Dr. Estifanos(MD, Psychiatrist)-ዶ/ር እስጢፋኖስ

ጫት እና የአዕምሮ ጤና *** ጫት በውስጡ ካቲኖን እና ካቲን የተባሉ ንጥረ ነገሮችን የያዘ ሲሆን፤ በብዙ መልኩ ከ Amphetamine ይመሳሰላል:: ጫት በተለይም በምስራቅ አፍሪካ እና በ የመን ብዙ ተጠቃሚዎች አሉት:: በቅርቡ የተጠናው የ STEPS survey በሃገራችን የጫት ተጠቃሚዎች ቁጥር 23.4 % ገደማ እንደሆነ ይጠቁማል:: ጫት እና የአዕምሮ ጤና:- ጫት አብዝቶ መቃም እንደ ▫️Psychosis(ያለምክንያት መጠራጠር/Paranoia..) ፣ ▫️ ባይፖላር የሚመስል የስሜት መለዋወጥ፣ ▫️ ድባቴ፣ ▫️ ያልተፈለጉ ሃሳቦችን ማስተናገድ(የ OCD አይነት ምልክት)፣ ▫️የጭንቀት ህመም፣ ▫️ የእንቅልፍ መዛባት፣ ▫️የወሲብ ስሜት መቀነስ እና የመሳሰሉ የአዕምሮ ጤና እክሎች ጋር ተያያዥነት አለው:: ታዲያ ከላይ የተጠቀሱ የህመም ስሜቶች ጫቱ ላይ ሲጨክኑበት የሚቆሙ እና የሚጠፉ ናቸው:: ጉዳዩን ከ Vulnerability-Stress model መሰረት ካየነው፤ በተለያዩ ምክንያቶች ለአዕምሮ ህመም ተጋላጭነት(Vulnerability) ያላቸው ሰዎች ከፍተኛ የጫት መጠን በሚጠቀሙበት ወቅት የአዕምሮ ህመም ምልክቶች እንዲከሰቱ አባባሽ ምክንያት(Precipitating factor) ሁኖ ሊቀርብ ይችላል:: አሻም ለአለማችን ዶ/ር እስጢፋኖስ እንዳላማው- የአዕምሮ ህክምና ስፔሻሊስት

የአለም ጤና ድርጅት(WHO) ተላላፊ ላልሆኑ ህመሞች(Non Communicable Diseases) አጋላጭ ናቸው ተብለው የሚታሰቡ ጉዳዮችን  ለማጥናት ከሚገለገልባቸው የጥናት ስልቶች መሃል STEPS survey(STEPwise approach to NCD risk factor surveillance) በዋነኝነት ይጠቀሳል:: ጥናቱ  አልኮል፣ ሲጋራ፣ ጫት እና ሌሎች ለ ተላላፊ ላልሆኑ ህመሞች አጋላጭ ናቸው ተብለው የታሰቡ ጉዳዮችን ስርጭት ያካተተ ነው:: የ ኢትዮጵያ የህብረተሰብ ጤና ኢንስቲቲዩት በ2024 ይፋ ያደረገው STEPS Survey እንደሚያሳየው: ኢትዮጵያ ውስጥ 23.4 % ሰዎች ጫት ይቅማሉ:: የዛሬ አስር አመት ይህ ቁጥር 15.8 % ገደማ ነበር:: በአንጻሩ የአልኮል እና ሲጋራ ተጠቃሚነት ስርጭት ላይ የሚታይ ለውጥን ማምጣት እንደተቻለ ጥናቱ ጠቁሟል:: ይህም አንድም ከወጡ ህጎች ጋር ሊያያዝ እንደሚችል ይታሰባል:: ከ ጫት ተጠቃሚዎች መሃል ደግሞ 27% በተጓዳኝ ሲጋራ እና መጠጥ ይጠቀማሉ:: ይህን ቁጥር በክልሎች ከፋፍለን እንየው:- ▫️በ ሃረሪ 53% (77.6% ወንዶች Vs 18.9% ሴቶች) ፤ ▫️ በ ድሬዳዋ 46% (66.1% ወንዶች Vs 32.5% ሴቶች): ▫️በ ኦሮሚያ 39.4% (46.2% ወንዶች Vs 30.9% ሴቶች): ▫️በ አፋር 29.5% (51.5% ወንዶች Vs 10.5% ሴቶች): ▫️በ ሶማሌ 22.2% (57.4% ወንዶች Vs 3.3% ሴቶች): ▫️በ አማራ 24% (28.2% ወንዶች Vs 18.6 % ሴቶች) ▫️በ ቤኒሻንጉል 18.1% ▫️ በ ጋምቤላ 7.1% ▫️በ አዲስአበባ 6.3% ▫️በ ደቡብ ምዕራብ 4.2% ▫️በ ሲዳማ 3.7 % ▫️ በ ትግራይ 0.4% ▫️በ ደቡብ ኢትዮጵያ 1.3% እንደሆነ ጥናቱ ይጠቁማል:: ** እናንተስ ምን አስተያየት አላችሁ?

