Беларускі інстытут публічнай гісторыі

Як еўрапейскі палітычны крызіс 1938 г. паўплываў на настроі беларусаў у ІІ Рэчы Паспалітай Пра гэта піша польскі гісторык Piotr Cichoracki ў часопісе Studia Białorutenistyczne. Еўрапейскі палітычны крызіс дасягнуў піка восенню 1938 года. На фоне Мюнхенскага пагаднення Варшава выставіла тэрытарыяльныя патрабаванні да Чэхаславакіі, а затым анексавала чэшскую частку Цешынскай Сілезіі (на фота). Аднак гэта прывяло да рэзкага пагаршэння польска-савецкіх адносін. Гэтыя падзеі і ўплыў савецкай прапаганды паставілі значную частку беларусаў ІІ Рэчы Паспалітай у «радыкальную апазіцыю да польскай дзяржавы». Яны сталі чакаць польска-савецкай вайны, якая прывядзе да аддзялення Заходняй Беларусі. Piotr Cichoracki прыводзіць нямала прыкладаў стаўлення беларусаў. Сярод іх такі: у кастрычніку 1938 г. зборы Саюза рэзервістаў у Лунінцы былі на мяжы зрыву – рэзервісты альбо не з'яўляліся, альбо спрабавалі ўцячы з горада. Сітуацыя змянілася толькі пасля радыёпаведамлення аб прыняцці Чэхаславакіяй польскага ўльтыматуму.

Вечарам 22 студзеня – адкрытая лекцыя (афлайн і анлайн) Дзяніса Лісейчыкава пра пахавальныя практыкі шляхты і мяшчан ВКЛ Цэнтр беларускіх і рэгіянальных даследаванняў ЕГУ запрашае 22 студзеня на адкрытую лекцыю Дзяніса Лісейчыкава (Ars Moriendi: пахавальныя практыкі шляхты і мяшчан Вялікага Княства Літоўскага XV-XVIII стст.): 18.30, Савічаус, 17, ауд. 303. Або анлайн. Асобныя раздзелы Статутаў ВКЛ рэгулявалі практыку складання тастаментаў (завяшчанняў) шляхты, мяшчан і іншых станаў. Актавыя кнігі судовых устаноў і магістратаў месцяць безліч гэтых цікавых эга-дакументаў, у якіх адлюстравана стаўленне людзей да жыцця і смерці. У ВКЛ былі выпрацаваны асноўныя элементы надмагільных помнікаў-эпітафій, многія з якіх захаваліся да нашых дзён. Гэтым і многім іншым аспектам пахавальнай культуры будзе прысвечана лекцыя.

