Ormilitarism

Rusiyanın cavab zərbələri limitləri və verilən cavabların standartlaşması. Azərbaycanda bəzi insanların ağzındakı Rusiyanın hələ işlətmədiyi çox şey var sözü ilə başlayaq. Ümumi olaraq döyüşlərdə vasitələrdən kütləvi istifadə zamanı nəticə əldə olmursa həmin proses o vasitəni normallaşdırmaqdan başqa bir şey deyil. Buna misal kimi 10-12 il əvvəl Rusiyanın Xəzər dənizindən Suriyanı Kalibr ilə vurması idi. Hər üçün maraqlı və şok hadisə olmuşdu və bu əməliyyat xüsusi bir rəğbət qazanmışdı. Rusiyanın Ukraynanı Kalibrlə vurması bu gün standart, adi bir top atışından başqa rezonans doğurmur. Çünki nəticə yoxdur. Rusiya ilk dəfə Kinzhal atanda hamı üçün maraqlı idi amma halbuki çox adam bilmir ki, Kinzhal İskander-Min havadan atılan birazda bəzədilmiş versiyasıdır. İndi hər dəfə atılır amma standartlaşıb. Çünki nəticə yoxdur. Rusiya ilk dəfə Oreşnik IRBM atışı həyata keçirtdi. O gün yadımdadıkı səhərə qədər yatmamışdım. İstifadə olunan nə olduğunu axtarmaq, nəticələri axtarmaq. Amma nəticə noldu heçnə. Rusiya ikinci dəfə atanda isə hamı elə belə paylaşdı. Rusiya 3 dəfə atsa çox adam paylaşmayacaq belə. Ruslar əllərindəki IRBM çəkindirici zərbə imkanınıda istifadə etdi. Nəticə yoxdur. Bəs qaldı nüvə. Nüvə atılsa və nəticə olmasa? Hər dəfə kilotonunu qaldırıbmı atacaqlar? Hər logistika zərbəsinə cavab olaraq nüvəmi atacaqlar? Yox təbiiki.

İndi qarşılaşdırma aparmaq lazımdır. Ukrayna Yaponiyanın 1945ci il yay ayındakı vəziyyətdədirmi? - deyil. Ukrayna hazırda cəbhədə kvadrat ölçüsü ilə ərazi itirsə də, ümumi təzyiq balansı cəhətdən üstünlük qurmuş vəziyətdədir. Bu gün ona endirilən nüvə silahı zərbəsi onu Rusiya qarşısında hər kəsi qaldırmaq üçün bir “kozr” sayılır.

Rusiyanın Ukraynaya taktiki nüvə zərbəsi endirməsi ssenarisini Yaponiya ilə müqayisə etməyə məcburuq. Çünki tarixdə sadəcə və tək orda istifadə edilib. Taktiki nüvə silahı bir müasisəni, bir limanı, bir zavodu və ya kiçik bir hərbi şəhərciyi eləcədə kompleks hərbi hissəni, böyük texnika parklarını və bunlara bənzər hədəfləri məhv etmək üçündür.

ABŞ-nin Yaponiyaya atom zərbələrindən öncə bilməli olduğumuz məsələ Yaponiyanın 1945 ci ilin yay aylarındakı vəziyyəti və atom bombardımanından daha dəhşətli olan Tokyo bombardımanı idi. Tokyo bombardımanı çox yerdə danışılmasa da, anlıq ölüm sayısına görə Nagasaki və Hirosima atom bombardımanından daha çox insanın həyatına son qoymuş və daha çox insanı yaralamışdır. 1945 ci ilin 9-10 mart gecəsi edilən bu hücumlar o zamankı Yaponiya imperatorluğunun məğlubiyyətinə gedən əsas yol idi. İmperatorluq çökmüş və artıq tənəzüllə gedən yola çatarkən Trumanın atom ilə nöqtə qoyması qələbəni asandlaşdırdı. Yəni Truman yüz minlərlə əsgərini döyüşə ataraq həlak etməkdən qurtuldu. Burda əsas nüans odur ki, Yaponiya məğlubiyətə hazırlaşırdı amma atom onu tezləşdirdi. Yəni atom bombası atıldı deyə Yaponiya məğlub olmadı, Yaponiya onsuzda məğlub idi. Atom bombasının o dövrdəki istifadəsi həm də, digər dövlətlərə eləcə də müttəfiqlərə göz dağı idi.

İran daha bir gəmiyə zərbələr endirib.

Nüvə silahının istifadəsi tarixi və bəzi məsələr barədə yazacağam.

Rusiya daxilində nüvə silahının istifadəsi məsələsinə görə elita və dövlət arasında mübahisə yaranıb.

Ağ Ev Konqresi Türkiyəyə 700 milyon dollardan çox dəyərində F110 reaktiv mühərriklərinin satışına dair məlumatlandırıb. Tramp administrasiyası KAAN qırıcı proqramı üçün nəzərdə tutulan bu satışla bağlı rəsmi bildirişi Konqresə təqdim edib.

Cənubi Koreya Şimali Koreyaya qarşı 500 min dron döyüşçüsü hazırlamağı planlaşdırır. Cənubi Koreya 2029-cu ilə qədər 500 min nəfərin pilotsuz sistemlər üzrə hazırlanmasını və 60 min pilotsuz platformanın yerləşdirilməsini nəzərdə tutan genişmiqyaslı müdafiə strategiyasını təqdim edib. Bu yanaşma Şimali Koreyaya qarşı avtomatlaşdırılmış müharibə modelinə keçidi əks etdirir.

