Mehdi Khalaji مهدی خلجی

آیا اندیشیدن یعنی پیدا کردن پاسخ، یا ساختن پرسش؟ در این ویدئو به معرفی یکی از مهم‌ترین کتاب‌های معاصر فلسفه‌ی آموزش و معرفت‌شناسی می‌پردازم: «مسئله‌‌ساختن چیست؟» اثر میشل فابر. فابر نشان می‌دهد که ریشه‌ی فهم، پژوهش و خلاقیت نه در پاسخ‌های آماده، بلکه در توانایی «مسئله‌مند کردن» جهان نهفته است. این کتاب ما را دعوت می‌کند تا پیش از آنکه به دنبال پاسخ باشیم، بیاموزیم چگونه پرسش‌های اصیل بسازیم. https://youtube.com/live/ec8JYpGg1NM

جهت اطلاع، شروع سری جدید درس‌گفتارها که قرار بود این هفته باشد دو هفته عقب افتاده است: دوره‌ی «متن‌‌خوانی نقد عقل محض» جمعه‌ بیست و چهارم ژوئیه/دوم مردادماه (ساعت ۱۲:۳۰ واشنگتن/ ۱۸:۳۰ اروپای مرکزی و ۲۰:۰۰ تهران) دوره‌ی «روح القوانین منتسکیو» یکشنبه‌ بیست و ششم ژوئیه/چهارم مردادماه (ساعت ۱۲:۳۰ واشنگتن/ ۱۸:۳۰ اروپای مرکزی و ۲۰:۰۰ تهران) دوره‌ی «اخلاق و سیاست ارسطو» دوشنبه‌ بیست و هفتم ژوئیه/پنجم مردادماه (ساعت ۱۴:۰۰ واشنگتن/ ۲۰:۰۰ اروپای مرکزی و ۲۱:۳۰ تهران) دوره‌ی «فساد زبان» سه‌شنبه‌ بیست و هشتم ژوئیه/ششم مردادماه (ساعت ۱۴:۰۰ واشنگتن/ ۲۰:۰۰ اروپای مرکزی و ۲۱:۳۰ تهران) برای آگاهی از برنامه‌ درسی، شهریه و شرایط ثبت‌نام لطفاً با ای‌میل زیر تماس بگیرید. khalajilectures@gmail.com

واژه‌ی boudoir را معمولاً «اتاق خواب» ترجمه کرده‌اند، در حالی که معنای تاریخی و فرهنگی آن چیز دیگری است. این واژه به فضایی خصوصی و نیمه‌خصوصی در خانه‌های اشرافی فرانسه اشاره دارد؛ جایی برای خلوت، گفت‌وگو، مطالعه، آرایش و معاشرت، نه صرفاً خوابیدن. در این کلیپ کوتاه، داستان این واژه را مرور می‌کنم تا ببینیم چگونه یک ترجمه نادرست می‌تواند برداشت ما را از یک اثر ادبی و حتی یک سنت فکری تغییر دهد. https://youtu.be/eLGnxrwgtBM

قدرت در ایران به دست کیست؟ شاید این پرسش، نادرست‌ترین پرسشی باشد که می‌توان درباره سیاست ایران مطرح کرد. قدرت فقط در یک فرد یا یک نهاد خلاصه نمی‌شود. قدرت، شبکه‌ای از نهادها، منابع، روایت‌ها، منافع، اطلاعات، مشروعیت و روابط است. برای فهم سیاست ایران، باید از این پرسش عبور کنیم که «چه کسی حکومت می‌کند؟» و به این پرسش برسیم که «قدرت چگونه تولید، توزیع، اعمال و بازتولید می‌شود؟» در این ‌گفتار، با بهره‌گیری از اندیشه‌های ماکس وبر، هانا آرنت، میشل فوکو، پی‌یر بوردیو، استیون لوکس، آنتونیو گرامشی و نظریه‌های معاصر قدرت، می‌کوشم نقشه‌ای تحلیلی برای فهم ساخت قدرت در ایران ترسیم کنم. این جلسه نه درباره داوری سیاسی، بلکه درباره فهم قدرت است؛ زیرا بدون فهم قدرت، نه می‌توان سیاست را تحلیل کرد و نه آینده را. https://www.youtube.com/live/zMatqygkk1Y?is=yy9qkji-prCBHPA-

یکی از نشانه‌های بلوغ سیاسی یک جامعه این است که بتواند میان «فهم قدرت» و «مدح قدرت» تفاوت بگذارد. قدرت را می‌توان دقیق، بی‌طرفانه و حتی تحسین‌برانگیز از نظر کارآمدی توصیف کرد، بی‌آنکه از نظر اخلاقی یا سیاسی از آن دفاع کرد. پزشکی که سازوکار یک ویروس را توضیح می‌دهد، مروج بیماری نیست. مورخی که نازیسم را مطالعه می‌کند، نازی نیست. تحلیلگری که درباره استحکام نهادهای یک حکومت اقتدارگرا سخن می‌گوید، لزوماً ستایشگر آن حکومت نیست. سیاست، بیش از هر حوزه دیگری، از فقر این تمایز رنج می‌برد. تا زمانی که هر توصیف دقیقی را ستایش، و هر تحلیلی را جانبداری بدانیم، به جای شناخت قدرت، تنها درباره احساسات خود سخن خواهیم گفت. نقد مؤثر قدرت، از فهم دقیق قدرت آغاز می‌شود، نه از نادیده گرفتن پیچیدگی‌های آن. https://t.me/khalajich