Learned Helplessness - የመፍትሄ አልቦነት ስሜት * ያለመፍትሄ በተደራራቢ ጫናዎች ውስጥ ያለፉ ሰዎች: በስተመጨረሻ 'በቃ አያልፍልንም..ለችግራችን መፍትሄ አይገኝለትም' ወደሚል ድምዳሜ ሊደርሱ ይችላሉ:: ይህ ጽንሰ ሃሳብ ነው እንግዲህ learned helplessness ማለት:: በዚህ ስሜት ውስጥ ያሉ ሰዎች ችግሮቻቸው መፍትሄ እንደሌላቸውና በዚህ የሰቀቀን አዙሪት ውስጥ መኖር እጣ ፋንታቸው እንደሆነ ያስባሉ:: ይህም ወደ ተስፋ መቁረጥ ይመራቸዋል:: ደስታ ይርቃቸዋል..ሌሎች የድብርት ህመም ምልክቶችም ይከተላሉ:: ለዚህም ነው learned helpnessness ለድብርት ህመም እንደ አንድ መንስኤ የሚቀርበው:: ታድያ ይህ ጽንሰ ሃሳብ ከድብርት ህመም መንስኤነት ባሻገር: በማህበረሰብና ዜጎች ላይም ሊስተዋል እና ለተለያዩ ማህበራዊ ቀውሶች መንስኤ ሊሆን ይችላል:: በምስለኔዎች ተደጋጋሚ ጫናን ያስተናገዱ ዜጎች: በችግሮች መደራረብ የተነሳ ካሉበት ችግር መውጣት እንደማይችሉ እና መፍትሄ እንደሌላቸው ወማሰብ ይሄዳሉ.. 'ምን አማራጭ አለንና' ብለው ከመቀበል በቀር መፍትሄ ያለም አይመስላቸው: ይህ ደሞ መንግስት እንዳሻው እንዲፈነጭባቸው በር ከፋች ይሆናል:: ታድያ አኛም እለት እለት እየተባባሰ ባለ የኑሮ ውድነት፣ በተደጋጋሚ ጦርነት እና የሰላም እጦት፣ በፍትህ መጓደሎች እና መሰል ስንክሳሮች እየተፈተንን ምንም እንዳልተፈጠረ በዝምታ መሸበባችን፤ ምናልባት learned helplessness ውስጥ ገብተን ይሆን ያስብላል:: ይህ ደግሞ ለመሪዎች የተመቻቸው ይመስላል:: በዚህ ስሜት ውስጥ መቀጠላችን የሚያመጣው ውጥንቅጥ ከባድ እንደሚሆን መገመት አይከብድም:: ተስፋን የሚያለመልምልን አንዳች ሃይል ያስፈልገናል!! ሰላም ለሃገራችን! ዶ/ር እስጢፋኖስ እንዳላማው- የአዕምሮ ህክምና ስፔሻሊስት

