خانه کتاب کالاگان

#شعر_سپید

در نقاشى، لحظه‌اى هست كه نقاش مى‌داند دیگر تابلويش تمام شده. چرايش را نمى‌داند. فقط به ناتوانى ناگهانى‌اش در ايجاد هرگونه تغيير در تابلو اعتراف مى‌كند. تابلو و نقاش، وقتى از هم جدا مى‌شوند كه ديگر به هم كمكى نمى‌كنند؛ وقتى كه تابلو ديگر نمى‌تواند چیزی به نقاش ببخشد و نقاش ديگر نمى‌تواند چيزى به تابلو اضافه كند. كريستين بوبن | غير منتظره

قصه‌ی یک ترانه | «سپاس از زندگی» «سپاس از زندگی» را ویولتا پارا، شاعر و آهنگساز شیلیایی، در سال ۱۹۶۶ نوشت. کمتر از یک سال بعد، او در ۴۹سالگی به زندگی خود پایان داد. همین سرنوشت باعث شده است که برخی منتقدان و دوستداران موسیقی، این ترانه را نامه‌ای برای خداحافظی با زندگی یا واپسین وداع او بدانند؛ هرچند هیچ سند معتبری وجود ندارد که نشان دهد ویولتا پارا هنگام نوشتن این اثر چنین نیتی داشته است. شهرت جهانی این ترانه، بیش از هر چیز، مدیون اجرای مرسدس سوسا، خواننده‌ی بزرگ آرژانتینی است؛ اجرایی که «سپاس از زندگی» را از آمریکای لاتین به گوش میلیون‌ها نفر در سراسر جهان رساند. شاید راز ماندگاری این ترانه در همین تضاد نهفته باشد؛ اینکه شاعری که از دیدن، شنیدن، دوست داشتن و زیستن سپاس می‌گوید، سرانجام راه دیگری را برای پایان زندگی خود برمی‌گزیند. تضادی که هنوز، پس از نزدیک به شصت سال، این ترانه را به یکی از تأثیرگذارترین آثار موسیقی جهان تبدیل کرده است.

قصه‌ی یک کتاب‌فروشی | لیولاریا للو سال ۱۹۰۶، در شهر پورتوی پرتغال، کتاب‌فروشی Livraria Lello افتتاح شد؛ ساختمانی با پلکان چوبی سرخ‌رنگ، شیشه‌های رنگی و سقفی که بیشتر به یک کلیسا یا قصر شباهت دارد تا یک کتاب‌فروشی. سال‌ها بعد، شایعه‌ای فراگیر شد که جی. کی. رولینگ هنگام زندگی در پورتو، از این کتاب‌فروشی برای طراحی هاگوارتز الهام گرفته است. رولینگ بعدها گفت این روایت اغراق‌آمیز است و هرگز مشتری دائمی آنجا نبوده است. با این حال، شایعه آن‌قدر مشهور شد که امروز هزاران نفر فقط برای دیدن همان پلکان وارد کتاب‌فروشی می‌شوند. گاهی یک داستان، حتی اگر واقعی هم نباشد، می‌تواند سرنوشت یک مکان را تغییر دهد. موسیقی ویدئو: Porto Sentido» Rui Veloso

معرفی کتاب | خواب‌نامه [نمایش‌نامه] گاهی خواب‌ها فقط تصویرهایی پراکنده از ذهن نیستند؛ می‌توانند راهی باشند برای بازخوانی خاطره، تاریخ و آنچه در لایه‌های پنهان زندگی باقی مانده است. «خواب‌نامه» نمایشنامه‌ای از محمد چرمشیر است؛ اثری که تاریخ، ادبیات و سینما را در بستری از خواب و خیال به هم پیوند می‌زند. این نمایشنامه مخاطب را به فضای تهران قدیم می‌برد؛ جایی که مرز میان واقعیت و رؤیا آرام‌آرام محو می‌شود و گذشته، همچون خوابی دور، دوباره جان می‌گیرد. چرمشیر در این اثر، به جای روایت یک داستان خطی، با زبان و ساختاری شاعرانه، مخاطب را به سفری در حافظه و تاریخ می‌برد؛ سفری که در آن خواب تبدیل به ابزاری برای دیدن چیزهایی می‌شود که در بیداری شاید فراموش شده‌اند. «خواب‌نامه» برای علاقه‌مندان به تئاتر و نمایشنامه‌هایی است که بیش از آنکه فقط قصه تعریف کنند، فضایی برای فکر کردن و خیال‌پردازی می‌سازند. این نمایش‌نامه را نشر نی منتشر کرده است.

