QORJIN

🇰🇿 Доллар неге қайтадан өсе бастады? Қаржыгерлер не дейді? Соңғы күндері доллар бағамы біраз көтерілді. Өткен айда теңге нығайып, доллар арзандап еді, қазір баға қайтадан 488 - 489 теңгеге дейін жетті. Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығының (ҚҚҚ) сарапшылары бұның себебін түсіндіріп берді. Олардың айтуынша, бағамның өзгеруіне мынадай ішкі себептер әсер еткен: 📦 1. Тауарлар мен импорт: Біздің компаниялар шетелден тауарлар әкелу үшін жаппай доллар сатып алып жатыр. 💰 2. Дивидендтер: Шетелдік инвесторлар былтыр тапқан пайдасын теңгеден долларға айналдырып, сыртқа алып кетуде. 📉 3. Қарыздарды өтеу: Экономикадағы субъектілер сыртқы қарыздарын төлейтін уақыт келді. 🏖️ 4. Демалыс: Жазғы демалыс басталды, адамдар шетелге шығу үшін доллар жинап жатыр. Сонымен қатар, мамыр айындағы үлкен салық төлемдері банк жүйесіндегі теңге қорын 1.2 триллион теңгеге азайтты.

📍 Сарапшылардың пікірінше, жағдайдың негізгі мәні мынада: «Доллар бағамының өсуіне негізінен ішкі факторлар әсер етті. Сұраныстың артуы - импорттық келісімшарттарды төлеумен, инвесторлардың дивидендтерді айырбастауымен және демалыс маусымының басталуымен байланысты».

Қысқасы, долларға деген сұраныс күрт артқан соң, оның бағасы да заңды түрде көтеріліп жатыр.

🚀 Зейнетақы активтерінің табыстылығы: Кім алда келеді? 2026 жылдың 1 мамырына дейінгі есеп бойынша басқарушы компаниялардың пайыздық көрсеткіштері белгілі болды. Жыл басынан бергі (4 ай) және соңғы 12 айдағы нәтижелер: 📈 Табыстылық рейтингі (соңғы 12 айда): ✅ 17.60% - Сентрас Секьюритиз, ✅ 12.59% - Alatau City Invest, ✅ 10.71% - Halyk Finance, ✅ 10.26% - Halyk Global Markets, ✅ 8.91% - BCC Invest, ✅ 8.57% - ҚР Ұлттық Банкі, ✅ 0.57% - Tansar Capital, 📊 Жыл басынан бергі көрсеткіштер (4 айлық нәтиже): ✅ 4.95% - Сентрас Секьюритиз, ✅ 3.05% - BCC Invest, ✅ 2.66% - Halyk Finance, ✅ 2.62% - Alatau City Invest, ✅ 2.37% - Halyk Global Markets, ✅ 0.57% - Tansar Capital, ✅ 0.00% - ҚР Ұлттық Банкі, 📌 Қысқаша түйін: Жеке басқарушылардың жылдық табыстылығы 17.6%-ға дейін жетіп, жоғары тиімділік көрсетуде. Сентрас Секьюритиз жыл басынан бері де, жылдық кезеңде де көш бастап тұр. Ұлттық Банк соңғы 12 айда 8.57% табыс көрсеткенімен, биылғы 4 айдың қорытындысы бойынша нөлдік деңгейде қалып отыр.

