Jura Legal Update

የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ከዚህ ጉዳይ ጋር ተመሳሳይ በሆነ ጉዳይ በሰበር መዝገብ ቁጥር 237381 ላይ በቀን 30/02/2016 ዓ.ም በዋለዉ ችሎት በአብላጫ ድምጽ በሰጠው ውሳኔ፣ አንደኛው ተጋቢ የአርሶ አደር ልጅ በመሆኑ ምክንያት በጋብቻ ውስጥ እያለ በካሣ (በምትክ) መልክ የተሰጠው ቤት የተጋቢው የግል ንብረት እንጂ የተጋቢዎቹ የጋራ ንብረት እንደማይሆን የሕግ ትርጉም ሰጥቷል። ለክርክሩ መነሻ የሆነው ኮንዶሚኒየም ቤት በጋብቻ ወቅት የተሰጠ ቢሆንም ለአመልካች በካሣ (ምትክ) መልክ የተሰጠ በመሆኑ የግል ንብረቱ እንደሆነ ተወስኗል። (የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በሰበር መዝገብ ቁጥር 254862 ጥር 27 ቀን 2017 ዓ.ም የሰጠው ውሳኔ) ሙሉ ውሳኔው ከታች ተያይዟል። 👇 Jura Legal Update

በቃል የሚደረግ ኑዛዜ ኑዛዜ በአጠቃላይ አንድ ሰው ከሞተ በኋላ ንብረቱ ወይም ሌሎች የመጨረሻ ፍላጎቶቹ እንዴት እንደሚፈጸሙ የሚያስቀምጠው የመጨረሻ የፈቃድ መግለጫ ነው። በኢትዮጵያ ፍትሐ ብሔር ሕግ ውስጥ ከተደነገጉት የኑዛዜ ዓይነቶች መካከል የቃል ኑዛዜ (Oral will) አንዱ ሲሆን፣ ሕጉ ግን ይህንን የኑዛዜ ዓይነት እንደ መደበኛ የኑዛዜ መንገድ ሳይሆን በልዩ እና አስቸኳይ ሁኔታ የሚያገለግል መንገድ አድርጎ ይመለከተዋል። የፍትሐ ብሔር ሕግ አንቀጽ 892 መሠረት፣ አንድ ሰው የሞቱ መቃረብ በተሰማው ጊዜ የመጨረሻ ፈቃዱን በቃል ለሁለት ምስክሮች በመግለጽ የቃል ኑዛዜ ሊያደርግ ይችላል። ምስክሮቹም አካለ መጠን የደረሱና በሕግ ወይም በፍርድ የተከለከሉ ሰዎች መሆን የለባቸውም። ነገር ግን አንቀጽ 893 የቃል ኑዛዜ ይዘትን በተመለከተ ገደብ አስቀምጧል። ተናዛዡ በቃል ኑዛዜ የቀብር ሥነ-ሥርዓቱን የሚመለከቱ ትዕዛዞችን መስጠት፣ እያንዳንዱ ከ500 የኢትዮጵያ ብር የማይበልጥ ግምት ያለው የኑዛዜ ስጦታ ማድረግ፣ እንዲሁም አካለ መጠን ላላደረሱ ልጆቹ አስተዳዳሪን ወይም ሞግዚትን የሚመለከቱ ውሳኔዎችን መስጠት ይችላል። ይህ ገደብ የሕጉን ፖሊሲ ያሳያል። የቃል ኑዛዜ በተለይ አንድ ሰው የሞቱ መቃረብ በተሰማው ጊዜ የሚደረግ በመሆኑ ተናዛዡ ሙሉ የንብረት ክፍፍል እቅዱን በዚህ መንገድ እንዲወስን ሕጉ አልፈቀደለትም። ከእነዚህ የተፈቀዱ ጉዳዮች ውጭ በቃል የተደረገ ማንኛውም የኑዛዜ ቃል ውጤት የለውም። ከ500 ብር በላይ የኑዛዜ ስጦታ የተደረገ እንደሆነ ከ500 በላይ ያለው ስጦታ ተቀናሽ ይደረጋል። ይህም አንቀጽ 894 ላይ በግልጽ ተመላክቶ ይገኛል። ሌላው ማወቅ የሚያስፈልገው ነገር ከቃል ኑዛዜ ጋር ተያይዞ የተቀመጠው የጊዜ ገደብ ነው። አንቀጽ 902 መሠረት የቃል ኑዛዜ ከተደረገ ከሦስት ወር በኋላ ተናዛዡ በሕይወት ካለ ኑዛዜው ውድቅ ይሆናል። ስለዚህ የቃል ኑዛዜ ቋሚ የኑዛዜ አማራጭ ሳይሆን ከልዩ ሁኔታ ጋር የተያያዘ ሥርዓት ነው። መልካም ቀን! Jura Legal Update

Between 1891 and 1959, eight treaties were signed regarding the utilization of Nile waters, predominantly under British colonial supervision. Out of these colonial-era agreements, the 1929 Agreement between Britain and Egypt granted Egypt 48 billion m³ and Sudan 4 billion m³ of annual flow, reserved dry season flows for Egypt, and gave Egypt veto power over upstream construction. The 1959 Bilateral Treaty between Egypt and Sudan allocated 55.5 billion m³ to Egypt and 18.5 billion m³ to Sudan out of an estimated 84 billion m³ yield, completely excluding upstream states from quota allocations. Source: Petros J. Gebeto, No More Thirst: The Citizens of the Nile (2010) ========== This is the historic framework Egypt has insisted on maintaining as the status quo, conflicting directly with modern international water law principles of equitable and reasonable utilization. Jura Legal Update

ሕገ መንግሥት እንዴት ይሻሻላል? የኢፌዲሪ ሕገ መንግሥት የማሻሻያ ሥርዓት ሕገ መንግሥት የአንድ ሀገር የፖለቲካና የሕግ ሥርዓት መሠረታዊ መዋቅርን የሚወስን፣ የመንግሥትን ሥልጣንና አወቃቀር የሚደነግግ እና የዜጎችን መሠረታዊ መብቶችና ነጻነቶች የሚያስጠብቅ ከፍተኛ የሕግ ሰነድ ነው። በመሆኑም ሕገ መንግሥት እንደ መደበኛ ሕግ በቀላሉ ሊለወጥ ወይም ሊሻሻል የሚችል ሰነድ አይደለም። የሕገ መንግሥት ማሻሻያ ማለት በሕገ መንግሥቱ የተደነገገውን ሥርዓት በመከተል የአንድ ድንጋጌን ይዘት መለወጥ፣ መጨመር ወይም ማስወገድ ነው። በንጽጽር የሕገ መንግሥት ማሻሻያ ሥርዓቶች በጥብቅ (Rigid) እና በልል (Flexible) የማሻሻያ ሥርዓት ሊታዩ ይችላሉ። ጥብቅ የማሻሻያ ሥርዓት ማለት ሕገ መንግሥቱን ለመለወጥ ከመደበኛ ሕግ ማውጣት የበለጠ ጥብቅ ሥነ-ሥርዓት፣ ልዩ የድምፅ ብልጫ ወይም ተጨማሪ የማጽደቅ ሂደት መፈለግ ነው። በአንጻሩ ልል የማሻሻያ ሥርዓት የሚከተል ሕገ መንግሥት ከመደበኛ ሕግ ጋር በተመሳሳይ ወይም በቀረበ ሥነ-ሥርዓት ሊሻሻል ይችላል። ለምሳሌ የUK ሕገ መንግሥታዊ ሥርዓት በአንድ የተቀናጀ ሰነድ ያልተደራጀ ሲሆን፣ የሕገ መንግሥታዊ ለውጦች ወይም ማሻሻያዎች በተለያዩ ሕጎች፣ ልማዶችና ሌሎች ምንጮች ሊመጡ ይችላሉ። በአንዳንድ ሀገራት የሕገ መንግሥት ማሻሻያ የሚፀድቀው የሕግ አውጪ አካላት ብቻ በሚያደርጉት ድምፅ ሳይሆን በሕዝብ ውሳኔ (Referendum) ጭምር ነው። ለምሳሌ፣ በአየርላንድ ሕገ መንግሥቱን ለማሻሻል የቀረበ ረቂቅ በፓርላማው ከተፈቀደ በኋላ ለሕዝበ ውሳኔ ይቀርባል፤ ማሻሻያው የሚፀድቀውም በድምፅ የሚሳተፉ መራጮች በአብላጫ ድምጽ ከደገፉት ነው። በስዊዘርላንድ የሕገ መንግሥት ማሻሻያ ለሕዝበ ውሳኔ ይቀርባል። የኢፌዲሪ ሕገ መንግሥትም ለማሻሻያ ልዩ እና ከመደበኛ ሕግ የተለየ ሥነ-ሥርዓት ደንግጓል። አንቀጽ 104 የማሻሻያ ሐሳብ የሚጀመርበትን ሁኔታ ይደነግጋል። ሐሳቡ በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት በሁለት ሦስተኛ ድምፅ፣ በፌዴሬሽን ምክር ቤት በሁለት ሦስተኛ ድምፅ ወይም ከፌዴሬሽኑ አባል ክልሎች አንድ ሦስተኛው የክልል ምክር ቤቶች በድምፅ ብልጫ ሲደግፉት ለውይይትና ለውሳኔ ለመላው ሕዝብና ማሻሻያው ለሚመለከታቸው አካላት ይቀርባል። የማሻሻያው የማጽደቅ ሥነ-ሥርዓት ግን በአንቀጽ 105 ተደንግጓል። የሕገ መንግሥቱ ምዕራፍ ሦስት የሚያካትታቸው መሠረታዊ መብቶችና ነጻነቶች፣ አንቀጽ 104 እና ራሱ አንቀጽ 105 ለማሻሻል ጥብቅ የማሻሻያ መስፈርት ተቀምጧል። በዚህ ሁኔታ ሁሉም የክልል ምክር ቤቶች በድምፅ ብልጫ ማጽደቅ፣ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት በሁለት ሦስተኛ ድምፅ ማጽደቅ እና የፌዴሬሽን ምክር ቤት በሁለት ሦስተኛ ድምፅ ማጽደቅ በአንድነት መሟላት አለባቸው። ከዚህ ውጪ ያሉ የሕገ መንግሥቱ ድንጋጌዎች ግን በሌላ ሥነ-ሥርዓት ሊሻሻሉ ይችላሉ። በአንቀጽ 105(2) መሠረት የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤትና የፌዴሬሽን ምክር ቤት በጋራ ስብሰባ በሁለት ሦስተኛ ድምፅ ማሻሻያውን ማጽደቅ እና ከፌዴሬሽኑ አባል ክልሎች ምክር ቤቶች ሁለት ሦስተኛው በድምፅ ብልጫ ማጽደቅ ያስፈልጋል። በመሆኑም የኢፌዲሪ ሕገ መንግሥት ጥብቅ (Rigid) የማሻሻያ ሥርዓት ያለው ሕገ መንግሥት ተብሎ ሊገለጽ ይችላል። ምክንያቱም ሕገ መንግሥቱ እንደ መደበኛ ሕግ በተለመደ የሕግ አወጣጥ ሥርዓት ብቻ እንዲሻሻል አልፈቀደም። ነገር ግን ጥብቅነቱ በሁሉም ድንጋጌዎች እኩል አይደለም። አንቀጽ 105 ለመሠረታዊ መብቶችና ነፃነቶች፣ ለማሻሻያ ሐሳብ አቀራረብ እና ለራሱ የማሻሻያ ድንጋጌ ከሌሎች ድንጋጌዎች የበለጠ ጥብቅ የማሻሻያ መስፈርት በመደንገግ የተለየ የጥብቅነት ደረጃ ያለው የማሻሻያ ሥርዓት ፈጥሯል። አንቀጽ 105 በማሻሻያው የሚነካውን ጉዳይ መሠረት በማድረግ የተለያየ የጥብቅነት ደረጃ ያለው ሥርዓት ፈጥሯል። ይህም በተለይ መሠረታዊ መብቶችን፣ የማሻሻያ ሥነ-ሥርዓቱን እና የማሻሻያ ሐሳብ የማቅረብ ድንጋጌን ከሌሎች የሕገ መንግሥት ድንጋጌዎች የበለጠ ጥብቅ ጥበቃ ስር እንዲሆኑ ያደርጋል። ይህ የተለያየ rigidity በሌሎች ሀገራትም የሚታይ ጽንሰ ሐሳብ ነው። ለምሳሌ፣ የጀርመን ሕገ መንግሥት (Basic Law) አንቀጽ 79 አንዳንድ መሠረታዊ ድንጋጌዎችን ከማሻሻያ የሚጠብቅ “eternity clause” አለው። የፌዴራል ሥርዓቱን፣ የክልሎችን መሠረታዊ ተሳትፎና በአንቀጽ 1 እና 20 የተመሠረቱ መርሆዎችን የሚነኩ ማሻሻያዎች እንደማይፈቀዱ ይደነግጋል። በሌላ በኩል፣ ቀሪዎቹ ላይ ማሻሻያ ለማድረግ የታችኛው ምክር ቤት እና የላይኛው ምክር ቤት ድጋፍ ይጠይቃል። የደቡብ አፍሪካም ሕገ መንግሥት የማሻሻያውን ጉዳይ መሠረት በማድረግ የተለያየ የማሻሻያ መስፈርት ያስቀምጣል። ይህንን የኢትዮጵያ ሞዴል ከሌሎች ሀገራት ጋር ስናነጻጽር ለምሳሌ የጀርመን ሕገ መንግሥት (Basic Law) አንቀጽ 79 አንዳንድ መሠረታዊ መርሆችን ከማሻሻያ የሚጠብቅ “eternity clause” ያካትታል። በሕገ መንግሥታቸው የማይሻሻል ድንጋጌ ተቀምጧል። ቀሪው ደግሞ በተቀመጠው ሥርዓት መሠረት ሊሻሻል ይቻላል። የደቡብ አፍሪካ ሕገ መንግሥት ደግሞ እንደ ምዕራፍ ሁለት ላይ ያሉ የመብቶች ድንጋጌ ክፍሎች የተለየ የማሻሻያ መስፈርት ያስቀምጣል። ሲጠቃለል፣ የሕገ መንግሥት ማሻሻያ በቀላሉ ሕግን መቀየር ብቻ ሳይሆን የሀገሪቱን መሠረታዊ የሕግና የመንግሥት መዋቅር የሚነካ ሂደት ነው። የኢፌዲሪ ሕገ መንግሥት በአንቀጽ 104 እና 105 የዘረጋው ሥርዓትም ማሻሻያ ማድረግን ቢፈቅድም፣ በቀላሉ እንዳይለወጡ ጥብቅ ሥነ ሥርዓቶችን ያስቀምጣል። መልካም ቀን! Jura Legal Update

