ادبیات سئونلر

پیچیلتی(حیکایه) یازان :زومرود یاغمور کوچورن :سحر خیاوی اوچونجو بولوم ‌sahar Khiyavi: — یوخ ائی، نه دانیشیرسان، ائله شی اولار؟ گنجلیک‌ده‌یم، منیم ائله آداملارلا نه ایشیم اولا بیلر، منی بیلیرسن، — دئییب راحاتجا آللاها آند ایچدی. آنام بعضن نسه‌یه شوبهه ایله یاناشاندا «کافیرسن» دئییب اونو گوناهلاندیران آتام، ایندی یالاندان آند ایچیب دوستونو آلداتمیشدی. ائوه گلیب آناما اولانلاری دانیشدیم. منیمله یاناشی اوتوروب الینده‌کی دستمالین گوللرینی سیغاللاماغا باشلادی. — باخ، دنیز، آتانین نییه ائله دئدییینی بیلمیریك. آمما سن یالان دانیشما. سنی اودار، باتاقلیق کیمی... — آمما آتام دئدییی یالانلارا اؤزو ده اینانیر. بو حاقدا اوخوموشام. آتام خسته‌دیر، ساغلام اینسانلار بئله اولمور. دئییم، آتامین دوکتور تشخیصی نه‌دیر؟ — نه‌دیر، نارسیت؟ سون واختلار کیمی، دئییرسن فیلان‌کس نارسیت‌دیر— آنام گولومسه‌ییب ساچلاریمدان اؤپدو. — سن پسیخولوق دئییل‌سن، — آنام دیقّتله اوزومه باخدی. — من سنین یالانچی اولماغینی ایسته‌میرم. اینان منه، یالان دانیشمادان دا یاشاماق اولور، من یاشاییرام، مثلاً. — یالان دانیشمیرسان، آمما یالانا اینانیرسان. آنام خئیلی سوسدو، سونرا دیقّتله اوزومه باخیب: — یالان دانیشانین قارشیسیندا سوسماق اینانماق دئییل، یالان دانیشانی آلداتماقدی. فرقی باشا دوشورسن؟ من باشیمی بوللاییب «یوخ» دئدیم. — چونکی سنی آلداتدیغینی دوشونوب اؤزو آلدانیر. آنامین اوزو یورغون و غوصصه‌لی ایدی. آرتیق مکتبه آوتوبوسلا گئتمیردیم. آتام ماشین آلمیشدی و بو منیم حیاتیمی خئیلی یونگوللشدیریمیشدی. دوققوزونجو صینیفده اوخویوردوم. گله‌جکله باغلی آیدین پلانلاریم واردی. گولمکده حاقلیسیز، بو یاشدا گله‌جکله باغلی نه پلان اولا بیلر؟ آمما اَن بؤیوک پلانیم حاضیر ایدی: ائودن گئتمک. هر شئیدن، هر کسدن، آتامین داواملی «یاخشی آدام» ماسکاسی‌نین آلتینداکی آدامی ایفشا ائتمک احتیراسی‌نین ایچیمده یاراتدیغی خسته هیککه‌دن ساغالا بیلمک، آنامین اوزونتودن چؤکموش گؤزلرینی گؤرمه‌مک اوچون گئتمک — پلانیم بو ایدی. منه پیس اؤولاد دا دئیه‌جکلر، ظالیم آدام دا، آمما بونلارین هئچ بیری وئجیمه دئییلدی. بیلگی‌لره آج ایدیم، هر شئیی اؤیرنمک ایسته‌ییردیم. نَه‌ایسه آنامدان سوروشاندا بیلدییینی دئییر، بیلمه‌دییینی ده «آراشدیر، منه ده دئیرسن» دئییب منی داها دا هوسلندیریردی. بیر گون ده آنامدان هوموسکسواللار حاقدا سوروشدوم. — بیزده اونلارا لعنته گلمیش اینسان دئییرلر، آمما من سووئت تربیه‌سی گؤرموش... 