У Музеі старажытнабеларускай культуры па-новаму будуць экспанаваць унікальны для Беларусі помнік, каб нагадаць пра яго былое хараство. Новым выглядам помніка ў сваім фэйсбуку падзяліўся гісторык-некрапаліст Сяргей Грунтоў, які таксама прыклаўся да гэтай працы. Грунтоў падабраў аналагі ў Польшчы і Літве, і даваў парады па дэталях, а кіраваў работамі кіраваў Барыс Лазука, які прысвяціў гэтаму помніку адзін са сваіх артыкулаў, праўда, 20 гадоў таму. Работы, праведзеныя ў рамках рэканструкцыі Музея старажытнабеларускай культуры пры Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, ставілі за мэту змяніць успрыманне каштоўнага твора мастацтва, адзінага ў сваім родзе на тэрыторыі краіны. Раней чатыры скульптурныя надмагіллі (эгіфія) проста гарызантальна ляжалі адна побач з іншай не нейкай платформе. У прынцыпе, такі тып надмагільных помнікаў таксама вядомы ў Еўропе, але беларускі помнік выглядаў іначай. Надмагіллі патрапілі ў музейную калекцыю з францысканскага касцёла Святога Яна Хрысціцеля ў Гальшанах, якімі валодалі магнаты Сапегі. Запрасіў манахаў-францысканцаў у свой радавы маёнтак, дзе быў заснаваны кляштар, падканцлер літоўскі Павел Стэфан Сапега (1565-1635). Сапега быў аж чатыры разы жанаты: з Рэгінай Дыбоўскай, з Альжбетай Веселен (толькі ад яе меў дзяцей, які скончылі або ў манастыры, або памерлі дзяўчынамі), з Кацярынай Гаслаўскай і, нарэшце, з Соф’яй Даніловіч. Сапега памёр у 1635 годзе, верагодна, што прыкладна ў гэты час у касцёле быў пабудаваны вялікі і багаты надмагільны помнік у рэнесансным стылі, для яго самога і трох ягоных жонак, якія спачылі раней. Першапачаткова скульптуры размяшчалі амаль вертыкальна, фігуры паказаны быццам ляжаць на баку, на вялікай падушцы, падпёршы галаву левай рукой. У руках жанчын кнігі, а Павел Сапега па тагачаснай модзе паказаны ў парадным даспеху. Выкананне фігур, як пішуць мастацтвазнаўцы, адзначаецца высокім майстэрствам. На жаль, на тэрыторыі Беларусі не захавалася іншых скульптурных надмагілляў такога плану, як было ў Гальшанах, якія б маглі даць уяўленне пра першапачатковы выгляд помніка. Але захавалася надмагілле іншага прадстаўніка роду Сапегаў, які таксама быў пахаваны разам з жонкамі. У віленскім касцёле Святога Міхаіла, дзе сёння працуе музей касцельных каштоўнасцей, знаходзіцца яруснае архітэктурнае надмагілле канцлера і гетмана вялікага літоўскага Льва Сапегі і дзвюх яго жонак. Вышыня помніка складае каля 10 м, па цэнтры яго ляжыць мармуровая фігура самога Льва Сапегі, а каля падножжа - жонак Альжбеты з Радзівілаў і Дароты з Фірлеяў. Гэтыя два надмагіллі яднае не толькі імя Сапегаў, сумеснае пахаванне мужа з жонкамі, але мастацкае падабенства скульптур і час стварэння - Леў Сапега памёр у 1633 годзе, усяго на два гады раней за Паўла Сапегу. Выяў надмагільнага помніка ў Гальшанах не захавалася. Але ёсць яго апісанне ў інвентары 1675 года: "Збоку надмагілле (epitaphium) вельмі прыгожае накшталт алтара, у чыёй структуры тры асобы нявест, а сам [фундатар] чацвёрты ляжыць угары. У той жа структуры дзевяць алебастравых асоб, а таксама два анёлкі". Вельмі падобна да апісання помніка ў віленскім касцёле. Андрэй Шулаеў публікуе таксама выяву балясы з гербам Сапегаў “Ліс”, якая была частка агароджы помніка ў Гальшанах і сёння мусіць захоўвацца недзе ў музеі.

22 студзеня 1863 года пачалося вызвольнае антырасійскае паўстанне 1863-1864 гг. Гэтая падзея стала адной з самых важных у нашай навейшай гісторыі. Адным з кіраўнікоў паўстання на Літве быў Вінцэнт Канстантын Каліноўскі, якія ў сваім запавеце "Лісты з-пад шыбеніцы" пісаў: Niemasz, Bratki, bolszaho szczaściu na hetom swieci, jak kali czeławiek u haławie maje rozum i nauku (...) No jak dzień s noczju nie chodzić razom, tak nie idzie razam nauka praŭdziwa z niawoloj maskoŭskoj. Dapokul jena u nas budzie, u nas niczoho nia budzie, nie budzie praŭdy, bahactwa i nijakoj nauki, ­adno nami jak skacinoj waroczać buduć nie źla dabra, no na pahibiel naszu (...) Bo ja tabie s pad szubienicy każu Narodzie, szto tahdy tolko zażywiesz szczaśliwo kali nad taboju Maskala ŭże nie budzie.

Напярэдадні 162-й гадавіны пачатку паўстання 1863 года невядомыя выкралі ў Лідзе памятны камень з магілы ксяндза Адама Фалькоўскага, расстралянага ўладамі царскай Расеі, паведаміла выданне Znadniemna.pl.