የኢትዮጵያ ፐብሊክ ሰርቪስ ዩኒቨርሲቲ (የቀድሞው የኢትዮጵያ ሲቪል ሰርቪስ ዩኒቨርሲቲ) ይፋ ባደረገው የ2019 ዓ.ም የድህረ-ምረቃ ትምህርት ፕሮግራሞች ዝርዝር፣ በሕግ ትምህርት ቤት ሥር የሚሰጡ የሁለተኛ ዲግሪ (LL.M) የትምህርት መስኮችን ቀንሷል። ​ቀደም ሲል በዩኒቨርሲቲው ይሰጡ የነበሩ የሕግ የሁለተኛ ዲግሪ (LL.M) ፕሮግራሞች፦ ​Comparative Constitutional and Public Law ​International Law ​Criminal Law and Justice ​Comparative Business Law ​በአዲሱ ማሻሻያ የቀረቡት የሕግ የሁለተኛ ዲግሪ (LL.M) ፕሮግራሞች፦ ​Financial Regulation and Law ​International Law ምንም እንኳን ከሕግ ት/ቤት ውጭ የሚሰጥ የነበረ ቢሆንም፣ የመንግሥት መዋቅርና አስተዳደር ላይ ወሳኝ የነበረው Federalism Studies no longer available. ፕሮግራሞችን ማሻሻልና ከወቅቱ የገበያ ፍላጎት ጋር ማጣጣም አስፈላጊ ቢሆንም፣ የሕዝብና የመንግሥት ተቋማትን አቅም የመገንባት ኃላፊነት ያለበት ተቋም ገበያን ብቻ ተከትሎ መጓዙ አጠያያቂ አይሆንም? ሀገራዊና ተቋማዊ ፋይዳ ያላቸውን እንደ ሕገ-መንግሥት፣ የወንጀል ሕግና ፍትህ አስተዳደር እና ፌደራሊዝም ያሉ ትምህርቶችን ሙሉ በሙሉ አስወጥቶ በተወሰኑ ስፔሻላይዜሽን ብቻ መወሰኑ ለዘርፉ ጉዳት አይኖረውም? በዚህ ጉዳይ ላይ ያላችሁ አስተያየት ምንድን ነው? Jura Legal Update

በአዲሱ የውጭ ሀገር ዜጎች የመኖሪያ ቤት ባለቤት የሚሆኑበትን አሰራር ለመወሰን በወጣው መመሪያ 1147/2018 ድንጋጌዎች መሠረት የውጭ ሀገር ዜጎች የመኖሪያ ቤት ባለቤት እንዳይሆኑ የሚያግዱ ወንጀሎች እና በባለቤትነት ሊይዟቸው የማይችሏቸው የቤት ዓይነቶች ተለይተዋል። ዝርዝሩን ከተያያዘው ምስል ይመልከቱ! Jura Legal Update

ዓለም አቀፍ ሕግ በእርግጥ ሕግ ነውን? ዓለም አቀፍ ሕግ በእርግጥ ሕግ ነውን? የሚለው ጥያቄ በዓለም አቀፍ ሕግ ጥናት ውስጥ ከሚነሱ መሠረታዊ የፍልስፍና ጥያቄዎች አንዱ ነው። ጥያቄው ደንቦች መኖራቸውን ብቻ የሚመለከት ሳይሆን፣ እነዚህ ደንቦች በትክክል የሕግ ባህሪ አላቸውን? የሚለውን ይመለከታል። ይህም የዓለም አቀፍ ሕግን ተፈጥሮ ከሕግ ጽንሰ-ሐሳብ ጋር የሚያገናኝ ጥያቄ ነው። በአንድ ሀገር ውስጥ ሕግን ስናስብ ብዙውን ጊዜ ሕግ አውጪ አካል፣ አስፈጻሚ አካል እና ሕግ ተርጓሚ ተቋማት ያሉበትን የተደራጀ ሥርዓት እናስባለን። ሕግ ይወጣል፣ ይተረጎማል፣ ይፈጸማል፤ ጥሰት ሲፈጸምም በተቋማዊ ሥርዓት ቅጣት ሊጣል ይችላል። አፈጻጸሙም በተደራጀ ተቋማዊ ሥርዓት ይደገፋል። ዓለም አቀፍ ሕግ ግን በዚህ መልኩ የተደራጀ አንድ ዓለም አቀፍ ሕግ አውጪ አካል፣ ሁሉንም መንግሥታት የሚቆጣጠር አንድ የበላይ አስፈጻሚ አካል ወይም ሁሉንም ሀገሮች በግዴታ ሥር የሚያስገባ አንድ ዓለም አቀፍ ፖሊስ የለውም። ከዚህ የተነሳ ዓለም አቀፍ ሕግ በእርግጥ ሕግ ነውን? የሚለው ጥያቄ ይነሳል። ይህንን ጥያቄ በጥንታዊ የCommand Theory of Law ከተመለከትነው፣ ችግሩ የበለጠ ግልጽ ይሆናል። ጆን ኦስቲን (John Austin) ሕግን ከአንድ ሉዓላዊ የበላይ አካል የሚወጣ ትዕዛዝ፣ እና ይህንን ትዕዛዝ አለመፈጸም ከሚያስከትለው ቅጣት ጋር ያያይዘዋል። ከዚህ አንጻር ዓለም አቀፍ ሕግ ሲታይ ሕግነቱ አጠያያቂ ሊሆን ይችላል። ምክንያቱም ሉዓላዊ ሀገሮች በላያቸው ባለ አንድ የዓለም ሉዓላዊ አካል ሥር አይገኙም። ስለዚህ በዚህ ጽንሰ-ሐሳብ መሠረት ዓለም አቀፍ ሕግን እንደ ሙሉ የሕግ ሥርዓት መቀበል አስቸጋሪ ይሆናል። ነገር ግን ይህ አመለካከት ዓለም አቀፍ ሕግን ለመግለጽ በቂ ነው ሊባል አይችልም። ዓለም አቀፍ ሕግ የራሱ የሕግ ምንጮች፣ የሚፈጥራቸው ግዴታዎች እና የአፈጻጸም ዘዴዎች (Enforcement Mechanisms) ያሉት ሥርዓት ነው። የዓለም አቀፉ ፍርድ ቤት ማቋቋሚያ ሕገ-ደንብ (Statute of the International Court of Justice) አንቀጽ 38 የዓለም አቀፍ ሕግ ምንጮችን ሲጠቅስ ዓለም አቀፍ ስምምነቶችን፣ ዓለም አቀፍ ልማዳዊ ሕግን እና አጠቃላይ የሕግ መርሆችን (General Principles of Law) በዋና የሕግ ምንጭነት ይጠቅሳል። የፍርድ ቤት ውሳኔዎችና የታዋቂ የሕግ ምሁራን ጽሑፎችም ሕጉን ለመወሰን እንደ አጋዥ ወይም ተጨማሪ የሕግ ምንጭ ይታያሉ። በተጨማሪም “ስምምነቶች መከበር አለባቸው” የሚለው መርህ (Pacta Sunt Servanda) መሠረታዊ የሕግ መርህ ነው። የVienna Convention on the Law of Treaties በሥራ ላይ ያለ ስምምነት በተዋዋይ ሀገራት ላይ አስገዳጅ መሆኑንና በቅን ልቦና መፈጸም እንዳለበት ይደነግጋል። ይህ የሚያሳየው ዓለም አቀፍ ሕግ በፖለቲካዊ ፈቃድ ብቻ የሚመራ የባህሪ መመሪያ ሳይሆን ለመንግሥታት ሕጋዊ ግዴታዎችን የሚፈጥር ሥርዓት መሆኑን ነው። እዚህ ግን ሕጋዊነትን (Legality) ከአፈጻጸም ውጤታማነት (Effectiveness of Enforcement) መለየት ያስፈልጋል። አንድ ደንብ ሁልጊዜ በተመሳሳይ ሁኔታ አለመፈጸሙ ብቻ የሕግነቱን ባህሪ አያሳጣም። የሕግ ጥሰት መኖሩ ሕጉ ሕግ አለመሆኑን እንደማያረጋግጥ ሁሉ፣ የዓለም አቀፍ ሕግ ጥሰትም የተጣሰውን ደንብ ሕግ ከመሆን አያስቀረውም። የአፈጻጸም ዘዴዎቹ ግን ከአንድ ሀገር የውስጥ የሕግ ሥርዓት (Domestic Legal System) የተለየ ተፈጥሮ አላቸው። በእርግጥ፣ የኃያላንና የበለጸጉ ሀገራት የፖለቲካ፣ የኢኮኖሚ ወይም የወታደራዊ ተጽዕኖ በዓለም አቀፍ ሕግ አፈጻጸም ላይ ያለው ተጽዕኖ እና ሕጉ በእነዚህ ሀገራት ላይ በተመሳሳይ ጥንካሬ አለመተግበሩ ተጨባጭ ችግር ነው። ሆኖም የአፈጻጸም ድክመት ወይም የሥልጣን አለመመጣጠን ብቻ አንድን ደንብ ሕግ ከመሆን አያስቀረውም። ስለዚህ ሕጉ ሁልጊዜ በእኩል አይፈጸምም የሚለው ጥያቄ ይህ ደንብ ሕግ ነውን? ከሚለው የሕግነት ጥያቄ መለየት ይገባል። አንድ ሀገር የዓለም አቀፍ ሕግ ግዴታውን ሲጥስ፣ ብዙውን ጊዜ ድርጊቱ የዓለም አቀፍ ሕግ ጥሰት እንዳልሆነ ለማሳየት፣ ወይም ድርጊቱ በሌላ የዓለም አቀፍ ሕግ መርህ ወይም ልዩ ሁኔታ የተፈቀደ መሆኑን ለማስረዳት ይሞክራል። ማለትም፣ የፈጸመውን ድርጊት ወይም ያልፈጸመውን ነገር ሕጋዊ ለማድረግ ምክንያት ያቀርባል እንጂ፣ ደንቡ እንደ ሕግ አይቆጠርም በማለት ብቻ ድርጊቱን ለማጽደቅ አይሞክርም። ይህ አካሄድ ሀገሮች የዓለም አቀፍ ደንቦችን እንደ ሕጋዊ መለኪያ የሚጠቀሙባቸውን መንገድ ያሳያል። በመሆኑም ዓለም አቀፍ ሕግን የምንመዝነው የሀገር ውስጥ ሕግ ያለውን ተመሳሳይ ተቋማዊ አወቃቀር ወይም ባህሪ እንዲኖረው በመጠበቅ ብቻ ከሆነ፣ የዓለም አቀፍ ሕግን ልዩ ተፈጥሮ ልናጣ እንችላለን። ዓለም አቀፍ ሕግ የራሱን ግዴታዎች የሚፈጥር፣ የራሱ የሕግ ምንጮች ያሉት፣ የራሱ የግጭት መፍቻ መንገዶች ያሉት፣ እንዲሁም ጥሰት ሲፈጸም የራሱን ውጤት ሊያስከትል የሚችል ሥርዓት ነው። መልካም ምሽት! Jura Legal Update

ሟች የቀብር ፍላጎቱን አስቀድሞ መወሰን ይችላልን? ሞት ከተከሰተ በኋላ የቀብር ሥነ-ሥርዓት እንዴት ይፈጸም? ሟች በሕይወት እያለ ስለ ቀብሩ የገለጸው ፍላጎት ከቤተሰብ ወይም ከዘመዶች ፍላጎት ጋር ቢጋጭ የትኛው ቅድሚያ ይሰጠዋል? የቀብር ወጪስ ከሟች ውርስ ላይ በምን ሁኔታ ይከፈላል? እነዚህ ጥያቄዎች የቤተሰብና የባህል ጉዳይ ብቻ ሳይሆኑ በኢትዮጵያ ፍትሐብሔር ሕግ የተደነገጉ የሕግ ጉዳዮች ናቸው። በፍትሐብሔር ሕግ አንቀጽ 25 መሠረት ኑዛዜ ለማድረግ ሕጋዊ ችሎታ ያለው ሰው የቀብሩን ሁኔታ አስቀድሞ ሊወስን ይችላል። በተጨማሪም የመጨረሻ ፈቃዱ እንዲፈጸም አንድ ወይም ከአንድ በላይ ሰዎችን ሊሾም ይችላል። የተሾመው ሰው የሟችን መመሪያ ካልፈጸመ፣ በጉዳዩ ላይ ቁሳዊ ወይም ሞራላዊ ጥቅም ያለው ሰው የሟች ፍላጎት እንዲፈጸም ለፍርድ ቤት ማመልከት ይችላል። እዚህ “ቁሳዊ ወይም ሞራላዊ ጥቅም” ማለት ከጉዳዩ ጋር ተጨባጭ የሆነ የንብረት ወይም የግል ጥቅም ያለውን ሰው የሚያመለክት እንጂ ማንኛውም ሰው በፈለገው ጊዜ አቤቱታ ሊያቀርብ ይችላል ማለት አይደለም። ሟች ስለ ቀብሩ ምንም መመሪያ ሳይሰጥ ከሞተ ግን አንቀጽ 26 የሚተገበረውን ሥርዓት ያስቀምጣል። በቅድሚያ የሟች ባለቤት ወይም የቅርብ ዘመዶች የቀብሩን ሁኔታ ይወስናሉ። እነዚህ ሰዎች ከሌሉ ወይም የቅርብ ዘመዶቹ ያልታወቁ እንደሆነ፣ በራሳቸው ፈቃድ የቀብሩን ሥርዓት ለማስፈጸም በጀመሩት ሰዎች የቀብሩ ሁኔታ ይወስናል። በዚህ ላይ ክርክር ከተነሳ ጉዳዩን በቅርብ በሚከታተሉት ሰዎች አማካይነት ሟች በሞተበት ቦታ ያለው ፍርድ ቤት ጉዳዩን እንዲወስን ሊጠየቅ እንደሚችል ይደነግጋል። በነገራችን ላይ ስለ ቀብሩ የሟች ፍላጎት በጽሑፍ ብቻ መገለጽ አለበት ማለት አይቻልም። የፍትሐብሔር ሕግ አንቀጽ 892 እና 893 ሟች የቃል ኑዛዜን ማድረግ የሚችልበትን ሁኔታዎች ይደነግጋሉ። የሞቱ መቃረቡን የሚያምን ሰው የመጨረሻ ፈቃዱን ለሁለት ምስክሮች በቃል ሊገልጽ ይችላል። በቃል ኑዛዜ ሊሸፈኑ ከሚችሉ ጉዳዮች መካከልም የቀብር ሥነ-ሥርዓት መመሪያ ይገኝበታል። ስለዚህ ሟች የቀብር ፍላጎቱን በቃል ገልጾ ከሆነ፣ ይህ ፍላጎት ሕጉ የሚያስቀምጣቸውን የቃል ኑዛዜ መስፈርቶች ካሟላ ሕጋዊ ጥበቃ ያገኛል። የቀብር ጉዳይ ከአፈጻጸሙ ብቻ ሳይሆን ከወጪውም ጋር ይያያዛል። በአንቀጽ 1014 መሠረት የቀብር ወጪ ከውርስ ዕዳዎች መካከል ቅድሚያ የሚሰጠው ወጪ ነው። ይህ ግን ማንኛውም የቀብር ወጪ ያለገደብ ከውርስ እንዲከፈል ቀደምትነት ይሰጠዋል ማለት አይደለም። አንቀጽ 1015 የቀብር ወጪው ሟች ከነበረው ማኅበራዊ ደረጃ ጋር የሚመጣጠን ተገቢ ወጪ መሆን እንዳለበት ያስቀምጣል። ለሟች መታሰቢያ የሚደረግ ወጪ ከቀብር ወጪ ጋር ተመሳሳይ ቅድሚያ አያገኝም። ይህ መርህ በተግባር ጠቃሚ ውጤት አለው። የሟች ውርስ ንብረት ለወራሾች ከመከፋፈሉ በፊት የሟች ዕዳዎች እና የውርስ ወጪዎች መጣራት ይኖርባቸዋል። ስለዚህ የቀብር ወጪ በሕጉ የተቀመጠውን ቅድሚያ ያገኛል፤ ነገር ግን ወጪው ከሟች ማኅበራዊ ደረጃ ጋር የማይመጣጠን ከሆነ ወይም የመታሰቢያ ወጪ ከሆነ፣ ከውርስ ዕዳዎች በፊት የሚከፈል የቀብር ወጪ በሚል ሊቀርብ አይችልም። ይህ ደንብ የሟችን ክብር ከማስጠበቅ ጎን ለጎን የውርስ አበዳሪዎችንና የወራሾችን መብት ለመጠበቅ ያለውን ሕጋዊ ሚዛን ያሳያል። መልካም ቀን! Jura Legal Update

የጡረታ አበል በሠራተኛው ደመወዝ ላይ ተመስርቶ የሚከፈል ቢሆንም፣ ዓላማው ሠራተኛው በእድሜው ገፍቶ ጉልበቱ በደከመበት ጊዜ ለኑሮው የሚያስፈልገውን ወጪ በከፊልም ቢሆን ለመሸፈንና ለማኅበራዊ ደህንነቱ ዋስትና ለመስጠት ከመንግሥት የማኅበራዊ ደህንነት ፖሊሲ የሚመነጭ ነው። በመሆኑም፣ የጡረታ አበል እንደማንኛውም ገቢ የባልና ሚስት የጋራ ንብረት ነው ተብሎ የሚወሰድ አይደለም። ከዚህም በላይ፣ ከተጠሪዋ በቀረበው የዳኝነት ጥያቄ ጋር በተያያዘ፣ ተጠሪዋ የጠየቀችው ዳኝነት ጋብቻው ከመፍረሱ በፊት አመልካች ተቀብለው የተጠቀሙበት የጡረታ አበል ታስቦ እንዲሰጣት ነበር። ነገር ግን፣ የሥር ከፍተኛ ፍርድ ቤት ተጠሪዋ ያልጠየቀችውን የኋላ የጡረታ ክፍያ እንዲካፈሉ መወሰኑ መሠረታዊ ስህተት ነው በማለት ተወስኗል። የፌዴራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በሰበር መዝገብ ቁጥር 34387፣ ቅጽ 5 ላይ የሰጠው ውሳኔ ሙሉ የሰበር ውሳኔው ከታች ተያይዟል። Jura Legal Update

እንኳን ለ2019 ዓ.ም አደረሳችሁ! አዲሱ ዓመት የሰላም፣ የደስታ፣ የጤናና የስኬት ዘመን ይሁንላችሁ። Happy New Year! Wishing you a year of peace, health, and success. Jura Legal Update

