سوالات شرعی فقه شافعی

دنیا در تفکر اهل تصوف ✍اسعدرحیمی در اندیشهٔ اهل تصوف ، «دنیا» یکی از مهم‌ترین موضوعات تربیت اخلاقی و سلوک است. تقریباً

همهٔ مشایخ بزرگ تصوف دربارهٔ حقیقت دنیا، زهد و نسبت انسان با نعمت‌های دنیوی سخن گفته‌اند.

در ادامه، دیدگاه آنان را با نقل‌قول‌هایی می‌آوریم. ۱.

امام ابوالقاسم قشیری (۴۶۵ هـ

) کتاب: الرسالة القشیریة قشیری می‌فرماید: الدنيا كل ما يشغلك عن الله. «دنیا هر چیزی است که تو را از خدا مشغول سازد.» بنابراین، ممکن است کسی ثروت فراوان داشته باشد ولی زاهد باشد، زیرا دلش وابسته به آن نیست؛ و ممکن است شخصی فقیر باشد ولی دنیادوست، چون قلبش به دنیا بسته است

. ۲. امام ابوحامد غزالی (۵۰۵

هـ) کتاب: إحياء علوم الدين، کتاب «ذم الدنيا» غزالی می فرماید: الدنيا مزرعة الآخرة. «دنیا کشتزار آخرت است.» او توضیح می‌دهد که دنیا سه بخش دارد: آنچه انسان را به خدا نزدیک می‌کند؛ این مذموم نیست. آنچه صرفاً نیاز زندگی است؛ این مباح است. آنچه موجب غفلت از خدا می‌شود؛ این همان دنیای مذموم است. غزالی همچنین می‌فرماید: دنیا مانند سایه است؛ هرچه بیشتر دنبال آن بدوی، از تو دورتر می‌ش

ود . ۳. امام حارث محاسبی (۲۴

۳ هـ) کتاب: الرعاية لحقوق الله محاسبی می‌فرماید: زهد آن نیست که چیزی نداشته باشی؛ بلکه آن است که اگر همه چیز را از تو گرفتند، قلبت تغییر نکند. به اعتقاد او، اصل زهد در دل است نه در ظا

هر. ۴ . امام ابونصر سراج طوسی (

۳۷۸ هـ) کتاب: اللمع في التصوف او می‌فرماید: صوفیان دنیا را ترک نمی‌کنند، بلکه محبت دنیا را ترک می‌کنند. وی تصریح می‌کند که بسیاری از صحابه تجارت می‌کردند، اما زاهد بودند؛ زیرا دلشان وابسته به ما

ل نبود. ۵. امام عبدالقادر گیلانی

(۵۶۱ هـ) کتاب: الفتح الرباني او می فرماید: اجعل الدنيا في يدك ولا تجعلها في قلبك. «دنیا را در دستت قرار بده، نه درقلبت.» همچنین می فرماید: اگر دنیا تو را به خدا نزدیک کند، نعمت است؛ و اگر از خدا دور کند،

نقمت است. ۶. امام جنید بغدادی (۲۹۷ هـ) از او ن

قل شده است: زهد آن است که دل از هرچه غیر خداست خالی شود. و نیز: دنیا را برای خدا بگیر، ن

ه برای نفس. ۷. امام ابویزید بس

طامی (۲۶۱ هـ) از سخنان مشهور او: زاهد کسی نیست که دنیا را ترک کند؛ زاهد کسی است که دنیا او را ترک نکند، یعنی دنیا بر او سلطه

نداشته باشد. ۸. امام سهل بن عبدالله

تستری (۲۸۳ هـ) او می‌فرماید: هرکس دنیا را دوست بدارد، شیرینی عبادت را از دست می‌دهد. احادیثی که صوفیه به آنها استناد می‌کن

ند ۱. صحیح بخاری كن في الدنيا كأنك غ

ريب أو عابر سبيل. «در دنیا مانند غریب یا رهگذر ب

اش.» ۲. صحیح مسلم الدنيا سجن

المؤمن وجنة الكافر. «دنیا زندان مؤمن و بهشت کافر اس

ت.» ۳. سنن ابن ماجه ازهد في الدنيا يحبك الله، وازهد فيما

عند الناس يحبك الناس. «در دنیا زاهد باش تا خدا تو را دوست بدارد، و نسبت به آنچه در دست مردم است بی‌رغبت باش تا مردم تو را دوست بدارند.» مشهور است که حضرتشیخ عثمان سراج الد

ین ثانی(١۴١٧-١٣١۴هـ) : وقتی از محمود آباد و دورود تشریف میبرند ، خدمتشان عرض میکنند که چگونه توانستید از باغ محمود آباد دل بکنید؟ در جواب میفرماید : ریشەی آن درختان

در گِل است ، نه در دل!  نگاه کلی صوفیه میان «دنیا» و «محبت دنیا» تفاوت قائل هستند: دنیا به عنوان آفریدهٔ خدا، فی‌نفسه بد نیست. کار، تجارت، ازدواج و کسب روزی حلال عبادت محسوب می‌شود اگر با نیت درست باشد. آنچه مذموم است، وابستگی قلب، حرص، تکبر، ریا، رقابت ناسالم و غفلت از یاد خداست. زهد به معنای ترک مسئولیت‌های زندگی نیست، بلکه به معنای آزاد بودن قلب از اسارت دنیا است. این برداشت بر آیات قرآن نیز تکیه دارد، مانند: ﴿وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ وَلَا تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا﴾ (قصص: ۷۷) که نشان می‌دهد بهره‌گیری از دنیا، در کنار طلب آخرت، مطلوب است؛ به شرط آنکه دنیا هدف نهایی انسان نشود. ✍ملااسعد رحیمی (توداری)