پژوهشکده تاریخ علم

پژوهشکده تاریخ علم با همکاری مجله پوشه و کافه اینوئیت تصویرسازی علمی و دگرگونی دانش به بهانهٔ انتشار شمارهٔ دهم مجله پوشه سخنرانان: عرفان خسروی امیرمحمد گمینی یکشنبه ۴ مرداد ساعت ۱۸ کافه اینوئیت

جلسۀ دفاع از پایان‌نامۀ «بازتاب باور به چشم‌زخم در متون علمی فارسی دورۀ اسلامی» دانشجو: صدف فقیهی استاد راهنما: دکتر یونس کرامتی داور داخلی: دکتر امیرمحمد گمینی داور خارجی: دکتر حامد آرضائی مکان: تقاطع شهید مفتح و شهید مطهری - دانشکدۀ الهیات دانشگاه تهران زمان: دوشنبه ۵ مرداد ۱۴۰۵ ساعت ۱۰ صبح

جالبه دفاع از پایان نامه بازتاب باور به چشم‌زخم در متون علمی فارسی دورهٔ اسلامی صدف فقیهی

💠 وبینار رایگان «آشنایی با بابل باستان» 👨🏻‍🏫 سیدامیر موسوی پژوهشگر تاریخ علم و راهنمای گردشگری 🗓 پنج‌شنبه، ۱‌ مرداد 🕠 ساعت ۱۷:۳۰ ◾️ در این نشست برخط (آنلاین)، سفری خواهیم داشت به سرزمین بین‌النهرین، جایی که هزاران سال پیش، انسان برای نخستین بار بسیاری از مفاهیمی را که امروز آن‌ها را بدیهی می‌دانیم، توسعه داد، از ثبت مکتوب اطلاعات و قوانین گرفته تا ریاضیات، نجوم، پزشکی و نقشه‌نگاری. ◽️این وبینار برای چه کسانی مناسب است؟ ▪️علاقه‌مندان به تاریخ و تمدن‌های باستان ▪️دانشجویان و پژوهشگران تاریخ، باستان‌شناسی و علوم انسانی ▪️علاقه‌مندان به تاریخ علم و فناوری ▪️افرادی که می‌خواهند با منشأ بسیاری از مفاهیم علمی و فرهنگی آشنا شوند ▪️راهنمایان گردشگری، معلمان و تولیدکنندگان محتوای تاریخی ▪️و هر کسی که دوست دارد جهان باستان را فراتر از افسانه‌ها و روایت‌های رایج بشناسد ◽️ برای ثبت‌نام به ادمین مدرسۀ سه‌نقطه در تلگرام پیام بدهید. @SeNoghteSchool

نوزدهمین نشست ماهانه اهالی تاریخ علم چهارشنبه ۳۱ تیر ۱۴۰۵ (۲۲ ژوئیه) ساعت ۲۰ به وقت رسمی ایران دو سخنرانی دربارهٔ محمد بن موسی خوارزمی در نشست این ماه دکتر محمد باقری سردبیر نشریه میراث علمی ایران و اسلام و دکتر حنیف قلندری رئیس پژوهشکدهٔ تاریخ علم هر یک سخنرانی‌های جداگانه‌ای دربارهٔ زندگی، ریاضیات و نجوم خوارزمی ارائه خواهند کرد. محمد باقری خوارزمی، آغازگر جبر حنیف قلندری تلاقی سه سنت نجومی هندی، ایرانی و یونانی در آغاز توجه دانشمندان اسلامی به نجوم پیوند اطاق مجازی: skyroom.online/ch/shevar/historyofscience

💢نشست نقد و بررسی کتاب اقلیم مورخان سخنرانان: ▫️دکتر حسن حضرتی، نویسندۀ کتاب و عضو هیئت علمی دانشگاه تهران ▫️دکتر روزبه زرین‌کوب، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران ▫️دکتر آرش حیدری، عضو هیئت علمی دانشگاه علم‌وفرهنگ ▫️دکتر علیرضا ملایی‌توانی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و رئیس پژوهشکدۀ اسناد ⏳️زمان‌ برگزاری: دوشنبه ۵ مردادماه ۱۴۰۴ ساعت ۱۰-۱۲ 📍مکان برگزاری: آرشیو ملی ایران، طبقه ۷، سالن پرهام کانون جهان ایرانی دانشگاه تهران @jahaneirani_ut

