Mohammad Aleph

در باب اشتازی اینجا به طور کلی‌تر نوشته بودم، اگر نخوانده‌اید.

اشتازی از همه چیز زندگی شما خبر داشت. مثلا اشتازی دقیقا می‌دانست، این زن سر میز شام در مورد چه چیزی با همسر و سه فرزندش حرف زده است. در رختخواب با شوهرش چه کارهایی انجام داده است. دیروز در خانه به انجام چه چیزی فکر می‌کرده است. چرا؟ چون خبرچینی که از این زن برای رژیم جاسوسی می‌کرد، دقیقا همان شوهرش بود. ورا لنگسفیلد Vera Lengsfeld را در حالی بازداشت کردند که عملا حتی یک فعال سیاسی بزرگ هم به شمار نمی‌آمد، فقط می‌خواست آزادی بیان افکارش را داشته باشد. یک بار در یک اعتراض خیابانی روی پلاکاردی جمله اول قانون اساسی کشور را نوشته بود: «هر شهروندی حق دارد آزادانه افکارش را بیان کند.» این حرکت در حکومتی که کمونیست‌ها برای آلمان ساخته بودند، یک جرم بزرگ و نابخشودنی بود. او را بازداشت کردند و به زندان بدنام اشتازی هوهن‌شون‌هاوزن Hohenschoenhausen بردند. جایی که او به انواع مختلف شکنجه می‌شد تا علیه خود اعتراف کند. این روزها این زندان به موزه تبدیل شده است و تقریبا دست‌نخورده باقی مانده است زیرا سقوط آلمان شرقی چنان عجیب بود که ماموران فرصت نکرده بودند خیلی دست به از بین بردن اسناد بزنند. بعدها در سال ۱۹۹۱ او موفق شد پرونده خود در بایگانی اشتازی را مطالعه کند و مشخص شد که خبرچینی که با اسم رمز «دونالد» شناخته می‌شد و مسئولیت جاسوسی از او را به عهده داشت، در واقع شوهر او بود.

اشتازی از همه چیز زندگی شما خبر داشت. مثلا اشتازی دقیقا می‌دانست، این زن سر میز شام در مورد چه چیزی با همسر و سه فرزندش حرف زده است. در رختخوابش با شوهر چه کارهایی انجام داده است. دیروز در خانه به انجام چه چیزی فکر می‌کرده است. چرا؟ چون خبرچینی که از این زن برای رژیم جاسوسی می‌کرد، دقیقا همان شوهرش بود. ورا لنگسفیلد Vera Lengsfeld را در حالی بازداشت کردند که عملا حتی یک فعال سیاسی بزرگ هم به شمار نمی‌آمد، فقط می‌خواست آزادی بیان افکارش را داشته باشد. یک بار در یک اعتراض خیابانی روی پلاکاردی جمله اول قانون اساسی کشور را نوشته بود: «هر شهروندی حق دارد آزادانه افکارش را بیان کند.» این حرکت در حکومتی که کمونیست‌ها برای آلمان ساخته بودند، یک جرم بزرگ و نابخشودنی بود. او را بازداشت کردند و به زندان بدنام اشتازی هوهن‌شون‌هاوزن Hohenschoenhausen بردند. جایی که او به انواع مختلف شکنجه می‌شد تا علیه خود اعتراف کند. این روزها این زندان به موزه تبدیل شده است و تقریبا دست‌نخورده باقی مانده است زیرا سقوط آلمان شرقی چنان عجیب بود که ماموران فرصت نکرده بودند خیلی دست به از بین بردن اسناد بزنند. بعدها در سال ۱۹۹۱ او موفق شد پرونده خود در بایگانی اشتازی را مطالعه کند و مشخص شد که خبرچینی که با اسم رمز «دونالد» شناخته می‌شد و مسئولیت جاسوسی از او را به عهده داشت، در واقع شوهر او بود.

۳۷ سال پیش در این روز دیوار برلین فرو ریخت، بزرگترین و پرجمعیت‌ترین زندان روباز جهان همراه با یکی از پیچیده‌ترین نیروهای امنیتی و پلیس مخفی برای جاسوسی از شهروندان. در دوران حکومت نازی‌ها در آلمان به ازای هر ۲ هزار شهروند یک مامور گشتاپو و خبرچین وجود داشت در حالی که در دوران حکومت کمونیست‌ها به ازای هر ۶۳ شهروند یک مامور اشتازی و خبرچین وجود داشت. زنی به اسم ورا لنگسفیلد یکی از قربانیان این رژیم می‌گفت: «در آلمان شرقی اصلا زندانی سیاسی وجود نداشت، چون همه مجرم بودند. اگر به قانون رژیم رجوع کنید می‌بینید که هر چیزی جرم به حساب می‌آمد. شما هیچ حقوقی از خودتان نداشتید. حق چاپ شعرتان، چاپ کتابتان، چاپ روزنامه، تشکیل یک گروه مدنی، اعتراض خیابانی و به طور کلی همه چیز، همه چیز در اختیار حکومت بود. نه فقط انجام یک کار جرم بود، که حتی فکر کردن به انجام یک کار هم در واقع جرم بود و به راحتی شما را به جرم فکر کردن به انجام کاری در مخالفت با رژیم دستگیر، شکنجه و زندانی می‌کردند.»

