M.O.R East Addis Ababa Branch

📌 ስለ ታክስ ከፋዮች ምዝገባ ማወቅ የሚገባዎት ዋና ዋና ነጥቦች! በታክስ ሕጉ መሠረት ታክስ የመክፈል ኃላፊነት ያለበት ማንኛውም ሰው (አስቀድሞ የተመዘገበ ካልሆነ በስተቀር) በታክስ ባለሥልጣኑ ዘንድ የመመዝገብ ግዴታ አለበት። 🛑 የምዝገባ ግዴታ የማይመለከታቸው ወገኖች እነማን ናቸው? በኢትዮጵያ ነዋሪ ያልሆኑ ሰዎች፦ በኢትዮጵያ የሚያገኙት ገቢ የትርፍ ድርሻ፣ ሮያሊቲ፣ ወለድ፣ የሥራ አመራር ክፍያ፣ የቴክኒክ አገልግሎት ክፍያ ወይም የመድን አረቦን ብቻ ከሆነ። በኢትዮጵያ ነዋሪ ያልሆኑ የመዝናኛ አገልግሎት ሰጪዎች። የተወሰነ ገቢ ያላቸው ግለሰቦች፦ በሠንጠረዥ “መ” መሠረት የሚጣለው የመጨረሻ ግብር የሚከፈልበት ገቢ ብቻ ያላቸው ግለሰቦች። 📝 የምዝገባ ማመልከቻ እንዴት እና መቼ ይቀርባል? ቅጹ፦ ማመልከቻው ባለሥልጣኑ ባጸደቀው ቅጽ መሠረት መቅረብ አለበት። ጊዜው፦ የምዝገባ ግዴታ ከተጣለበት ቀን አንስቶ በ 21 ቀናት ውስጥ (ወይም ባለሥልጣኑ በሚፈቅደው ተጨማሪ ጊዜ) መቅረብ ይኖርበታል። 💡 “የጸደቀ ቅጽ” የሚባለው መቼ ነው? ሰነዱ በባለሥልጣኑ በተዘጋጀው ቅጽ መሠረት የቀረበ፣ የሚፈለጉትን መረጃዎችና ተያያዥ ሰነዶች ሙሉ በሙሉ የያዘ፣ እንዲሁም በሕጉ መሠረት የተፈረመ ሲሆን ብቻ ነው። ⏱️ ከምዝገባ በኋላ ያለው ሂደት፦ ምዝገባው ሲጸድቅ፦ ባለሥልጣኑ ማመልከቻውን ከተቀበለው ይመዘግባል፤ የግብር ከፋይ የምስክር ወረቀትም ያዘጋጃል። የምዝገባው ሕጋዊነት የሚጀምረው በዚሁ ምስክር ወረቀት ላይ ከተጠቀሰው ቀን አንስቶ ነው። ጥያቄው ውድቅ ሲደረግ፦ ባለሥልጣኑ ምዝገባውን ካልተቀበለው፣ ማመልከቻው ከቀረበበት ቀን ጀምሮ ባሉት 14 ቀናት ውስጥ ውሳኔውን በጽሑፍ ያሳውቃል። 🌐 ማስታወሻ፦ ከፋዮች ምዝገባ የሚከናወነው ኢትዮጵያ

ታክስ ውሳኔ ማስታወቂያ ማስተካከያ ማድረግ የሚቻልበት ጊዜ እና ማስተካከያው የሚኖረው ውጤት መስከረም 14/2019 ዓ.ም( ምስራቅ አ/አ/አነ/ግ/ከ/ቅ/ጽ/ቤት ) በተሻሻለው የፌዴራል ታክስ አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 1434/2018 መሰረት የታክስ ውሳኔ ማስታወቂያ ማስተካከያ ማድረግ ስለሚቻልበት ጊዜ እና ማስተካከያው ስለሚኖረው ውጤት የሚከተለውን ይላል፦ የታክስ ውሳኔ ማስታወቂያ ስህተት የማረም ሂደት የሚጀመረው ታክስ ከፋዩ ስህተት ይታረምልኝ የሚል ማመልከቻ ሲቀርብ ወይም የታክሱ ባለስልጣን በራሱ ተነሳሽነት ስህተት መኖሩን ሲያምንበት ነው፡፡ የታክሱ ባለልጣኑ በታክስ ውሳኔ ማስታወቂያ ላይ ማስተካከያ ማድረግ የሚችለው በሚከተለው ጊዜ ውስጥ ይሆናል፦ ሀ) የመጀመሪያው የታክስ ውሳኔ ማስታወቂያ ከወጣበት ቀን ጀምሮ በአምስት (5) አመታት ውስጥ፤ ወይም ለ) ስህተቱ ከታወቀበት ቀን ጀምሮ በአንድ (1) ዓመት ውስጥ፤ ወይም ከሁለቱ በቀደመው ጊዜ፤ በአዋጁ መሰረት የታክስ ውሳኔ ማስታወቂያ ማስተካከያው ስለሚኖረው ውጤት የሚከተለውን ይላል፡- የሚዘጋጀው የተስተካከለ የታክስ ውሳኔ ማስታወቂያ፦ ሀ) በተደረገው ማስተካከያ ልክ የመጀመሪያውን የታክስ ውሳኔ ማስታወቂያ የሚተካ ይሆናል፤ ለ) በዚህ አዋጅ መሰረት እንደተሰጠ የታክስ ውሳኔ ማስታወቂያ ይቆጠራል።

 የመስማማት ሂደት ገለልተኝነትንና ሚስጥራዊነትን መሠረት ያደረገ መሆን የሚገባው ሲሆን ተሳታፊ ወገኖች የታክስ አለመግባባትን በመስማማት ለመፍታት ከተስማሙበት ቀን ጀምሮ በ60 ቀናት ውስጥ መጠናቀቅ አለበት፡፡ ሆኖም በገንዘብ ሚኒስቴር መመሪያ ሊራዘም እንደሚችል በአዋጁ ተመልክቷል፡፡  ተከራካሪ ወገኖች የተስማሙበት ውጤት በጽሑፍ ተደርጎ ከተፈረመ አስገዳጅና ተፈጻሚነት የሚኖረው ሲሆን ስምምነቱ ግን ለክርክሩ መነሻ ለሆነው ታክስ ከፋይና ለግብር ዘመኑ ብቻ ተፈጻሚ ይሆናል፡፡  ስምምነት ላይ መድረስ ካልተቻለ ታክስ ከፋዩ ጉዳዩን ለታክስ ይግባኝ ኮሚሽን ወይም ለሚመለከተው ፍርድ ቤት ማቅረብ ይችላል፡፡  የመስማማት ወጪን በተመለከተ እያንዳንዱ ወገን የራሱን ወጪ የሚሸፍን ሲሆን ለአስማሚው የሚከፈለው የአገልግሎት ክፍያ በታክስ ከፋዩ የሚሸፈን ይሆናል። ሆኖም • የታክስ ማጭበርበር ወይም ሆን ተብሎ የተደረገ ታክስን የመሰወር ድርጊት ወይም ሌላ ከታክስ ጋር የተገናኘ ወንጀል መኖሩ ሲጠረጠር • ስምምነቱ ከኢ.ፌ.ዲ.ሪ ሕገ መንግሥት እና ከሚመለከታቸው የታክስ ሕጎች ጋር የሚጋጭ ሲሆን ወይም • ከሁለቱ ወገኖች አንዱ በሽምግልና ሂደት ውስጥ ለመሳተፍ ፍቃደኛ ካልሆነ ጉዳዩ በመስማማት ሊታይ አይችልም። 6. በሁኔታ ላይ የተመሰረተ የታክስ ክሊራንስ ምስክር ወረቀት በነባሩ አሠራር ታክስ ከፋዩ የታክስ ውሳኔን ተቃውሞ በቅሬታ/ይግባኝ ክርክር ላይ ባለበት ወይም ከባለሥልጣኑ ጋር የክፍያ ሰሌዳ ስምምነት አድርጎ በመክፈል ላይ እያለ የታክስ ክሊራንስ አይሰጠውም ነበር። በማሻሻያ አዋጁ አንቀጽ 72 መሠረት ካልተከፈለ የታክስ ዕዳ ጋር በተያያዘ ታክስ ከፋዩ በሕጋዊ መንገድ ቅሬታ ወይም ይግባኝ ካቀረበ ወይም ከባሥልጣኑ ጋር የጸና የክፍያ ውል ካለው ባለሥልጣኑ ‘በሁኔታ ላይ የተመሰረተ’ የታክስ ክሊራንስ ምስክር ወረቀት እንዲሰጥ ሥልጣን ተሰጥቶታል። ይህ የምስክር ወረቀት የንግድ ሥራ ወይም የሙያ ፈቃድ ለማደስ፣ በጨረታ ለመሳተፍ፣ ለተሽከርካሪና ለኮንስትራክሽን ማሽነሪ ዓመታዊ ምዝገባና ምርመራ (በተለምዶ “ክላውዶ”) ለማድረግ እና የባንክ ብድር ለማግኘት ያገለግላል፡፡ ይሁንና ታክስ የመክፈል ግዴታን አያስቀርም። በተጨማሪም ባንኮች የውጭ ባለሃብቶች ትርፍ፣ የአክሲዮን ትርፍ ድርሻ ወይም ከድርጅት ሽያጭ ያገኙትን ገቢ ወደ ውጭ ከመላካቸው በፊት ግብር የተከፈለበት መሆኑን የሚያረጋግጥ የታክስ ክሊራንስ ምስክር ወረቀት እንዲቀርብላቸው መጠየቅ ይኖርባቸዋል። 7. የኤሌክትሮኒክስ የታክስ ሥርዓት ነባሩ አዋጅ ዘመናዊ የኤሌክትሮኒክስ ታክስ ሥርዓትን በተመለከተ ዝርዝር ሕጋዊ ማዕቀፍ ያልነበረው ሲሆን በማሻሻያ አዋጁ አንቀጽ 93(6) ባለስልጣኑ ኤሌክትሮኒክ የታክስ ስርዓትን፣ ፈጣን ምላሽ ኮድ (QR Code) ያለው ደረሰኝ አጠቃቀምን፣ በኤሌክትሮኒክ ንግድ (e-commerce) ለሚፈጸም ግብይትና ለሌሎች ግብይቶች ኤሌክትሮኒክ ደረሰኝ አሰጣጥን በተመለከተ መመሪያ የማውጣት ስልጣን ተሰጥቶታል። 