11 آدامام، — گولومسه‌دی. اؤیره‌نه‌جکلریمـی اونونلا دا پایلاشمامی ایسته‌دی. آنامین بو کیفیّتی‌نی چوخ سئویردیم. آتام بئله دئییلدی، ائله بیلیردی کی، اَن دوغرو اونون بیلدییی دیر، اَن کیچیک مسئله‌ده ده گوذشته گئتمیردی، موباحثه ائدیردی. او گون ده آتام آناملا صحبتیمیزی ائشیدیب یئنه موباحیثه‌یه باشلادی. منی جهنّمده یانماقلا قورخودوب آنامین منی پوزدوغونو دئیه‌نده آنام همیشه‌کی کیمی منی قورودو. — جهنّمده یانماق نه دئمکدیر، سن نه دئدییی‌نین فرقینده‌سن؟ — بئله دئیه-دئیه بونو پوزاجاقسان، آخیر‌دا آوارا و کافیر بیری اولوب چیخاجاق باشیمیزا... آتام بیچاغی بوشقابا اله چیرپدی کی، من قورخومدان دیرناقلاریمی بودلاریما سیخدیم. — بیلیرسن سن نه‌سن؟ ابلیسن، قصدن سالدین هه بو صحبتی. راضی قالدین ائتدیییندن؟ سنی ائله تانیییرام... آتام گؤزلرینی قیییب اوزومه باخاندا ائله بیل دوغرودان دا دونیانین اَن موردار آدامی، حتی ابلیس ده اولدوغوما ایناندیم. بعضن مکتبدن قاییداندا آتام چوخ احتیاطلا منی آناما قارشی دولدورماغا چالیشیردی. هر دفعه ده عئینی سؤزلری تکرار ائدیردی. «سنی بیلیرم، منیم اوغلومسان، منه اوخشایییرسان» دئییب پاریلدایان گؤزلری ایله ماشینین گوزگوسوندن منه باخاندا قورخوردوم. او سحر ده منه «ابلیس» دئیه‌نده عمللیجه قورخموشدوم و او گوندن سونرا هئچ واخت آتامین بیر گون دَییشیب یاخشی آدام اولا بیله‌جه‌یینه اؤزومو ایناندیرماغا چالیشمادیم. — بیلیرسیز نه باش وئردی؟ — نه؟ — دانیشدیقلاری گئتدیکجه داها چوخ دیقّتمی چکیردی. — من سوسماغی اؤیرندیم. تصور ائدین، عمللیجه بونون اوچون مشق ائدیردیم. ائوده داوا دوشن کیمی من اوتاغیمین قاپیسینی اؤرتمه‌دن چارپاییمدا اوتوروب، قولاقلیقلاری تاخیب موسیقی دینله‌یه-دینله‌یه آتامین آنامی دؤیمه‌سینی، حدقه‌دن چیخان گؤزلری‌نی سس‌سیز بیر فیلم کیمی ایزله‌ییردیم. او زامان ژاپن موغنّیلرینی دینله‌ییردیم. ساکورایی‌نین قورو، سرت سسی قولاغیمدان کئچیب قانیما یاییلیردی و باخدیغیم سس‌سیز  فیلم ایله دینله‌دیییم موسیقی آراسیندا باغلانتی قوروب باشقا بیر  سناریو یازیردیم ائله بیل. آمما آز سونرا بو، آناملا دا آرامدا قالین بیر دیوار هؤرمه‌یه باشلادی.

