ادبیات سئونلر

  «توٌفنگ چیًخدی، مردلیک گئتدی!» روشن خیاوی Tüfəng çıxdı-mərdlik getdi! The gun came out, and manliness went away! . Das Gewehr kam zum Vorschein, und die Mannhaftigkeit verschwand!!   و گفتیم: حالا این سخن را(سخن کوٍر اوٍغلو را) از جهات: زمانه- اخلاقی- تاریخی- فلسفی و .... بررسی کنیم:   نخست ببینیم کوٍر اوغلو دقیقاً چه می‌گوید؟-می خواهد چه بگوید: در روایت «کوٍر اوغلونون قوٍجالیًغیً»، او تفنگ را می‌بیند، دربارهی آن می‌پرسد، و وقتی می‌بیند یک گاو نر با شلیک تفنگ از فاصله دور کشته می‌شود، این شعر را می‌خواند: «آخیًر اجل گلدی یٌئتدی، چکدییٌیم قوٍوًغالار بیتدی، توٌفنگ چیًخدی، مردلیک گئتدی،(در بعضی روایت ها: ایتدی) من می قوٍجالمیًشام، یا زمانه می؟»(در بعضی روایت ها: رمانم می)   «سرانجام مرگ فرا رسید و رسید، جنگ‌ها و کشمکش‌های من به پایان آمد، تفنگ آمد، مردانگی رفت، آیا من پیر شده‌ام، یا زمانه؟»   و این پرسش آخر کوٍر اوغلو، به نظر من، کلید فلسفی سخن است: «من پیر شده‌ام یا زمانه؟» کوٍر اوٍغلو نمی‌گوید فقط: «من دیگر نمی‌توانم بجنگم-من پیر شده ام و توان جنگیدن ندارم» بلکه می‌پرسد وسخن خود را در قالب یک پرسش بیان می کند- یک رویه سخن کوٍر اوٍغلو، حکایتی و روایتی از یک دگرگشت است، از Transformation-Veränderung- و حتا از یک: Evolution- سخن می گوید و خبر می دهد، و حتا از یک -Aufhebungواژه ای که سطح فلسفه ی هگل را تا حد فهم ناپذیر و یا سخت فهم پذیر یالا برد...(Aufhebung: رفع- و انحلال، فرا بردن به مرتبه ای بلند و پیشرفته)-  دقت کنیم، کوٍر اوٍغلو در عمق سخنش، سئوال عمیق و چند لایه ای را برای ما طرح می کند: «آیا من تغییر کرده‌ام، یا جهان؟»   از نظر زمانی: مسئله فقط یک سلاح نیست تفنگ برای «کوٍراوغلو» نماد ورود یک «عصر جدید» است- جان جدید، روابط جدید و معنایی جدید از هستی! در جهان پیشین کوٍر اوٍغلو: قهرمان باید بدن-هیکل داشته باشد، اسب داشته باشد، شمشیر داشته باشد، چشم در چشم دشمن بایستد و خطر را با بدن خود بپذیرد. اما تفنگ این روابطه را می‌شکند. دیگر لازم نیست: قدرت بدنی داشته باشی، سوارکار بزرگی باشی، شمشیرزن ماهری باشی، به دشمن نزدیک شوی، حتی دشمن تو را ببیند. یک انسان می‌تواند از فاصله‌ای دور، انسانی دیگر را بکشد، بدون اینکه با او روبرو شود! در واقع: «فاصله وارد اخلاق جنگ می‌شود- اخلاق جنگ یز دچار دگرگونی شده است!» و این رویداد بسیار مهم است. تاریخ فناوری نیز نشان می‌دهد که سلاح‌های گرم در ایران و آذربایجان پیرامون آن، از اواخر سدهی پانزدهم و اوایل سدهی شانزدهم به‌تدریج به نیروی مهم نظامی و نظامی گری تبدیل شدند، در دورهی صفویه نیز تفنگچیان به بخش مهمی از سازمان نظامی تبدیل شدند. بنابراین در پشت تصویر شاعرانهی حماسه، یک تحول واقعی تاریخی وجود دارد: «جامعهی پهلوانی ← جامعهی باروتی»-جامعه ی مردی و مردانگی تبدیل به جامعه و روابط باروت و تفنگ می شود.          https://t.me/Adabiyyatsevanlar                    

توٌفنگ چیًخدی، مردلیک گئتدی!» روشن خیاوی Tüfəng çıxdı-mərdlik getdi! The gun came out, and manliness went away! . Das Gewehr kam zum Vorschein, und die Mannhaftigkeit verschwand!! این سخن یکی از درخشان‌ترین قطعات «تاریخی ـ فلسفیِ روایت کوٍر اوغلو» است. در یکی از روایت‌های واریانت آذربایجانی، وقتی کوٍر اوغلو در پیری برای نخستین بار تفنگ را می‌بیند و می‌فهمد که این سلاح می‌تواند آدم و حیوان را از فاصله‌ای دور بکشد، با خود می‌گوید دوران او و شیوهی پهلوانیِ او به پایان رسیده است. در برخی روایت‌ها سخن مشهور او چنین آمده است: «Tüfəng çıxdı, mərdlik getdi!» یعنی: «تفنگ آمد، مردانگی رفت!» و در روایت‌های دیگر، مضمون گسترده‌تر چنین است: « daha mən Koroğluluğumu yerə qoydum.» یعنی: «روزگارِ نامردی است؛ دیگر من کوٍر اوغلوییِ خود را بر زمین می‌گذارم.»-( (Geo Bremen حتی در یک روایت شعری، مضمون به صورت بسیار فشرده و فلسفی درآمده است: «Tutulur məclisdə igidin yası، Kor olur qılıncı، polad libası، Gəlib bic əyyamı، namərd dünyası، Mənmi qocalmışam?، ya zəmanəmi ، mərdlik getdi!» -Sesqazeti   اینجا یک بحث بسیار عمیق تاریخی ـ فلسفی آغاز می‌شود. مسئله فقط این نیست که «تفنگ، شمشیر را شکست». کوٍر اوغلو در واقع دارد دربارهی تغییر «مفهوم انسان» سخن می‌گوید.   در جهان کوٍر اوغلو: شمشیر → تنِ پهلوان → رویارویی → شجاعت → مهارت → مردانگی اما تفنگ این زنجیره را می‌شکند: تفنگ → فاصله → پنهان‌شدن → کشتن بدون رویارویی → برتریِ ابزار بر انسان یعنی ارزش جنگ از تواناییِ شخص به تواناییِ ابزار منتقل می‌شود. و این همان چیزی است که کوٍر اوغلو آن را «نامردی» می‌نامد. حتی پژوهش‌های مربوط به نسخه‌های مختلف حماسه نیز تأکید می‌کنند که در بسیاری از روایت‌ها، پس از دیدن سلاح گرم، کور اوغلو «شمشیر مصریِ» خود را بر زمین می‌گذارد و پایان عصر پهلوانی خود را اعلام می‌کند. و به گمان من، پرسش اصلی ما از همین‌جا شروع می‌شود: آیا کوٍر اوغلو با «تفنگ» مخالف است، یا با «جهانی» که تفنگ نمایندهی آن است؟ اگر دومی باشد، آنگاه «tüfəng çıxdı, mərdlik getdi» فقط یک بیت حماسی نیست؛ بلکه می‌تواند یک «فلسفهی تاریخ»  باشد: دگرگونی ابزار جنگ → دگرگونی اخلاق جنگ → دگرگونی مفهوم قهرمانی → دگرگونی مفهوم انسان. و حتی یک قدم جلوتر: تفنگ: نخستین لحظه‌ای است که «فناوری» میان انسان و کنشِ انسانی قرار می‌گیرد. از همین‌جا بررسی می کنیم که آیا کوٍر اوغلو را می‌توان نخستین منتقدِ «تکنولوژی» در ادبیات ترک دانست؟ این بحث به در نهایت و در قرن بیست میلادی به «هایدگر» منتهی می شود   حالا این سخن را از جهات: زمانه- اخلاقی- تاریخی- فلسفی و .... بررسی کنیم: ادامه دارد...     https://t.me/Adabiyyatsevanlar                                                                                                            

اوشاق ادبیاتی مرتضی مجدفر درس کیتابینی میز اوسته آتدی؛ معلم دئدی: «درس سونا چاتدی.آنجاق بو گئجه تکلیفینیز وار؛ صاباح سَحَره چوخ ایشینیز وار.دئدیییم درسدن اون کلمه سئچین، اونلاری گؤزه‌ل دفتره کئچین!سونرا بیر داها درسی اوخویون، هر کلمه‌یه سیز جومله توخویون!تکلیفینیزین جایزه‌سی وار چالیشان‌لارین هدیه‌سی وار…»قاییتدیم ائوه کیتابی آچدیم؛ بیر داها یئنه مات قالیب، چاشدیم.آنلامیردیم من درسین هامیسین؛ دوشونوردوم تک بلکه یاریسین.آتام‌لا- آنام هر زامان من‌له دانیشیب ائوده باشقا بیر دیلده.بیر آز چالیشیب اون کلمه سئچدیم، سونرا اونلاری دفتره کئچدیم.فیکرلشه‌رک او اون کلمه‌یه، چالیشیردیم کی چؤنسون جومله‌یه.حتی بیر جمله قورا بیلمه‌دیم؛ بو تاپماجانی یورا بیلمه‌دیم.شوبهه‌لی ایدیم سوندا نئیله‌ییم! یادیما دوشدو ائوده کی دیلیم.سورعتله یازدیم هر اونون‌ بیردن، اولسا جایزه منیم‌دیر حتمن.صاباح کیلاسدا منتظر قالدیم؛ یوموب گؤزومو خیالا دالدیم:«معلم گلسین دفتره باخسین، بیر گؤزل میدال دؤشومه تاخسین!»گلدی معلم دوردوق‌‌ آیاغا؛ باشلاندی کیلاس هَمَن‌ سایاغا.آچدیم دفتری اونو گؤزله‌دیم؛ نوبه‌م چاتینجا دؤزوب، ایزله‌دیم.باخدی دفتره دایاندی، تومدو؛ اوخویاراق او فیکیره جومدو.گؤزله‌ییردیم کی آلقیشلانام من؛ قیشقیریب، دئدی: «آنلامازسان سن!»جیردی دفتری اوستومه آتدی، خَیال‌لاریمی بیر- بیره قاتدی.سونرا او دئدی: «باجاریغین یوخ؛ دور چیخ ائشییه سوچون ‌چوخ‌دور، چوخ!»ایندی اون گون دور دورورام‌‌ بوردا؛ فیکره دالیرام ائلیمه، یوردا.اوستونلوک ‌یوخدور درس‌ده، بیلیم‌ده؛ گره‌ک اوخویام آنا‌‌ دیلیم‌ده. https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوشاق ادبیاتی قورباغا:  قور قور قورباغا،یوگوردی کوچه باغا،کوچه باغدان قور د چیخدی،قوردی وئردیم اوجاغا،اوجاق منه اود وئردی،اودی وئردیم تاتا،تات منه داری وئردی،دارینی وئردیم قوشا ،قوش منه قاناد وئردی،قانادلاندیم اوچماغا.ج """"""""""حق قاپیسین آچماغا،حق قاپیسی باغلی،کلید دوه بوینیندا دوه گیلان یولیندا ،گیلان یولو سر بسر،ایچینده میمون گزر ،میمونون بالالاری ،منی گوردی آغلادی،توممانینا قیغلادی! بودا بیر ورژن دی https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوشاق ادبیاتی قێـزیل اێشیق لیلا_قلیزاده (دورنا)     قێـزیل اێشیق یاناندا، دایانارێـق قێـراقدا. یاشێل اێشیق گلنده، کئچه‌ریک بیز اماندا. یوْلو یاخشێ تانێـرام، ساغا – سوْلا باخێـرام. ماشێن گلسه اوزاقدان، گؤزله‌یه‌رم قوْرخمادان. ماشێنا میننده بیز، کمری باغلارام تئز. قێـرمیز اێشیق گؤرنده، آتام ساخلار یئرینده. آنام الین توتارام، تهلۆکه‌دن قاچارام. یوْلدا اوْیون قورمارام، قایدالارێ پوْزمارام. بؤیۆک‌لر کیمی من ده، گؤزله‌رم یوْل گئدنده. پوْلیس عمی گۆلومسر، «آفرین سانا» سؤیلـر.  