ዶ/ር አበራ ጀምበሬ (1920–1996 ዓ.ም) የኢትዮጵያ የሕግ ታሪክ ምሁር ==================== ዶ/ር አበራ ጀምበሬ ነሐሴ 27 ቀን 1920 ዓ.ም ከአዲስ አበባ በግምት 54 ኪሎ ሜትር በምትርቅ ጨለሳ በምትባል ቀበሌ፣ ሾኬ በተባለች መንደር ተወለዱ። አባታቸው አቶ ጀምበሬ ኑርልኝ እና እናታቸው እማሆይ መአዛ ባሕሩ ይባላሉ። ወላጆቻቸው ገና በልጅነታቸው በመለያየታቸው ምክንያት፣ የልጅነት ዕድገታቸውን በአድአ፣ በአዲስ አበባ፣ በሊሙና በጅማ ከተሞች ከአያቶቻቸውና ከዘመዶቻቸው ጋር በመኖር አሳልፈዋል። በተለይም በአድአ በነበራቸው ቆይታ የገዳ ሥርዓትንና የአካባቢውን ባህል በቅርበት ለማወቅ ችለዋል። የትምህርት ሕይወታቸውን የጀመሩት በቤተ ክርስቲያን ትምህርት ነበር። ከአያታቸው ከደብተራ ባሕሩ ዘንድ ንባብና አምስቱን አእማደ ምስጢር አጥንተዋል። በኋላም በአዲስ አበባ ጎላ ሰፈር ከአለቃ ፍስሐጽዮን ዘንድ ዳዊትና ዜማ ተምረው ድቁና ተቀብለዋል። በተፈሪ መኮንን ትምህርት ቤትም ዘመናዊ ትምህርታቸውን ተከታትለዋል። ለትምህርት በነበራቸው ፍቅር ምክንያት ረጅም መንገድ በእግር እየተመላለሱ ይማሩ ነበር። እየሰሩ በማታ ክፍለ ጊዜ በመማር፣ በ1962 እ.ኤ.አ ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ በሕዝብ አስተዳደር B.A. ዲግሪያቸውን አግኝተዋል። በ1967 እ.ኤ.አ. ደግሞ ከሕግ ፋኩልቲ ከተመረቁት የመጀመሪያ ተማሪዎች መካከል በመሆን በሕግ LL.B. ዲግሪያቸውን አግኝተዋል። ትምህርት እድሜ እንደማይገድበው በሕይወታቸው ያሳዩት ዶ/ር አበራ፣ በ1998 እ.ኤ.አ በኔዘርላንድስ በሚገኘው Erasmus University Rotterdam የዶክትሬት ጥናታቸውን አጠናቀዋል። የዶክትሬት ሥራቸው Legal History of Ethiopia, 1434–1974: Some Aspects of Substantive and Procedural Law የሚል ርዕስ ነበረው። ይህ ሥራ በኋላ An Introduction to the Legal History of Ethiopia, 1434–1974 በሚል ርዕስ ታትሞ፣ በኢትዮጵያ የሕግ ታሪክ ላይ ከተጻፉ ዋና የማጣቀሻ ሥራዎች አንዱ ሆኗል። ዶ/ር አበራ በንጉሠ ነገሥቱ ዘመንና ከዚያም በኋላ በተለያዩ ከፍተኛ የኃላፊነት ቦታዎች ሀገራቸውን አገልግለዋል። ከነበሩባቸው የኃላፊነት ቦታዎች መካከል፦ • የኢትዮጵያ የሚኒስትሮች ምክር ቤት ዋና ጸሐፊ፣ • በጠቅላይ ሚኒስትር ጽሕፈት ቤት የሕግና የፓርላማ ጉዳዮች ኃላፊ፣ • የኢትዮጵያ ቀይ መስቀል ማህበር ዳይሬክተር፣ • የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ጠቅላይ ጽሕፈት ቤት ዋና ጸሐፊ፣ እና • የቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ፋውንዴሽን ሥራ አስኪያጅ የሚጠቀሱ ናቸው። መስከረም 27 ቀን 1967 ዓ.ም በደርግ መንግሥት በቁጥጥር ሥር ዋሉ። እስራታቸውም በግልጽ የተመሠረተ የወንጀል ክስ ሳይቀርብባቸው የተካሄደ ነበር። መጀመሪያ ለጥቂት ጊዜ በአራተኛ ክፍለ ጦር ከታሰሩ በኋላ፣ ወደ ታላቁ ቤተ መንግሥት ተዛውረው ለስምንት ዓመታት ያህል በእስር ቆይተዋል። በዚህ አስከፊ የእስር ዘመን ውስጥ ብዙ አብረዋቸው የታሰሩ ባለሥልጣናትና ሌሎች እስረኞች ሲገደሉ ወይም ሲወሰዱ በከፍተኛ ስጋት ውስጥ ኖረዋል። ሆኖም ይህን መራራ ጊዜ ወደ ዕውቀትና ምርምር በመቀየር፣ በእስር ቤት ውስጥ በርካታ ጽሑፎችን አዘጋጅተዋል። በእስር ዘመናቸው የጻፏቸው እና በኋላ የታተሙ ሥራዎች መካከል፦ • Agony in the Grand Palace — የእስር ቤቱ አበሳ በታላቁ ቤተ መንግሥት • Abba Kostir Belay Zeleke — የደጃዝማች በላይ ዘለቀ ታሪክ • Abba Gest Ras Abebe Aregay — የራስ አበበ አረጋይ ታሪክ • Bichegnaw Sew — ስለ ጸሐፊ ትዕዛዝ ተፈራወርቅ ኪዳነወልድ የሚጠቀሱ ናቸው። መስከረም 1 ቀን 1975 ዓ.ም በምህረት ከእስር ከተፈቱ በኋላ፣ አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲን በመቀላቀል በሕግ ፋኩልቲ በሌክቸረርነት ተቀጠሩ። በኋላም የረዳት ፕሮፌሰርነት ማዕረግ በማግኘት ለረጅም ዓመታት የሕግ መምህር ሆነው አገልግለዋል። በዩኒቨርሲቲ ቆይታቸው ያገኙትን የምርምር ዕድል በመጠቀም ወደ ኔዘርላንድስ በመሄድ፣ በእስር ቤት የጀመሯቸውን የምርምር ሥራዎች አስፋፍተው የዶክትሬት ጥናታቸውን አጠናቀዋል። ዶ/ር አበራ ጀምበሬ በተለይ በኢትዮጵያ የሕግ ታሪክ ጥናት ላይ ባበረከቱት አስተዋጽኦ ይታወሳሉ። An Introduction to the Legal History of Ethiopia, 1434–1974 የተሰኘው ሥራቸው የኢትዮጵያን የሕግ እድገትና ታሪክ ለመረዳት ከሚያገለግሉ ጠቃሚ የአካዳሚያዊ ምንጮች አንዱ ሆኖ ቆይቷል። የእርሳቸው ሥራ በኋለኛው የኢትዮጵያ የሕግ ታሪክ ምርምርም እስከዛሬ ድረስ እየተጠቀሰ ይገኛል። ዶ/ር አበራ ጀምበሬ ለሀገራቸው ባበረከቱት አገልግሎት የዳግማዊ ምኒልክ ኒሻን እና የኢትዮጵያ የክብር ኮከብ ኒሻን ተሸልመዋል። ይህ ታላቅ ምሁር መጋቢት 23 ቀን 2004 እ.ኤ.አ. በስዊድን ስቶክሆልም ከዚህ ዓለም በሞት ተለይተዋል። ስርዓተ ቀብራቸውም በአዲስ አበባ መንበረ ጸባኦት ቅድስት ሥላሴ ካቴድራል በክብር ተፈጽሟል። የዶ/ር አበራ ጀምበሬ ሕይወት በመከራ ውስጥ የማይሰበር ጽናት፣ ለዕውቀት ያላቸው ጉጉት እና ለሀገራቸው የነበራቸው ታማኝነት ለትውልድ ታላቅ አርዓያ የሚሆን ነው። ዶ/ር አበራ ጀምበሬ የሁለት ወንድ ልጆች አባት ነበሩ። ==================== የዶ/ር አበራ ጀምበሬን የሕይወት ታሪክና ሥራዎች ለማጠናቀር የሚከተሉትን የመረጃ ምንጮች (Sources) ተጠቅሜያለሁ፦ ​ 1.