У Музеі старажытнабеларускай культуры па-новаму будуць экспанаваць унікальны для Беларусі помнік, каб нагадаць пра яго былое хараство. Новым выглядам помніка ў сваім фэйсбуку падзяліўся гісторык-некрапаліст Сяргей Грунтоў, які таксама прыклаўся да гэтай працы. Грунтоў падабраў аналагі ў Польшчы і Літве, і даваў парады па дэталях, а кіраваў работамі кіраваў Барыс Лазука, які прысвяціў гэтаму помніку адзін са сваіх артыкулаў, праўда, 20 гадоў таму. Работы, праведзеныя ў рамках рэканструкцыі Музея старажытнабеларускай культуры пры Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, ставілі за мэту змяніць успрыманне каштоўнага твора мастацтва, адзінага ў сваім родзе на тэрыторыі краіны. Раней чатыры скульптурныя надмагіллі (эгіфія) проста гарызантальна ляжалі адна побач з іншай не нейкай платформе. У прынцыпе, такі тып надмагільных помнікаў таксама вядомы ў Еўропе, але беларускі помнік выглядаў іначай. Надмагіллі патрапілі ў музейную калекцыю з францысканскага касцёла Святога Яна Хрысціцеля ў Гальшанах, якімі валодалі магнаты Сапегі. Запрасіў манахаў-францысканцаў у свой радавы маёнтак, дзе быў заснаваны кляштар, падканцлер літоўскі Павел Стэфан Сапега (1565-1635). Сапега быў аж чатыры разы жанаты: з Рэгінай Дыбоўскай, з Альжбетай Веселен (толькі ад яе меў дзяцей, які скончылі або ў манастыры, або памерлі дзяўчынамі), з Кацярынай Гаслаўскай і, нарэшце, з Соф’яй Даніловіч. Сапега памёр у 1635 годзе, верагодна, што прыкладна ў гэты час у касцёле быў пабудаваны вялікі і багаты надмагільны помнік у рэнесансным стылі, для яго самога і трох ягоных жонак, якія спачылі раней. Першапачаткова скульптуры размяшчалі амаль вертыкальна, фігуры паказаны быццам ляжаць на баку, на вялікай падушцы, падпёршы галаву левай рукой. У руках жанчын кнігі, а Павел Сапега па тагачаснай модзе паказаны ў парадным даспеху. Выкананне фігур, як пішуць мастацтвазнаўцы, адзначаецца высокім майстэрствам. На жаль, на тэрыторыі Беларусі не захавалася іншых скульптурных надмагілляў такога плану, як было ў Гальшанах, якія б маглі даць уяўленне пра першапачатковы выгляд помніка. Але захавалася надмагілле іншага прадстаўніка роду Сапегаў, які таксама быў пахаваны разам з жонкамі. У віленскім касцёле Святога Міхаіла, дзе сёння працуе музей касцельных каштоўнасцей, знаходзіцца яруснае архітэктурнае надмагілле канцлера і гетмана вялікага літоўскага Льва Сапегі і дзвюх яго жонак. Вышыня помніка складае каля 10 м, па цэнтры яго ляжыць мармуровая фігура самога Льва Сапегі, а каля падножжа - жонак Альжбеты з Радзівілаў і Дароты з Фірлеяў. Гэтыя два надмагіллі яднае не толькі імя Сапегаў, сумеснае пахаванне мужа з жонкамі, але мастацкае падабенства скульптур і час стварэння - Леў Сапега памёр у 1633 годзе, усяго на два гады раней за Паўла Сапегу. Выяў надмагільнага помніка ў Гальшанах не захавалася. Але ёсць яго апісанне ў інвентары 1675 года: "Збоку надмагілле (epitaphium) вельмі прыгожае накшталт алтара, у чыёй структуры тры асобы нявест, а сам [фундатар] чацвёрты ляжыць угары. У той жа структуры дзевяць алебастравых асоб, а таксама два анёлкі". Вельмі падобна да апісання помніка ў віленскім касцёле. Андрэй Шулаеў публікуе таксама выяву балясы з гербам Сапегаў “Ліс”, якая была частка агароджы помніка ў Гальшанах і сёння мусіць захоўвацца недзе ў музеі.

Знаёмім са зместам чарговага (11/2024) нумара "Беларускага гістарычнага часопіса", які дэманструе, як музейшчыкі Беларусі і Расіі ад безвыходнасці развіваюць міжсобку супрацу.