https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوشاق ادبیاتی گونه باخمایان گونه باخان  یازان : علی صمدلی کؤچورن : علی آغ گونئيلی  ( ابرازی ) کتاب :‌ ژنرالین اوشاقلیغی ) ناغیللاربؤلومو ( هامی بیلیرکی، بوتون گونه باخانلار گون چیخاندان گون باتانا کیمی گونه باخیرلار . آنجاق تکجه بیر گونه باخان گونه باخمیردی .  آیسئلله آیتن بونا تعجوب ائدیردیلر . بو نئجه اولان ایشدیر ؟ بو بویدا بوستاندا تک بیرجه گونه باخان گونشی سئومیر ، اونا اوز بئله چؤویرمیر .  ــ  بلکه گونشدن کوسوب ؟  ــ بلکه گونش اونو آجیلاییب ؟  ــ بلکه او گونشی خوشلامیر ؟  ــ  او ، تکجه گونشدن دئییل ، هامیدان کوسوب . اونا گؤره ده بوستانین کناریندا بیتیب .  ــ  بلکه خسته لنیب؟ هئچ ساری ساچلاری دا گؤرونمور.  آیسئلله آیتنی فیکیر گؤتورموشدو:  ــ  یاخشیسی بودو گئدک اؤزوندن سوروشاق، گؤرک گونشی نییه سئومیر .  قیزلار همین گونشی سئومه ین گونه باخانین یانینا گئتدیلر . اونون یارپاقلارینی آرالاییب ساری تاباغینی آرادیلار . گؤردولرکی، گونه باخانین تاباغی یوخدور . سوروشدولار :  ــ  آی یازیق ، بس سنین ساری تاباغین هانی ؟  گونه باخمایان گونه باخان اینیلده ییب جاواب وئردی :  ــ منده گونشین عاشیقی ایدیم . تاباغیمی واختسیز اوزدولر. داها گونشی سئوه بیلمیرم . https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوشاق ادبیاتی هرهفته پنجشنبه گونو ادبیات سئونلر کانالیندا . اوشاق ادبیاتینا دایر یازیلارینیزی بیزه گوندرین https://t.me/Adabiyyatsevanlar

دئدیم :- وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: ۲۰۰ هزار متر مربع به فضاهای فرهنگی و هنری کشور طی پارسال و امسال افزوده می شود. دئدی:بو سوزون خیردالاماغا احتیاجی وار،بیر یئرده کی ایل ده بیردفه تئاتر اولمور،کنسرت لر دالبدال کنسل اولور،رقص همان (حرکات موزونون)آدینی چکمه اولمور، انجومن ،نوچ،نوچ،نوچ...گورسن وزیرین منظور فضای فرهنکی دن نمه ندی،هارا دی؟! https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوشاق ادبیاتی هرهفته پنجشنبه گونو ادبیات سئونلر کانالیندا . اوشاق ادبیاتینا دایر یازیلارینیزی بیزه گوندرین https://t.me/Adabiyyatsevanlar

بلی، بورادا سایین دوکتور سلیم بئی زحمت دوستون سؤزلرینه اَساسلاناراق، علاوه‌ ائدیرم: سئوگیلی نادر الهی آذربایجانین تکجه، چاغداش غزلینده یوخ، بلکه بوتون ادبی شعیر فورمالاریندا اؤز باغیمسیز دیلی‌ایله، بیر اوجا کیملیک و هوویت قازانمیش‌دیر. همچنین، اَدبيیات‌شوناسلار و بؤیوک تورک شاعیر و تنقیدچیلری و نادر الهی‌نین دوستلاری و یولداشلاری او جومله‌‌دن: دوکتور سلیم زحمت‌ دوست، دوکتور ابراهیم جهانبخش، دوکتور مجتبی جهانی، دوکتور چنگیز مولایی، دوکتور ابراهیم اقبالی، دوکتور صمد رحمانی، دوکتور رحیم رئیس‌نیا کوراوغلونون افسانه و تاریخ کیتابینین مشهور مؤللیفی و سایین همت بئی شهبازی و آذربایجانین باشقا و بؤیوک شخصیتلری کی اونیوئرسیتئت اوستادلاری حسابلانیب، ساییلیرلار، سایین نادر الهی‌نین اَدبی مؤوقعییتیندن و شخصییتیندن هر بیریسی بویالی و مختلف شکیللرده دانیشمیشلار. و بودا اَساسن شرف، حؤرمت و خوشبختلیک قایناقی‌دیر. آمما.. سئوگیلی نادر الهی‌نین «نادیر شخصییتی» همیشه اونون ادبی اثرلرینین لیدئری اولوب. یعنی: بؤیوک نادرین اینسانلیغی، و اَردَملییی و شخصییتی، شعیرلرینین اوستونه کؤلگه سالاراق، اؤرت، باسدیر ائتمیشدیر. نه قدر وطن وار، آذربایجان وار،  ادبيیات وار،  شعیر وار، سئوگیلی نادر الهی‌ده وار و اولاجاقدیرررررر. بو شاعیر ایندییه کیمی گؤردویوم اَن تأثیرلی و ایز قویوجو و عصیرلر بویو بیر قالارقی شاعیردیر. ... و بوردا جیسارتله اعتراف ائدیرم‌کی بو آذربایجانین خالق شاعیری سایین سئوگیلی نادر الهی حاقیندا یازماق منیم اوچون چوخ چتین‌ایدیر. و اوزون ایللرایدیر کی، بو بؤیوک شاعیرین اینسانلیقیندان، خاراختئریندن و شعیرلریندن نَسه یازماغی دوشونوردوم. آمما، هئی یازیب و جیرماغا داوام ائدیردیم. آنجاق بو دفه‌ اونون شعیرلرینین عهده‌سیندن یاخشی گلمه‌مه‌دییمی عینی زاماندا چوخ، اوتانا، اوتانا یازدیم. منجه: نادرین گولوشو شعیردیر، یئریشی شعیردیر، دوروشو شعیردیر، زارافاتی شعیردیر، اونون شخصییتی شعیردیر، حیاتی شعیردیر، اونون هر نه‌یی شعیردیررر، شعیردیر، شعیردیر. «نادر» حاققی شعیردیرررررررر. *- بوتون شعیرلرین قایناغی سئوگیلی نادر الهی‌نین تلگرام کانالیندان آلینیب. 1402/5/26 https://t.me/Adabiyyatsevanlar

