (1892 с.т.) — нуучча бэйиэтэ. ▫️1994 — Алексей Михайлов (1946 с.т.) — бэйиэт уонна литэрэтиирэ кириитигэ, филология билимин хандьыдаата. ▫️1995 — Анна Егорова (1915 с. Байаҕантай улууһугар төрөөбүтэ) — саха ырыаһыта, саха оператын бастакы үөрэхтээх режиссера. 🔹 Бу кылгатыллыбыта. Бүгүн уонна туох ахтылларын — бэлиэ күннэр, түбэлтэлэр, ким төрөөбүтүн/өлбүтүн туһунан — манна сиһилии көр. Биики Халандаар | Сурут

Атырдьах ыйын 30 күнүгэр туох буолбут эбитий? 🇺🇳 ХНТ — Аан дойдуга Күһэлэҥҥэ түбэһэн сураҕа суох сүппүт дьоҥҥо болҕомто тардар күн 🌏 Кииттиҥи акула аан дойдутааҕы күнэ[1] 🇹🇱 Илин Тимор — Норуоту кытта сүбэлэһии күнэ. 1999 сыллааҕы референдуму бэлиэтииллэр 🇰🇿 Казахстаан — Конституция күнэ 🇹🇨 Теркс уонна Кайкос арыылар  — Конституция күнэ. 2011 сыллаахха ылыныллыбыт. 🇹🇷 Туурсуйа — Кыайыы күнэ (1922 сыллаахха буолбут Думлупынар кыргыһыыта түмүктэммит – Греция уонна Туурсуйа иккис сэриилэрин быһаарыылаах кыргыһыыта). 🔸 Татарстаан — Өрөспүүбүлүкэ күнэ (1990 сылтан бэлиэтэнэр). 🔹 1918 — Москубаҕа Владимир Ленины миитиҥҥэ тыл эппитин кэннэ ытан өлөрө сатаабыттар. Ленин бааһырыыттан түргэнник үтүөрбүт. Бассабыыктар түгэнинэн туһанан өстөөхтөрүн уонна күрэстэһээччилэрин утары кыһыл террор бэлиитикэтин саҕалаабыттара. 🔹 1922 ▫️Саха АССР наркомпроһун иһинэн өрөспүүбүлүкэҕэ чинчийэр үлэни барытын тэрийиэхтээх уонна салайыахтаах билим салаата (научный отдел) тэриллибит. ▫️Владивостоктан Лаамы кытылын диэки үрүҥ генерал Анатолий Пепеляев экспедиционнай корпуһа арахпыт. 🔹 1960 — Татаар бэйиэтин  Габдуллаа Тукаай Казань куоракка туруоруллубут  мэҥэтэ РСФСР култуурунай баайын эбийиэгинэн биллэриллибит. 🔹 2012 — Эдьигээҥҥэ тустуук  Роман Дмитриевка бүүс туруоруллубут. 🔹 Бүгүн ахтыллар дьон:  Төрөөбүттэр: ▫️1906 — Павел Иванов — 15 сыл Өлүөнэ пароходствотын  салайбыт киһи, Социалистыы Үлэ Дьоруойа (2002 өлб.). ▫️1915 — Вера Колодезникова — Саха АССР оскуолатын үтүөлээх учуутала, педагогика билимин хандьыдаата, доцент. ▫️1939 — Василий Петров — тыл үөрэҕин билимин дуоктара, фольклорист, литературовед (1991 өлб.). ▫️1949 — Герасим Васильев  — П. А. Ойуунускай аатынан Саха академическай тыйаатырын артыыһа. Өлбүт: ▫️1918 — Моисей Урицкай (1873 с.т.) — идэтийбит өрөбөлүссүйэниэр,  Өктөөп өрөбөлүүссүйэтин көхтөөх кыттыылааҕа, өр кэмҥэ Өлүөхүмэҕэ көскө олорбута. 🔹 Манна сиһилии көр. Биики Халандаар | Сурут | Ырыт