18 студзеня 1984 года ў Маскве памёр Панцеляймон Панамарэнка - камуністычны савецкі дзеяч, расеец, кіраўнік савецкай Беларусі (БССР), Першы сакратар ЦК Камуністычнай Партыі Беларусі ў перыяд 1938-1947. Панамарэнка нарадзіўся 9 жніўня 1902 года на Кубані. У час сваёго кіравання Панамарэнка напісаў справаздачу "О белорусском языке, литературе и писателях" у якой раскрытыкаваў адрозненне беларускіх слоў ад расейскіх і абвінаваціў яшчэ не забітых беларускіх пісьменнікаў у "профашистских" настроях, якія паводле расейскага камуніста вялі "контр-революционную националистическую работу". У Менску па сённяшні дзень ёсць вуліца Панамарэнкі.

21 год таму ў Варшаве ва ўзросце 65 гадоў пайшоў з жыцця ўраджэнец беларускай Шчучыншчыны, былы вучань Гродзенскай музычна-педагагічнай вучэльні Чэслаў Антонавіч Выдрыцкі. Ён жа — адзін з самых знакамітых польскіх музыкаў, легенда року, спявак, кампазітар і аўтар песень Чэслаў Юліюш Выджыцкі, які праславіўся на ўвесь свет пад псеўданімам Чэслаў Немэн. У разгары яго кар'еры польскія выданні прызнавалі яго найлепшым вакалістам, самым папулярным спеваком, а ў 1999-м назвалі «лепшым польскім артыстам усіх часоў». Як гэтага дабіўся выхадзец з Беларусі? "Зеркало" расказвае, навошта сям'і Немэна давялося пакінуць радзіму, чаму яго творчасць раздражняла камуністычныя ўлады Польшчы, на якія здзелкі з сумленнем яму даводзілася ісці, каб не патрапіць у чорныя спісы, — і як ён, нягледзячы на ​​гэта, напісаў песню, якая стала сімвалам імкнення палякаў да пераменам.

Як апошні абраны мінскі губернскі маршалак шляхты Аляксандр Лапа стаў ахвярай рэпрэсій Міхаіла Мураўёва Пра гэта беларускі архівіст Юрый Снапкоўскі піша ў часопісе Studia Białorutenistyczne. Аляксандр Лапа (1802 - 1869) быў прадстаўніком каталіцкага шляхецкага роду. Падчас паўстання ў 1863 годзе яго добраахвотная адстаўка з пасады маршалка дваранства Мінскага генерал-губернатара супала з пераходам Міхаіла Мураўёва на пасаду Віленскага генерал-губернатара, што прыцягнула ўвагу апошняга. Мураўёў выдаў загад аб арышце Лапы, падазраючы яго ў недастатковай лаяльнасці і нават падтрымцы сабатажу з боку чыноўнікаў. Арышт і ссылка на Урал не толькі сталі прычынай сыходу Лапы з грамадска-палітычнай арэны імперыі, але і прадвызначылі яго сацыяльна-эканамічную маргіналізацыю і, у пэўным сэнсе, смерць. Таксама гэта падзея паставіла кропку ў існаванні інстытута выбараў маршалкаў шляхты ў заходнім рэгіёне імперыі і паклала пачатак гвалтоўнаму паслабленню ролі польскага землеўладання, адзначае Юрый Снапкоўскі.