کتابخانه اعتضادالسلطنه وزیر علوم

📌 نشست تاریخ منطق در ایران از سلسله  سخنرانی‌های آزاد حکمی و فلسفی کمیسیون تاریخ علم فرهنگستان علوم با همکاری گروه علوم اسلامی فرهنگستان علوم ✅ سخنرانان : ▫️دکتر داود حیدری استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه علوم اسلامی رضوی ▫️دکتر علیرضا دارابی استادیار گروه منطق مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران ▫️دکتر مهدی عظیمی دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه تهران ▫️ دکتر اسدالله فلاحی استاد گروه منطق مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران ▫️ دکتر لطف‌الله نبوی استاد گروه فلسفه و منطق دانشگاه تربیت مدرس ▫️دکتر سیدمحمود یوسف‌ثانی دانشیار گروه مطالعات ابن‌سینا مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران 🔺 زمان: یکشنبه 1405/04/21 ساعت 13 تا 16:30 🔻 مکان: سالن ابن‌سینا فرهنگستان علوم ✅ نشست به صورت حضوری و برخط برگزار می‌شود و علاقه‌مندان می‌توانند برای حضور آنلاین از طریق لینک زیر وارد شوند: https://www.skyroom.online/ch/ias/chs 🔹مشروح خبر: https://www.ias.ac.ir/fa/news/2394/ ✅فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران

به مناسبت روز بزرگداشت حکیم محمد بن موسی خوارزمی ریاضیدان و منجم نامدار ایرانی 🎤 سخنرانان: · محمد باقری · عباس چرخچی · حنیف قلندری · یونس کرامتی · زینب کریمیان 🗓 دوشنبه ۲۲ تیرماه ۱۴۰۵ 🕓 ساعت ۱۶ تا ۱۸ 📌 حضور برای عموم آزاد است. 📡 پخش زنده: 🔗 b2n.ir/miraslive 📺 آپارت: 🔗 aparat.com/mirasmaktoob 📞 تماس: ۶۶۴۹۰۶۱۲ 🌐 سایت اطلاع‌رسانی و فروش مؤسسه: mirasmaktoob.com mirasmaktoob.net 🏛️ نشانی: تهران، خیابان انقلاب، بین خیابان دانشگاه و خیابان ابوریحان، شماره ۱۱۸۲ (ساختمان فروردین)، طبقه دوم، واحد ۸، مؤسسهٔ پژوهشی میراث مکتوب ✈️ @mirasmaktoob .

اطلاعیه مهم – بازگشایی مجدد سامانه کنفرانس فراخوان دوم کنفرانس دوسالانه بین‌المللی تاریخ علم کوشیار گیلانی با سلام و احترام، پیرو وقفه‌ای موقت که به دلیل شرایط ناخواسته در برگزاری کنفرانس ایجاد شده بود، با پیگیری‌های مستمر کمیته علمی و اجرایی و با حمایت معاونت پژوهشی دانشگاه گیلان، خرسندیم اعلام کنیم: 🔹 سامانه ارسال مقالات مجدداً فعال شده است. 🔹 تاریخ جدید برگزاری کنفرانس: ۲۰ و ۲۱ آبان‌ماه ۱۴۰۵ 🔹 آخرین مهلت ارسال مقالات: ۳۰ مهرماه ۱۴۰۵ از تمامی اساتید، پژوهشگران، دانشجویان تحصیلات تکمیلی و علاقه‌مندان به حوزه تاریخ علم , و محمرهای کنفرانس دعوت می‌شود با ارسال مقالات ارزشمند خود، در غنی‌تر شدن هرچه بیشتر این رویداد علمی سهیم باشند. همچنین از همکاران گرامی تقاضا می‌شود این فراخوان را در گروه‌ها و کانال‌های علمی مربوطه منتشر فرمایند. لینک سامانه ارسال مقالات و اطلاعات بیشتر: پست الکترونیکی دبیرخانه: ichs-kushyar@guilan.ac.ir 📞 تلفن تماس: ۰۹۱۱۳۴۳۴۱۰۹ با آرزوی موفقیت برای تمامی پژوهشگران عزیز، دبیرخانه کنفرانس بین‌المللی تاریخ علم کوشیار گیلانی دانشگاه گیلان 🗓️ تاریخ جدید: ۲۰ و ۲۱ آبان ۱۴۰۵ ⏳ مهلت ارسال مقالات: ۳۰ مهر ۱۴۰۵ 📍 دانشگاه گیلان 👥 از همه پژوهشگران حوزه تاریخ علم دعوت به مشارکت می‌شود. 🔗 لینک ثبت‌نام و ارسال مقاله: ichs-kushyar1.ir #کنفرانس_کوشیار_گیلانی #تاریخ_علم #دانشگاه_گیلان #فراخوان_مقالات #تاریخ_نجوم #میراث_علمی_ایران