داستان باله ژیزل را قبلا در مرور باله‌هایم نوشته بودم. این اجرای بی‌نظیر از باله ملی لهستان است. جایی که هیلاریون شبی را افسرده و محزون بر بالای قبر ژیزل می‌گذراند تا اینکه میرتا (ملکه ویلی‌ها) ظاهر می‌شود تا ویلی‌ها را بیدار کند و رقص آیینی‌شان را انجام دهند. هیلاریون می‌ترسد و فرار می‌کند و در ادامه آلبرشت پیدایش می‌شود و ادامه داستان. هیلاریون همان مردی بود که دل در گرو ژیزل داشت اما ژیزل میلی به او نداشت و آلبرشت را ترجیح می‌داد.

Giselle ballet Act 2: the willis By Polish national ballet باله ژیزل پرده دوم باله ملی لهستان

این رنج ناشی از محرومیت عمدی از چیزی که ابدا دست‌نیافتنی و غیرمعمول نیست، وجود آدم را از درون می‌خورد، می‌جود و تف می‌کند. این فاصله مابین آن چیزی که می‌تواند باشد، پتانسیلش وجود دارد و آن چیزی که هست، می‌بینیم و تجربه می‌کنیم دردناک است. آدم می‌بیند آرزوهایش عجیب و غریب نیست، رفاهی که می‌خواهد افسانه‌ای نیست، توهمات میداسی ندارد فقط می‌خواهد یک روزش بدون حادثه باشد، بتواند در باب آینده‌اش برنامه‌ریزی کند و امکان یک زندگی معمولی برایش فراهم شود. این یک فاصله سیاسی نیست، این شکاف عمیقی در روح آدمی است و چیزی که دردناکش می‌کند آگاهی از امکان وجود دیگری است. اگر آدم به این باور برسد که خب جهان دیگری وجود ندارد، شاید بتواند با جهان موجودش کنار بیاید اما وقتی آن امکان دیگر، غیرمعمول و دست‌نیافتنی نیست دیگر ماجرا فرق می‌کند. آدم نباید برای یک زندگی معمولی مجبور به مبارزه‌ای غیرمعمولی باشد.

پسر جدی جدی افسردگی به جزئی عادی از زندگی روزمره‌‌ام تبدیل شده است که انگار همیشه همینجا بوده است و زندگی بدون آن انگار اصلا وجود نداشته است. دلیلی برای خوشحالی پیدا نمی‌کنم. باید دوام آورد، نمی‌دانم چطور اما باید ادامه داد.

یکی از خطرناکترین پیامدهای زندگی زیر سایه بحران‌های طولانی‌مدت، افسردگی در سطح وسیعی از یک جامعه است. آدم کم کم به چیزی عادت می‌کند که در شرایط عادی اصلا نباید قابل تحمل باشد. افسردگی شاید نه به آن معنای بالینی کلمه، ولی خب نشانه‌های مشترک زیادی دارد. اضطراب دائمی، بی‌حوصلگی، بی‌برنامگی، خستگی و فرسودگی تا دلت بخواهد. وقتی توانایی خوشحال شدن از تو گرفته شده باشد، دیگر برایت افتادن یک برگ و سقوط یک کهکشان هردو به یک اندازه بی‌اهمیت‌اند.

زمانه‌ی سختی بود و زندگی‌ای سخت‌تر. شاید چنان شرایطی را برایت می‌سازند که در وطن خود چنان غریبه‌ای که غریب در وطن بیگانه نه، اما از این خاک عزیز و هموطن بودن با چنین مردمی مفتخر بودم.

اوایل جنگ اوکراین، سفیر بلاروس در اوکراین جمع کرده بود که زمینی از مرز خارج شود. سرگی داینکو، رییس نیروهای مرزبانی اوکراین دستور داده بود ۳۰ سکه نقره در کیسه‌ای بگذارند و به او بدهند. این قیمتی بود که یهودا، عیسی را به رومی‌ها فروخت. صحنه غریبی بود.