🇰🇿 Қазақстандықтар үшін зейнетақы жинағының жеткіліктілік шегі қайта есептеледі - маусымнан бастап не өзгереді? Маусым айынан бастап зейнетақы жинағының бір бөлігін үй алуға немесе емделуге пайдалану ережелері өзгереді. Үкімет басшысы Олжас Бектенов жаңа есептеу әдістемесі туралы қаулыға қол қойды. 🗣 Енді «жеткіліктілік шегі» жаңа формула бойынша есептеледі. Мемлекет адамның жасын, зейнетке шыққаннан кейінгі болжамды өмір сүру ұзақтығын және болашақтағы инвестициялық табысты ескеріп, шотта қалуы тиіс соманы анықтайды. 📍 Жаңа формулада не ескеріледі? Есептеу кезінде келесі көрсеткіштер негізге алынады: ✅ Адамның жасы және зейнетке дейінгі жылдар саны; ✅ Болжамды өмір сүру ұзақтығы; ✅ Ең төменгі зейнетақы мөлшері; ✅ Болашақтағы зейнетақы жарналары мен инвестициялық табыс. 📍 Басты мақсат қандай? Жаңа әдістеме «өмір бойына жететін төлемдер» принципіне негізделген. Яғни, жүйе адам зейнетке шыққан соң, оның шотындағы ақша өмірінің соңына дейін жетуін қамтамасыз етуі тиіс. ⚠️ Маңызды: Еңбек министрлігінің өкілдері бұған дейін жеткіліктілік шегінің 79%-ға дейін өсуі мүмкін екенін айтқан болатын. Бұл дегеніміз - шоттан ақша шешу бұрынғыдан қиындап, «тиіспеу керек» минималды сома өседі деген сөз. 📍 Қашаннан бастап күшіне енеді? Қаулы ресми жарияланғаннан кейін 10 күннен соң, яғни шамамен 4-5 маусымда күшіне енеді. Түйін: Егер сіз зейнетақы жинағының бір бөлігін алуды жоспарлап жүрсеңіз, маусым айындағы жаңа есептеулерді күтпей, қазірден бастап әрекет еткеніңіз дұрыс. Өйткені жаңа әдістеме бойынша шектік сома көтеріліп кетсе, қолжетімді ақша көлемі азаюы мүмкін. 🏃‍♀️

📈📉Global: АҚШ акцияларын сатып алып, салық төлемеуге болатынын білесіз бе? 🤔✨ Өткен аптада KASE Global секторындағы сауда-саттық көлемі бірден ⬆️ 19.5%-ға өсті. Қазақстандықтар 18-22 мамыр аралығында америкалық акцияларды ₸5.5 млрд ($11.8 млн) сатып алған. 💰📈 Ең көп сұранысқа ие болғандар: ✅ NVDA_KZ (NVIDIA), ✅ INTC_KZ (Intel), ✅ AMD_KZ (AMD), ✅ MSFT_KZ (Microsoft), ✅ TSLA_KZ (Tesla). KASE Global дегеніміз не және ол жерден қандай америкалық қағаздарды сатып алуға болады? 🧐🇺🇸 Бұл - біздің қазақстандық биржаның ішіндегі арнайы бөлім. Ол арқылы сіз шетелге ақша аудармай-ақ, елімізде отырып әлемдік алпауыттардың иесі бола аласыз. 🌍🇰🇿 Мұнда тек ең сенімді активтер іріктеліп алынады: 🔹 S&P 500 және NASDAQ-100 индекстеріне кіретін компаниялар (Apple, Amazon, Meta). 🔹 NASDAQ және NYSE биржаларында ресми тіркелген алпауыттар. Неге бұл тиімді? 💎 ✅ Пайдадан 0% салық: Акцияны арзан алып, қымбатқа сатсаңыз, арадағы пайдадан жеке тұлға ретінде салық төлемейсіз. Шетелдік брокерде бұл пайданың 10%-ын құрар еді. 🚫💸 ✅ Валюта және режим: Қағаз түріне қарай АҚШ долларымен ($) немесе теңгемен (₸) сатып алуға болады. Сауда Т+2 режимінде (есеп айырысу екінші күні) жүреді. ⏳ ✅ Қауіпсіздік: Барлық активтеріңіз Қазақстанның Орталық депозитарийінде сақталады -бұл шетелдік тәуекелдерден қорғайды.