نادر الهی کلاسیک اثرلر یازسادا، اثرلرینده گؤرونن یارادیجیلیغینا گؤره، چوخ اعلا بیر چاغداش و مودرن شاعیر ساییلیر. و عینی زاماندا شعیرلری کلاسیکدیرسه آمما هامیسی سربست آخارلی شعیرلردن حسابا گلیر. هابئله شاعیرین گوجو ایسه غزللرده، قوشمالاردا، و گرایلی‌دا هئچ واخت محدود اولمامیشدیر. چونکو اونون سؤز داغارجیغی کلمه‌لردن آشیب، داشمیش‌دیر و دیلده، معنادا گؤزل بیر اولای و اتفاق یاراتماغا چالیشمیش‌دیر. بونا گؤره‌ده عزیز شاعیرین ایشله‌تدییی سؤزلر، و کلمه‌لر چوخ یوکسک پوتانسیالا مالیکدیر. البتده، بورادا چوخ اؤنملی اولان بودورکی، شاعیر مختلف تئخنیکالاردان یارارلاناراق سؤزون ماکسیموم(حداکثر) پوتانسیالینی اوزه چیخاریب و استفاده آپارا بیلمیشدیر بو شعیری کیمی: قوْش اوْلۇب اۇچا بیلمه‌دی داش اوْلۇب سسیم داریٛخیٛر الیمدن قاچا بیلمه‌دی یازیٛق نفسیم داریٛخیٛر گۆل دئسه‌لر داریٛخیٛرام گۆل تک اؤزۆمدن چیٛخیٛرام بیلمیرم من داریٛخیٛرام یوْخسا هوسیم داریٛخیٛر اؤیرندیم بۇ سۇیا ،دنه قفس دوْغمالاشدیٛ منه الهی دای گؤیلرینه من یوْخ قفسیم داریٛخیٛر. آمما بورادا بیر اهمییتلی و تاریخی سؤزوم واردی و حتمن واجیب بیلیرم یئری گلمیشکن دئییم: ایندیکی بو یاشادیغیمیز بو دؤورده و زاماندا چوخلو شاعیرلر واردیرکی، سئوگیلی نادر الهی‌دن چوخلو تأثیرلنمیش و هله‌ده تأثیر آلتیندادیرلار. آمما بو یالان ایدعالی شاعیرلرین هم سربست و هم‌ده کلاسیک اثرلرینده و پینتی یارادیجیلیقلاریندا، نادر الهی‌نین شعیر دیلی، و دوشونجه‌سی آیدین و آشکار گؤرونسه‌ده، بونو اینکار ائتمه‌لری چوخ تأسسوفلو و تَعجُبلودور!!!. آمما بؤیوک نادرین اساس و یوکسک خاراختئری (شخصییتی) ائله‌دیرکی، دئییر: «قوی مندن تأثیر آلسین!!!!! و یا آلسینلار!!! مندن تأثیر آلدیقلارینیدا دانسینلار آخیری نه اولاجاقمی کامیل جان!؟» آنجاق من بیریسی بونا اینام و اَمینم؛ گله‌جک تاریخ و زامان بو نامَردلیگی (شاعیرلرین بو تاثیرلرینی نادر الهی‌دن اینکار ائتمه‌لَرینی) کسگین باخیمدا و چوخ آمانسیزجاسینا قضاوته اوتوروب و موحاکیمه‌ ائده‌جکدیرررررر. و تانیمایاجاقدیر بو کیمدیر؟!!؟. چونکو دوزگون تاریخ و زامان چوخ رحمسیز و قدداردیر و اونلارین حؤکمو حقیقتله اَساسلاناجاقدیررررررر. بونون تأثیر دایره‌سی او درجه‌‌ده‌دیرکی؛ بؤیوک شاعیر اوستاد محمد حسین شهریار اؤز یاشامیندا و شاعیر اولدوغو مُدت‌ده، چووووخ آز شاعیر ایچین شعیر تقدیم و حَصر ائتمیشدیر، آمما بؤیوک شاعیرین اؤز زکاسینا و گؤزه‌للیینه گؤره، نادر الهی‌نی تورک دیلینین اَن گؤرکملی گله‌جک سیمالاریندان بیری کیمی قئید ائده‌رک، بو سئویملی شاعیری آذربایجان شعیرینه و ادبيیاتینا پارلاق گونشی آدلاندیریب و اونا شعیر یازیب و اتحاف ائتمیشدیرررررررر: (این نادر الهی ،شعرش متین و خوب است هم خالی از تکلف هم عاری از عیوب است ساکن به شهر مشکین ،گاهی گذر به تبریز اینجا همه طلوع و آنجا همه غروب است سحر کلامش است و هرگز به خود ننازد آری عصای موسی ،در عین حال چوب است...‌ اوستاد محمد حسین شهریار) «بو شعیرین آردی وار.» آرتیق دئمک لازیمدیر آذربایجان ادبيیاتی نادر الهی دؤورونه قدر عینی تکرارلانان و تاپدالانمیش یوللا گئتمیشدیر، آنجاق بو عزیز شاعیرین کشفی و اوزه چیخماسی‌ایله، اؤلومجول آذربایجان تورک شعیرینه و ادبيیاتینا یئپ، یئنی اَبدی پارلایان قالارقی قان ووروب، داخیل ائتدی. هابئله تورک مدنيتینی، کولتورونو و فولکلورونو، هر بیر اساس ادبی باخیمدان، بوتون فورمالاردا، مضموندا، مؤوضودا، و اوبرازلاردا درین معنادا دَه‌یشیکلیکلر یاراتمیشدیررررر. آذربایجان بؤیوک یازیچیسی، تنقیدچیسی و ادبيیات‌شوناسی دوکتور سلیم زحمت دوست تورک غزلی‌نین نادر