روز به روز پیدا کردن دلیلی برای خوشحالی سخت‌تر می‌شود‌‌. یکی از ویرانگرترین پیامدهای زندگی زیر سایه تمامیت‌خواهی‌ها این است که زندگی عادی را هم به یک امتیاز ویژه و کالای لوکس تبدیل می‌کنند. اگر کوچکترین آرزوها برای آدم تلاشی فراانسانی می‌طلبد دیگر چه می‌ماند. داشتن یکی زندگی عادی برای شهروندان نباید فرصت استثنایی و امتیازی غیرطبیعی باشد، اگر هست یعنی آن جامعه به عنوان یک کل در حال فرسایش است. مسئله فقط گذران امروز و فردا نیست، زمان به هر حال می‌گذرد اما اگر امکان برنامه‌ریزی گرفته شود و افق پیش‌رو مدام کوتاه و کوتاه‌تر شود دیگر حتی امید داشتن هم پرهزینه است.

صدای فیروز تاریخ مصرف ندارد. لعنتی یک آرامشی دارد، یک اندوهی و یک نجابتی که پیدا کردن مشابهش واقعا سخت است. یعنی حتی وقتی عربی را هم نفهمی باز هم احساس ترانه به تو منتقل می‌شود، این ویژگی مشابه ترانه‌هایی است که خواننده در آن در یک جایگاه معجزه‌وار نشسته است و برایت می‌خواند.

نوامبر سال ۱۹۴۳ دقیقا در همین روزها، نازی‌ها تصمیم گرفتند که به طور کلی از شر هرچه یهودی باقی مانده در منطقه لوبلین Lublin لهستان است خلاص شوند، یعنی تیرباران ۴۲ هزار نفر در طی دو روز عملیات festival harvest یا جشن برداشت محصول. آن هم نه یهودیانی که در گتو و منطقه شهری بوده باشند، نه، همگی تا همان لحظه در اردوگاه‌ها جان کنده بودند‌. آنچه که در اردوگاه مایدانک Majdanek اتفاق افتاد یک تراژدی به تمام معنا بود. چند روز قبل، مسئولان اردوگاه چندصد زندانی یهودی را انتخاب کردند و به آن‌ها گفته شد که برای دفاع از اردوگاه باید خندق بکنیم. خندق‌هایی به طول عموما ۱۰۰ متر تا ۳ متر عمق. روز موعود حدودا ۱۸ هزار زندانی یهودی مجبور شدند همه وسایلشان را تحویل دهند و بعد گروه گروه به این خندق‌ها آورده شدند و یکی یکی به آن‌ها شلیک شد. قتل عام گروه اول که تمام می‌شد، گروه بعدی را می‌آوردند و روی همان جنازه‌های قبلی به آن‌ها شلیک می‌کردند. در تمام این مدت، بلندگوها و خودروهایی که روی آن‌ها سیستم پخش صدا نصب شده بود موسیقی رقص، والس و مارش نظامی را با صدای بلند پخش می‌کردند تا صدای تیرباران یهودیان را خفه کند. این اردوگاه اتاق‌های گاز هم داشت اما تصمیم گرفته بودند که برای تسریع کار با گلوله کار آن‌ها را یکسره کنند. به جز یهودیان، در این اردوگاه زندانیان دیگری هم وجود داشت که نازی‌ها برای آن‌که شاهد کشتار نباشند، آن‌ها را در سوله‌ها حبس کردند‌. از بین همان زندانیان یهودی هم یک ۳۰۰ نفری زندانی زن را زنده نگه داشتند تا ترتیب همان وسائلی که به جا مانده بود را بدهند، همه این زن‌ها بعدا به آشوویتس فرستاده شدند تا کشته شوند. یک تعدادی در همان حدود ۳۰۰ زندانی یهودی مرد را هم موقتا زنده نگه داشتند تا جنازه‌ها را بسوزانند و بعد به همان‌ها هم شلیک شد. همزمان در طی همین عملیات منطقه لوبلین و در دو اردوگاه تراوینکی Trawniki و پونیاتووا Poniatowa به ترتیب حدودا ۱۰ هزار یهودی و ۱۴ هزار یهودی دیگر هم قتل عام شدند. چرا در این تاریخ تصمیم گرفته شد؟ خب عملیات راینهارد، یا اگر به طور خلاصه بخواهیم بگوییم عملیات پاکسازی لهستان از یهودی‌ها دیگر در این لحظات به آخر راه رسیده بود. چیزی در حدود ۱.۵ تا ۲ میلیون یهودی تا آن لحظه قتل عام شده بودند. رفته رفته آمار شورش زندانی‌هایی که چیزی برای از دست دادن نداشتند، هرچند به قول هانا آرنت از ابتدا هم چیزی برای از دست دادن نداشتند، در اردوگاه‌ها بالا و بالاتر رفته بود. آوریل همان سال ۱۹۴۳، می‌شود حدودا عید سال ۱۳۲۲ شمسی خودمان، قیام گتوی ورشو اتفاق افتاده بود که فکر کنم تازگی‌ها در موردش نوشتم. بعد از آن در تربلینکا هم شورش شد و بعد در سوبیبور که تعدادی زندانی هم موفق شدند فرار کنند. همه این‌ها با یکدیگر دلیلی شد تا نوامبر لوبلین به جد در دستور کار قرار بگیرد.