🇰🇿 Қазақстандықтардың қарызы мен айыппұлдары сөгілуі мүмкін Жаңа Конституцияның қабылдануына орай, елімізде ауқымды әкімшілік амнистия жоспарлануда. Бұл туралы LS агенттігі хабарлады. Заң жобасы бойынша көптеген азаматтар мен кәсіпкерлердің айыппұлдары жойылуы мүмкін. 🗣Елімізде алғаш рет ауқымды әкімшілік амнистия өткізілмек. Мәжіліс депутаты Снежанна Имашева: «Әкімшілік амнистия алғаш рет өткізіліп отыр. Бұл - азаматтарды айыппұлдардан босату және жүктемені аздап төмендету бойынша біздің алғашқы тәжірибеміз», - деп атап өтті. 📍 Амнистияға кімдер ілігеді? Жеңілдік келесі санаттағы тұлғаларға қатысты: ✅ Жеке тұлғалар; ✅ Жеке кәсіпкерлер (ИП); ✅ Жеке нотариустар мен сот орындаушылары; ✅ Адвокаттар мен заң кеңесшілері; ✅ Қандастар. 📍 Басты шарт қандай? Амнистия 17 наурыз түнгі сағат 00:00-ге дейін салынған әкімшілік айыппұлдарға қолданылады. Осы уақытқа дейін қозғалған атқарушылық өндірістер тоқтатылуы тиіс. ⚠️ Маңызды: Егер айыппұлды сот салған болса, ол амнистияға жатпайды. 📍 Кімдерге кешірім жасалмайды? (Исключения) Тізім өте ауқымды (заң жобасында 10 беттен асады), бірақ негізгі тыйымдар мыналарға қатысты: ❌ Медициналық көмекті сапасыз көрсеткендер; ❌ Еңбекақыны уақытылы төлемеген немесе еңбек саласында дискриминация жасағандар; ❌ Зейнетақы және әлеуметтік сақтандыру заңын бұзғандар; ❌ Кәмелетке толмағандарды түнгі уақытта ойын-сауық мекемелеріне жібергендер; ❌ Жерді заңсыз пайдаланғандар немесе егінді бүлдіргендер; ❌ Темекі бұйымдары мен құжатсыз тауар саудасына қатысты ереже бұзғандар. Түйін: Заң жобасы әлі де талқылануда, сондықтан ресми күшіне енуін күту керек. Бұл қадам көптеген отандастарымыздың қаржылық жүгін жеңілдетуге бағытталған.

💸 Несие алудың жаңа ережесі: «8 жылдық табыс» шегі Ұлттық банк несие алуды реттейтін жаңа көрсеткіш - қарыздың табысқа қатысты коэффициенті енгізіп жатыр. Енді банк сізге несие берерде «қалтаңыз көтере ме?» деген сұрақтың нақты жауабын осы ережемен есептейді. 📍 Бұл не деген сөз? Ереже өте қарапайым: Сіздің барлық қарызыңыз (бұрынғы несиелер + жаңадан алғыңыз келетін несие) 8 жылдық табысыңыздан аспауы керек. Бұл көрсеткіш сіздің қарызыңыз табысыңыздан неше есе көп екенін көрсетеді. 📍 Қалай есептейміз? (Мысалы) ✅ Айлық табысыңыз: 200 000 теңге. ✅ Бір жылда табатыныңыз: 2,4 млн теңге. ✅ Енді осыны 8-ге көбейтеміз: 19,2 млн теңге. Яғни, сіздің атыңыздағы барлық несиенің жалпы сомасы 19,2 миллион теңгеден асып кетсе, банк сізге жаңа несие беруден бас тартуы мүмкін. 📍 Неге бұлай істеп жатыр? ✅ Қарызға батпау: Адамдардың табысынан көп қарыз алып, қаржылық қиындыққа тап болмауы үшін. ✅ Тұрақтылық: Несие жүйесін теңгерімді ету және халықтың шамадан тыс қарыздануын азайту. 📍 Тағы не білу керек? ✅ Ресми табыс маңызды: 2026 жылдың 1 шілдесінен бастап банктер табысты растауды қатаң тексереді. Енді тек ауызша айтқан табыс жүрмейді - зейнетақы жарналары мен медициналық сақтандыру деректері басты назарда болады. ✅ Бейресми жұмыс: Ресми табысы жоқ немесе тұрақсыз табысы бар адамдарға несие алу әлдеқайда қиындайды. Түйін: Мемлекет «табысыңа қарай көсіл» деген қағиданы нақты цифрмен бекітіп жатыр. 2027 жылдың 1 қаңтарынан бастап бұл ереже толық күшіне енеді. Сондықтан ірі несие алмас бұрын, алдымен ескі қарыздардан құтылудың маңызы артады. Сіздің ойыңызша, бұл шектеу адамдарды қарыздан құтқара ма, әлде ақша керек кезде кедергі бола ма?