8. የታክስ ውሳኔ ማስታወቂያን የማስተካከል ሥልጣን ማሻሻያ አዋጁ ባለሥልጣኑ ስህተት ወይም ግድፈት ያለበትን የታክስ ውሳኔ ማስታወቂያ የሚያስተካክልበትን ዝርዝር አሰራር ከአንቀጽ 96-102 ባለው ዘርግቷል። ይኸውም፦ o ማስተካከያ ሊደረግ የሚችለው የስሌት/ሂሳብ ስህተት ካለ፣ በታክስ አወሳሰን ወቅት ያልታየ አግባብነት ያለው ማስረጃ ወይም በአዋጁ መሠረት የቀረበ አዲስ ማስረጃ ካለ፣ ውሳኔው ከአስገዳጅ የታክስ ሕጎች ትርጓሜ ጋር ካልተጣጣመ ወይም ሌላ የተሳሳተ ውጤት የሚያስከትል ስህተት ካለ ነው፡፡ ሆኖም አንድ የታክስ ውሳኔ ማስታወቂያ በተመሳሳይ ስህተት ምክንያት ከአንድ ጊዜ በላይ ሊስተካከል አይችልም። o ማስተካከያው ሊደረግ የሚችለው ስህተቱ መሠረታዊ ሆኖ በሚከፈል ወይም ተመላሽ በሚደረግ ታክስ መጠን ላይ ውጤት የሚያመጣ ሲሆን ወይም ሊረጋገጥ በሚችል መረጃ ላይ የተመሠረተ ከሆነ ነው፡፡ o የታክስ ማስተካከያ ሊደረግ የሚችለው ታክስ ከፋዩ የስህተት ይታረምልኝ ማመልከቻ ሲያቀርብ ወይም የታክስ ባለሥልጣኑ በራሱ አነሳሽነት ስህተት መኖሩን ሲያምንበት ሲሆን አዲስ ማስረጃ በመገኘቱ ወይም ከአቅም በላይ በሆነ ምክንያት ታክስ ከፋዩ ማስረጃውን ለማቅረብ ባለመቻሉ ካልሆነ በስተቀር ታክስ ከፋዩ ስህተት እንዲታረምለት ጥያቄ ማቅረብ የሚችለው ጉዳዩ በይግባኝ ከመታየቱ በፊት ነው፡፡ o ማስተካከያ ማድረግ የሚቻለው የመጀመሪያው ማስታወቂያ ከወጣበት ቀን ጀምሮ በ5 ዓመታት ወይም ስህተቱ ከታወቀበት ቀን ጀምሮ በ1 ዓመት ውስጥ (ከሁለቱ በቀደመው) ነው፡፡ o ተስተካክሎ የሚሰጠው የታክስ ውሳኔ ማስታወቂያ የስህተቱን ዓይነት፣ የማስተካከያውን ምክንያት፣ አዲሱን የታክስ መጠን እና ታክስ ከፋዩ ውሳኔውን ለመቃወም ወይም ይግባኝ ለማቅረብ ያለውን መብት የያዘ መሆን አለበት፡፡ 9. ደረሰኝ ባለመስጠት የሚጣሉ አስተዳደራዊ ቅጣቶችና የወንጀል ተጠያቂነት ማሻሻያ ማሻሻያ አዋጁ ይዞ የመጣው ሌላው ለውጥ ደረሰኝ ካለመስጠት ጋር በተያያዘ የሚጣሉ አስተዳደራዊ ቅጣቶችንና የወንጀል ተጠያቂነቶችን እንዲሁም የድርጅት የወንጀል ተጠያቂነቶችን የሚመለከት ሲሆን የቅጣት መጠኑ ከነባሩ ሕግ ጨምሯል (አንቀጽ 125፣ 137፣149)። ይኸውም፡-  ደረሰኝ ሊሰጥ ሲገባ ያልሰጠ ማንኛውም ታክስ ከፋይ በእያንዳንዱ ያልተሰጠ ደረሰኝ ብር 100,000 የሚቀጣ ሲሆን ይህ ቅጣት በባሥልጣኑ ሊነሳ አይችልም፡፡  በአንድ ግብይት ላይ የተለያየ ዋጋ በማስፈር ወይም የሽያጭ ዋጋን በማሳነስ ደረሰኝ የሰጠ ሰው ብር 100,000 መቀጫና ከ5 እስከ 7 ዓመት ጽኑ እስራት ይቀጣል፡፡  ደረሰኝ ያለመስጠት የወንጀል ተጠያቂነት የሚመጣው በአንድ የግብር ዘመን ውስጥ ለሁለት ጊዜ አስተዳደራዊ ቅጣት ከተቀጣ በኋላ ተመሳሳይ ጥፋት ሲፈጸም ነው፡፡  የድርጅቶችን የወንጀል ተጠያቂነት በተመለከተ ወንጀሉ በተፈጸመበት ወቅት የነበረ ሥራ አስኪያጅ፣ የፋይናንስ ኃላፊ ወይም በተመሳሳይ የኃላፊነት ቦታ ላይ ያለ ሰው ድርጊቱ ከእሱ እውቅና ውጪ መፈጸሙን፣ የወንጀሉን መፈፀም ያልፈቀደ ወይም ያልተባበረ መሆኑን ወይም ወንጀሉ እንዳይፈፀም ውጤታማ የውስጥ ቁጥጥር ሥርአት መዘርጋቱን ካላስረዳ በስተቀር ተጠያቂ እንደሚሆን በግለጽ ተደንግጓል። ማጠቃለያ በአጠቃላይ የፌደራል ታክስ አስተዳደር ማሻሻያ አዋጅ ቁጥር 1434/2018 በአገራችን የታክስ ሕግ ማዕቀፍ ውስጥ መሠረታዊ የፖሊሲ ለውጦችን ያካተተ የሕግ ማሻሻያ ነው። በተለይም የአማራጭ የታክስ አለመግባባት መፍቻ (መስማማት) ሥርዓት መዘርጋቱ፣ በሁኔታ ላይ የተመሠረተ ክሊራንስ መፈቀዱ፣ የይርጋ ጊዜ ገደብ መወሰኑ እና የሥራ አስኪያጆች ፍትሐዊ የኃላፊነት ወሰን መደንገጉ ተጠቃሽ ናቸው፡፡ በመሆኑም ማንኛውም ግብር ከፋይ የራሱን መብትና ግዴታ በትክክል መጠቀም እንዲችል የአዋጁን ፍሬ ጉዳዮችና ከዚህ አዋጅ ጋር የሚወጡ ዝርዝር መመሪያዎች በመከታተል ግንዛቤውን ማሳደግ ይጠበቅበታል፡፡ በንቃተ ሕግና ሥልጠና ዳይሬክቶሬት የተዘጋጀ

በማሻሻያ አዋጁ ዙሪያ ለሰራተኞች የግንዛቤ ማስጨበጫ ስልጠና ተሰጠ ……… መስከረም 12/2019 ዓ.ም ( የምስራቅ አ/አ/አነ/ግ/ከ/ቅ/ጽ/ቤት) የፌደራል ታክስ አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 983/2008 ላለፉት ዓመታት አገልግሎት ሲሰጥ የቆየ ሲሆን፣ ከሐምሌ ወር 2018 ዓ.ም ጀምሮ ደግሞ "የፌደራል ታክስ አስተዳደር (ማሻሻያ) አዋጅ ቁጥር 1434/2018" በሚል ጸድቆ ሥራ ላይ ውሏል። ይህንን ተከትሎ ቅርንጫፍ ጽሕፈት ቤቱ ለአመራሩና ለሰራተኞቹ በአዋጁ ዙሪያ የግንዛቤ ማስጨበጫ ስልጠና መስጠት ጀምሯል። በዚህም መሰረት ስልጠናው ለማኔጅመንት አባላት ከዕቅድ ግምገማ ጎን ለጎን በቅርንጫፍ ጽሕፈት ቤቱ ሥራ አስኪያጅ በወ/ሮ ወርቅዓለም ተሾመ የተሰጠ ሲሆን፤ ከተለያዩ ክፍሎች ለተውጣጡ  ሰራተኞች ደግሞ በሰው ሀብት ሥራ አመራር ልማት ሥራ ሂደት አስተባባሪነት በሁለት ዙር ተካሂዷል። አቶ ጌታቸው አጽብሐ ለሰራተኞች በተሰጠው ስልጠና ላይ በመገኘት ስልጠናውን በይፋ የከፈቱ ሲሆን፣የሰው ሀብት ክፍል ለሰራተኞች የተለያዩ ስልጠናዎችን እንደሚያዘጋጅ ገልጸው፤ የዕለቱ ስልጠናም ኢኮኖሚው የሚያመነጨውን ገቢ በንቃት ለመሰብሰብና ግብር ከፋዩን በአግባቡ ለማስተናገድ ያለው ጠቀሜታ የጎላ መሆኑን ጠቁመዋል። አያይዘውም ሰራተኛውም ባገኘው ስልጠና በመታገዝ ሥራውን ሥራዎች አዋጅንና መመሪያን ተከተለው እንዲከናወኑ አሳስበዋል። በተመሳሳይ አቶ ደሱ ነጋሽ (የሰው ኃይል ሙሌትና ሥራ ምዘና ቡድን አስተባባሪ) ለ2ኛ ዙር ሰራተኞች የመክፈቻ ንግግር ሲያደርጉ እንደገለጹት፤ የሚሰሩት ሥራዎች አዋጅ፣ ደንብና መመሪያዎችን ተከተለው የሚከናወኑ በመሆናቸው ሰራተኛው በየጊዜው የሚወጡ ሕጎችን ማወቅና ሥራ ላይ ማዋል ይጠበቅበታል። በመሆኑም ስልጠናው አዲሱን ማሻሻያ አዋጅ በአግባቡ ተረድቶ ሥራ ላይ ለማዋል የሚያስችል ነው ብለዋል። ስልጠናውን የታክስ ትምህርትና መረጃ አቅርቦት ባለሙያው አቶ ስንታየሁ በድሉ እና የታክስ ትምህርትና መረጃ አቅርቦት ጀማሪ ባለሙያው አቶ ብርሃኑ በላይ የሰጡ ሲሆን፤ በአዋጅ ቁጥር 1434/2018 ማሻሻል ያስፈለገበትን ምክንያት እና የተሻሻሉ አንቀጾችን በዝርዝር አቅርበዋል። የስልጠናው ተሳታፊዎች በበኩላቸው ይህን መሰል ስልጠና መዘጋጀቱ አዋጆቹን ከማወቅ ባሻገር ክፍተቶችን ለመሙላት፣ በሥራ ላይ የሚገጥሙ ሁኔታዎችን ለመወያየትና የመፍትሔ አካል ለመሆን ጥሩ ዕድል የሚፈጥር መሆኑን ገልጸዋል። …….