قصه‌ی یک کتاب‌فروشی | آکوا آلتا در ونیز، شهری که هر از گاهی آب به خیابان‌هایش هجوم می‌آورد، یک کتاب‌فروشی هست که با سیل نجنگیده؛ با آن کنار آمده است. صاحب کتاب‌فروشی Libreria Acqua Alta به‌جای قفسه‌های معمولی، هزاران کتاب را داخل قایق‌های گوندولا، وان‌های قدیمی و حتی قایق‌های پارویی می‌گذارد تا اگر آب بالا آمد، کتاب‌ها آسیب نبینند. در حیاط پشتی هم پلکانی از کتاب‌های فرسوده ساخته‌اند که به کانال آب می‌رسد؛ کتاب‌هایی که دیگر قابل فروش نبودند، اما دور هم ریخته نشدند. در این کتاب‌فروشی، حتی سیل هم بخشی از داستان است.

معرفی کتاب | یتیم عهد عتیق [نمایش‌نامه] اگر به نمایشنامه‌هایی علاقه دارید که مرز میان واقعیت، اسطوره و نماد را درهم می‌شکنند، «یتیم عهد عتیق» می‌تواند تجربه‌ای متفاوت برایتان باشد. این اثر تازه‌ی فرهاد ناظرزاده کرمانی با عنوان فرعی «رنج‌نامه‌ای شگفت‌کارانه در سه پرده» منتشر شده است. داستان در ظاهر در مهمانخانه‌ی خانه‌ای اعیانی می‌گذرد، اما با ورود شخصیتی رازآلود به نام «عتیق» ــ پیرمردی که گویی از دلِ عهد عتیق برخاسته است ــ فضای نمایش از واقعیت فاصله می‌گیرد و به جهانی تمثیلی، اسطوره‌ای و فلسفی قدم می‌گذارد. ناظرزاده کرمانی، که سال‌ها از چهره‌های تأثیرگذار آموزش و پژوهش تئاتر در ایران بوده، در این نمایشنامه نیز توجه ویژه‌ای به زبان، فرم و امکان‌های اجرایی متن دارد. «یتیم عهد عتیق» صرفاً برای خواندن نوشته نشده؛ متنی است که از همان سطرهای نخست، صحنه و بازیگر را در ذهن مخاطب زنده می‌کند. این نمایش‌نامه بیش از آنکه روایتی خطی باشد، دعوتی است به تأمل درباره‌ی قدرت، رنج، هویت و نسبت انسان امروز با اسطوره‌ها؛ نمایشی که مخاطب را به خواندنی آرام و چندباره فرامی‌خواند. این کتاب را نشر نی منتشر کرده است.

دختران شهر به روستا فکر می کنند دختران روستا در آرزوی شهر می میرند مردان کوچک به آسایش مردان بزرگ فکر می کنند مردان بزرگ در آرزوی آرامش مردان کوچک می میرند کدام پل در کجای جهان شکسته است که هیچ کس به خانه اش نمی رسد «گروس عبدالملکیان»

قصه‌ی یک موزیک‌ویدئو | وقتی کتاب، داستانِ صاحبش را می‌نویسد در موزیک‌ویدئوی Bachelorette از بیورک، زنی در دل طبیعت کتابی با عنوان «داستان من» پیدا می‌کند. او متوجه می‌شود کتاب، اتفاقات زندگی خودش را روایت کرده است؛ از کودکی تا روزی که کتاب را پیدا می‌کند. زن این کتاب را نزد یک ناشر می‌برد، کتاب منتشر می‌شود و به موفقیتی بزرگ می‌رسد. اما وقتی داستان زندگی او تبدیل به نمایش می‌شود، مرز میان واقعیت و خیال، زندگی و اجرا، کم‌کم از بین می‌رود. این ویدئو به کارگردانی میشل گوندری، شبیه یک رمان تصویری ساخته شده است؛ با دکورهای تئاتری تو در تو، صحنه‌هایی که در دل صحنه‌های دیگر تکرار می‌شوند، تغییر اندازه‌ی فضاها و بازی با مفهوم کتابی که خودش تبدیل به خالق داستان می‌شود. «Bachelorette» یک ماجرای واقعی نیست؛ قصه‌ای سوررئال درباره‌ی قدرت روایت است؛ درباره‌ی کتاب‌هایی که فقط داستانی درباره‌ی ما نمی‌گویند، بلکه گاهی ما را وادار می‌کنند داستان خودمان را دوباره بخوانیم. شاید هر کتاب‌فروشی جایی باشد برای پیدا کردن چنین کتاب‌هایی؛ کتاب‌هایی که منتظرند زندگی کسی را تغییر دهند.