الهی‌ایله معنا تاپدیغینی بیلدیره‌رک، بو مشهور آذربایجان شاعرینین شعیرینی تحلیل ائدرکن دئییر: «مشهور دئییمه گؤره آذربایجان غزلی 800 ایله یاخین تاریخ مالیکدیر. یعنی عزالدین حسن اوغلو و شیخ صفی‌الدین ایسحاقلا باشلانیب، نسیمی و فضولی‌ایله اویغونلاشاراق، داوام تاپیر. و سئید عظیم شیروانی و ابوالقاسیم نباتی‌ایله ذیروه‌یه چاتاراق، اوستاد شهریار و علی آغا واحدین غزللری‌ایله یئنیدن جانلانیر. آنجاق بو بؤیوکلردن هئچ بیری تورک غزلینی عرب و فارس غزل‌لرینین ایلکین تأثیریندن قورتارمایاراق، تورک غزلینه مستقیللیک و آیریجا اوبراز وئر بیلمه‌میشدیرلر. هابئله بوتون تورک‌ دیللی شاعیرلر اؤز شعیرلرینه رغمن مُستقیل بیر اوبراز وئره بیلمه‌ین بیر اوسلوبدا تَلَیَه دوشموشدولر. آنجاق تورک شعیرینده‌کی بو حادثه‌‌نی  آذربایجانین چاغداش شاعیری (نادر الهی) تورکجه غزل یازیب، یاراتدیغیندا پوزدو. و اؤز دیلینده تورک غزلین ایچین، یئنی شخصیت باغیشلادی.» و... #بئشینجی‌بؤلوم

باخمیرام کی داها تویدا آشیق اویناتمیرلار هله‌ده سؤز هوسیم ، ساز هوسیم وار نئیلیم گؤلَه دؤنسم ،بیر ایکی جیرانا حسرت چکیرم گؤله دؤنسم ،بیر ایکی قاز  هوسیم وار نئیلیم آلما آتماق هوسیم یوخ.."هَه" دئمه، سئودیجه‌ییم "یوخ" دِئ سندن هَلَه‌ده ناز هوسیم وار نئیلیم بالتا قارداش! بیر آز اَل ساخلا یامان داشلانیرام آخی سالخیم سؤیودَم ،یاز هوسیم وار نئیلیم. منجه، اگر ایندیکی چاغداش تورک آزربایجان غزلیندن بنزین قوخوسو، اَتُم پارتلانیشی، قانلی چاخیر قوخوسو، وطن قوخوسو، شهید آرزولار قوخوسو و... گلمه‌سه، شعیر حسابلانمیرررر. (شعیرلردن داها بنزین قوخومور پؤسگورمور هانی شاعیر یئنی بیر تانری یاراتسین، سؤزدن؟؟؟؟!) آمما... سئوگیلی شاعیر نادر بئی الهی‌ حقیقتن کلمه‌لر آللاهی‌دیرررر. شعیرلری حرفه‌ای معنادا آتش‌دیر، اوددور، اوجاقدیر، موشک‌دیر و توپانچادیرررررر. آرتیق بوردا وورغولامالیام و شرافته آند ایچیرم من، سایین نادر الهی‌نی تعریف و تصویر ائتمیرم و بوش تعریفلردن و یالان شیشیرتمه‌لردن داها آجیخلی و نیفرت ائدیرم. آنجاق صاف بیر حقیقتدن سؤز آچیب و دانیشیرام و البتده نادر الهی‌نین بوتون شعیرلری، و اثرلری اؤز تعریفینی ایفاده ائدیر، من یوخ: قاپينى دؤيورم، گؤيولسوز آچير ياوان اللريمه تيكير گؤزونو نه اوره يى اسير... نه رنگي قاچير هله اوسته ليك ده توتور اؤزونو! قاپينى دؤيرديم... او ايليم_ايليم ايتيريب اؤزونو هؤيول قاچاردى گؤزومون ايچينه باخيب سئوگيليم اوره يين اوزومه جوت تاغ آچاردى اوندادا گوناه يوخ... دَييشير زامان، انسانى...،انسانين احتياجينى منيم سفره‌مده يوخ چؤره‌يه گومان سئوگى‌ده دويورمور ، چؤرك آجينى! گيلئى‌ليك داشلانير هر سطيريندن چوخ واراقلاميشام باخيشلارينى دولو اوره ييمه فخر ائدرديم من ياوان اللريمين چكديم عارينى باخيرام اوره‌ييم آلوودا پيشير كؤينه‌ييم جانيمدان باهادير، باها او سئوگى، بو نفرت ، زمان دَييشير اوْ دونن... بو بوگون... نه دئييم داها؟! بلی، نادر الهی شعیرینین پوئتیک دیلینده و رولوندا گؤزللیکلری داها چوخ ایفاده‌لی و اونون یئنیلیکلرینده گؤرمک اولار. آنجاق، اونون شعیرینین ماهییتی ائله باخیشدادیرکی، شاعیر یالنیز اونو سئچیر. و من بونا عمومی حالدا یارادیجیلیق دئمیرم! نییه‌سی‌ایسه، اونون اعلا سئچیمی، گؤزه‌للیگی، آغیر دَيَرلیگی و داها ماوی یوکسکلیینده‌دیر. چونکو ایندییه قدر هئچ بیر نئوکلاسیک و مودرن بیر شاعیر ادبییاتدا، بو یوکسکلیگه اَل تاپمامیشدیر. بونا رغمن، نادر الهی «استثنا» بیر شاعیردیر. واللاهی عشق اولسون بو بؤیوک و سئوگیلی شاعیر افندی نادر بئی الهی‌ ایچین. مدرسه لر آچیٛلدیٛ آمما منه دئدیلر قوْی دیلین قالسیٛن ائوده دیلسیز قالا قالا گل یا اوْنۇ تۆپۆر گئتسین آغزیٛنیٛ یاخالا گل . بؤیوک نادیرین شعیرییت دیلی چوخ شیریندیر. و هر اورَیی داشلی، و یوموشاق قلبی اولان انسانی، چوخ آسانلیقلا اویناغا گتیریر. منجه، سایین ناد الهی‌نین شعیر دیلی آذربایجانین بیر چوخ شاعیرلرینده اولمایان شیرین دیللردن بیریدیر. نادر بئی گؤزل دانیشیر، گؤزل اوخویور و گؤزل شکیللرده یازیب، یارادیررررررر. هابئله قلبلرده اؤزونه موقدس یئر تاپیب و بونا گؤره‌ده نادر الهی ادبییاتی و شعیرررری سرحدلری آشمیش و باشقا خالقلارین قلبینده