💰 ETF: биржада сатылатын дайын инвестициялық қоржын Біз бұған дейін қор нарығының инфрақұрылымын: биржа, брокер және депозитарийдің қалай жұмыс істейтінін түсіндірдік. Сондай-ақ акциялар туралы - олардың қалай жұмыс істейтіні және инвесторға қалай табыс әкелуі мүмкін екені жайлы айттық. 👩‍💻Бүгін инвестициялық құралдармен танысуды жалғастырып, ETF қорлары деген не екенін түсіндіреміз. ETF ағылшын тілінен Exchange Traded Fund, яғни биржада саудаланатын қор дегенді білдіреді. 🍎Идеяны оңай түсіну үшін жеміс салынған себетті елестетіңіз. Сіз тек алма сатып ала аласыз. Немесе ішінде алма, алмұрт, жүзім және апельсин бар дайын себетті ала аласыз. 💰Қор нарығында ETF осыған ұқсас жұмыс істейді: инвестор бір құралды сатып алады, ал оның ішінде активтер жиынтығы болады - мысалы, әртүрлі компаниялардың акциялары, облигациялар немесе алтын. 📜Ресми түрде ETF биржалық инвестициялық қор деп аталады. Оны құрған инвестициялық компания қорды басқарады: өз стратегиясына сәйкес активтерді сатып алады, портфель қалыптастырады, кейін сол портфельдің шағын үлестерін - пайларын шығарады. 📍 ETF не үшін ыңғайлы? ✅Әртүрлі бағыттарға қол жеткізу: ETF арқылы инвестор бір ғана компанияға емес, тұтас бір бағытқа инвестиция жасай алады: ел нарығына, белгілі бір салаға, қор индексіне, алтынға немесе облигацияларға. Мысалы, QQQ қоры АҚШ-тың ірі технологиялық компанияларына қол жеткізуге мүмкіндік береді, ал S&P 500 индексіне арналған қор АҚШ-тың әртүрлі салаларындағы 500 жетекші компаниясын қамтиды. ✅Диверсификация: ETF тәуекелді бөлуге көмектеседі. Егер қор ішіндегі бір бағалы қағаз арзандаса, басқа активтер бұл төмендеуді ішінара жұмсарта алады. Бұл диверсификация деп аталады - яғни барлық жұмыртқаны бір себетке салмау. ✅Кәдімгі акция сияқты сатып алынады: ETF биржада саудаланады, сондықтан оны брокерлік қосымша арқылы сатып алуға немесе сатуға болады. Инвестор үшін бұл қарапайым акция сатып алуға ұқсайды: тикерді таңдайды, санын көрсетеді және өтінім жібереді. 🇰🇿 Қазақстанда да осындай құралға инвестиция жасауға мүмкіндік бар: ✈️2026 жылғы 10 сәуірде Қазақстанда KASE Индексіне арналған ETF - KASXf іске қосылды. ❇️KASXf бір пайын сатып алу арқылы инвестор Индекс KASE құрамына кіретін 10 акцияға бірден қол жеткізеді. Яғни әр қағазды бөлек сатып алудың қажеті жоқ. ❇️Бір пайдың бағасы шамамен ₸1. Бірақ биржада оның бағасы сұранысқа, ұсынысқа және қор ішіндегі активтердің құнына байланысты өзгеруі мүмкін. Сатып алу және сату кезіндегі комиссия - 0,5%. ❇️KASE индексіндегі компаниялардан түсетін дивидендтер, мысалы, ҚазМұнайГаз, Kazatomprom, Kaspi, Halyk және басқа компаниялар бойынша төлемдер, инвесторға жеке төленбей, қайтадан сол индекс акцияларына инвестицияланады. Бұл ETF құнының өсуіне әсер етуі мүмкін. ❇️KASXf брокерлік қосымшаларда тикер арқылы қолжетімді. 🥁Бұл - Қазақстанда жергілікті биржалық индекске инвестиция жасағысы келетін жаппай бөлшек инвесторға бағытталған алғашқы ETF құралдарының бірі. ETF қорлары - инвестицияны жеңілдететін ыңғайлы құрал. ETF жаңа бастаған инвесторларға да, портфелін әртараптандырғысы келетін тәжірибелі инвесторларға да пайдалы болуы мүмкін. ☝️Бірақ ETF тәуекелсіз құрал емес. Кез келген инвестиция сияқты, оның бағасы нарық жағдайына байланысты өсіп те, төмендеп те отыруы мүмкін.