معرفی کتاب | راهنمای مردن با گیاهان دارویی بعضی کتاب‌ها قصه‌ی زندگی‌اند، بعضی قصه‌ی مرگ؛ اما «راهنمای مردن با گیاهان دارویی» هر دو را هم‌زمان روایت می‌کند. این رمان را عطیه عطارزاده نوشته است. راوی داستان دختری نابیناست که از بدو تولد نابینا نبوده؛ اما یک لحظه غفلت، مسیر زندگی‌اش را برای همیشه تغییر داده است. او و مادرش می‌کوشند با تکیه بر حواس دیگر، جهان تازه‌ای را «فتح» کنند. روایت، از دلِ پذیرش این زندگی آغاز می‌شود، اما با حضور دختر در یک جمع خانوادگی، همه‌چیز رنگ دیگری می‌گیرد و داستان وارد مسیری غیرمنتظره می‌شود. در نسخهٔ صوتی این رمان، نگار جواهریان با اجرای دقیق و لحن آرام خود، فضای شاعرانه و عاطفی اثر را جان بخشیده و تجربه‌ای متفاوت از شنیدن این داستان خلق کرده است. گاهی بعضی کتاب‌ها را باید خواند؛ و بعضی دیگر را باید شنید. «راهنمای مردن با گیاهان دارویی» از آن دسته کتاب‌هایی است که هر دو تجربه، ارزشمندند. نسخهٔ صوتی این اثر را در اپلیکیشن فیدیبو بشنوید. https://fidibo.com/book/105349-کتاب-صوتی-راهنمای-مردن-با-گیاهان-دارویی

قصه‌ی یک کتاب‌فروشی | شکسپیر و شرکا سال ۱۹۱۹، سیلویا بیچ در پاریس کتاب‌فروشی کوچکی به نام Shakespeare and Company افتتاح کرد؛ جایی که بعدها پاتوق نویسندگانی چون جیمز جویس و ارنست همینگوی شد. وقتی هیچ ناشری حاضر نبود رمان اولیس جویس را منتشر کند، سیلویا خودش نخستین چاپ آن را منتشر کرد. با اشغال پاریس در جنگ جهانی دوم، کتاب‌فروشی بسته شد و دیگر هرگز باز نشد. سال ۱۹۵۱، جورج ویتمن چند خیابان آن‌طرف‌تر کتاب‌فروشی خودش را افتتاح کرد. او در سال ۱۹۶۴، برای زنده نگه داشتن یاد سیلویا بیچ، نام آن را به Shakespeare and Company تغییر داد. اما راز شهرت این کتاب‌فروشی فقط کتاب‌هایش نبود. ویتمن اتاق‌هایی را رایگان در اختیار نویسندگان و کتاب‌دوستان می‌گذاشت؛ به شرط آنکه کتاب بخوانند، در کتاب‌فروشی کمک کنند و یک صفحه از زندگی‌شان را برای آرشیو بنویسند. شاید بهترین کتاب‌فروشی‌های دنیا فقط کتاب نمی‌فروشند؛ آن‌ها داستان خلق می‌کنند.

موجود شدند…

بعضی آثار، آن‌قدر ریشه‌دارند که با تغییر زبان، ساز یا جغرافیا، هویتشان را از دست نمی‌دهند؛ فقط روایت تازه‌ای پیدا می‌کنند. «Nothing Else Matters» از متالیکا، که در سال ۱۹۹۱ منتشر شد، یکی از شناخته‌شده‌ترین ترانه‌های این گروه است. ترانه‌ای درباره‌ی اعتماد، وفاداری و بی‌اهمیت بودن فاصله‌ها و قضاوت دیگران، وقتی پیوندی عمیق میان دو انسان وجود دارد. در این اجرا، گروه اوکراینی B&B Project آن را با باندورا، ساز ملی اوکراین، و آکاردئون بازآفرینی کرده‌اند. نتیجه، فقط یک کاور نیست؛ گویی این ترانه در فرهنگی دیگر، زندگی تازه‌ای پیدا کرده است. داستان‌ها، وقتی ترجمه می‌شوند، لباسشان عوض می‌شود، اما اگر جانِ اثر زنده باشد، احساسی که خالق آن سعی در انتقالش داشته، هنوز «همان» ‌است؛ فقط با زبان یا لهجه‌ای دیگر…

