Татар дулкыны

Шулай ук иртәгә Казанда Печән базары ачыла.

Иртәгә Мәскәүдә шундый чара узачак.

Мемның эчтәлеге: Кыш, зинһар, кал әле! Мин сине йомшак тәпиләремдә саклармын. Актуаль сүз | Татар яңалыклары | t.me/tatar_word TATAR MEMES | татар мем | t.me/tat_memes

Татарстанның Чүпрәле районы Кече Чынлы авылы урамнары инде Яңа елга бизәлеп тә куйган! Ә кыш һаман килми... Источник: https://t.me/shahrikazan/41613

Яңа ел электробуслары Мәскәүдә йөри башлады. https://t.me/mosjournal/26666

Казанның төп чыршысын монтажлау тәмамлана. Источник: https://t.me/tatmediaofficial/143333

Рөстәм Миңнеханов:

Россия Федерациясе Конституциясе көне белән котлыйм! Илебезнең төп законы дәүләтчелекнең ышанычлы терәге, социаль тотрыклылык һәм гражданнарның хокукларын тәэмин итү гаранты булып тора. Татарстаныбыз илебез белән бергә динамик рәвештә үсә һәм, Конституциягә таянып, киләчәккә ышаныч белән карый. Россия Федерациясе Конституциясе көне белән!

Источник: https://t.me/rustamminnikhanov/3196

Гафу итә алсагыз, гафу итегез! 9 декабрьдә Хәсән Туфанның туган көне турында оныттык... Сөембикә журналы мәгълүматны карточкаларда төзеде.

Татар шигъриятенең горурлыгы, йөз аклыгы, күренекле шагыйрь Хәсән Туфанның тууына 9 декабрьдә 125 ел булды. Елар узган саен, аның иҗаты тагын да тирәнрәк, затлырак икәнен тоясың. Ә күз алдына ул һаман бер сурәттә – аксыл костюмнан, ак чәчле, озын буйлы һәм озынча ак йөзле, йомшак тавышлы шагыйрь булып килеп баса. «Кайсыгызның кулы җылы? Бәйлисе бар йөрәкне...» дигән шигъри юллары күңелдә яңгырый башлый... «Әйткән идең», «Ромашкалар», «Агыла да болыт агыла»лар...

Источник: https://t.me/suumbike/7458

Океан тирәнлегеннән акыл. Иң акыллы диңгез хайваннары булып традицион рәвештә дельфиннар санала. Тик бу бары тик "яхшы пиар" гына. Сигезаяклылар (осьминоги) да дельфиннар кебек зирәк һәм акыллы. Гадәти сигезаякның (Octopus vulgaris) якынча 500 млн нерв күзәнәге (нервные клетки) бар. Мәче, күсе һәм башка хайваннарда да шулкадәр үк. Ә аларның зирәклеге турында без яхшы беләбез. Тәҗрибәләр күрсәткәнчә (опыты показали), сигезаяклар җиңел өйрәнәләр, предметларны ышанычлы (уверенно) кулланалар һәм тәҗрибә тәмамлангач, бүләкләүне көтәләр. Алар күп адымлы бурычларны үти, башваткычларны чишә алалар. Алар конкрет нәтиҗәгә ирешү өчен үз гамәлләрен (действия) планлаштыралар. Источник: https://t.me/npnauka/10632

ЦБ РФ Мәскәү Арбитраж судына Euroclear-га дәгъва бирде (подал иск). Euroclear депозитариясенең гамәлләре (действия) ЦБ РФ-ка зыян китерде. Euroclear гамәлләре нәтиҗәсендә ЦБ РФ үз акчалары һәм кыйммәтле кәгазьләре белән туарыла алмый (не может распоряжаться). Россия алтын валюта резервларын ЦБ РФ рөхсәтеннән башка куллану законсыз булып тора. Мондый гамәлләр халыкара хокукка каршы килә. Мондый гамәлләр шулай ук активларның суверен иммунитеты принцибын боза. Россия банкы өстәмә хәбәр итүдән башка мәнфәгатьләрне яклау өчен мөмкин булган барлык хокукый һәм башка механизмнарны кулланырга хокуклы (имеет право). Бигрәк тә хәзерге вакытта фикер алышына торган ЕС инициативалары гамәлгә ашырылса. Источник: https://t.me/bbbreaking/221179

Киев Донбасс-та буфер зона булдыруга риза, дип хәбәр итә Le Monde. Шул ук вакытта Украина хакимияте Украина һәм Россия армияләрен фронт сызыгының ике ягына чыгаруны кирәк дип саный, дип хәбәр итә газета. Источник: https://t.me/bbbreaking/221186