پیچیلتی(حیکایه) یازان :زومرود یاغمور کوچورن :سحر خیاوی باکی، ۱۸ آپرئل https://t.me/Adabiyyatsevanlar

ویدا حشمتی قارا وللیلر کیتابیندان بیر ناغیل. بهلول داننده سیچانلارین پادشاهیدیر گۆنلرین بیر گۆنو، بیر نفر کندلی زیارته گئتمک ایسته‌یر. اوْ، آلتینلارینی ایناندیغی بیر مؤمن قاضی‌یه آپارار. اوْنا دئیر: — قاضی! من زیارته گئدیرم. گلنه دک یۆز آلتینیمی سنه تاپشیریرام. قاییداندان سوْنرا آلتینلاریمی سندن آلارام، آنجاق ساخلاماغین اۆچون، سنه بئش آلتین وئره‌جگم. قاضی دئیر: — الله زیارتینی قبول ائله‌سین اوْغلوم. منیم گؤزوم اۆسته. قاضی کندلینین یۆز آلتینینی آلیب اوْنو یوْلا سالار. بیر ایلدن سوْنرا کیشی زیارتدن قاییدار. قاضینین یانینا گئدیب، آلتینلارینی ایسته‌یر. قاضی دئیر: — الله منی کوْر ائله‌سین. اوْغول من خجالتیمدن سنین اۆزونه باخا بیلمیرم. آلتینلاری صاندیغا قوْیموشدوم. سن دئمه زهرمارا قالمیش سیچانلار یئرینی بیلیبلر، بیری ده قالماییب. کندلی کیشی کیمه شکایته گئده‌جگینی بیلمیر. قاضینین سؤزونو قوْیوب، اوْنون سؤزونو دینله‌ین اوْلمایاجاقدی. گۆنلرین بیرینده آت عوضینه قارغی مینیب گزن، بهلول-ا راست گلر. قاضینین اوْنون باشینا آچدیغی فؽریلداغی دانیشار. بهلول داننده، کیشی‌یه دئیر: سن بۇرادا منی گؤزله! اوْ قارغینی مینیب، بیر قامچی دا قارغی‌یا چکیب، امیر تیمور-ون قصرینه ساری گؤتورلنر. بهلول قارغینی قصرین دروازه‌سینه باغلاییب، اؤزو امیر تیمور-ون یانینا گئدر. ادب‌له باشینی اگیب سلام وئرر. امیر گؤرر بهلول چوْخ ادب-ارکان‌لا ترپنیر. اوْنا اۆز تۇتوب دئیر: — بهلول داننده! سن بۇ گۆندن دیوانه‌لیگی بۇراخمیشسان سانکی؛ سنه نه وظیفه وئریم؟ بهلول دئیر: — شاه ساغ اوْلسون! سیز نئچه دفعه منه بۇنو تکلیف ائتمیشسینیز. اؤزوم ده بیلیرم کی، دیوانه‌لیک یاخشی‌ صنعت دگیل. من بۇندان ال چکرم، آنجاق بیلمیرم ایسته‌دیگیم وظیفه‌نی منه وئررسینیز یوْخسا یوْخ. امیر تیمور آند ایچر: — بهلول! شاهلیقدان باشقا نه وظیفه ایسترسن، سنه وئره‌جگم. بهلول باشینی اگیب دئیر: — شاه ساغ اوْلسون! اوْ زمان، اؤز ال یازینیزلا یازیب، مُهرله‌یین کی، بۇ گۆندن بری، بهلول داننده سیچانلارین پادشاهی اعلان ائدیلیر. بۇ وظیفه سیچانلاردان وئرگی آلماق اۆچون، شاهین طرفیندن بهلول داننده‌یه وئریلمیشدیر. امیر تیمور، بهلول-ا باخیب دئیر: — بئله گؤرونور کی، سن دیوانه‌لیکدن ال چکمه‌میشسن. اوْ نه وظیفه‌دیر سن مندن ایسته‌ییرسن؟ بهلول داننده تمکینینی پوْزماییب، دئیر: — ایندی گؤرورسن سن ده سؤزونو تۇتماییرسان؟ وزیر دئیر: — شاه ساغ اوْلسون! سیز بهلول-ون اۆرگینی قؽرمایین. گۆلمک اۆچون ده اوْلسا، اوْ کاغذی یازیب مُهرله‌یین گئتسین. شاه همن کاغذی یازار؛ قوْل چکیب، مُهرله‌یر. بهلول گلیب، قارغینی مینیب، کنده ساری آت قوْوار. کندده آلتی-یئددی الی کۆلونگلو-بئللی فهله گؤتوروب قاضینین قاپیسندا دایانار. بهلول اوْنلارا اۆز تۇتوب دئیر: — بۇ بنانین، دؤرد طرفیندن بیر مئتر درینلیگینده قازین. فهله‌لر امری یئرینه یئتیرمه‌لی اوْلورلار. بیردن قاضی باییرا چؽخیب گؤرر کی بیر آز دا قازسالار عمارت چؤکه‌جکدیر. قاضی غضبله دئیر: — سیز کیمسینیز؟ بۇرادا نه ایش گؤرورسونوز؟ نه اۆچون منیم ائویمی، اۇچورتماغا چالیشیرسینیز؟ بهلول دئیر: — عبث یئره سس-کۆی سالما! من سیچانلارین پادشاهی‌یام. سیزین بۇ ائوده آلتین اۇغرولاری سیچانلار یاشاییرلار. من اوْنلاری تۇتوب، جزالاندیرمالی‌یام. قاضی هارای سالاندا بهلول امیر تیمور-ون مُهرلو کاغذینی گؤرسه‌در. دئیر: — سیزین ائوده اوْغرو سیچانلار، بۇ کیشینین آلتینلارینی آپارمیشلار. اوْنلاری تاپیب، جزالارینا چاتدیرمالی‌یام. قاضی گؤرر، بئش یۆزه باشا گلن بۇ بنانی گؤز گؤره‌کی اۇچوردورلار. دیلی دوْداغینا دوْلاشان قاضی دئیر: — جانیم هئچ سیچان آلتین اوْغورلایار می؟ کیشی یۆز آلتین وئردی ساخلاماغا، دایان گئدیب، گتیریم. ائویمی نه‌دن اۇچوردورسونوز؟ بهلول داننده-نین امری ایله فهله‌لر ایشی دایاندیردیلار. قاضی ایسه، یۆز آلتینی ساییب، کیشی‌یه وئردی. کیشی ده قاضینین حقّینی ده، بئش آلتین ساییب، فهله‌لرین آراسیندا پایلادی. https://t.me/Adabiyyatsevanlar

میرعلی هاشمی نگاهی به تاریخ کوهنوردی تبریز(1311-1357) سال 1311 آغاز فعالیتهای گردشگری و کوه روی توسط زنده یاد حاج غلام علی کِینژاد در تبریز است؛ شادروان حاج حبیب پورافروز از شاگردان وی در اواسط دهه 1310 گروه های کوهنوردی سهند و سبلان را تشکیل داده، ودر سال 1319  قله سبلان را  صعود  و در سال 1321 سرپرستی گروهی از کوهنوردان تبریز را در صعود به قله دماوند بر عهده میگیرد.(داود محمدی فر. تاریخ کوهنوردی ایران) 1 از ترکیب نفرات و اعضای صعود کننده به قله دماوند اسناد معتبری در دسترس نیست چرا که متاسفانه  هیچ کدام از اعضای اولیه گروه های سهند و سبلان در قید حیات نیستند! سال 1319 برابر با تاسیس اولین باشگاه کوهنوردی ایران تحت عنوان باشگاه کوهنوردی دلیران عباس آباد توسط زنده یاد حاج عباس چاروقچی در تبریز است؛ باشگاهی که تمام هزینه های انجام برنامه ها توسط شخص چاروقچی تامین میگردد. در سال 1326 سرگرد محمود صادقیان فقید)سپهبد صادقیان و رئیس فدراسیون کوهنوردی سالهای 1351 الی 1356( اقدام به تاسیس باشگاه کوهنوردی سرباز در تبریز مینماید. همزمان با تشکیل فدراسیون کوهنوردی و اسکی در سال 1326 هیأت کوهنوردی و اسکی آذربایجان نیز تشکیل و این تشکیلات درسال 1331 رسماً توسط صادقیان تاسیس میگردد. بعد از صادقیان، زنده یاد دکتر حسین حسین زاده به ریاست هیأت کوهنوردی و اسکی منصوب میشود و بیش از یک دهه در این سمت باقی میماند. بدون شک سپهبد صادقیان از تاثیرگذارترین روسای فدراسیون کوهنوردی و دکتر حسین زاده از تاثیرگذارترین مدیران تشکیلات رسمی کوهنوردی آذربایجان در قبل از انقلاب به