የባይፖላር የአዕምሮ ህመም *** የባይፖላር ህመሞች ስንል ባይፖላር I ፣ ባይፖላር II፣ ሳይክሎታይሚያ፣ በሱስ በመድሃኒት እና በሌሎች ተጓዳኝ ችግሮች የሚከሰቱ የባይፓላር ህመሞችን ያጠቃልላል:: የባይፖላር ህመም ሁለት ጽንፍ የስሜት መዋዠቆችን፤ ማለትም ለከት የሌለው የደስታ/የፈንጠዝያ ስሜትን ( Mania/hypomania) እና ከፍተኛ የድብርት ስሜትን የሚያስከትል የአዕምሮ ህመም ነው:: **** ➡️ ሜኒያ እና ሃይፖሜኒያ እነዚህን ቃላት ቀጥታ ከመተርጎም ይልቅ ምልክቶቹን ብንመለከት የበለጠ ገላጭ ይሆናል:: በደፈናው ግን ምክንያት አልባ እና ለከት የሌለው የፈንጠዝያ ስሜት ብለን መግለጽ እንችላለን:: ምልክቶች ምንድን ናቸው? ከልክ ያለፈ የደስታ/የፈንጠዝያ ወይንም በትንሽ በትልቁ መበሳጨት ፤ ሃይል ሃይል ማለት(ሃይል መጨመር) 🔹ቀልባቸው አንድ ቦታ አለመርጋት: እዚህም እዚያም መዋተት 🔹 ራስን ከልክ በላይ መካብ ፣ የተለዩ/የተመረጡ አድርጎ ማቅረብ፣ ከወትሮ በተለየ በራስ መተማመናቸው ይጨምራል:: 🔹 ብዙ ሃሳቦች ባንዴ ወደ አዕምሯቸው መምጣት፤ ያለማቋረጥ/ያለፋታ ለሌሎች እድል ሳይሰጡ ሊያወሩ ይችላሉ:: 🔹 የእንቅልፍ ፍላጎት መቀነስ( ሌሊት መተኛት ሲኖርባቸው: ያለ ምንም ድካም ቤት ሲያጸዱ፣ ጉድ ጉድ ሲሉ፣ ሲያወሩ.. ሊያድሩ ይችላሉ) 🔹በሞቅታ ብዙ ማቀድ፣ ግን ደግሞ ብዙ ሃሳብ በላይ በላዩ ስለሚመጣ አንዱንም ተረጋግተው ለመከወን ይሳናቸዋል:: 🔹ገንዘብ ያለአግባብ መበተን፣ ተቸግረዋል ብለው ለሚያስቧቸው ሰዎች ባዷቸውን እስኪቀሩ ድረስ ያላቸውን አሟጠው ሊሰጡ ይችላሉ:: ህመሙ ከልክ በላይ ቸር ያደርጋቸዋል፣ ሚዛናዊነት ያሳጣቸዋል:: ህይወት ደግሞ ሚዛናዊነትን ትፈልጋለች:: ስኳርም ሲበዛ እንደሚመረው፣ የበዛ ደግነትም ዋጋ ያስከፍላል:: 🔹መቅበጥበጥ ፣ መቁነጥነጥ፣ አለመረጋጋት ይስተዋልባቸዋል 🔹 ግልፍተኛ ያደርጋቸዋል፤ ሚዛናዊነት የሚጎላቸው ውሳኔዎች ሲወስኑ ይስተዋላል ( በስሜት ተነሳስተው ልቅ ወሲብ መፈጸም፣ በሌሊት መደወል፣ ሰዎች ምን ይሉኛል ሳይሉ አንዳንድ በማህበረሰቡ አግባብ ያልሆኑ ነገሮችን ማድረግ- ይህም ህመሙ disinhibition ስለሚያስከትል ነው) ከላይ ከተጠቀሱት ባሻገር: በተለይም ከበድ ያለ ደረጃ ላይ ሲደርስ የ Psychosis ምልክቶች(Hallucinations and Delusions) መታየት ሊጀምሩ ይችላሉ:: ** ▪️ አንድ ሰው Bipolar I ህመም አለበት ለማለት ቢያንስ አንድ የ ሜኒያ episode መኖር አለበት:: የድባቴ ምልክቶች መከሰታቸው ግዴታ ባይሆንም ብዙዎቹ ላይ የ Bipolar I ህመም ሲጀምራቸው በድብርት ህመም ምልክቶች ነው:: ▪️ሜኒያ ሳይሟላ ተደጋጋሚ ሃይፖሜኒያ እና የድብርት ምልክቶች ከተፈራረቁ ህመሙ Bipolar II ህመም ይሆናል:: አሻም! ዶ/ር እስጢፋኖስ እንዳላማው- የአዕምሮ ህክምና ስፔሻሊስት https://t.me/Dr.Estifanos-ዶ/ር እስጢፋኖስ/DrEstif