اؤزونه یئر آچمیشدیر. بو عزیز و بؤیوک شاعیر شعیرین باشلانیشیندا ائله بیر یانیقلی سانجیرکی، آخیرا قدر هم شعیرین اَته‌یینی، یاخاسینی، و هم‌ده هر بیر اوخوجونون و مخاطبینین اورَیینی چالین، چارپازجاسینا یاندیریررررر، یاخیررررررررر. آی بونون باشینا دونوم: هانام یوخدو، خالیم یوخدو آریم یوخدو، بالیم یوخدو هئچ بیر قورومالیم یوخدو آمما اوغرودان قورخورام آی آللاه! ائوین آوادان دویمادیم آجی داوادان قوشام؛ قورخورام هاوادان بالیغام سودان قورخورام بو گئجه داش حیصار کیمی بو ائو غریب مزار کیمی ناغیل‌سیز اوشاق‌لار کیمی یئتیم یوخودان قورخورام چوبان یئرده چوبالاییر ایت یالاقدا قان یالاییر قورد هورور، قویون اولاییر من بو قوزودان قورخورام دئمَک، نادر الهی آذربایجان تورک ادبيیاتینین بؤیوک تکرار اولونماز شاعیریدیر و بو خالق شاعیری هئچ واخت تکرارلانمایاجاقدیررررر. گؤیون بولودلاری کی مندن آزدا آغلارلار منیم کیمی نه پاییزدا، نه یازدا آغلارلار سؤزومده آغلاییرام من ،لاپ اینجه دردلریمی ائلین عاشیق‌لارینا تای کی سازدا آغلارلار من آغلارام قاراباغین شیکسته سی ایله، اگر شکسته قلبلی پیرلر، نمازدا آغلارلار بو لیل سو بیرده دورولماز بئله کی قان یاش‌لا گلیب او تایلی_بو‌ تایلی آرازدا آغلارلار اورکده آغلادیغیندا گؤزوم قالیب نادر نه حوری‌لر، نه ملَک لر بو نازدا آغلارلار . 4#نجوبؤلوم:

اگر بو معنایا سؤیکه‌نیب و سایین شاعیر نادر الهی معللیمین شعیرلرینه بیر قیساجا نظر سالا بیلسَک، گؤره‌ریک بو عزیز شاعیریمیزین شعیرلری آلترناتیو شعیرلردن عیبارتدیر. نمونه اولاراق، دونیا نه‌قدر کیچیلیب عنوانلی شعیری اوخویون لوطفن: دونیا نه قَدَر کیچیلیب دونیا بیر کیچیک‌ کند اولوب بیر گون یئل گؤتوروب گئدر دونیا لاپ هئچه بند اولوب بیزیم ده سول بؤیروموزده بیر داغ وار، دنیزدی بلکه بلکه یاسلی اردبیلدی یارالی تبریزدی بلکه بلکه ده اورمو گؤلودو نه بیلیم هر نه‌سه آدی دوز داغیدی یارامیزین آخی دای لاپ ال بویدادی بلکه‌ ده قارا تورپاقدان چؤلده قالان الیمیزدی دامجی-دامجی، کلمه-کلمه ایتیب باتان دیلیمیزدی دونیا نه قَدَر کیچیلیب بیز کیچیلمیشیک نه قَدَر بئله گئتسه بو‌ گون صاباح یئل بیزی گؤتوروب گئدر... هر شعیرده یئنی بیر فورما یاشانمالیدیر پئشه‌کار شاعیر هر تجروبه‌لی فورمادان یورولوب و هر شعیرینده یئنیلشمه‌نی تام وسوسه‌ایله حیاتا کئچیریر. شاعیر، هر بیر  شعیرینه بنزه‌ین بیر شعیر یارادیب، یازاندا، بو شاعیری چوخ یورقون سالیر. بئله‌لیکله یا شعیری قیراغا قویمالیدیر و یا یاندیریب، یوخ ائتمه‌لیدیر. چونکو او شعیر شاعیرین تکرار، تکرار دوشونجه‌سیندن و درکیندن یارانیبدیر. حال، حاضیردا دونیا و آذربایجان ادبيیاتیندا اَن اؤنملی پوئتیک و تئخنیکا مختلف پئرسوناژلاردان یارانیرکی، بو دا چالار «لحن» و دیل دَه‌يیشیکلییدیر. و یئنی دوشونجه یارادیر.  مثلن؛ تی. اس. ائلیوتون یاندیریلمیش تورپاق  اوزون پوئماسیدا بو پولیفونیک و فراقمئنتار(پارام، پارچالیق) کاراکتئرلر داشییر. اولا بیلسینکی، بو داغینتیلیق  شاعیر ایچین مختلف پارچالاری آرایا، و رنگارنگ یوزوملارا گتیریب، چیخارسین. چونکو شعیرده چوخ‌سایلی سسلر یاراداجاق بدیعی کومپوزیسیا سیستمی یاراتماغینا ایمکان وئریر. آمریکالی «استیوئن قرینبئلت» یئنی تاریخچیلیک نظريیه‌سینده تاریخین پولیفونیک و مختلف سسلری اِحتیوا ائدن باشقا بیر وئرسیاسینی تکلیف ائدیر. بلی، سئوگیلی نادیر الهی شعیری و ادبییاتی تاریخی نظردن، بیر چوخ حاللاردا لازیمدیر تکرارلی اولماسین. آنجاق، تکرارلانان بوشلوقلاری و فضالاری سیندیراراق، شعیرینه مین یوز سکسن فیکیر پنجره سیندن باخمالیدیررررر. یعنی کئچمیشله، معاصیرلیک آراسیندا بیر نؤوع پووئست و روایت یاراتمالیدیر. و بئله‌لیکله؛ دالغالانان فیکیرلری و کسکین تنقیدچیلری و پئشه‌کار شاعیرلری، اؤزونه تعجبله‌ندیرمه‌لی و حئیران ائتمه‌سی گره‌کلیدیرررررر. سئوگیلی نادیر الهی‌نین بو شعیری کیمی: یاز  دردیمی ساغالتمادی یاراما  بیر قیش باغلایین گؤیلومه بولود دؤشه یین گؤزومه  یاغیش باغلا یین تای توشو قول قاناد چالدی زیروه لرین اوستون آلدی چیرپینا چیرپینا قالدی اوره ییمه قوش باغلایین بوگونلرده کئچدی بلکه دورنا اولوب کوچدو بلکه بو قفس ده اوچدو  بلکه آیاغینی  بوش  