دکتر ژاله آموزگار، پژوهشگر برجستهٔ فرهنگ و زبان‌های ایران باستان، استاد دانشگاه تهران و دانش‌آموختهٔ دانشگاه سوربن فرانسه است. او بیش از پنج دهه از مهم‌ترین چهره‌های ایران‌شناسی و اسطوره‌شناسی ایران بوده و آثار ارزشمندی دربارهٔ زبان پهلوی، اسطوره‌های ایرانی و تاریخ فرهنگ ایران نوشته و ترجمه کرده است. در این ویدئو، ژاله آموزگار از اهمیت کتاب‌خواندن و به‌ویژه خواندن رمان می‌گوید؛ اینکه رمان‌خواندن نقشی مهم در شکل‌گیری انسان دارد و کتاب، چیزی فراتر از وسیله‌ای برای گذراندن وقت است.

گاهی پشت هر شاهکار، چند صفحه‌ی ساده‌ی پر از ‌خط‌خوردگی، تردید و خطوطِ ناتمام پنهان است. این‌ها صفحاتی از دفترهای شخصی و یادداشت‌های روزانه‌ی چند نویسنده و هنرمندند؛ جایی که ایده‌ها هنوز خام‌اند، جمله‌ها نیمه‌کاره‌اند، بعضی خط خورده‌اند و بعضی بعدها به بخشی از اثری ماندگار تبدیل شده‌اند.

در سال ۱۹۵۹، ژاک برل یکی از مشهورترین ترانه‌های تاریخ زبان فرانسوی‌ را نوشت: Ne me quitte pas. بیشتر مردم فکر می‌کنند این ترانه فقط یک عاشقانه‌ی غمگین است، اما پشت آن یک شکست واقعی پنهان شده است. ژاک برل سال‌ها با زنی به نام سوزان گابریلو رابطه داشت. وقتی آن رابطه به پایان رسید، او بارها تلاش کرد سوزان را برگرداند، اما موفق نشد. گفته می‌شود «Ne me quitte pas» حاصل همان روزهای فروپاشی است؛ اعتراف مردی که حاضر است غرورش را زیر پا بگذارد و فقط یک جمله بگوید: «ترکم نکن…» سال‌ها بعد، خود برل جمله‌ای گفت که نگاه مردم به این ترانه را عوض کرد: «این یک ترانه‌ی عاشقانه نیست؛ سرودِ حقارتِ یک مرد است.» شاید همین صداقت بی‌رحمانه باعث شد این ترانه به یکی از ماندگارترین آثار قرن بیستم تبدیل شود؛ ترانه‌ای که بعدها هنرمندان بزرگی چون نینا سیمون، استینگ و سلین دیون آن را بازخوانی کردند. اجرای زنده در سال ۱۹۶۶ (آرشیو ملی فرانسه) INA (Archive)⁠

موجود شدند…

داستان یک عکس | تصویری که عکاسش هرگز از آن رها نشد بعضی عکس‌ها را باید مثل یک کتاب خواند: مارس ۱۹۹۳، جنوب سودان. کوین کارتر، عکاس اهل آفریقای جنوبی، تصویری ثبت کرد که بعدها به یکی از مشهورترین عکس‌های قرن بیستم تبدیل شد: کودکی نحیف و کرکسی که چند متر آن‌سوتر ایستاده بود. عکس در The New York Times منتشر شد و سال بعد جایزه پولیتزر را برای او به ارمغان آورد. اما شهرت، آرامش نیاورد. مردم از سراسر دنیا فقط یک سؤال می‌پرسیدند: «بعد از گرفتن این عکس، برای آن کودک چه کردی؟» کارتر گفته بود کرکس را دور کرده، اما از سرنوشت کودک خبر نداشت. چند ماه پس از دریافت پولیتزر، او در ۳۳سالگی به زندگی خود پایان داد. در یادداشت آخرش نوشت: «خاطره کشتارها، اجساد، خشم، درد… و کودکان گرسنه و زخمی، رهایم نمی‌کند.» امروز، بیش از سی سال از ثبت آن عکس گذشته است؛ اما هنوز بحث بر سر آن ادامه دارد: آیا وظیفه عکاس فقط ثبت حقیقت است، یا تغییر دادن آن؟ منابع: Pulitzer Prize: https://www.pulitzer.org/winners/kevin-carter-free-lance-photographer TIME: https://time.com/archive/6725984/the-life-and-death-of-kevin-carter/