Татарстан туристларының яраткан ял итү урыннарының берсе - Яльчик күле (Марий Эл) - тиз арада сазлыкка (в болото) әверелә. Олы һәм Кече Яльчик күлләре көз көне сизелерлек кечерәйгән. Су берьюлы берничә метрга чигенде. «Марий Чодра» милли паркы хезмәткәрләре (сотрудники) АН РТ галимнәренә гидрогеологик тикшеренү уздыруны сорап мөрәҗәгать иттеләр. Тикшеренү әлеге хәлнең сәбәпләрен ачыкларга ярдәм итәчәк. Эколог Владилен Тойшев сүзләренчә, төп факторлар: * Глобаль җылыну. Ул суның артык кызуына һәм суүсемнәрнең көчле чәчәк атуына китерә. * Табигый карст процесслары. Бәлки, күлне туендырган җир асты чишмәләре ябылгандыр. Яки су яңа җир асты чокырына киткән. Источник: https://t.me/iatatarinform/17008

"Кара үлем" сәбәбе вулкан атылу булырга мөмкин. "Кара үлем" 1346-1353 елларга туры килгән икенче чума пандемиясе булды. "Кара үлем" ул вакыттагы Европа халкының яртысын алып киткән. XIV гасырда тагын берничә чума пандемиясе булган, ә бу чума штаммнары XIX гасырга кадәр дөнья буйлап таралуын дәвам иткән. Чума пандемиясе, мөгаен, көчле вулкан ату аркасында башлангандыр. Халыкара галимнәр шундый нәтиҗәгә килгән. Аларның мәкаләсе Communications Earth & Environment журналында басылып чыкты. Тикшеренүчеләр (исследователи) мәгълүматларны чагыштырдылар һәм һәлакәт (катастрофа) сценариен тасвирладылар. 1345 ел тирәсендә бер яки берничә вулкан атылу (извержение) атмосфераны көл белән каплады. Бу хәл кояш яктысын киметте. Димәк, суыту һәм берничә ел начар уңыш булды. Италия шәһәр-дәүләтләре Алтын Урда контролендә булган Кара диңгез буендагы колонияләрдән ашлык импортлый башлаганнар. Әмма кораблар азык — төлек кенә түгел, ә күзгә күренми торган пассажир-чума кузгатучы (возбудителя) Yersinia pestis бактериясен дә китереп җиткергән. Шулай итеп, вулканның атылуы читләтеп кенә авыру өчен Европа ишекләрен ачты. Источник: https://t.me/milliardtatar/20068

Homo sapiens моногам имезүчеләр (млекопитающие) рейтингында җиденче урында. Биологик төрнең (вид) моногамлыгын бәяләү өчен, галимнәр бер үк ата-анадан ничә бала булуын карадылар. Әгәр хатын-кызның балалары төрле ир-атлардан булса, моногамлык күрсәткече кими. Бу ир-атларга да дөрес. Алдагы тикшеренүләр кешеләрне "туп-туры моногам һәм полигам төрләр арасындагы чиккә (на границе)" урнаштырган. Әлеге тикшеренү күрсәтә: моногамия Homo sapiens төренә төп характеристика була ала. Мөгаен, нәкъ менә ул кешеләргә эре бергәлекләр төзергә мөмкинлек биргәндер. Рейтингның беренче унлыгы: 1. Калифорния әрлән (100%) 2. Африка кыргый (дикая) эт (85%) 3. Дамараленд крот (79,5%) 4. Мыеклы тамарин (77,6%) 5. Хәбәш (эфиопский) бүре (76,5%) 6. Евразия кондызы (бобр) (72,9%) 7. Homo sapiens (66%) 8. Ак кул гиббоны (63,5%) 9. Сурикат (59,9%) 10. Соры бүре (46,2%). Калифорния әрләннәр моногам озак вакытлы парлар барлыкка китерә. Алар генетика һәм нейробиология буенча тикшеренүләр өчен модель хайваннар булып торалар. Фотода: мыеклы тамарин. Источник: https://snob.ru/news/chelovek-zanial-sedmoe-mesto-v-reitinge-monogamnykh-mlekopitaiushchikh/ https://www.gazeta.ru/social/news/2025/12/11/27388279.shtml?utm_auth=false&updated Первоисточник: https://www.theguardian.com/science/2025/dec/10/humans-rank-among-leading-monogamous-mammals-study-finds