በማሻሻያ አዋጁ ዙሪያ ለሰራተኞች የግንዛቤ ማስጨበጫ ስልጠና ተሰጠ ……… መስከረም 12/2019 ዓ.ም ( የምስራቅ አ/አ/አነ/ግ/ከ/ቅ/ጽ/ቤት) የፌደራል ታክስ አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 983/2008 ላለፉት ዓመታት አገልግሎት ሲሰጥ የቆየ ሲሆን፣ ከሐምሌ ወር 2018 ዓ.ም ጀምሮ ደግሞ "የፌደራል ታክስ አስተዳደር (ማሻሻያ) አዋጅ ቁጥር 1434/2018" በሚል ጸድቆ ሥራ ላይ ውሏል። ይህንን ተከትሎ ቅርንጫፍ ጽሕፈት ቤቱ ለአመራሩና ለሰራተኞቹ በአዋጁ ዙሪያ የግንዛቤ ማስጨበጫ ስልጠና መስጠት ጀምሯል። በዚህም መሰረት ስልጠናው ለማኔጅመንት አባላት ከዕቅድ ግምገማ ጎን ለጎን በቅርንጫፍ ጽሕፈት ቤቱ ሥራ አስኪያጅ በወ/ሮ ወርቅዓለም ተሾመ የተሰጠ ሲሆን፤ ከተለያዩ ክፍሎች ለተውጣጡ  ሰራተኞች ደግሞ በሰው ሀብት ሥራ አመራር ልማት ሥራ ሂደት አስተባባሪነት በሁለት ዙር ተካሂዷል። አቶ ጌታቸው አጽብሐ ለሰራተኞች በተሰጠው ስልጠና ላይ በመገኘት ስልጠናውን በይፋ የከፈቱ ሲሆን፣የሰው ሀብት ክፍል ለሰራተኞች የተለያዩ ስልጠናዎችን እንደሚያዘጋጅ ገልጸው፤ የዕለቱ ስልጠናም ኢኮኖሚው የሚያመነጨውን ገቢ በንቃት ለመሰብሰብና ግብር ከፋዩን በአግባቡ ለማስተናገድ ያለው ጠቀሜታ የጎላ መሆኑን ጠቁመዋል። አያይዘውም ሰራተኛውም ባገኘው ስልጠና በመታገዝ ሥራውን ሥራዎች አዋጅንና መመሪያን ተከተለው እንዲከናወኑ አሳስበዋል። በተመሳሳይ አቶ ደሱ ነጋሽ (የሰው ኃይል ሙሌትና ሥራ ምዘና ቡድን አስተባባሪ) ለ2ኛ ዙር ሰራተኞች የመክፈቻ ንግግር ሲያደርጉ እንደገለጹት፤ የሚሰሩት ሥራዎች አዋጅ፣ ደንብና መመሪያዎችን ተከተለው የሚከናወኑ በመሆናቸው ሰራተኛው በየጊዜው የሚወጡ ሕጎችን ማወቅና ሥራ ላይ ማዋል ይጠበቅበታል። በመሆኑም ስልጠናው አዲሱን ማሻሻያ አዋጅ በአግባቡ ተረድቶ ሥራ ላይ ለማዋል የሚያስችል ነው ብለዋል። ስልጠናውን የታክስ

የታክሱ ባለስልጣን የታክስ አለመግባባትን በመስማማት ለመፍታት ያለው ስልጣን (በተሻሻለዉ ፌዴራል  ታክስ  አስተዳደር  አዋጅ ቁ.1434/2018  መሠረት)   ፩/ የታክሱ ባለስልጣን የታክስ አለመግባባቶችን በመስማማት የመፍታት ስልጣን ተሰጥቶታል። ፪/ ማናቸውም በስምምነት የሚፈታ የታክስ አለመግባባት በጽሁፍ የሚደረግ እና የተስማሚ ወገኖች ፊርማ ያረፈበት ሊሆን ይገባል። ፫/ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩) የተደነገገው ቢኖርም የሚከተሉት ሁኔታዎች ሲኖሩ ጉዳዩ በማስማማት ሊታይ አይችልም፦ ሀ) የታክስ ማጭበርበር ወይም ሆን ተብሎ የተደረገ ታክስን የመሰወር ድርጊት ወይም ሌላ ከታክስ ጋር የተገናኘ ወንጀል መኖሩ ሲጠረጠር፤ ለ) በመስማማት የሚደረግ ስምምነት ከኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ ሕገ-መንግሥት እና ከሚመለከታቸው የታክስ ሕጎች ጋር የሚጋጭ ሲሆን፤ ሐ) ከሁለቱ ወገኖች አንዱ በሽምግልና ሂደት ውስጥ ለመሳተፍ ፈቃደኛ ካልሆነ፡፡ ፬/ ሚኒስቴሩ የአስማሚውን የትምህርት እና ሙያ ደረጃን ጨምሮ የመስማማት ሂደት የሚመራበትን ሥርዓት የሚወስን ዝርዝር የአፈፃፀም መመሪያ ያወጣል፡፡