نخستین کتاب از مجموعۀ فرّ ایران منتشر شد: نوزایی ایرانی در عهد مغول انحطاط، زوال یا عقب‌ماندگی ایران یکی از موضوعاتی است که در دو سدۀ گذشته، توجّه بسیاری از نخبگان فکری، فرهنگی و گاه سیاسی را به خود جلب کرده است و ادبیات نسبتاً فربهی پیرامون چرایی، عوامل، چگونگی، پیامدها و راه‌های چیرگی بر آن فراهم آمده است. نوشتار حاضر بر این فرض استوار است که برای رسیدن به یک نظریۀ جامع، علمی و اقناع‌کننده در زمینۀ آنچه که انحطاط، زوال یا عقب‌ماندگی ایران خوانده می‌شود، شایسته است که یکایک عوامل و علّت‌های طرح شده پیرامون موضوع با در پیش گرفتن روش علمی در مطالعات تاریخی، مبتنی بر اسناد معتبر و حداکثری، و با بهره‌گیری از آخرین یافته‌های علمی و تخصّصی در مورد گزاره‌ها و مستندات تاریخی بازبینی و بازخوانی شوند تا در نهایت از کنار هم نهادن آنها، چشم‌اندازی واقع‌بینانه‌تر از گذشته و سازنده‌تر برای اکنون و آینده ایران فراهم آید. این بررسی به دنبال آن است تا فرضیۀ انحطاط و زوال ایران در دوران پس از حملات مغول را با نگاهی تاریخی و نه فلسفی با تمرکز بر حوزۀ اندیشۀ سیاسی و هویّت ایرانی مورد ارزیابی قرار دهد. @sanglajpublication

هجدهمین نشست ماهانه اهالی تاریخ علم یکشنبه ۳۱ خرداد ۱۴۰۵ (۲۱ ژوئن) ساعت ۲۰ به وقت رسمی ایران رهاورد پاریس در نشست این ماه دو تن از پژوهشگران مشاهدات خود را از مدرسهٔ یک هفته‌ای پاریس در حوزهٔ تاریخ نجوم که اواسط ماه ژوئن برگزار شده بود بازگو می‌کنند. محمد شفیعی مریم زمانی پیوند اطاق مجازی: skyroom.online/ch/shevar/historyofscience

در اکتبر ۲۰۲۴، دکتر حمید بهلول، فارغ‌التحصیل پژوهشکده تاریخ علم دانشگاه تهران و پژوهشگر پسادکترای گروه تحقیقاتی ماکس پلانک، به ارجاعی از یک نسخه خطی کتاب صور الکواکب عبدالرحمان صوفی (نگارش در حدود ۹۶۴ میلادی) دست یافت. این اثر درخشان تاریخ نجوم دوره اسلامی، پیش‌تر در کتابخانه اوقاف عامه در موصل عراق نگهداری می‌شد؛ اما در هیچ‌یک از اسناد، نامی از کاتب یا تاریخ کتابت آن به میان نیامده بود. دستیابی به اسکن یا تصاویر نسخ خطی در کتابخانه‌های اروپا، آمریکا، ایران یا ترکیه معمولاً ممکن است، اما در کشورهای جنگ‌زده‌ای چون عراق، سوریه و افغانستان وضع به‌کلی متفاوت است. کتابخانه اوقاف عامه موصل با بیش از ۵٬۰۰۰ نسخه خطی، در دوران اشغال داعش (۲۰۱۴–۲۰۱۷) به‌طور کامل سوزانده و نابود شد. در چنین شرایطی، این نسخه چگونه می‌توانست رازهای خود را آشکار کند؟ خوشبختانه فهرست مکتوب آن کتابخانه همچنان پابرجا بود و نویسنده آن، اطلاعاتی پایه به همراه تصویری از صفحه پایانی (انجامه یا همان کلوفون) کتاب ارائه داده بود. دکتر بهلول با تکیه بر همین تک‌تصویر، نه تنها موفق به شناسایی کاتب نسخه شد، بلکه جزئیات مهمی از تاریخ کتاب‌آرایی برای خزانه الغ‌بیگ —سلطان، ریاضیدان و ستاره‌شناس سده پانزدهم تیموری— کشف کرد. رصدخانه الغ‌بیگ در سمرقند، امروزه همچنان به عنوان نمادی از شکوه علوم اختری در جوامع اسلامی سرپا است.