Атырдьах ыйын 29 күнүгэр туох буолбут эбитий? 🇺🇳 ХНТ — Тургутар ядернай дэлби тэптэриилэри утары дьайыы күнэ[1] 🇮🇳 Ииндийэ: ▫️Спорт күнэ ▫️Телугу тылын күнэ 🇵🇱 Польша — Муниципалитет полициятын күнэ 🇸🇰 Словакия — Словактар өрө турууларын күнэ (1944) 🔸 Атын бэлиэ күннэр 🔹 1752 — Коллежскай асессор  Уар Еропкин Саха сирин  бойобуодатынан анаммыт, кини бу солоҕо 1754 сыл бэс ыйын 28 күнүгэр дылы сулууспалаабыт. 🔹 1842 — Нанкин дуогабара  Бастакы Опиум сэриитин  түмүктээбит. Сэриигэ Улуу Британия  кыайан Кытайга көҥүл опиум атыылыыр кыахтаммыт. Мантан ыла опиум наркоманията кытай омукка киэҥник тарҕаммыта. Кытайга "атаҕастаныы үйэтэ" саҕаламмыта. 🔹 1910 — Дьоппуон-кэриэй 1910 сыллааҕы сөбүлэҥэ (Кэриэйэ Японияҕа холбоһор сөбүлэҥэ) олоххо киирбит, Япония Кэриэйэҕэ былааһы ылбыт. 🔹 1912 — Сахалар Уобаластааҕы сийиэстэрин бэһис күнэ. Мунньах сарсыардааҥы чааһыгар хоргуйуу содулун туһунан кэпсэппиттэр, үүнүү мөлтөҕүттэн нолуок кыайан төлөммөккө үөскээбит иэһи хайдах суох гынары ырытыспыттар. Оросин учуутал сэминээрийэ аһыллыытын туһунан боппуруоһу көтөхпүт. Киэһээҥи өттүгэр мунньахха күбүрүнээтэр И.И. Крафт, вице-күбүрүнээтэр А.П. Нарышкин, Уобаластааҕы барыбылыанньа советнига Н.М. Березкин кыттыбыттар. Күбүрүнээтэр сири саҥаттан тыырыы туһунан сымыйа сурах тарҕаммытын кэпсээбит. Ол гынан баран, кэлин хаһан эрэ син биир, кыраай колонизацията буолуон сөбүн ыйбыт. 🔹 1934 — ССРС Сири оҥоруу наркоматын дьаһалынан  Дьокуускайга Тыраахтар биригэдьиирдэрин уонна мэхээнньиктэрин оскуолата аһыллыбыт. Билигин — Дьокуускайдааҕы индустрия уонна педагогика колледжа. Бу сыл алтынньы 1 күнүгэр 60 биригэдьиири уонна 30 мэхээнньиги үөрэтиини саҕалыырга Саха Өрөспүүбүлүкэтин  наркомземугар таб. Аржаковка сорудахтаабыттар. 🔹 Бүгүн ахтыллар дьон: Төрөөбүттэр: ▫️1926 — Сергей Маркин — 1979—1989 сыллардаахха Саха АССР  Миниистирдэрин Сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ (1989 өлб.). ▫️1942 — Тамара Станкевич — акушер-гинеколог, РСФСР үтүөлээх бырааһа, СӨ доруобуйатын харыстабылын туйгуна. ▫️1944 — Нам Бөтүҥэр Семен Оконешников — опера ырыаһыта, Арассыыйа Федерациятын норуодунай артыыһа (2019 өлб.). ▫️1967 — Варвара Данилова  — эбэҥки бэйиэтэ, Арассыыйа суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ, "Илкэн" хаһыат эрэдээктэрэ. 🔹 Манна сиһилии көрүөххэ сөп. Биики Халандаар | Сурут | Ырыт

Биир Сахаяна диэн блогер кыыс саха тылыгар наһаа элбэх "токсичнай" тыллар баалларыттан курутуйбут Сатаан нууччалыы тылбаастаммат, сүнньүнэн буойар, намтатар, түһэрэ сатыыр, киһини оннугар туруорар тыллар бааллар диэбит. Сахаяна маннык тыллары суруйбут: айгыстыма, сарбаҥнаама, ньымаҥнаама. Ааҕааччылара эбии маннык тыллары суруйан биэрбиттэр: эгэлгэлэнимэ, кэбилэнимэ, дьэлтирдээмэ, чааҕыр, чааҕырдаама, мучумааннаныма, бырахтарыма, наhaалаама. "Өйдөөн көрбүппүт маннык тыллар наһаа элбэхтэр эбит!" диэн соһуйбут. Салгыы ырытыы кэмигэр дьон саха тылыгар өйүүр тыллар аҕыйахтарыттан сонньуйбуттар. Баҕар, кырдьык оннук буолаарай? Туох дии саныыгытый?