شمار میروند. در سال 1336 مرحوم فرج حسین زاده با حضور در دوره های آموزشی فدراسیون کوهنوردی عنوان اولین راهنما و کمک مربی را بنام خود ثبت مینماید. در نیمه اول دهه چهل گروه اورست به سرپرستی مرحوم رسول لطیفی ، گروه فکرآزاد به سرپرستی مرحوم منوچهر فکرآزاد، گروه آذر به سرپرستی مرحوم عظیم سلیمانی، گروه الوند به سرپرستی محمد حسنعلی پور مرادی و گروه آلپ به سرپرستی مرحومین اسد بابایی و رحیم بی همتا تشکیل میشود و رسما به فعالیتهای کوهنوردی میپردازند. سال 1344 زنده یادان رسول لطیفی و حسین ستاری رئوف دوره های مربیگری فدراسیون را با موفقیت سپری میکنند و در سال 1345 شادروان منوچهر فکرآزاد و بهروز حقی با حضور در دوره مربیگری پیتر هابلر موفق به دریافت حکم مربیگری میشوند. سال 1345 کوهنوردی آذربایجان رسما وارد دوره نوینی میشود و اولین دوره های آموزشی با سرپرستی رسول لطیفی و همراهی دیگر مربیان برگزار میگردد. در سال 1346 تشکیلاتی( با نام خانه )(کلوپ) کوهنوردان تبریز توسط زنده یاد لطیفی پایه گذاری میشود و اولین برنامه های زمستانی و فنی به سرپرستی وی با همراهی دیگر مربیان و کوهنوردان پیشکسوت برگزار میگردد. در سال 1352 جعفر محمدزاده )بهداد نیا( کوهنورد تبریزی ساکن تهران در ترکیب تیم منتخب فدراسیون عازم هیمالیا شده و موفق به صعود 3 قله بالای  شش هزار متری در محدوده کمپ اصلی اورست میشود. در تابستان سال 1354 تیمی از اعضای خانه کوهنوردان تبریز به اسامی بیوک بهزاد محمدی ، عباس شیوری و رضا لطیفی موفق به صعود قله مونبلان در کشور فرانسه میگردند. در پائیز سال 1355 بیوک بهزاد محمدی در ترکیب تیم مشترک فدراسیونهای کوهنوردی ایران و ژاپن موفق به صعود اولین هشت هزار متری) قله ماناسلو( میشود. در اردیبهشت سال 1357 زنده یاد حسین حراستی در تیم مشترک ایران و چین جهت شرکت در برنامه تمرینی مسیر شمالی اورست عازم کشورچین گردید، اعضای تیم بعد از صعود تا ارتفاع تقریبی 7500 متری به ایران بازگشتند. تاریخ امروزه کوهنوردی تبریز مرهون تالش انسانهای آزاده، مربیان باوجدان و پیشکسوتان دلسوزی است که آموزگاران مکتب و مرام کوهنوردی بوده اند و لباسی متمایز بر تن داشتند، با هدف اشاعه و ترویج اخلاق، فرهنگ و الفبای کوهنوردی! تبریز -1405 https://t.me/Adabiyyatsevanlar

دکتر روشن خیاوی   یک قطعه ی فلسفی–کیهان‌شناختی در سنگنوشته «کول تیکین»: «روشن خیاوی» (برای کانال تلگرامی: «ادبیات سئونلر» )   𐰆𐰑 𐱅𐰭𐰼𐰃 𐰖𐰾𐰀𐰺 Öd tängri yasar ترجمه: زمان-نظم آسمانی (تنگریِ زمان) چنین مقرر می‌کند. 𐰴𐰃𐰾𐰃 𐰆𐰍𐰞𐰃 𐰚𐰇𐰯 𐰆𐰠𐰏𐰠𐰏 𐱅𐰇𐰼𐰢𐰃𐱅 kişi oğlu kop ölgeli törimiş ترجمه: انسان همگی برای مردن آفریده شده است.  