Diinaa'ol Kumaa

Qajeelfama haala raawwii reeffa lammiilee biyya alaatti du'anii gara biyyaa galchuu, sirna awwaalchaa, Beenyaa fi gochoota biroo raawwachiisuuf bahe Lakkoofsa 532/2013 bahe.

Adabbii yakkaa daangeessuu 👉👉👉👉👉👉👉👉 MURTILEE MANA MURTII WALIGALAA FEDEERAALAA – DHADDACHA IJIBAATAA Manni Murtii Waliigalaa Federaalaa – Dhaddachi Ijibbaataa haalawwan adabbiin itti daangeessu ilaalchisee murtilee gara garaa kenneera. Daangaan kunis Seera Yakkaa Itoophiyaa KWT 194, 195 fi 196, 197 irratti hunda’a. Galmeewwan Ijibbaataa Ilaalchisee 👉👉👉👉👉👉👉👉👉👉👉 1👉 Jildii 7ffaa – Lakk. Galmee 34280 2👉Jildii 9ffaa – Lakk. Galmee 46382 3✍️ Jildii 15ffaa – Lakk. Galmee 85596 4👉 Jildii 24ffaa – Lakk. Galmee 177216 5👉Jildii 24ffaa – Lakk. Galmee 171403 6✍️Jildii 25ffaa – Lakk. Galmee 185760 Manni murtichis murtilee irratti muriitii dirqisiisaa (mandatory decision) kennuun akka adabbiin haala addaan daangeeffamu ifa taasiseera. Hubannoo Ijoon Jildii 24ffaa – Galmeewwan Yeroo Dhihoo Jildii 24 (Galmee 177216 fi 171403) irratti, Dhaddachi Ijibbaataa mirgoota daa’immanii irratti xiyyeeffannaa addaa godhee murtii kenneera. Bu’uura Heeraa fi Seerota Idil-addunyaa Fudhate ✔ Heera Mootummaa Itoophiyaa KWT 36(2) ✔ Heera Oromiyaa KWT 36(2) ✔ Koonveeshinii Mirga Daa’immanii Addunyaa (CRC) bara 1989 tumame KWT 7(1) – Daa’imni mirga maatii fi kunuunsa qaba KWT 18 – Walitti dhufeenya maatii daa’imaaf murteessa dha 👉👉👉👉👉 Haalotni ijoo armaan gadii adabbiin itti daangeffamuu danda’an --- 1. 👉Mirgoota Daa’immanii Ilaalchisee 👉👉👉👉👉👉👉👉👉 Himatamni daa’ima tiksuu, qusachuu, guddisaa jiru yoo ta’e: ➡ Adabbiin isaa daangeffamuu qaba. Sababni: Mirga daa’imaa dursee eeguu Daa’imni miidhaa sammuu, hawaasummaa fi diinagdee hin qunnamne Heera Mootummaa fi CRC waliin walsimu 2. ✍️Himatamni Dirqama Mootummaa/Loltummaa Qabu 👉👉👉👉👉 Himatamni RIB, Poolisii, Milishaa ykn humna mootummaa biraa keessatti tajaajila dirqamaa jiru yoo ta’e: ➡ Haala hojii fi dirqama biyyaa irratti hundaa’uun adabbiin ni gadi bu’a ykn ni daangeffama. 3.✍️ Haala Maatii Addaa 👉👉👉👉👉👉👉👉 Haa ta’u malee, himatamni yoo: Daa’imman hedduu irratti hirkatan qabaate Maatiin balaa ulfaataa keessa ture Warra maatii isaaf inni qofaan jiraachisu ta’e ➡ Adabbiin haala kanaaf madaalamee ni daangeffama. 4. 👉Haala Fayyaa fi Sammuu 👉👉👉👉👉👉👉👉👉 Himatamni yoo: Dhibee ulfaataa qabu Hanqina sammuu qabu Yookaan yakka raawwachuuf yeroo sana haala fayyaa miidhamuu keessatti ture ➡ Adabbiin isaa gadi bu’uu danda’a, waan miidhaa dabalataa hin geessisin. 5. ✍️Niyyaa fi Guddina Yakkaa 👉👉👉👉👉👉👉 Yakkichi yoo: Niyyaa badii cimaa malee raawwatame Miidhaan xiqqaa geessise Yeroo jalqabaa yakka raawwate ➡ Adabbiin madaalamee ni daangeffama. 6. ✍️Haala Hawaasummaa Addaa 👉👉👉👉👉👉👉👉 Himatamni yoo: Rakkoo hawaasummaa ulfaataa keessa ture Beekumsa fi qorannoo dhabuu irraa badiin argame Yeroo rakkoo waliigalaa biyyaa keessaatti yakki dalagame ➡ Manni murtichaa haala kana madaalee adabbiin akka gadi bu’u taasisa. Xumura Haalotni kunneen hundi bu’uuruma murtilee Dhaddacha Ijibbaataa irratti hunda’uun: ✔ Adabbiin akka nama hin miine madaalamee kennamuu ✔ Mirgoota daa’immanii fi haala nam-tokkee dursee ilaaluu ✔ Seera Yakkaa KWT 194, 195, 196 waliin walsimuu