هفدهمین نشست ماهانهٔ اهالی تاریخ علم پنجشنبه ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ (۲۱ مه) ساعت ۱۹ به وقت رسمی ایران خیام در افسانه‌های شبان و داستان‌های خسروان یونس کرامتی نظامی عروضی و خاقانی شروانی به حکایت‌هایی دربارۀ خیام اشاره کرده‌اند که گرچه می‌توان آن‌ها را با بی‌گمانی در شمار افسانه انگاشت، اما باز هم در هریک از آن‌ها بذرهایی از حقیقت یافت می‌شود. روش ریاضی خیام؛ جایگزینی برای ترازوهای آب ابوذر فرض‌پور ماچیانی با روش ریاضی خیام می‌توان بدون نیاز به ساخت ترازوهای ابداعی ارشمیدس، رازی و خازنی و همچنین بدون نیاز به ساخت اجسام هم‌حجمی که روش ریاضی منلائوس به آن ها احتیاج داشت، مقدار یک فلز را در جسم مرکب از دو فلز محاسبه کرد. پیوند اطاق مجازی: skyroom.online/ch/shevar/historyofscience

سخن سردبیر شمارۀ جدید را از طریق این لینک بخوانید. https://jihs.ut.ac.ir/article_106822_8bd8da374a6df8e4fac7068a995de994.pdf

شمارۀ 39 مجلۀ تاریخ علم منتشر شد. با مقالاتی از یونس کرامتی (عضو هیئت علمی پژوهشکده)، جلال عبداللهی و رضا کیانی (دانشجویان دکتری پژوهشکده)، محمد معصومی (پژوهشگر مستقل در حوزۀ نظریۀ تکامل) و بسیاری دیگر. https://jihs.ut.ac.ir/issue_13394_13539.html

در این کتاب دو رسالهٔ کوتاه از رازی معرفی و ترجمه شده است، رسائلی که متن کامل و مستقل آن‌ها ( با وجود اینکه عناوینشان در منابع فهرست‌شناختی و تذکره‌های طبی‌ـ‌تاریخی ذکر شده است) تاکنون شناخته یا در دسترس نبود. نسخه‌های این دو رساله توسط دو محقق بریتانیایی در میان نسخ خطی کتابخانهٔ لورنتزیانا در فلورانس شناسایی و در سال 2017 در مجلۀ انجمن شرق‌شناسی آمریکا منتشر شده است. مترجم، برای تکمیل ترجمه و فهم بهتر جایگاه این دو رساله در سنت علمی جهان اسلام، بخشی دربارهٔ تأثیر رازی بر پزشکی قرون وسطی و رنسانس اروپا افزوده‌ است. علاوه بر این دو مقاله فصلی کوتاه نیز به فلسفهٔ رازی و جهان‌بینی ویژهٔ او اختصاص داده شده است، حوزه‌ای که در پژوهش‌های کلاسیک کمتر با جامعیت بررسی شده است. رویکرد عقل‌گرایانهٔ رازی، تأملات او دربارهٔ دین و نبوت، و تأکیدش بر نقش خرد در فهم جهان، ابعادی از شخصیت علمی او را آشکار می‌سازد که در کنار چهرهٔ پزشک و شیمیدان، سیمای فیلسوفی جستجوگر و استدلال‌محور را نیز برجسته می‌کند. نسخه ی الکترونیک در فراکتاب: https://www.faraketab.ir/book/783896

چهاردهمین نشست ماهانهٔ اهالی تاریخ علم پنج‌شنبه ۳۰ بهمن ۱۴۰۴ (۱۹ فوریه) ساعت ۲۰ به وقت رسمی ایران معرفی دو ضمیمه از نشریات موسسه پژوهشی میراث مکتوب و گزارشی از پژوهشکدهٔ تاریخ علم در نشست این ماه دکتر محمد باقری دربارهٔ ضمیمهٔ تازه‌منتشر‌شدهٔ نشریه میراث علمی که به همت محمدرضا صیاد منتشرشده است و فهرست مقالات نشریات موسسهٔ پژوهشی میراث مکتوب صحبت می‌کند. همچنین دکتر حنیف قلندری گزارشی از فعالیت‌های اخیر پژوهشکدهٔ تاریخ علم دانشگاه تهران ارائه می‌دهد. محمد باقری تاریخ پیدایش تقویم هجری شمسی برجی در دورهٔ ناصری فهرست مقالات نشریات موسسهٔ پژوهشی میراث مکتوب حنیف قلندری گزارشی از پژوهشکدهٔ تاریخ علم پیوند اطاق مجازی: skyroom.online/ch/shevar/historyofscience