25 артэфактаў беларускага пратэсту – Музей Вольнай Беларусі выдаў свой першы каталог. Адкрыты ў Варшаве летам 2022 года Музей Вольнай Беларусі падрыхтаваў першы каталог збораў, адзначыўшы ў ім 25 найбольш важных артэфактаў са сваіх калекцый. Сам музей створаны для “збору, захавання, вывучэння і папулярызацыі гісторыка-культурных феноменаў і артэфактаў, якія адлюстроўваюць барацьбу беларускага народа за дэмакратычныя і нацыянальныя каштоўнасці” – гаворыцца ў выданні. Тэматычна каталог дзеліцца на чатыры рубрыкі. Гэта “Надзея” – калекцыя прадметаў, звязаных з пратэстнай актыўнасцю ў Беларусі 2020 года, “Ахвярнасць і гераізм” – раздзел, прысвечаны палітвязням, “Салідарнасць з Украінай”, што дэманструе асабістыя рэчы беларускіх добраахвотнікаў, удзельнікаў абароны Украіны супраць поўнамаштабнай расійскай агрэсіі і “Супрацьстаянне”, тэматычны блок пра супраціўленне дыктатуры А. Лукашэнкі ў сучасных умовах і пераважна на міжнароднай арэне. Густоўна аформлены, альбом дэманструе найбольш каштоўныя экспанаты музея, сабраныя за некалькі апошніх гадоў працы. Тут знакамітая вясельная сукенка “БЧБ-нявесты” Іны Зайцавай, сцяг з імёнамі ўсіх беларускіх палітвязняў, над якім працуе Марыя Грыц. Кантролер рэйв-выканаўцы Папы Бо, барабаны ўдзельнікаў вулічных мінскіх маршаў, асабістыя рэчы Міраслава Лазоўскага і Васіля Грудовіка, што загінулі на полі бою ва Украіне. Вопратка жанчын-палітзняволеных і куля, якой быў паранены адзін з удзельнікаў пратэстаў. Таксама – дакументы Народнага антыкрызіснага ўпраўлення “Аб перадачы сітуацыі ў Беларусі ў пракуратуру Міжнароднага крымінальнага суда” і такі яскравы сімвалічны артэфакт, напрыклад, як працоўная папка Святланы Ціханоўскай, з якой яна выступае на міжнародных форумах і сустрэчах. Фотаздымкі артэфактаў суправаджаюцца кароткімі апісаннямі і цытатамі з інтэрв’ю саміх галоўных герояў – людзей, што стваралі і ўвасаблялі ў сваіх асабістых дзеяннях мірны беларускі пратэст супраць дыктатуры. “Супрацьстаянне беларусаў пачалося як яркая ўспышка, што асвяціла розум мільёнам і выхапіла з ценю раней схаваных дэманаў. – так падсумоўваюць сучасны стан беларускага пратэсту аўтары каталогу – Цяпер, ва ўмовах звярынай помслівасці Лукашэнкі і татальных чыстак, тысяч палітзняволеных у турмах і соцень тысяч вымушаных эмігрантаў, беларускі супраціў працягваецца як падпольная плыня ўнутры краіны і шырокая хваля за яе межамі.” Выданне лімітаванае, і як нам паведамілі ў Музеі Вольнай Беларусі, каталог распаўсюджваецца сярод арганізацый-партнёраў музея, а таксама прызначаны для міжнароднай аўдыторыі – акрамя беларускай мовы, усе тэксты пададзены таксама па-польску і па-ангельску. Пазнаёмицца з дзейнасцю Музея Вольнай Беларусі можна ў Instagram i Facebook альбо паглядзець выпускі дакументальнага праекта “Артэфакты Музея Вольнай Беларусі”.

Яшчэ сто гадоў таму беларускія хаты ўпрыгожвалі ажурныя папяровыя ўзоры — выцінанкі. Гэта быў кароткі, але прыкметны час, калі даўняя беларуская творчасць вярнулася з забыцця. Але зусім хутка, ужо ў сярэдзіне мінулага стагоддзя, выцінанка амаль знікала з побыту. Між тым у снежні Камітэт па ахове нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА ўключыў беларускую выцінанку ў Рэпрэзентатыўны спіс.Што такое выцінанка? PALATNO расказвае пра карпатлівае беларускае мастацтва, пра якое вы маглі і не чуць.

Зянон Пазняк, Станіслаў Шушкевіч і Біл Клінтан у Курапатах. 15 студзеня 1994 года.

Былы міністр замежных спраў Украіны Дзмітрый Кулеба назваў Гомель і Магілёў «гістарычна нашымі землямі», то бок украінскімі. Дыпламат паразважаў пра сівую даўніну Вялікага Княства Літоўскага, але зблытаў каго, куды, што і чаму. Падрабязнасці ў "Нашай Нівы".

Стары Новы год - як гэты аксюмарон кшталту гарачы лёд з’явіўся ў Беларусі? Ці праўда, што Пётр 1 перанёс у нам Новы год? Разбіраюцца нашыя сябры з Воршы.