قدرت را نمی‌توان با شعار فهمید؛ همان‌گونه که بیماری را با نفرت از بیماری درمان نمی‌کنند. فهم، نخستین گام نقد است. هرچه فهم ما از سازوکارهای قدرت عمیق‌تر باشد، نقد ما نیز دقیق‌تر و مسئولانه‌تر خواهد بود. اما اگر فهم را با مدح اشتباه بگیریم، نخستین قربانی این اشتباه، خودِ امکان اندیشیدن سیاسی است. @khalajich

آیا هر تلاشی برای فهم قدرت، به معنای مدح قدرت است؟ واکنش‌ها به تعبیر «قهرمان نهادسازی» در مصاحبه‌‌ی اخیرم با بی بی سی درباره‌ی میراث آیت الله خامنه‌ای، پرسشی مهم را پیش کشید: چرا در فضای سیاسی ایران، زبان تحلیل این‌قدر آسان با زبان ستایش اشتباه گرفته می‌شود؟ در این گفتار، از تفاوت میان توصیف، تبیین و داوری سخن خواهم گفت و نشان خواهم داد که چگونه فساد زبان سیاسی، امکان فهم قدرت را از ما می‌گیرد. جامعه‌ای که نتواند قدرت را بفهمد، نه می‌تواند آن را نقد کند و نه مهار. هم‌زمان در کانال یوتیوب و کلابهاوس https://youtube.com/live/6i6KiG7akvE?feature=share

مصاحبه اخیر من با بی‌بی‌سی بیشتر بر تحلیل رویدادها و پیامدهای سیاسی متمرکز بود. در گفت‌وگو با «میدان» فرصت بیشتری دست داد تا درباره مبانی فکری، سازوکارهای قدرت، میراث سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای و سناریوهای پیش‌روی جمهوری اسلامی با شرح و استدلال بیشتر سخن بگویم. این دو گفت‌وگو را می‌توان مکمل یکدیگر دانست؛ یکی ناظر به تحلیل رویداد و دیگری کوششی برای فهم زمینه‌ها و روندهای عمیق‌تر. خوشحال می‌شوم دیدگاه‌ها و نقدهای شما را بخوانم. https://www.youtube.com/live/9M4OHoQendA?is=xgFTMtNoEND27i76

امشب در این جلسه صحبت می‌کنم

تحول رهبری و دگرگونی نظم سیاسی ایران در دوران پس از خامنه‌ای تغییر رهبری در جمهوری اسلامی ایران یکی از مهم‌ترین نقاط عطف در تاریخ معاصر کشور به شمار می‌رود؛ رخدادی که پیامدهای آن فراتر از جابه‌جایی یک فرد در رأس هرم قدرت است و می‌تواند بر ساختار حکومت، مناسبات میان نهادهای سیاسی و امنیتی، رابطهٔ دولت و جامعه، و جایگاه ایران در نظام بین‌الملل تأثیر بگذارد. این گفتار به بررسی ابعاد گوناگون این تحول می‌پردازد و می‌کوشد تصویری از دورنمای فرصت‌ها، چالش‌ها و سناریوهای محتمل دوران پس از خامنه‌ای ارائه دهد. در این چارچوب، نخست به دگرگونی الگوهای رهبری و مسئلهٔ انتقال اقتدار پرداخته می‌شود. پرسش اصلی آن است که در شرایطی که جامعهٔ ایران از نظر جمعیتی، فرهنگی، ارتباطی و سیاسی دگرگون شده، اقتدار سیاسی چگونه بازتولید خواهد شد و چه تغییراتی در توازن قدرت میان نهادهای مختلف کشور پدید خواهد آمد. همچنین نقش عوامل نمادین، تصویر عمومی رهبر، ارتباط با افکار عمومی و ظرفیت بسیج سیاسی در حفظ یا بازسازی مشروعیت مورد بررسی قرار می‌گیرد. بخش دیگری از گفتار به پیامدهای داخلی این تحول می‌پردازد؛ از جمله تأثیر آن بر شکاف‌های اجتماعی، مطالبات نسل جوان، جامعهٔ مدنی، جریان‌های سیاسی، وضعیت حقوق شهروندی و امکان گشایش یا انسداد بیشتر فضای عمومی. همچنین، اشاراتی به چشم‌انداز اصلاحات، تغییرات تدریجی یا دگرگونی‌های عمیق‌تر در ساختار سیاسی کشور. هم‌چنین، در این گفتار از تغییر رهبری جمهوری اسلامی در سطح بین‌المللی می‌پرسم و تأثیر آن بر سیاست خارجی ایران، روابط با قدرت‌های جهانی و منطقه‌ای، آینده‌ی پرونده‌های امنیتی و هسته‌ای، و جایگاه ایران در نظم در حال تحول خاورمیانه. هدف اصلی این گفتار نه پیش‌بینی آینده، بل‌که کوششی در جهت فراهم آوردن چارچوبی تحلیلی برای فهم یکی از مهم‌ترین پرسش‌های پیش‌روی ایران است: تغییر رهبری در ایران چگونه می‌تواند مناسبات قدرت، رابطهٔ حکومت و جامعه، و مسیر تحولات سیاسی کشور را در دهه‌های آینده دگرگون کند؟ هم‌زمان در یوتیوب و کلابهاوس https://youtube.com/live/0U3VmSVuPAE?feature=share