ምስራቅ አዲስ አበባ አነስተኛ ግብር ከፋዮች ቅርንጫፍ ጽሕፈት ቤት በነሐሴ ወር ከ230 ሚሊዮን ብር በላይ ሰበሰበ መስከረም 11 / 2019 ዓ.ም | ምስራቅ አዲስ አበባ የምስራቅ አዲስ አበባ አነስተኛ ግብር ከፋዮች ቅርንጫፍ ጽሕፈት ቤት በነሐሴ ወር 2018 በጀት ዓመት ለመሰብሰብ አቅዶ የነበረውን ገቢ 130.28 በመቶ ማሳካቱን አስታወቀ። ቅርንጫፍ ጽሕፈት ቤቱ የነሐሴ ወር የሥራ አፈጻጸም ግምገማ እና የውይይት መድረክ በዛሬው ዕለት አካሂዷል። በመድረኩ ላይ የቅርንጫፍ ጽሕፈት ቤቱ ሥራ አስኪያጅ ወ/ሮ ወርቅዓለም ተሾመ እንደገለጹት፣ ቅርንጫፍ ጽሕፈት ቤቱ በወሩ የተመዘገበውን ስኬት ማሳካት የቻለው በየደረጃው የሚገኙ አመራሮችና ሠራተኞች ባደረጉት የተቀናጀ ጥረት እንዲሁም ግብር ከፋዮች ግብራቸውን በኃላፊነት ስሜት በመክፈላቸው ነው። ሥራ አስኪያጇ አያይዘውም ለመላው የቅርንጫፍ ጽሕፈት ቤቱ ሠራተኞችና ግብር ከፋዮች እንኳን ለ2019 አዲስ ዓመት በሰላም አደረሳችሁ  በማለት መልካም ምኞታቸውን አስተላልፈዋል። በውይይቱ ላይ የዕቅድና በጀት አፈፃፀም ክትትል ቡድን አስተባባሪ አቶ ገንዘብ መካሻ የነሐሴ ወር የሥራ አፈፃፀም ሪፖርት አቅርበዋል። በሪፖርታቸውም ቅርንጫፍ ጽሕፈት ቤቱ ከቀጥታ፣ ቀጥታ ካልሆኑ እና ታክስ ካልሆኑ ገቢዎች በአጠቃላይ 176.78 ሚሊዮን ብር ለመሰብሰብ አቅዶ 230.32 ሚሊዮን ብር በመሰብሰብ የዕቅዱን 130.28 በመቶ ማሳካት መቻሉን አሳይተዋል። ከተሰበሰበው አጠቃላይ ገቢ ውስጥ፡ከቀጥታ ታክስ፡ 140.71 ሚሊዮን ብር፣ቀጥታ ካልሆኑ ታክሶች፡ 76.18 ሚሊዮን ብር፣ታክስ ካልሆኑ ገቢዎች፡ 13.43 ሚሊዮን ብር መሰብሰቡ ተገልጻል። በሌላ በኩል፣ ለቅርንጫፍ ጽሕፈት ቤቱ አመራሮች በአዲስ የፌደራል ታክስ ማሻሻያ አዋጅ ቁጥር 1434/2018 ላይ የግንዛቤ ማስጨበጫ ሥልጠና  በወ/ሮ ወርቅዓለም  ተሰጥቷል። ማሻሻያው ያካተታቸውን አዳዲስ ማሻሻያዎች  ያብራሩ ሲሆን፣ አመራሩ አዋጁን በአግባቡ በመረዳት የዕለት ተዕለት ሥራዎች በአዋጅ፣ በደንብና በመመሪያ መመራታቸውን ማረጋገጥ እንዳለበት አሳስበዋል። ሥልጠናው በትምህርትና መረጃ አቅርቦት የሥራ ሂደት አማካኝነት ለሁሉም ሠራተኞች በተለያዩ ዙሮች መሰጠት መጀመሩንና በቀጣይም ለግብር ከፋዮች በተጠናከረ መልኩ እንደሚሰጥ ተጠቅሷል። በመጨረሻም ሥራ አስኪያጇ በመስከረም ወር የታቀደውን ገቢ ለማሳካትና የተገልጋይ እርካታን ለማሳደግ የአገልግሎት አሰጣጥን ማሻሻል፣ የሰራተኞችን  የስራ ዲሲፕሊን በተገቢ መልኩ  መምራት እና ገቢ ሊያስገኙ በሚችሉ ጉዳዮች ላይ በትኩረት መስራት እንደሚገባ የትኩረት አቅጣጫ አስቀምጠዋል። በመድረኩ ላይ የቅርንጫፍ ጽሕፈት ቤቱ ምክትል ሥራ አስኪያጆች እና የተለያዩ የሥራ ኃላፊዎች በተነሱ ሀሳቦች ላይ ማብራሪያና ምላሽ ሰጥተዋል።