Еўрапейскі саюз у межах праграмы EU4Belarus – SALT III (Support for Advanced Learning and Training) абвяшчае конкурс грантаў на акадэмічныя даследчыя праекты з удзелам беларускіх даследчы(-ц), аспірант(-ак) і выкладчы(-ц), якія пацярпелі праз сваю актыўную грамадзянскую пазіцыю. Мэта конкурсу – кансалідацыя і захаванне беларускай акадэмічнай супольнасці, а таксама яго інтэграцыя ў агульную еўрапейскую адукацыйную прастору праз міжнароднае акадэмічнае супрацоўніцтва. Працягласць даследавання: ад 6 да 18 месяцаў. Дзеля чаго: Калектыўныя акадэмічныя даследаванні ў розных галінах навуковай дзейнасцi. Памер гранта: ад 50 000 да 80 000 еўра для гуманітарных і сацыяльных навук і да 121 250 еўра для іншых навуковых сфер. Хто можа падаць заяўку ад імя даследчай групы. Заяўнікам можа быць акадэмічная ўстанова, універсітэт і (або) навукова-даследчая арганізацыя, зарэгістраваная ў адной з краін ЕС. Дэдлайн падачы заявак: 17 сакавіка 2025 года. Больш падрабязна пра магчымасці і ўмовы па спасылцы: CPVA.LT.

Польскі калекцыянер знайшоў у Беластоку ўнікальныя абгорткі для цукерак, надрукаваныя ў Гродне больш за сто гадоў таму. Цяпер мужчына марыць пабываць у Гродне і перадаць частку калекцыі ў мясцовы музей.

Прэм’ера стужкі "Адзін з нас" пра Сяргея Ціханоўскага адбылася на YouTube-канале “Настоящее время. Док”. “Мы ўпэўненыя, што роля Сяргея Ціханоўскага ў абуджэнні грамадскай актыўнасці беларусаў дагэтуль недаацэненая. Менавіта пра гэта мы хацелі паразважаць у сваёй працы і — адпаведна — прапанаваць гэтыя развагі гледачам. Таксама імкнуліся паказаць рашучасць Сяргея, яго цвёрдасць і ўпэўненасць, падаецца, што менавіта гэтых якасцяў нам часам не хапае, — кажуць стваральнікі стужкі. — Нашая работа — гэта і доказ, што людзі за кратамі не забытыя. Што іх ахвярнасць не была дарэмнай. Што мы ўдзячныя ім. Што іх прыклад для нас вельмі важны”. Разам з тым каманда праекта мае надзею, што “Адзін з нас” дапаможа яшчэ раз звярнуць увагу міжнароднай супольнасці на пытанні беларускіх вязняў.

Пабачыла свет кніга магілёўскага гісторыка Аляксея Бацюкова "Магілёўскае цунамі", аб гэтым аўтар паведаміў на сваёй старонцы ў фэйсбук. Кніга прысвечана самай буйной тэхнагеннай катастрофе на тэрыторыі Беларусі. Трагедыя адбылася 10 красавіка 1942 года ў Маглёве. Праз абрушэнне дамбы ў горадзе здарыўся патоп на рачулцы Дубравенцы, які ўвайшоў у гісторыю як «Магілёўскае цунамі». Ахвярамі стыхіі сталі ад некалькіх соцень да некалькіх тысяч чалавек, сто пятнаццаць жылых дамоў былі знесены хвалямі вады і разбіты метровымі льдзінамі, яшчэ некалькі дзясяткаў пашкоджаны, а ў шматлікіх іншых — людзі захлыналіся і танулі ў сваіх пакоях, не паспеўшы выкараскацца на вуліцу. Усяго дваццаць хвілін доўжылася паводка, і гэта былі дваццаць хвілін перадсмяротных крыкаў, жудаснага грукату, стогнаў, енку, плачу… Новае выданне — гэта спроба абагульніць пад адной вокладкай усё, што вядома пра гэтую катастрофу. "Я выйшаў на рэалістычны маштаб катастрофы, і мяркую, што ахвярамі трагедыі сталі каля 250 чалавек, знесена альбо моцна пашкоджана было 115 дамо", - адзначыў гісторык. У кнізе апублікавана 86 фотаздымкаў з калекцыі Алега Давіда Лісоўскага. Самыя каштоўныя з іх – фотаздымкі першых хвілін катастрофы, калі насып чыгуначнага палатна толькі прарвала хваляй вады. Таксама ёсць унікальныя каляровыя кадры Магілёва пасля патопа. Набыць кнігу можна ў кнігарні "Knihauka" выдавецтва "Янушкевіч". Працуе дастаўка па ўсім свеце.

12/13 студзеня 1948 года ў Менску саветамі быў забіты Саламон Міхоэлс – савецкі акцёр, жыдоўскі і савецкі дзеяч, старшыня "Яўрэйскага антыфашысцкага камітэта".