البته زمان بسیار زیادی سپری شده است و این مطالب بیشتر ارزش تاریخی دارد تا چیز دیگری. بسیاری از این افراد مرده‌اند، حتی در طول این سال‌ها هم جسته گریخته اسامی افرادی که خبرچینی می‌کردند بیرون می‌آمد اما خب اکنون بعد از حدودا ۴۰ سال از پایان سلطه کمونیسم دیگر این مسئله آن شور اولیه را ندارد. شاید اگر اواخر دهه ۸۰ میلادی بودیم، این افشای اسامی می‌توانست مفهوم دیگری داشته باشد.

دولت جدید مجارستان به رهبری پیتر مایر قصد کرده است که اسامی خبرچینان و کسانی که در دوران حکومت کمونیست‌ها برای حکومت از دیگران جاسوسی می‌کردند را علنی کند. علنی کند یعنی آنلاین با قابلیت جستجو در اختیار همگان قرار بگیرد. می‌گویند در این پرونده‌ها حدودا اسم ۶۰ هزار نفر وجود دارد که حدودا ۱۰ درصدشان هنوز در قید حیات هستند. علاوه بر نام خبرچینان، اسامی ماموران دولتی مسئول آن‌ها، پرونده‌های مربوط به چگونگی جذب افراد و پرونده‌هایی که برای قربانی‌ها ساخته می‌شد هم در دسترس خواهد بود. البته اطلاعات خصوصی و حساسی که می‌تواند قربانی‌ها را به خطر بی‌اندازد حذف خواهد شد.

کاربری پاکستانی در توییتر نوشته بود: «اون خانم من رو به خاطر پاسپورت پاکستانیم می‌خواد فقط.» با جستجوی ترکیب این کلمات در توییتر به این نتیجه می‌رسی که برای اولین بار در تاریخ بوده است که کسی این جمله را نوشته است.

مصاحبه‌ی کامل ایلان ماسک و جردن پیترسون، مناظره قرن: جستجوی معنای زندگی در دنیای مدرن دارای زیرنویس فارسی مصاحبه بین ایلان ماسک و جردن پیترسون در مورد موضوعات مختلفی از جمله «ویروس ذهن بیدار» (Woke Mind Virus) و از دست دادن پسرش صورت گرفته است این مصاحبه به خصوص به دلیل اظهارات جنجالی و تحقیرآمیز ایلان ماسک درباره این موضوعات جنجالی شد. .

جروزالم‌پست می‌گوید که اسرائیل آماده است بعد از انتخابات میان‌دوره‌ای روز سه‌شنبه در صورت درخواست ترامپ به حملات بپیوندد. سپاه پاسداران هم اعلام کرده است که بدون شک پاسخ ما همتراز با اهداف حملات آن‌ها خواهد بود. مسئله فقط بازگرداندن نفت عبوری از تنگه به نزدیک سطح پیش از جنگ نیست، زمانی که در دور پیشین درگیری سپاه نشان داد که می‌تواند هزینه‌هایی را بر صنایع و زیرساخت منطقه، خاصه کشورهای حاشیه خلیج فارس، تحمیل کند دیگر این تهدیدها را نمی‌توان جدی نگرفت. همیشه چیزی برای از دست دادن وجود دارد. از طرف دیگر محاصره دریایی اگرچه در ابتدا در کلام مسئولان کشوری و لشکری ج.ا به سخره گرفته می‌شد اما به مرور زمان نشان داد که ظرفیت بسیار بالایی برای فشار آوردن به ایران دارد و حالا می‌بینیم که حتی در کلام مذاکره‌کنندگان هم رفع آن یک امتیاز به حساب می‌آید. در این لحظه امکان وقوع دور دیگری از درگیری کاملا محتمل است و مشخصا بر طبق گفته خود اسرائیلی‌ها همراهی با ایالات متحده در درگیری‌ها حتی بدون نیاز به حمله ابتدایی از سمت ج.ا امر بدیهی است. مطمئنا جنگ می‌شود؟ شاید نه، همیشه احتمالاتی وجود دارند که امکان وقوع آن‌ها هرقدر کم اما ناممکن نیستند. شاید بتوان تلاش‌های فعلی برای مذاکرات را هم با همین دیدگاه دید.