​Abbink, G.J. (2004). "An obituary of Aberra Jembere 1928-2004". Aethiopica: International Journal of Ethiopian Studies, ቅጽ 7፣ ገጽ 189-193። (ይህ ሰነድ በኔዘርላንድስ ላይደን ዩኒቨርሲቲ የተመዘገበና የዶ/ር አበራን አጠቃላይ የሕይወት ታሪክና የሥራ ዝርዝር የያዘ ነው) 2.ጎልጉል የድረ-ገጽ ጋዜጣ (2013). "ዶ/ር አበራ ጀምበሬ ትዝታዬና መጽሐፍ". ድርሳነ ሕይወትን ዋቢ አድርጎ የቀረበ ዘገባ- https://www.goolgule.com/memories-of-abera-jembere/ (ጥር 17 ቀን 2018 ዓ.ም የተወሰደ) ==================== መልካም አዳር! Jura Legal Update ጥር 17 ቀን 2018 ዓ.ም የተጻፈ አዲስ አበባ፥ ኢትዮጵያ

ዶ/ር አበራ ጀምበሬ (1920–1996 ዓ.ም) የኢትዮጵያ የሕግ ታሪክ ምሁር ==================== ዶ/ር አበራ ጀምበሬ ነሐሴ 27 ቀን 1920 ዓ.ም ከአዲስ አበባ በግምት 54 ኪሎ ሜትር በምትርቅ ጨለሳ በምትባል ቀበሌ፣ ሾኬ በተባለች መንደር ተወለዱ። አባታቸው አቶ ጀምበሬ ኑርልኝ እና እናታቸው እማሆይ መአዛ ባሕሩ ይባላሉ። ወላጆቻቸው ገና በልጅነታቸው በመለያየታቸው ምክንያት፣ የልጅነት ዕድገታቸውን በአድአ፣ በአዲስ አበባ፣ በሊሙና በጅማ ከተሞች ከአያቶቻቸውና ከዘመዶቻቸው ጋር በመኖር አሳልፈዋል። በተለይም በአድአ በነበራቸው ቆይታ የገዳ ሥርዓትንና የአካባቢውን ባህል በቅርበት ለማወቅ ችለዋል። የትምህርት ሕይወታቸውን የጀመሩት በቤተ ክርስቲያን ትምህርት ነበር። ከአያታቸው ከደብተራ ባሕሩ ዘንድ ንባብና አምስቱን አእማደ ምስጢር አጥንተዋል። በኋላም በአዲስ አበባ ጎላ ሰፈር ከአለቃ ፍስሐጽዮን ዘንድ ዳዊትና ዜማ ተምረው ድቁና ተቀብለዋል። በተፈሪ መኮንን ትምህርት ቤትም ዘመናዊ ትምህርታቸውን ተከታትለዋል። ለትምህርት በነበራቸው ፍቅር ምክንያት ረጅም መንገድ በእግር እየተመላለሱ ይማሩ ነበር። እየሰሩ በማታ ክፍለ ጊዜ በመማር፣ በ1962 እ.ኤ.አ ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ በሕዝብ አስተዳደር B.A. ዲግሪያቸውን አግኝተዋል። በ1967 እ.ኤ.አ. ደግሞ ከሕግ ፋኩልቲ ከተመረቁት የመጀመሪያ ተማሪዎች መካከል በመሆን በሕግ LL.B. ዲግሪያቸውን አግኝተዋል። ትምህርት እድሜ እንደማይገድበው በሕይወታቸው ያሳዩት ዶ/ር አበራ፣ በ1998 እ.ኤ.አ በኔዘርላንድስ በሚገኘው Erasmus University Rotterdam የዶክትሬት ጥናታቸውን አጠናቀዋል። የዶክትሬት ሥራቸው Legal History of Ethiopia, 1434–1974: Some Aspects of Substantive and Procedural Law የሚል ርዕስ ነበረው። ይህ ሥራ በኋላ An Introduction to the Legal History of Ethiopia, 1434–1974 በሚል ርዕስ ታትሞ፣ በኢትዮጵያ የሕግ ታሪክ ላይ ከተጻፉ ዋና የማጣቀሻ ሥራዎች አንዱ ሆኗል። ዶ/ር አበራ በንጉሠ ነገሥቱ ዘመንና ከዚያም በኋላ በተለያዩ ከፍተኛ የኃላፊነት ቦታዎች ሀገራቸውን አገልግለዋል። ከነበሩባቸው የኃላፊነት ቦታዎች መካከል፦ • የኢትዮጵያ የሚኒስትሮች ምክር ቤት ዋና ጸሐፊ፣ • በጠቅላይ ሚኒስትር ጽሕፈት ቤት የሕግና የፓርላማ ጉዳዮች ኃላፊ፣ • የኢትዮጵያ ቀይ መስቀል ማህበር ዳይሬክተር፣ • የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ጠቅላይ ጽሕፈት ቤት ዋና ጸሐፊ፣ እና • የቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ፋውንዴሽን ሥራ አስኪያጅ የሚጠቀሱ ናቸው። መስከረም 27 ቀን 1967 ዓ.ም በደርግ መንግሥት በቁጥጥር ሥር ዋሉ። እስራታቸውም በግልጽ የተመሠረተ የወንጀል ክስ ሳይቀርብባቸው የተካሄደ ነበር። መጀመሪያ ለጥቂት ጊዜ በአራተኛ ክፍለ ጦር ከታሰሩ በኋላ፣ ወደ ታላቁ ቤተ መንግሥት ተዛውረው ለስምንት ዓመታት ያህል በእስር ቆይተዋል። በዚህ አስከፊ የእስር ዘመን ውስጥ ብዙ አብረዋቸው የታሰሩ ባለሥልጣናትና ሌሎች እስረኞች ሲገደሉ ወይም ሲወሰዱ በከፍተኛ ስጋት ውስጥ ኖረዋል። ሆኖም ይህን መራራ ጊዜ ወደ ዕውቀትና ምርምር በመቀየር፣ በእስር ቤት ውስጥ በርካታ ጽሑፎችን አዘጋጅተዋል። በእስር ዘመናቸው የጻፏቸው እና በኋላ የታተሙ ሥራዎች መካከል፦ • Agony in the Grand Palace — የእስር ቤቱ አበሳ በታላቁ ቤተ መንግሥት • Abba Kostir Belay Zeleke — የደጃዝማች በላይ ዘለቀ ታሪክ • Abba Gest Ras Abebe Aregay — የራስ አበበ አረጋይ ታሪክ • Bichegnaw Sew — ስለ ጸሐፊ ትዕዛዝ ተፈራወርቅ ኪዳነወልድ የሚጠቀሱ ናቸው። መስከረም 1 ቀን 1975 ዓ.