“Abukaatoo” afaan Oromoo keessatti moggaafamuun isaa seenaa fi gara Afaan Oromoo fi sirna seeraa biyyaatti dhufuu isaa waliin walqabata. Itti fufnee ni ibsina: --- 1. Jijjiirama Afaanii Jechi Laatiin “advocatus” jechuun “nama bakka nama biraa falmu” jechuu ture. Afaanota Awurooppaa gara garaatti jijjiirame: Faransaay: avocat Ingiliffa: advocate Ispeenish: abogado Yeroo sirna barnoota fi seera biyya Oromiyaa fi Itoophiyaa keessatti seera Awurooppaa baratame, jechi kun Afaan Oromoo keessatti akka “abukaatoo” fudhatame. --- 2. Moggaafama Afaan Oromoo Sirna moggaasuu: Afaan Oromoo jechoota gara biraa irraa fudhatee yoo moggaasu: 1. Sagalee jecha durii tursiisuun (phonetic adaptation) Advocatus → abukaatoo 2. Afaan Oromoo dubbachuu salphisuuf jijjiiruu Sagalee “v” gara “b” fi sagalee “tus” gara “too” jijjiiru Kanaaf, advocatus → abukaatoo ta’e, hiika isaa immoo akka Laatiin turetti: “nama falmataa ykn bakka namaa dubbatu.” --- 3. Fayyadama Afaan Oromoo keessatti abukaatoo jedhu namni seera baratee, mana murtii keessatti nama falmuuf bakka bu’uuf jiru ibsuuf fayyadama. Fakkeenya: “Abukaatoo tokko ani waamee dhimmicha sirnaan falme.” “Namni dhimmi isaa harka murtii keessa jiru abukaatoo barbaada.” --- Gabaabumatti: Jecha “abukaatoo” Afaan Oromoo keessatti moggaafamuun isaa sirna barnoota seeraa fi fudhatama jechoota Laatiin/Eurooppaa irraa dhufaniin walqabata. ---

Ragaa jijjiirachuun mirga. MM gareen kaan akka beeku gochuu irraan kan hafe dhoorkuu hinqabu. Dh Ijb MMWF glme Lkk 45984 (Jld 9ffaa)

Bu'uura Labsii Hojjetaafi Hojjechiisaa, Labsii Lakk.1156/2011tiin hojjetaan seeraan ala hojiirraa gaggeeffame, hojiitti deebi'uuf fedhii hin qabu yoo ta'e, faayidaawwan inni argatu: 👉Akkaataa kwt 43(4)-Yoo baay'ate miindaa ji'a Ja'aa: (180×miindaa guyyaa giddu galeessaan); 👉Akkaataa kwt 43(4) fi kwt 35tiin beenyaa yeroo akeekachiisaa kennamuu qabuun wal gitu; 👉Akkaataa kwt 39(1)(b) fi kwt 40tiin beenyaa hojiirraa gaggeessaa, fi 👉Akkaataa kwt 77(4)tiin hayyama waggaa itti hin fayyadamin hafeefi maallaqaatti jijjiiramuu danda'u, yoo jiraate. Kana malees, hojjechiisaan adabbiiwwan maallaqaatiin (fines) adabamuu danda'a (Kwt 185(2)(c)). Hubachiisa: Kaffaltii Hojiirraa Gaggeessaa= miindaa Ji'a tokkoo+tokko sadaffaa miindaa ji'a tokkoo(muuxannoo hojii-1) ta'ee, miindaa ji'a 12 gadi ykn qixa ta'uu qaba. Kanneen dabalataan ilaalamanis haala addaatiin ni jiru.