ለእስልምና ሃይማኖት ተከታዮች፤ መልካም በዓል!

Discussion on schizophrenia @tiktok

Support Estifanos Endalamaw in the Changemaker Awards! Cast your vote here: https://changemakeraward.com/share/id-mo4ptsib-5qvre9kd3.html?cat=cat_mental_health

Personality/ስብዕና *** Personality/ ስብዕና: ለራሳችን፣ በዙሪያችን ስላሉ ነገሮች ያለን አመለካከት እና አረዳድ፣ ለሚያጋጥሙን ሁነቶች የሚኖረን ግብረመልስ፣ ከሰዎች ያለን ተግባቦት፣ ውስጣዊ ስሜቶቻችንን የምናስተናግድበት መንገድ እና መሰል ጉዳዮችን የሚመለከት መለያችን ነው:: ይህ ማንነት አንድም በተፈጥሮ የሚቸረን፤ በተጨማሪም በኑረታችን እየተገነባ የሚሄድ ነው:: የሰው ልጅ ባህርይ/ማንነት እንደየመልካችን አይነተ ብዙ ቢሆንም፤ ጠቅለል አድርገን ብንቃኘው በሚከተሉት አምስት አበይት መለያ ባህርያት ከፍሎ ማየት ይቻላል:: 1- Openness to experience:- አዳዲስ ነገሮችን በማፍለቅ ፣ በማጠየቅ፣ በመፈላሰፍ፣በመመራመር፣በመራቀቅ፣ጥበብን በማፍለቅ፣ውበትን በማድነቅ ይታወቃሉ:: 2- Conscientiousness- ጥንቁቅ፣ ንቁ፣ በመርህ የሚኖሩ አይነት ናቸው:: 3- Extraversion- ግልጽ፣ ነገረ ስራቸው ፊት ለፊት የሆነ፣ ከሰው መቀላቀል የሚሆንላቸው፣ ተጫዋች እና ተግባቢ አይነት ሰዎች ባህርይን ይወክላል:: 4- Agreeableness- የሌሎች ስሜት ግድ የሚሰጣቸው፣ ሩህሩህ እና ስሜተ ስስ አይነት ሰዎች ባህርይን የሚወክል ነው:: 5- Neuroticism - ጭንቀታም፣ ስሜታቸውን መቆጣጠር የሚያቅታቸው አይነት ሰዎች ናቸው:: ይህ ባህርይ ያለባቸው ሰዎች ለድብርት እና ጭንቀት ህመሞች ተጋላጭነታቸው ከፍ ያለ ነው:: ከላይ የተጠቀሱት አምስቱም ባህርይዎች አቻ ተቃራኒ ባህርያት አላቸው:: ከላይ ከተጠቀሱት ውስጥ የናንተ ባህርን የቹ ነው? አሻም ለአለማችን! ዶ/ር እስጢፋኖስ እንዳላማው- የአዕምሮ ህክምና ስፔሻሊስት ለበለጠ መረጃ የሚከተሉትን ገጾች ይወዳጁ:- https://t.me/DrEstif https://www.facebook.com/DrEstif