ም በምህረት ከእስር ከተፈቱ በኋላ፣ አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲን በመቀላቀል በሕግ ፋኩልቲ በሌክቸረርነት ተቀጠሩ። በኋላም የረዳት ፕሮፌሰርነት ማዕረግ በማግኘት ለረጅም ዓመታት የሕግ መምህር ሆነው አገልግለዋል። በዩኒቨርሲቲ ቆይታቸው ያገኙትን የምርምር ዕድል በመጠቀም ወደ ኔዘርላንድስ በመሄድ፣ በእስር ቤት የጀመሯቸውን የምርምር ሥራዎች አስፋፍተው የዶክትሬት ጥናታቸውን አጠናቀዋል። ዶ/ር አበራ ጀምበሬ በተለይ በኢትዮጵያ የሕግ ታሪክ ጥናት ላይ ባበረከቱት አስተዋጽኦ ይታወሳሉ። An Introduction to the Legal History of Ethiopia, 1434–1974 የተሰኘው ሥራቸው የኢትዮጵያን የሕግ እድገትና ታሪክ ለመረዳት ከሚያገለግሉ ጠቃሚ የአካዳሚያዊ ምንጮች አንዱ ሆኖ ቆይቷል። የእርሳቸው ሥራ በኋለኛው የኢትዮጵያ የሕግ ታሪክ ምርምርም እስከዛሬ ድረስ እየተጠቀሰ ይገኛል። ዶ/ር አበራ ጀምበሬ ለሀገራቸው ባበረከቱት አገልግሎት የዳግማዊ ምኒልክ ኒሻን እና የኢትዮጵያ የክብር ኮከብ ኒሻን ተሸልመዋል። ይህ ታላቅ ምሁር መጋቢት 23 ቀን 2004 እ.ኤ.አ. በስዊድን ስቶክሆልም ከዚህ ዓለም በሞት ተለይተዋል። ስርዓተ ቀብራቸውም በአዲስ አበባ መንበረ ጸባኦት ቅድስት ሥላሴ ካቴድራል በክብር ተፈጽሟል። የዶ/ር አበራ ጀምበሬ ሕይወት በመከራ ውስጥ የማይሰበር ጽናት፣ ለዕውቀት ያላቸው ጉጉት እና ለሀገራቸው የነበራቸው ታማኝነት ለትውልድ ታላቅ አርዓያ የሚሆን ነው። ዶ/ር አበራ ጀምበሬ የሁለት ወንድ ልጆች አባት ነበሩ። ==================== የዶ/ር አበራ ጀምበሬን የሕይወት ታሪክና ሥራዎች ለማጠናቀር የሚከተሉትን የመረጃ ምንጮች (Sources) ተጠቅሜያለሁ፦ ​ 1.​Abbink, G.J. (2004). "An obituary of Aberra Jembere 1928-2004". Aethiopica: International Journal of Ethiopian Studies, ቅጽ 7፣ ገጽ 189-193። (ይህ ሰነድ በኔዘርላንድስ ላይደን ዩኒቨርሲቲ የተመዘገበና የዶ/ር አበራን አጠቃላይ የሕይወት ታሪክና የሥራ ዝርዝር የያዘ ነው) 2.ጎልጉል የድረ-ገጽ ጋዜጣ (2013). "ዶ/ር አበራ ጀምበሬ ትዝታዬና መጽሐፍ". ድርሳነ ሕይወትን ዋቢ አድርጎ የቀረበ ዘገባ- https://www.goolgule.com/memories-of-abera-jembere/ (ጥር 17 ቀን 2018 ዓ.ም የተወሰደ) ==================== መልካም አዳር! Jura Legal Update ጥር 17 ቀን 2018 ዓ.ም የተጻፈ አዲስ አበባ፥ ኢትዮጵያ

ዶ/ር አበራ ጀምበሬ (1920–1996 ዓ.ም) የኢትዮጵያ የሕግ ታሪክ ምሁር ==================== ዶ/ር አበራ ጀምበሬ ነሐሴ 27 ቀን 1920 ዓ.ም ከአዲስ አበባ በግምት 54 ኪሎ ሜትር በምትርቅ ጨለሳ በምትባል ቀበሌ፣ ሾኬ በተባለች መንደር ተወለዱ። አባታቸው አቶ ጀምበሬ ኑርልኝ እና እናታቸው እማሆይ መአዛ ባሕሩ ይባላሉ። ወላጆቻቸው ገና በልጅነታቸው በመለያየታቸው ምክንያት፣ የልጅነት ዕድገታቸውን በአድአ፣ በአዲስ አበባ፣ በሊሙና በጅማ ከተሞች ከአያቶቻቸውና ከዘመዶቻቸው ጋር በመኖር አሳልፈዋል። በተለይም በአድአ በነበራቸው ቆይታ የገዳ ሥርዓትንና የአካባቢውን ባህል በቅርበት ለማወቅ ችለዋል። የትምህርት ሕይወታቸውን የጀመሩት በቤተ ክርስቲያን ትምህርት ነበር። ከአያታቸው ከደብተራ ባሕሩ ዘንድ ንባብና አምስቱን አእማደ ምስጢር አጥንተዋል። በኋላም በአዲስ አበባ ጎላ ሰፈር ከአለቃ ፍስሐጽዮን ዘንድ ዳዊትና ዜማ ተምረው ድቁና ተቀብለዋል። በተፈሪ መኮንን ትምህርት ቤትም ዘመናዊ ትምህርታቸውን ተከታትለዋል። ለትምህርት በነበራቸው ፍቅር ምክንያት ረጅም መንገድ በእግር እየተመላለሱ ይማሩ ነበር። እየሰሩ በማታ ክፍለ ጊዜ በመማር፣ በ1962 እ.ኤ.አ ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ በሕዝብ አስተዳደር B.A. ዲግሪያቸውን አግኝተዋል። በ1967 እ.ኤ.አ. ደግሞ ከሕግ ፋኩልቲ ከተመረቁት የመጀመሪያ ተማሪዎች መካከል በመሆን በሕግ LL.B. ዲግሪያቸውን አግኝተዋል። ትምህርት እድሜ እንደማይገድበው በሕይወታቸው ያሳዩት ዶ/ር አበራ፣ በ1998 እ.ኤ.አ በኔዘርላንድስ በሚገኘው Erasmus University Rotterdam የዶክትሬት ጥናታቸውን አጠናቀዋል። የዶክትሬት ሥራቸው Legal History of Ethiopia, 1434–1974: Some Aspects of Substantive and Procedural Law የሚል ርዕስ ነበረው። ይህ ሥራ በኋላ An Introduction to the Legal History of Ethiopia, 1434–1974 በሚል ርዕስ ታትሞ፣ በኢትዮጵያ የሕግ ታሪክ ላይ ከተጻፉ ዋና የማጣቀሻ ሥራዎች አንዱ ሆኗል። ዶ/ር አበራ በንጉሠ ነገሥቱ ዘመንና ከዚያም በኋላ በተለያዩ ከፍተኛ የኃላፊነት ቦታዎች ሀገራቸውን አገልግለዋል። ከነበሩባቸው የኃላፊነት ቦታዎች መካከል፦ • የኢትዮጵያ የሚኒስትሮች ምክር ቤት ዋና ጸሐፊ፣ • በጠቅላይ ሚኒስትር ጽሕፈት ቤት የሕግና የፓርላማ ጉዳዮች ኃላፊ፣ • የኢትዮጵያ ቀይ መስቀል ማህበር ዳይሬክተር፣ • የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ጠቅላይ ጽሕፈት ቤት ዋና ጸሐፊ፣ እና • የቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ፋውንዴሽን ሥራ አስኪያጅ የሚጠቀሱ ናቸው። መስከረም 27 ቀን 1967 ዓ.