🪙 Зейнетақы: Жеткіліктілік шегін есептеудің жаңа моделі қандай болмақ? Еңбек министрлігі мен ЕНПФ мамыр айының соңына дейін зейнетақы жинағының бір бөлігін алуға мүмкіндік беретін шектік сомаларды қайта есептеуді жоспарлап отыр. Бұл жолы әдістеме «болашақ зейнетақының 79%-ын қамтамасыз ету» қағидасына негізделмек. 📍 Әдістемелік өзгеріс: Не өзгереді? Қазіргі таңда қолданыстағы шектік сомалар жинақтардың орташа есеппен 40-50%-ын құраса, жаңа модель бойынша бұл көрсеткіш 79%-ға дейін жетеді деп күтілуде. 📍 Бұл шешімнің негіздемесі: 1️⃣Зейнетақы жүйесінің тұрақтылығы: Соңғы 5 жылда азаматтар 5,7 трлн теңгеден астам қаражатты мерзімінен бұрын алған. Жаңа 79 пайыздық меже - бұл азаматтардың қарттық шақтағы әлеуметтік қорғалуын нығайту үшін қажетті «қауіпсіздік қоры». 2️⃣ Инфляциялық қысымды ескеру: Жаңа есептеулер экономикалық көрсеткіштер мен болашақтағы зейнетақы төлемдерінің сатып алу қабілетін сақтауға бағытталған. 📍 Нақты сомалар қашан белгілі болады? Бұл жерде әңгіме шектік соманың 79%-ға өсуі туралы емес, шоттағы жинақтың 79%-ын «қол тимейтін» резервте қалдыру туралы болып отыр. Есептеулердің нақты кестесі (теңгемен көрсетілген нұсқасы) мамыр айының соңына дейін ресми жарияланады. Түйін: Мемлекет тарапынан ұсынылып отырған бұл қадам зейнетақы активтерінің мақсатты пайдаланылуын қатаңдатуды көздейді. Бұл болашақта зейнетақы төлемдерінің көлемін арттыруға мүмкіндік беретін стратегиялық шешім ретінде қарастырылуда.