Мемның эчтәлеге: Зумерлар: мәгълүматны 8 секундтан да озаграк кабул итәргә кирәк булганда. Миллениаллар: ошамаган эшне тагын берничә ел түзәргә кирәк булганда Актуаль сүз | Татар яңалыклары | t.me/tatar_word TATAR MEMES | татар мем | t.me/tat_memes

"Зумер" - 2025 елның сүзе. Шорт-листка 12 сүз керде. Җиңүчене Россиянең 20 шәһәрендәге 23 оешмадан 469 филолог билгеләде. Эксперт тавыш бирү - күп баскычлы методологиянең финал этабы. Аның нигезендә "Грамота.ру" елның үз сүзен сайлады. "Зумер" сүзе 42% тавыш җыйды, "выгорание" — 38%, "ред-флаг" — 37%, "промпт" — 36%. Яраткан зумерларыбыз турында берничә мәкалә: 1. Яшьләрдә ялгызлык аркасында үсемлекләр үстерү буенча тренд башланды. 2. 60% зумерлар буыны автомобильгә ягулык (топливо) салганда борчылу кичерә. 3. Зумерларның яңа тренды - фейлвотчинг (fail watching): хезмәттәшләренең хаталары һәм ялгышлары өчен шатлык. Миллениаллар vs зумерлар турында мемы: t.me/tat_memes Дежурное напоминание: бер буында индивидуаль аерма буыннар арасындагы аермага караганда зуррак. Источник: gramota.ru/journal/novosti-i-sobytiya/zumer-slovo-2025-goda-po-versii-gramoty

Борынгы Рим корылмаларының озак яшәү сере, ниһаять, ачылды. Төзелеш катнашмасын (строительная смесь) әзерләү технологиясендә ныклык сере (секрет прочности). Бу ачыш Везувий вулканы кө базы астында күмелгән төзелеш мәйданчыгын анализлау нәтиҗәсендә ясалган. Массачусетс технология институты (MIT) галимнәре фикеренчә, римлылар төп компонентларны — вулкан көлен (пуццолан) һәм сүнмәгән известьны (кальций оксиды) коры килеш кушканнар, ә аннары су өстәгәннәр. Су белән контактта булганда сүнмәгән известь көчле реакциягә керә һәм көчле җылылык чыгара. Бу "кайнар катнаштыру" процессы югары температуралы химик кушылмалар (соединения) барлыкка китерә, алар бетонның катуын сизелерлек тизләтә. Әлеге процесста шулай ук каткан материалда реакциягә кермәгән известьның күпсанлы кисәкләре саклана. Нәкъ менә шушы кисәкләр бетонга "үз-үзен дәвалауга" уникаль сәләт (способность) бирә. Источник: https://t.me/bbbreaking/221073

Бөркү (душные) сөйләшүләрне дәвам итәбез. (2/2) Беренче өлеш монда: t.me/tatar_word/1043 Урта гасырларда "империя" ешрак универсаль өстенлек буларак карала (рассматривается как универсальное верховенство). Император res publica christiana сакчысы дип уйлана. Шул нигездә ул корольләрдән биегрәк тора. Ә юристлар imperium-ны югары юрисдикция һәм командование буларак яңадан аңлыйлар. Translatio imperii концепциясе нигезендә император хакимияте Римнан Бөек Карлга "күчә". Яңа заманда (в Новое время) термин ике регистрга керә. Беренче регистр — номиналь-хокукый: "империя" - император җитәкчелегендәге дәүләт статусын аңлата (Россия, Наполеон империясе). Икенче регистр: "империя" - күп дәрәҗәле хакимлек (многоуровневая власть): үзәк төрле территорияләр һәм подданныйлар белән идарә итә. Бу бердәм тәртип эчендә төрлелек белән идарә итү (управление разнообразием). Аерымлыклар саклана. Көнкүрештә (в быту) "империя" еш кына көчле державаны да атыйлар. Бу мәгънәләр өлешчә (частично) Рим мәгънәсе белән рифмалана. Хәзерге караш шулай да төп нәрсәне аңламый: Август борылышы титулда, географиядә түгел, ә социаль институтларны яңадан җыюда иде. "Империя" пространство мәгънәсендә республика вакытында формалашкан. Ә Август империясе - конституцион борылыш нәтиҗәсе. Иҗтимагый-сәяси төзелешнең киләчәге (будущее общественно-политического устройства) территориянең зурлыгына бәйле түгел. Ул тәртипләрнең тигезләнешенә (равновесие порядков), каршы килү хокукына һәм иң мөһиме — әхлакның ныклыгына (твёрдости нравов) бәйле. Источник: https://t.me/repcentre/860