ادامهی مستقیم کیهان‌شناسی 𐰆𐰕𐰀 𐰚𐰇𐰚 𐱅𐰭𐰼𐰃 Üze kök tängri ترجمه: در بالا آسمانِ کبود (تنگری-تانری آسمان بالا) 𐰀𐰾𐱅𐰺𐰀 𐰖𐰍𐰃𐰕 𐰘𐰀𐰼 asra yağız yer ترجمه: و در پایین زمینِ تیره 𐰴𐰃𐰠𐰆𐰤𐰀𐰽𐰴𐰀 qılındukda ترجمه: آفریده شد- پدید آمد ترجمهی یکپارچه: «زمان-نظم آسمانی چنین مقرر کرده است که انسان همگی برای مردن آفریده شده‌اند. آنگاه که آسمانِ کبود در بالا و زمینِ تیره در پایین آفریده شدند…» نکته: در کتیبه: متن یک جریان پیوستهی کیهان‌شناسی و تاریخی مقدس است، مفهوم «مرگ» در دل «نظم کیهانی» آمده، نه به‌صورت اخلاقی یا فردی،                                                             https://t.me/Adabiyyatsevanlar                                                  

1.  ایمکان دایره‌سینده «ایشیق» درگیسی‌ نشرینین دایانما سببلرینی آچیقلایین؛ و بیر ده بویورون، «ایشیق درگیسی» بیر داها دا بیزیم ائولریمیزه قوناق اولاجاق، یوخسا یوخ؟ 2.  ایشیق سایتی‌نین امکداشلارینی تانیماق ایستردیم. 3.  ایشیق نئجه یاراندی؟ 4.  بو اوزون ایللر ایشیقین فعالیتی هانکی استقامتده اولوب و نه هدفی داشیییر؟ 5.  ایشیقدا چاپ اولان اثرلر نه مرحله لری کئچیریر؟ 6.  نییه ایشیقدا بعضا ضعیف اثرلر نشر ائدیرسیز؟ 7.  قادین شاعر و یازیچیلاریمیزین نقشی ایشیق دا نه اولوب؟ 8.  دوزدو کی ایشیق معین بیر گروهون تبلیغینده دیر؟ 9.  ایشیق مخالفلری هانکی مسئله لری مطرح ائدیرلر؟ 10.  ایشیق ایله ادبیات سئونلر گروهونون نه علاقه سی وار؟ 11.  ایشیقین هئیت تحریریه سی وار؟ کیملردی؟ 12.  ایشیقدا نئچه نفر ایشله ییر؟ 13.  ایشیق مجله‌سی نییه چیخمیر؟ 14.  نییه بعضی موقع لر ایشیقدا مطلبلرین نشر اولماسی آرابیر و بعضی واختلاردا دالبادال یازیلار یاییلیر؟ 15.  ایشیق هامیدان چوخ کیمین اثرلرین یاییرسیز؟ 16.  ایشیقدا تزه چاپ اولان کتابلارین پی دی اف یاییلماسیندا اجازه آلیرسیز؟

بوگونجه قارداش ایشیق سایتی حاقیندا الیمیزه چاتان سوال لار سیزینده ایشیق حاقیندا سوالینز وار سا لوطفن یازین.

سحر بارانی آرامیزدا مین بیر گونش ایلی آیریلیق وار باخیشلارین داها آینا ایله ایشیق دادمیر، باخینجا ایتیرم زامان‌لاری آزیرام خریطه‌لری بوراسی لوندرا بوراسی سیدنی بورا استانبول دورمو پاشام؟ گؤزلرین آجی قهوه باخیر گؤزلرین قیرمیزی رژلو بیر قادینین آخشام چایی دیر ارمنی‌لرکافه سینده بیر چای ایچه‌ریک‌می؟ بیرلیکده! 40مین ایل بوندان اؤنجه سئوگیلی اولموشدوق بیر دفعه 40ایل مین گونش... پلیس یوخمو سیزین شهرده منی سن اولان چاغ‌لارا  گتیر ایتمیشم اوتاغیمیزدا بورداسان‌می؟ اوزات بارماق‌لارینی کسمه‌میشم حله ساچ‌لاریمی قارا کؤلگه گزیرسن اوتاغیمیزدا قوردسان می؟ شووالیه می؟ دوداق‌لاریندان شاختا سیزیر  اوتاغیمیزا قورخورام کؤلگه‌لردن! آرخامجا سورونن او آدامدا دئییلدین سن. چیین‌لریمه چؤکور دونیا بیری الیمدم توتسون، قیسیلسام بو دونیانین بوجاغینا آچیلمایاجاق آرتیق یول‌لارین قیریش‌لاری گؤزلرینی هاردا گؤرموشدوم سنین آی دنیزله اویناشماقدا فیرتینا قوپاجاق می یوخسا! منی اوتاغیمیزا آپارین... https://t.me/Adabiyyatsevanlar