ም በደርግ መንግሥት በቁጥጥር ሥር ዋሉ። እስራታቸውም በግልጽ የተመሠረተ የወንጀል ክስ ሳይቀርብባቸው የተካሄደ ነበር። መጀመሪያ ለጥቂት ጊዜ በአራተኛ ክፍለ ጦር ከታሰሩ በኋላ፣ ወደ ታላቁ ቤተ መንግሥት ተዛውረው ለስምንት ዓመታት ያህል በእስር ቆይተዋል። በዚህ አስከፊ የእስር ዘመን ውስጥ ብዙ አብረዋቸው የታሰሩ ባለሥልጣናትና ሌሎች እስረኞች ሲገደሉ ወይም ሲወሰዱ በከፍተኛ ስጋት ውስጥ ኖረዋል። ሆኖም ይህን መራራ ጊዜ ወደ ዕውቀትና ምርምር በመቀየር፣ በእስር ቤት ውስጥ በርካታ ጽሑፎችን አዘጋጅተዋል። በእስር ዘመናቸው የጻፏቸው እና በኋላ የታተሙ ሥራዎች መካከል፦ • Agony in the Grand Palace — የእስር ቤቱ አበሳ በታላቁ ቤተ መንግሥት • Abba Kostir Belay Zeleke — የደጃዝማች በላይ ዘለቀ ታሪክ • Abba Gest Ras Abebe Aregay — የራስ አበበ አረጋይ ታሪክ • Bichegnaw Sew — ስለ ጸሐፊ ትዕዛዝ ተፈራወርቅ ኪዳነወልድ የሚጠቀሱ ናቸው። መስከረም 1 ቀን 1975 ዓ.ም በምህረት ከእስር ከተፈቱ በኋላ፣ አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲን በመቀላቀል በሕግ ፋኩልቲ በሌክቸረርነት ተቀጠሩ። በኋላም የረዳት ፕሮፌሰርነት ማዕረግ በማግኘት ለረጅም ዓመታት የሕግ መምህር ሆነው አገልግለዋል። በዩኒቨርሲቲ ቆይታቸው ያገኙትን የምርምር ዕድል በመጠቀም ወደ ኔዘርላንድስ በመሄድ፣ በእስር ቤት የጀመሯቸውን የምርምር ሥራዎች አስፋፍተው የዶክትሬት ጥናታቸውን አጠናቀዋል። ዶ/ር አበራ ጀምበሬ በተለይ በኢትዮጵያ የሕግ ታሪክ ጥናት ላይ ባበረከቱት አስተዋጽኦ ይታወሳሉ። An Introduction to the Legal History of Ethiopia, 1434–1974 የተሰኘው ሥራቸው የኢትዮጵያን የሕግ እድገትና ታሪክ ለመረዳት ከሚያገለግሉ ጠቃሚ የአካዳሚያዊ ምንጮች አንዱ ሆኖ ቆይቷል። የእርሳቸው ሥራ በኋለኛው የኢትዮጵያ የሕግ ታሪክ ምርምርም እስከዛሬ ድረስ እየተጠቀሰ ይገኛል። ዶ/ር አበራ ጀምበሬ ለሀገራቸው ባበረከቱት አገልግሎት የዳግማዊ ምኒልክ ኒሻን እና የኢትዮጵያ የክብር ኮከብ ኒሻን ተሸልመዋል። ይህ ታላቅ ምሁር መጋቢት 23 ቀን 2004 እ.ኤ.አ. በስዊድን ስቶክሆልም ከዚህ ዓለም በሞት ተለይተዋል። ስርዓተ ቀብራቸውም በአዲስ አበባ መንበረ ጸባኦት ቅድስት ሥላሴ ካቴድራል በክብር ተፈጽሟል። የዶ/ር አበራ ጀምበሬ ሕይወት በመከራ ውስጥ የማይሰበር ጽናት፣ ለዕውቀት ያላቸው ጉጉት እና ለሀገራቸው የነበራቸው ታማኝነት ለትውልድ ታላቅ አርዓያ የሚሆን ነው። ዶ/ር አበራ ጀምበሬ የሁለት ወንድ ልጆች አባት ነበሩ። ==================== የዶ/ር አበራ ጀምበሬን የሕይወት ታሪክና ሥራዎች ለማጠናቀር የሚከተሉትን የመረጃ ምንጮች (Sources) ተጠቅሜያለሁ፦ ​ 1.​Abbink, G.J. (2004). "An obituary of Aberra Jembere 1928-2004". Aethiopica: International Journal of Ethiopian Studies, ቅጽ 7፣ ገጽ 189-193። (ይህ ሰነድ በኔዘርላንድስ ላይደን ዩኒቨርሲቲ የተመዘገበና የዶ/ር አበራን አጠቃላይ የሕይወት ታሪክና የሥራ ዝርዝር የያዘ ነው) 2.ጎልጉል የድረ-ገጽ ጋዜጣ (2013). "ዶ/ር አበራ ጀምበሬ ትዝታዬና መጽሐፍ". ድርሳነ ሕይወትን ዋቢ አድርጎ የቀረበ ዘገባ- https://www.goolgule.com/memories-of-abera-jembere/ (ጥር 17 ቀን 2018 ዓ.ም የተወሰደ) ==================== መልካም አዳር! Jura Legal Update ጥር 17 ቀን 2018 ዓ.ም የተጻፈ አዲስ አበባ፥ ኢትዮጵያ

የሕግ ትምህርት የመማር ፍላጎት ላላችሁ የሚሆን መረጃ: በኢትዮጵያ የሕግ ትምህርት ቤቶች ኮንሶርቲየም በ2013 ዓ.ም (2021 እ.ኤ.አ.) በወጣው የተሻሻለው ብሔራዊ ሥርዓተ ትምህርት መሠረት፣ ወደ የሕግ ትምህርት የመጀመሪያ ዲግሪ (LL.B) ፕሮግራም ለመግባት የተቀመጡት መስፈርቶች የሚከተሉት ናቸው። ​በመጀመሪያ ደረጃ አንድ ተማሪ ለውድድር ብቁ ለመሆን ዝቅተኛውን መስፈርት ማሟላት ይኖርበታል። ይህም የመጀመሪያ ሴሚስተር የዩኒቨርሲቲ ውጤት (GPA) ለወንድ ተማሪዎች 3.0 እና ከዚያ በላይ ሲሆን፣ ለሴት ተማሪዎች፣ ለአካል ጉዳተኞች እንዲሁም ከታዳጊ ክልል ለመጡ ተማሪዎች ደግሞ 2.75 እና ከዚያ በላይ መሆን ይኖርበታል። በተጨማሪም የከፍተኛ ትምህርት መግቢያ ፈተና ውጤት 50% እና ከዚያ በላይ መሆኑ ለብቁነት የግድ ነው። የቅበላ ነጥብ አያያዝን (Weighting) በተመለከተ ደግሞ ምደባው በውድድር ላይ የተመሰረተ ሆኖ የውጤት ድርሻው 50% ከዩኒቨርሲቲ የመጀመሪያ ሴሚስተር GPA፣ 30% ከሕግ ትምህርት ቤት የመግቢያ ፈተና፣ እንዲሁም 20% ከብሔራዊ የከፍተኛ ትምህርት መግቢያ ፈተና የሚሰላ ይሆናል። ለአዎንታዊ ድጋፍ (Affirmative Action) የሚገባቸው ተማሪዎች ደግሞ ተጨማሪ 5% እድል ይሰጣቸዋል። ​ሌላው ልብ ሊባል የሚገባው ነጥብ፣ ተማሪዎች ቁጥራቸው አነስተኛ በሚሆንበት ጊዜ ትምህርት ቤቶቹ መስፈርቱን ዝቅ ሊያደርጉ ቢችሉም፣ በማንኛውም ሁኔታ ውጤቱ ለወንድ ተማሪዎች ከ 2.8 እንዲሁም ለሴት፣ ለአካል ጉዳተኛና ከታዳጊ ክልል ለመጡ ተማሪዎች ከ 2.6 በታች ዝቅ ሊል አይችልም። በአጠቃላይ ዝቅተኛውን መስፈርት ማሟላት ብቻውን ወደ ሕግ ትምህርት ቤት ለመግባት ዋስትና አይሆንም። ቅበላው በተቋማቱ የመቀበል አቅም እና በውድድር ላይ የተመሰረተ መሆኑን ማወቅ ይገባል። ​ለተከታታይ ትምህርት (Continuing Education) ፕሮግራም ደግሞ የመግቢያ መስፈርቱ የሚወሰነው በእያንዳንዱ የሕግ ትምህርት ቤት የቅበላ ኮሚቴ (Admission Committee) ነው። ኮሚቴው መስፈርቶቹን ሲያወጣ የጾታ ስብጥርን እና ለመደበኛው ፕሮግራም የተቀመጡ የመግቢያ መስፈርቶችን አግባብነት ባለው መልኩ ግምት ውስጥ ያስገባል። ለሕግ ትምህርት ፍላጎቱ ላላችሁ ሁሉ ይህ መረጃ ለግንዛቤ ይረዳ ዘንድ የቀረበ ነው። Jura Legal Update