باغلایین «شاعیر و یا یازیچی اؤز جامعه‌سینین و آرزولارینین و اخلاقینین دیلی اولمالیدیر. چاغداش غزل و یا غزلین بعضی مقاملاری و یا پوئتیکا اؤزه‌للیکلری، شعیر فورما اعتباری‌ایله غزلین عنعنه‌وی و کلاسیک فورماتینا مالیکدیر. آنجاق مضمون باخیمیندان عنعنه‌وی «کئچمیش اسکی» غزلدن آیریلاراق، چاغداش غزل نؤوعونا چئوریلیر. شاعیر دوشونورکی، عینی حالدا اؤتوب، کئچمیش غزل فورماسینین آوجوونا دوشسه‌ده، اورَیی شعرینین معناسینی و روحونو سربست و آزاد حالدا اوچورماقیندادیررررر: اؤلن اولوب بو غزل آه... ایتَن اولوب بو غزل یازیق، یئتیم، ییه‌سیز بیر وطن اولوب بو غزل چینار بالام، یوخوما سن و بالتا بیر گلدیز دیدیک دیدیکدی یئنه آغ کفن اولوب بو غزل سنی آج، آج یولا سالدیق پاییز و من یاز اولوب قارانقوشوم قاییت اووجومدا دن اولوب بو غزل ایچین ایچین بو کاغاذدا کیم آغلاییر آللاه بیر اوخشاما، بیر آغی، بیر شؤون ،اولوب بو غزل ایلاهی توبا «توبه» باغیشلا منی اگر بیر گون دونوزلار اوتلایاجاق چؤل چمن اولوب بو غزل آنا، آنا بو بئشیک یوخ تابیت‌دی ییرغالاما اؤلن اولوب بو غزل، آه... ایتَن اولوب بو غزل ایندی آذربایجانین بوگونکو غزلی باشقا دیللی چوخ‌سایلی و چوخ سسلی سؤزلرله دانیشا بیلیر. آرتیق، سؤزلر و کلمه‌لر کئچمیش شاعیرلرین ایشله‌تدییی سؤزلر اولسادا بئله، اونلارین معناسی بو زامانین اورَییندن گلن معنا و محتوا و مضموندور. آنجاق بوونون صلاحییتی شاعرین الینده دئییل. بلکه زامانین الینده اولاراق، هر شاعیر زامانیلا قارشی، سؤزه خاراختئر باغیشلاییر، و همچنین جان و حیات وئریر. و بوردادیر شاعیر سؤزون و کلمه‌لرین  الیندن توتاراق غرور دویور و داها کئفله‌نمه‌یه دوغرو آددیملار آتیررررر. سئوگیلی شاعیر نادر الهی‌نین شعیرینی دئدیکلریمه اساسلاناراق اوخویون لوطفن: بیر عَطیر، بیرجه باخیش، یاز هوسیم وار  نئیلیم نانا نرگیز کیمی بیرآز هوسیم  وار نئیلیم... #اوچونجوبؤلوم:

بؤیوک نادیر ایلاهی آلترناتیو بیر شاعیر کامیل_قهرمان‌اوغلو هر بیر شعیرین اوغوروندا حل ائدیجی رول اوینایان عونصورلاردان بیری اونون فضا یارادیلماسیندایر. هر بیر صنعت اثرینده‌کی فضا قورویوجو چتیر کیمی کومپونئنت و اِئلِمِنتلری احاطه‌‌ ائده‌رک اونلارا عصیرلر بویو قالارقیلیق، و یاشانماق ایمکانی وئریر و نتیجه‌ده اثرین عمومی قوخوسو مخاطب ایچین تقدیم اولونور.  دیگر طرفدن، هر بیر صنعت اثرینده یام، یاشیل فضا یارادیلماسی اؤز خوصوصيتلارینا مالیکدیر. و مؤوجود طلبلره اویغون اولاراق چئویک اولا بیلر. آنجاق حقیقت بودورکی، بو عونصور اثره علاوه‌ اولونان و یا تطبیق ائدیلن ظاهری حادثه‌‌ دئییل. و یاراندیغی آندا و بدن عضولری‌ایله بیرلیکده دوغولور و سوندا هر شئیه کؤلگه سالا بیلیر. ادبی اثرلرده فضا آرخیتئکتوراسی سؤز و اونلارین ایشلنمه اوصولو ایله یارادیلیر و چالارلا «لحن» سیخ علاقه‌‌ده اولور. همده بو وضعیتین طلبیندن آسیلی اولاراق مؤوضونو و عمومی احوال، روحییه‌نی یارادیر. رومانتیکا؛ آدینین عکسینه اولاراق کدر و حسرتین آجی آنلارینی عکس ائتدیرن شعیرلردن بیریدیر بو شعیرین ائکزیستئنسیال فلسفه‌سی دورغون، آغیر، قارانلیق و آجی بیر آتموسفورا گئدن تاریخین و ایندیکی گئدیشاتین سوکوتودور. و اوولیندن آخیرا قدر بو شعیر نئچه میصراعلاردا یازیلمیشدیرکی هر بیری اوولکی میصراعنین مکان و فضاسینی تاماملایاراق، گوجلندیریر. بیرینجی میصراعدا فضانین قوجالماسیندا بوتؤولوکده عمومی بیر خبر وئریلیر. و سونرا اوولدن باشلاییر. و شعیرین بوتون وارلیغینا کؤلگه سالیر و اوندان سونرا گلن هر شئی بو سندلی و پوئتیک خبرین خیدمتینده‌دیر یعنی دئمک اولارکی، شعیرین دیگر بندلری ایچین بوتون بند (معنا باخیمدان) حساب اولونور: سونرا چوخ شئيه اينانديم قازانداكى قوزو كيمى سونرا کؤتويه‌جن يانديم بير فحله  پاپريزى كيمى سونرا سنين يئرين گلدى آجى گلدى شيرين گلدى توى گئجه‌سى اؤزون آسان قونشونون  لال قيزی كيمى سونرا توختارسان دئديلر ياراما دوُز دؤشه‌ديلر دوُز نه دوُز يازيق اورمونون ياراسينين دوُزو كيمى سونرا درديم سورالاندى كلمه_كلمه ديليم ياندى ياندى تبريزين باكى‌سی باكی‌نين تبريزى كيمى سونرا دا من شاعر اولدوم دَن_دَن ساققاليمى يولدوم سؤزوم هايدا كۆيده ايتدى دَييرمان خوروزو كيمى. «میشئل