مهندسی فراساحل

سوال دوم: ایران چه غفلت‌هایی در زمینه استخراج و توسعه از این میادین مشترک داشته و باید چه اقداماتی برای جبران انجام دهد؟ پاسخ دیپسیک: در ادامه، محورهای اصلی غفلت‌های ایران و اقدامات ضروری برای جبران، به صورت خلاصه و ساختاریافته آمده است: --- الف) غفلت‌های راهبردی و اجرایی ۱. کم‌سرمایه‌گذاری مزمن و اولویت‌بندی نادرست · تمرکز تقریباً مطلق منابع مالی و مدیریتی بر توسعه پارس جنوبی (برای تأمین گاز داخلی) و غفلت از میادین نفتی مشترک به‌ویژه با عربستان (فروزان، اسفندیار). · عدم تخصیص بودجه کافی برای طرح‌های نگهداشت فشار و توسعه در میادین قدیمی‌تر؛ در نتیجه افت شدید تولید و مهاجرت نفت به بخش همسایه. ۲. ضعف دیپلماسی انرژی و حقوقی · در میدان آرش/الدره، انفعال در برابر توافق دوجانبه کویت و عربستان و عدم آغاز جدی مذاکرات سه‌جانبه یا طرح دعوای حقوقی، عملاً امکان بهره‌برداری از سهم ۴۰ درصدی ایران را مسدود کرده است. · نبود توافق‌های بهره‌برداری مشترک (Unitization) با همسایگان برای مدیریت یکپارچه مخازن؛ این غفلت در فروزان باعث شده عربستان با تزریق آب، نفت را از بخش ایران جارو کند. ۳. عقب‌ماندگی فناورانه و ضعف مدیریت مخازن · اتکای بیش از حد به فناوری‌های داخلی در شرایط تحریم، در حالی که همسایگان با شرکت‌های بین‌المللی از پیشرفته‌ترین روش‌های ازدیاد برداشت (EOR) و حفاری استفاده می‌کنند. · اجرا نکردن طرح‌های نگهداشت فشار (تزریق گاز یا آب) در میادین فروزان و مبارک که به افت شدید تولید (از ۴۰ به ۱۰ هزار بشکه در مبارک) منجر شده است. ۴. بروکراسی فرساینده و مدل نامناسب قراردادی · فرآیندهای طولانی تصویب و مناقصه، در تضاد کامل با سرعت توسعه همسایگان. · اصرار تاریخی بر قراردادهای بیع متقابل که انگیزه‌ای برای سرمایه‌گذار خارجی جهت بهینه‌سازی بلندمدت مخزن ایجاد نمی‌کرد و انتقال فناوری را محدود می‌ساخت. ۵. ضعف پایش و داده‌های مخزنی · نبود لرزه‌نگاری‌های چهاربعدی و پایش مستمر جبهه‌های تماس سیالات، در حالی که طرف مقابل با مدل‌سازی دقیق، عملیات خود را پیش می‌برد. ایران عملاً «کور» در حال برداشت یا عدم‌برداشت بوده است. --- ب) اقدامات ضروری برای جبران و بازگشت به رقابت ۱. اولویت‌بندی مجدد با نگاه امنیت انرژی و حاکمیتی · اعلام میادین مشترک به‌ویژه فروزان، اسفندیار و آرش به‌عنوان طرح‌های ویژه ملی با گردش کار خارج از بروکراسی عادی و تخصیص مستقیم منابع از صندوق توسعه ملی. ۲. حمله دیپلماتیک برای فعال‌سازی میدان آرش · آغاز فوری مذاکرات سه‌جانبه با کویت و عربستان و در صورت عدم توافق، ارجاع اختلاف به داوری بین‌المللی یا طرح دعوی در مراجع حقوقی برای توقف توسعه یک‌جانبه و تثبیت سهم ۴۰ درصدی ایران. ۳. انقلاب در جذب سرمایه و فناوری (با مدل‌های نوین قراردادی) · استفاده جدی از قراردادهای جدید نفتی (IPC) با ارائه جذابیت‌های رقابتی به شرکت‌های بین‌المللی توانمند، حتی شرکای آسیایی (چین، روسیه) اما با الزام انتقال فناوری. · اولویت دادن به طرح‌های ازدیاد برداشت در اسفندیار (نفت سنگین) و تزریق گاز/آب در فروزان. ۴. اجرای فوری طرح‌های نگهداشت فشار · تعریف پروژه‌های ضربتی تزریق گاز یا آب در بخش ایرانی فروزان برای مقابله با جاروب نفت توسط تزریق آب عربستان. شروع حفاری‌های جدید در اسفندیار با فناوری مناسب نفت سنگین. ۵. امضای توافقنامه‌های بهره‌برداری مشترک (Unitization) · پیشبرد جدی مذاکرات فنی با عمان (برای هنگام) و در صورت امکان با قطر (پارس جنوبی) برای هماهنگی در برداشت و تزریق، جلوگیری از تخریب مخزن و تقسیم عادلانه هزینه و درآمد. ۶. ایجاد مرکز پایش و مدل‌سازی یکپارچه میادین مشترک · سرمایه‌گذاری در لرزه‌نگاری پیشرفته و نصب حسگرهای دائمی در میادین مشترک تا هرگونه مهاجرت نفت و تغییر فشار به‌صورت لحظه‌ای رصد شود و تصمیمات فنی بر اساس داده‌های دقیق اتخاذ گردد. ۷. کوتاه کردن زنجیره تصمیم‌گیری · تشکیل «قرارگاه میادین مشترک» زیر نظر مستقیم معاون اول رئیس‌جمهور یا وزیر نفت، با اختیارات ویژه برای دور زدن تشریفات زمان‌بر اداری و مالی. --- خلاصه یک خطی: غفلت ایران ترکیبی از «کم‌پولی، دیپلماسی ضعیف، فناوری عقب‌مانده و بروکراسی کند» بوده و راه جبران آن، «تزریق فوری منابع، ورود جدی به بازی حقوقی و دیپلماتیک، امضای قراردادهای جذاب بین‌المللی و اجرای بی‌وقفه طرح‌های نگهداشت فشار» در کنار پایش دقیق مخازن است.