🪙 Брокер не үшін керек: Инвестиция әлеміне жол көрсетуші Елестетіңіз, сіз әлемдегі ең ірі дүкенге барғыңыз келеді, бірақ оның есігі тек арнайы «кілті» бар адамдарға ғана ашылады. Қор нарығында сол кілт - Брокер. Неге сіз акцияны нан сатып алғандай биржаға барып, өзіңіз ала алмайсыз? Оның себебін қарапайым әрі қызықты етіп түсіндірейік: 📍 Негізгі себептер: 🤝 Биржадағы «визаңыз»: Биржа (KASE немесе AIX) - бұл кез келген адам кіре алмайтын жабық клуб сияқты. Оған тек лицензиясы бар мамандар ғана жіберіледі. Брокер - сіздің сол жердегі ресми өкіліңіз. 📱 Қалтаңыздағы биржа: Бұрын акция алу үшін телефонмен хабарласып, айғайлап тапсырыс берсе, қазір брокер сізге мобильді қосымша ұсынады. Бір батырманы басу арқылы сіз бірнеше секундта алып немесе сата аласыз. 🏦 Қаржылық қауіпсіздік: Брокер сізге жеке брокерлік шот ашады. Сіздің ақшаңыз бен акцияларыңыз сол жерде есептеледі, ал меншік құқығыңызды Депозитарий ресми тіркейді. Бұл - сіздің мүлкіңіздің заңды қорғалуы. 📍 Қазақстанда кімді таңдауға болады? Нарықта өз орны бар, сенімді ірі брокерлер: 🔸 Halyk Finance, 🔸 Freedom Broker, 🔸 BCC Invest, 🔸 Centras Securities, 🔸 Teniz Capital Investment Banking, 🔸 Alatau City Invest. 📍 Бұл жүйе қалай жұмыс істейді? 1️⃣ Сіз қосымша арқылы «ҚазМұнайГаз акциясын алғым келеді» деп өтінім бересіз. 2️⃣ Брокер бұл өтінімді дереу биржаға (KASE немесе AIX) жібереді. 3️⃣ Биржада сатушы табылып, баға сәйкес келсе, мәміле жасалады. 4️⃣ Депозитарий бұл акция енді ресми түрде сіздікі екенін тіркейді. Түйін: Брокерсіз қор нарығына жол жабық. Ол тек делдал емес, сіздің инвестициялық сапарыңыздағы қауіпсіздік кепілі және басты көмекшіңіз. Оны таңдау - инвестициядағы ең алғашқы әрі маңызды қадам.

❗️ Ертеңнен бастап несие пайызына шектеу қойылады: Жаңа ережелер 🇰🇿 Ертең, 16 мамырдан бастап, елімізде несиелер мен микрокредиттер бойынша жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесінің (ЖТСМ/ГЭСВ) жаңа шекті мөлшерлері күшіне енеді. Бұл шешімді Ұлттық банк пен Қаржы нарығын реттеу агенттігі бірлесіп қабылдады. 📍 Не өзгереді? (Шекті пайыздар): ● Кепілсіз банк несиелері: Ең жоғары пайыз - 46%. ● Кепілді (залог) несиелер: Ең жоғары - 35%. ● Ипотека: 25% (ал 1 шілдеден бастап 20%-ға дейін төмендейді). ● МФО несиелері: 46%. ● «Айлыққа дейінгі» шағын несиелер (45 күнге дейін, 45 АЕК-ке дейін): күніне 0,3%-дан аспауы керек, бірақ жалпы жылына 179%-дан аспауы тиіс. 💡 Бұл қарапайым халық үшін не білдіреді? 1️⃣Шектен тыс пайыздарға тосқауыл: Енді ешбір банк немесе микроқаржы ұйымы заңда бекітілген осы пайыздардан жоғары ақша талап ете алмайды. Бұл халықтың несие жүктемесін бақылауда ұстау үшін жасалған қадам. 2️⃣ Ипотеканың қолжетімділігі: Шілде айынан бастап ипотека бойынша шекті мөлшерлеменің 20%-ға дейін түсуі тұрғын үй несиесін реттеуге бағытталған. 3️⃣ Ашықтық: Несие алған кезде келісімшарттағы ЖТСМ (Жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі) көрсеткішіне назар аударыңыз. Ол жоғарыда көрсетілген сандардан аспауы керек. Түйін: Мемлекет несие нарығындағы «ойын ережелерін» қатайтып жатыр. Егер сіз ертеңнен бастап несие рәсімдеуді жоспарласаңыз, бұл жаңа ережелер сіздің құқығыңызды қорғауға және артық пайыз төлемеуіңізге көмектеседі.