በኦዲት አሰራር ዙርያ ከግብር ከፋዮች ጋር ውይይትና ስልጠና ተካሄደ   ምስራቅ አዲስ አበባ አነስተኛ ግብር ከፋዮች ቅርንጫፍ ጽሕፈት ቤት (መስከረም 8/2019 ዓ.ም.)፦   የኦዲት ሥርዓት ዋና ዓላማ ግብር ከፋዩ ግብሩን በማሳወቅና በመክፈል ሂደት ውስጥ ትክክለኛነቱን ማረጋገጥ እና ወደ ሕጋዊ ሥርዓቱ ማስገባት መሆኑን የምስራቅ አዲስ አበባ አነስተኛ ግብር ከፋዮች ቅርንጫፍ ጽሕፈት ቤት ሥራ አስኪያጅ ወ/ሮ ወርቃለም ተሾመ ገለጹ። ሥራ አስኪያጇ ይህንን የተናገሩት  በቀጣይ  ኦዲት ከሚደረጉ ግብር ከፋዮች ጋር    በተደረገ የውይይት መድረክ ላይ ነው።   ሥራ አስኪያጇ አክለውም ግብር ከፋዩ ወደ ተሻለ የታክስ ሥርዓት መምጣት የሚችለው በታክስ ሕጉ የተቀመጡ ግዴታዎችን በአግባቡ ሲወጣ መሆኑን ገልጸዋል። ለኦዲት የተመረጡ ግብር ከፋዮች በመመሪያ ቁጥር 1063/2017 መሠረት ኦዲት የሚደረጉበትን ሥርዓት ተከተለው ዝግጁ መሆን እንዳለባቸው ጠቁመዋል። በተጨማሪም ድርጅቶች ለኦዲት ሥራ የሚልኳቸው ባለሙያዎች ድርጅቱን በሚገባ የሚያውቁ እና ለሚጠየቁ መረጃዎችና ማስረጃዎች ትክክለኛ ምላሽ መስጠት የሚችሉ መሆን እንደሚገባቸው አሳስበዋል።   የእውቀት ክፍተትን ለመሙላትም በቅርንጫፍ ጽሕፈት ቤቱ በአካል የሚሰጡ እንዲሁም በማህበራዊ ሚዲያ የሚለቀቁ የተለያዩ የታክስ ትምህርቶችን በመከታተል ግንዛቤን ማዳበር እንደሚቻል ጠቁመዋል።   ከዚሁ ጋር ተያይዞ ሥራ አስኪያጇ፤ ግብር ከፋዩ መብትና ግዴታውን በመወጣት ኢኮኖሚው የሚያመነጨውን ገቢ በትክክል በማሳወቅና በመክፈል ለሀገር ልማት የሚያደርገውን አስተዋጽኦ ለማገዝ ቅርንጫፍ ጽሕፈት ቤቱ  ተግቶ ይሰራል  ብለዋል ፡፡በመድረኩ የሕግ ተገዢነት ስትራቴጂ ጥናትና ዝግጅት መሪ ባለሙያ አቶ ከፋለ አንለይ በታክስ ሕግ ተገዢነትና በቅድመ-ኦዲት ዝግጅት ላይ ያተኮረ ስልጠና የሰጡ ሲሆን፣ የቅርንጫፍ ጽሕፈት ቤቱ የታክስ ሥርዓት ምክትል ሥራ አስኪያጅ ወ/ሮ ዓለም ታምራት፣ የታክስ ኦፕሬሽን ምክትል ሥራ አስኪያጅ አቶ ማቲዎስ አየለ እና ሌሎች የሚመለከታቸው የሥራ ኃላፊዎች በመገኘት ከተሳታፊዎች ለቀረቡ ጥያቄዎችና አስተያየቶች ምላሽና ማብራሪያ ሰጥተዋል።

በኦዲት አሰራር ዙርያ ከግብር ከፋዮች ጋር ውይይትና ስልጠና ተካሄደ   ምስራቅ አዲስ አበባ አነስተኛ ግብር ከፋዮች ቅርንጫፍ ጽሕፈት ቤት (መስከረም 8/2019 ዓ.ም.)፦   የኦዲት ሥርዓት ዋና ዓላማ ግብር ከፋዩ ግብሩን በማሳወቅና በመክፈል ሂደት ውስጥ ትክክለኛነቱን ማረጋገጥ እና ወደ ሕጋዊ ሥርዓቱ ማስገባት መሆኑን የምስራቅ አዲስ አበባ አነስተኛ ግብር ከፋዮች ቅርንጫፍ ጽሕፈት ቤት ሥራ አስኪያጅ ወ/ሮ ወርቃለም ተሾመ ገለጹ። ሥራ አስኪያጇ ይህንን የተናገሩት  በቀጣይ  ኦዲት ከሚደረጉ ግብር ከፋዮች ጋር    በተደረገ የውይይት መድረክ ላይ ነው።   ሥራ አስኪያጇ አክለውም ግብር ከፋዩ ወደ ተሻለ የታክስ ሥርዓት መምጣት የሚችለው በታክስ ሕጉ የተቀመጡ ግዴታዎችን በአግባቡ ሲወጣ መሆኑን ገልጸዋል። ለኦዲት የተመረጡ ግብር ከፋዮች በመመሪያ ቁጥር 1063/2017 መሠረት ኦዲት የሚደረጉበትን ሥርዓት ተከተለው ዝግጁ መሆን እንዳለባቸው ጠቁመዋል። በተጨማሪም ድርጅቶች ለኦዲት ሥራ የሚልኳቸው ባለሙያዎች ድርጅቱን በሚገባ የሚያውቁ እና ለሚጠየቁ መረጃዎችና ማስረጃዎች ትክክለኛ ምላሽ መስጠት የሚችሉ መሆን እንደሚገባቸው አሳስበዋል።   