Join us

ዛሬ ምሽት 2:00 በ Tiktok @https://www.tiktok.com/@drestifanospsychatrist?_r=1&_t=ZS-96OyZcMI3wi

የኤካ ኮተቤ ሆስፒታል ተጨማሪ የአዕምሮ አስተኝቶ ህክምና ክፍሎችን(Ward) ስራ አስጀምሯል:: እነዚህ ክፍሎች የሱስ ማገገሚያ እና የወንዶች አስተኝቶ ህክምና ክፍሎች ሲሆኑ: ከዚህ በፊት የነበረውን ታካሚዎችን የመያዝ አቅማችንን ከፍ የሚያደርጉ እንዲሁም የምንሰጣቸውን አገልግሎቶች በእጅጉ የሚያሻሽሉ ናቸው:: ኤካ ኮተቤ ሆስፒታል የ ኒውሮ-ሳይንስ ማዕከል ለመሆን አልሞ እየተንቀሳቀሰ ያለ ሆስፒታል ነው:: ያለ አዕምሮ ጤና- ጤና የለም!

Diathesis/Vulnerability- Stress Model *** ⏹ የአዕምሮ ህመም መንስኤው ይህ ነው ብሎ አንድ መንስኤን መበየን ያስቸግራል:: ይልቁኑ የ ስነ-ህይወታዊ፣ ስነ-ልቦናዊ እና ማህበራዊ ምክንያቶች ድምር ውጤት ነው:: 🔴 የአዕምሮ ህመም ከ Stress-Diathesis Model አንጻር ምን ይመስላል? አንዳንድ ሰዎች በተለያየ ምክንያት (ለምሳሌ በ Genetics) ለአዕምሮ ህመም ተጋላጭነታቸው ከፍ ያለ ነው:: ይህ ተጋላጭነት Vulnerability/Diathesis ይባላል:: ታዲያ ይህ ተጋላጭነት መኖሩ ብቻውን ለአዕምሮ ህመም መከሰት በቂ ምክንያት አይሆንም ፤  Stress ሲፈጠር እንጂ:: እነዚህ Stress: ማህበራዊ/ስነልቦናዊ ጫናዎች፣ እጽ መጠቀም እና የመሳሱ ጉዳዮችን ያጠቃለለ ነው:: እነዚህ ጫናዎች: ተጋላጭ የሆኑ ሰዎች የአዕምሮ ህመሞች እንዲከሰቱባቸው ቆስቋሽ ምክንያቶች ይሆናሉ ይለናል Diathesis/Vulnerability-Stress model :: ▫️ለምሳሌ ለ Schizophrenia የ Genetics Risk ያለበት ሰው: እንደ ካናቢስ እና ጫት አይነት እጾችን መጠቀማቸው የአዕምሮ ህመም የመከሰት እድሉን ይጨምረዋል:: ▫️ለድብርት ህመም ተጋላጭ የሆኑ ሰዎች በህይወታቸው የሚያጋጥሟቸው የተለያዩ ጫናዎች የድብርት ህመሙ እንዲከሰት ያደርጋሉ:: 🔹 ከዚህ model እንደምንረዳው: ብዙዎቹ ተጋላጭነት ያላቸው ሰዎች ህመሙ የሚከሰትባቸው ለጫና(Stress) ሲጋለጡ ነው:: 🔹እነዚህን ጫናዎች(Stress) ማስወገድ ወይንም በአግባቡ ማስተናገድ ከቻሉ ለአዕምሮ ህመም የመዳረግ እድላቸውን መቀነስ ይችላሉ:: አሻም! ዶ/ር እስጢፋኖስ እንዳላማው - የአዕምሮ ህክምና ስፔሻሊስት https://t.me/DrEstif https://www.facebook.com/DrEstif

Join us