فوکو دئییر: بیر دلینین (شاعیرین) یئری چؤلونون ایچریسینده و یا ایچریسینین چؤلونده‌دیر» بو بؤیوک فوکونون سؤزلرینه اساسن، نادر الهی‌نین بو گؤزل شعیرینین متنی(ایچَریسی) پوست‌مودئرن فاکتورلارینی هر بیر فرقیلی باخیشی اولان بیر شاعیر و یا تنقیدچی اوچون گؤستریر. و بونا دقت یئتیرمک پوست‌ مودئرن آب، هاوانی اؤزللیکله‌ده بوگونکو ادبيیاتی داها یاخشی آنلاماغا یاردیم ائده بیلیر. بونا گؤره «ایچَری و چؤل» کیمی قبول ائدیلن واریانتلار و اونلارین آراسینداکی علاقه‌‌ چوخ‌سایلی چاغداش دیسکوریسلرده مختلف اوصوللارلا یارادیلیر. بونا باخمایاراق، ایچَری و چؤل مکان کونفیقوراسیاسی فیکریمیزجه چاغداش دوشونجه‌نین عمومی و اساس خوصوصيیاتلاریندان بیریسی حسابلانیر  و بیزه مختلف نؤوع ادبی و کؤک چئوریلمه‌لرینی گؤستریر. و بو ترانسفورماسیا سووئرئنلیک آنلاییشینا اساسلاناراق نظره آلیندیقدا خصوصیله آیدین گؤرونور. هابئله ائرکن چاغداش دؤورون سوسیال نظريیه‌چیلری، مثلا  «هوب» وسدان و «روسو» یا قدر، نیظامی طبیعتین خاریجی نیظامینا ضد اولان و یا اونا قارشی چیخان محدود و داخیلی مکان حساب ائدیردیلر. شعیرین طبیعتی‌ایله باغلی بؤیوک «نیمایوشیج» پوئزییانین عمومی جهتلری حاقیندا بئله دئییر: «شعیر حرکتدن گلیر و حرکت زامانلا معنا ائدیلیر و شاعیرین واختی ایندیکی خصوصيیتلاری‌ایله یالنیز ایندیکی احوالیدیر» شعیر گونسل اولمالیدیر آمما گونده‌لیک(تکراری) اولمامالیدیر. بونا رغمن ریتمیکی، پوئتیکی و ایمگه‌سی اولمایان شعیرلر، شعیر معناسیندا، شعیر دئییل، و اولادا بیلمز. بو قیبیل شعیرلر، دیلینی یاندیریب آلووونو اطرافینا ساچان، اود کیمیدیر. بئله اوغورسوز شعیرلر اولدوقدا یالنیز یانیب و توستوسو قالیر. یعنی بیر دفه آلوولانیب، و بیر دفه‌ده سؤنوکور. آنجاق چوووخ اهمییتلی مسئله؛ آذربایجان شعیری، حتمن لازیمدی آذربایجانین اؤز مَدَنيیتی و اؤز ادبيیاتی اولمالیدیر. یعنی شاعیر آذربایجان ادبيیاتیندا دونیا دوشونجه‌لرینی نومایش ائتدیرملی و عینی حالدا یئرلی(بومی) اولماقلا برابر، قلوباللاشمالی اولمالیدیر. بو اَن قاباریق و گؤرکملی خصوصییاتلار سئوگیلی بؤیوک شاعیر نادر الهی‌نین شعیرلرینده آپ، آیدینجاسینا گؤرونور. آلترناتیو شعیر، شاعیرین تئخنیکا و ادبی صنعت و قورولوش سیندیرماسیندان و یابانجیلاشماسیندان، و کئچمیشین کؤهنه و تاپدالانمیش کلاسیک ادبيیاتیندان گئریده قالاراق، شاعیرین یاراتدیغی شعیردیر. #ایکینجی‌بؤلوم‌:

بؤیوک تورک شاعری ناظم حکمت و تورک دونیاسی... یازان :پروفسور، دکتر علی قافقازییالی چئویرن: (م. صفا)                                                 (14)    لنین‌ین دفن مراسیمینه رهبرلیک ائد‌ن «پئتروسیانین» سفاریشی ایله یازیلمیش ناظم، اونیوئرسیتئت آدیندان کاتافالکین قارشی‌سیندا بئش دقیقه کئشیک چکدی. او، بو حادثه‌نی«۲۱-۱-۱۹۲۴» آدلی شعرینده تصویر ائدیر.     او، (۲۸ یانوار) پیئسینی یازیب. بوندان سونرا ائک ایله بیرلیکده بیر پرده‌لی «کاباهات کیم‌ده» (کیمین گوناهی وار؟) پیئسینی یازیبلار و اونو موسکوادا صحنه‌لشدیریبلر.      استانبولدا اولارکن، او، عینی زاماندا تفلیسده قایینی ایله بیرلیکده قالان «مُحی الدین بیرگئنین» بالدیزی «نوزهت» ایله تانیش اولدو. ناظم اونا چوخ‌سایی‌لی مکتوبلار گؤندره‌رک اونو موسکوایا دعوت ائتدی. او، کوتو-ده اوخوماق اوچون موسکوایا گلدی. بیر مدّت سونرا اونلار ائولندیلر. سویوق اقلیمه تاب گتیره بیلمه‌ین نوزهئت خسته‌لندی. تدریس ایلی‌نین سونوندا او، دینجلمک و ساغالماق اوچون باکی‌یا گئتدی، چونکی قاینی باکی اونیوئرسیتئتینده تاریخ پروفسورو تعیین اولونموشدو. قاینی اونو استانبولدا و آوروپادا معالیجه ائتدیردی. بو مدت عرضینده نوزهئت ناظم کیمی آکتیو و هوس لی بیرینین یولداشی اولا بیلمیه‌جه‌یینی حسّ ائتدی. اوندان آیریلماق قرارینا گلدی. ناظم استانبولا قاییتدیقدا آیریلاجاغیدیلار.                                                   (آردی وار) https://t.me/Adabiyyatsevanlar

چرشنبه گونو ادبیات سئونلر کانالیندا بؤیوک تورک شاعری ناظم حکمت و تورک دنیاسی...  پرفسور. دکتر علی قافقازییالی نوبل آکادمیک یایینجیلیک کتاب، آنکارا، 2023  چئویرن: مجید تیموری فر (م. صفا)    https://t.me/Adabiyyatsevanlar