የእውቀት ክፍተትን ለመሙላትም በቅርንጫፍ ጽሕፈት ቤቱ በአካል የሚሰጡ እንዲሁም በማህበራዊ ሚዲያ የሚለቀቁ የተለያዩ የታክስ ትምህርቶችን በመከታተል ግንዛቤን ማዳበር እንደሚቻል ጠቁመዋል።   ከዚሁ ጋር ተያይዞ ሥራ አስኪያጇ፤ ግብር ከፋዩ መብትና ግዴታውን በመወጣት ኢኮኖሚው የሚያመነጨውን ገቢ በትክክል በማሳወቅና በመክፈል ለሀገር ልማት የሚያደርገውን አስተዋጽኦ ለማገዝ ቅርንጫፍ ጽሕፈት ቤቱ  ተግቶ ይሰራል  ብለዋል ፡፡በመድረኩ የሕግ ተገዢነት ስትራቴጂ ጥናትና ዝግጅት መሪ ባለሙያ አቶ ከፋለ አንለይ በታክስ ሕግ ተገዢነትና በቅድመ-ኦዲት ዝግጅት ላይ ያተኮረ ስልጠና የሰጡ ሲሆን፣ የቅርንጫፍ ጽሕፈት ቤቱ የታክስ ሥርዓት ምክትል ሥራ አስኪያጅ ወ/ሮ ዓለም ታምራት፣ የታክስ ኦፕሬሽን ምክትል ሥራ አስኪያጅ አቶ ማቲዎስ አየለ እና ሌሎች የሚመለከታቸው የሥራ ኃላፊዎች በመገኘት ከተሳታፊዎች ለቀረቡ ጥያቄዎችና አስተያየቶች ምላሽና ማብራሪያ ሰጥተዋል።

የተሻሻለው አዋጅ ስለታክስ ማጭበርበር ምን ይላል? መስከረም 8/2019 ዓ.ም ምስራቅ አ/ግ/ከ/ቅ/ጽ/ቤት በተሻሻለው የፌዴራል ታክስ አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 1434/2018 መሰረት “የታክስ ማጭበርበር” ማለት ታክስን ለመሰወር ወይም ህጋዊ ያልሆነ የታክስ ጥቅም ለማግኘት ሲባል የሚከተሉትን ድርጊቶች መፈጸም ነው፤ 👉 ሐሰተኛ የሂሳብ መዝገቦችን፣ ሰነዶችን፣ ደረሰኞችን ወይም ሌሎች ሰነዶችን ማቅረብ፣ 👉 ገቢን፣ ግብይትን ወይም ታክስ የሚከፈልበትን እንቅስቃሴ መደበቅ፣ 👉 ሐሰተኛ ደረሰኞችን ማዘጋጀት ወይም መጠቀም፣ 👉 ሐሰተኛ የታክስ ማስታወቂያ ማቅረብ 👉 ሰነዶችን ማጥፋት፣ መቀየር፣ መደበቅ፣ 👉 ከአንድ በላይ ወይም ትይዩ የሂሳብ መዛግብትን ወይም ሰነዶችን ማዘጋጀትና መያዝ፣ እንዲሁም ለታክስ ባለስልጣኑና ለሌሎች አካላት ማቅረብ፤ 👉ሐሰተኛ የተቀናሽ ወጪዎችን፣ የግብር ወይም የታክስ ነፃ መብት፣ የተመላሽን ወይም የማካካሻ ጥያቄን ማቅረብ፤ 👉 ሕጋዊ ባልሆነ መንገድ የታክስ ግዴታን ለመቀነስ ማናቸውንም ሌሎች ድርጊቶች መፈጸም ወይም ሕግ እንዲፈፅሙ የሚያስገድዳቸውን አለመፈጸም፡፡ በአዋጁ የተሻሻሉ የታክስ ስሌቶች እና የይርጋ ጊዜ ገደብን በተመለከተ ሲገልጽ የታክስ ባለስልጣኑ የማጭበርበር ድርጊት የተፈጸመ መሆኑን የሚያረጋግጥ ማስረጃ ያገኘ እንደሆነ የራስ ታክስ ስሌት ማስታወቂያውን ካቀረበበት ቀን ጀምሮ በሚቆጠር 10 (አስር) ዓመት ውስጥ ሊያሻሽል ይችላል ይላል፡፡ ይሁን እንጂ በአዋጁ ንዑስ አንቀጽ 5 ላይ የታክስ ማጭበርበር ድርጊት መፈጸሙ በማስረጃ የተረጋገጠ በሚሆንበት ጊዜ የታክሱ ባለስልጣን የ10 (አስር) ዓመቱን የይርጋ ጊዜ ገደብ ሳያልፍ በማናቸውም ጊዜ የታክስ ውሳኔ ማሻሻያን ሊያደርግ እንደሚችል ይገልጻል፡፡ ምንጭ ፣ገቢዎች ሚኒስቴር