Danimarka Ukraynanın hərbi xidmət yaşında olan kişilərə müdafiə verilməsini məhdudlaşdırmağı planlayır. Ölkə “Ukrayna üzrə Xüsusi Qanun”a dəyişiklik edərək hərbi xidmətdən azad olunmayan 23–60 yaş arası kişilərə yaşayış icazəsi verilməsini dayandırmağı planlaşdırır. Hazırda bu qanun çərçivəsində Danimarkada təxminən 47600 məcburi köçkün ukraynalı yaşayır.

Pentaqon təsdiqləyib ki, ABŞ Dəniz Piyadaları Korpusuna məxsus altı F-35B qırıcısı radarlar olmadan təhvil verilib. Bu, yeni AN/APG-85 radar sistemində gecikmələrlə bağlıdır. Onun istehsalına yalnız 2028-ci ilin aprelində başlanılması gözlənilir. General-leytenant Qreqori Masiello radarı olmayan bu təyyarələrin tam döyüş qabiliyyətli hesab edilə bilməyəcəyini açıqlayıb.

ABŞ Mərkəzi Komandanlığı (CENTCOM) bu gün İranın raket və dron anbarlarına, həmçinin sahil radar obyektlərinə zərbələr endirdiyini açıqlayıb. Bu addım İranın 25 iyunda Oman sahilləri boyunca Hörmüz boğazını tərk edən Sinqapur bayrağı altında üzən M/V Ever Lovely yük gəmisinə dron hücumuna cavab olaraq atılıb. CENTCOM bu hücumu atəşkəsin açıq şəkildə pozulması və naviqasiya azadlığına təhdid kimi qiymətləndirib. ABŞ qüvvələri kommersiya gəmiləri üçün təhlükəsiz keçidin koordinasiyasını davam etdirdiyini və razılaşmaya tam əməl olunmasını təmin etmək üçün ayıq vəziyyətdə qaldığını bildirir.

Hədəf nədir bilinmir.

ABŞ hərbçiləri Hörmüz boğazı ərazisində zərbələr endirib.

25 iyunda sınaqdan keçirilmiş “Çuçxe-HIMARS”ın başqa xüsusiyyəti – bir maşında mövcud olan 240 mm-lik raketlərin sayıdır. Yeni modifikasiyada (şəkil 1) hər iki blok 240 mm kalibrində quraşdırıldıqda onların sayı 24-dür (hər blokda 12). Bu, əvvəlki versiyadan daha çoxdur – orada 18 idi (hər blokda 9) (şəkil 2).

Şimali Koreya KİV-ləri yeni silah nümunələrinin növbəti uğurlu sınaqları barədə məlumat veriblər. 25 iyunda yeni uzaqmənzilli döyüş sursatları ilə təchiz olunmuş iki sistemin sınaqları keçirilib: multikalibrli raket kompleksi və 155 mm-lik M-2018 özüyeriyən artilleriya qurğusu. Raket kompleksindən təkcə “Hvasong-11Ra” operativ-taktiki raketləri deyil, həm də atəş məsafəsi 90 km-ə qədər olan yeni 240 mm idarəolunan reaktiv mərmilər istifadə olunub. 155 mm-lik özüyeriyən artilleriya qurğusu isə maksimum 65 km atəş məsafəsinə malik yeni uzaqmənzilli sursatla uğurlu atışlar həyata keçirib.

“Kommersant”ın statistikası 2026-cı ilin əvvəlindən Rusiya üzərində 39 min Ukrayna pilotsuz aparatının məhv edildiyini göstərir. Bu rəqəm təkcə böyüklüyünə görə deyil, həm də Ukraynanın təqdim etdiyi analoji göstəricilərlə müqayisədə diqqət çəkir. Tərəflərin bir-birinə qarşı dron buraxılışları ilə bağlı açıqlamalarını müqayisə etdikdə görünür ki, artıq 2025-ci ilin sonlarından etibarən Ukrayna Silahlı Qüvvələri aylıq buraxılış sayına görə Rusiya səviyyəsinə yaxınlaşıb. 2026-cı ilin martından isə bəzi aylarda üstünlük əldə edib. Xüsusilə mart, may və iyun aylarında Rusiyaya qarşı istifadə olunan dronların sayı Ukraynaya qarşı istifadə olunanlardan daha çox olub. Bu artım bu gedişlə hava hücumundan müdafiə sistemləri və onlara aid raketlərin istehsal tempini üstələyir. Yalnız müdafiəyə əsaslanan yanaşma, yəni qarşı tərəfin istehsal və logistik imkanlarına təsir etmədən sadəcə zərbələri dəf etməyə çalışmaq, münaqişə uzandıqca daha ciddi nəticələr doğura bilər.

Sistem adi raketlərdən fərqli olaraq birbaşa yerdən və ya təyyarədən buraxılmır. Bunun əvəzinə aerostatdan istifadə olunur. Aerostat yüksək hündürlüyə qalxa bildiyi üçün sursat 12–18 km kimi çox yuxarı nöqtədən buraxılır. Bu, iki üstünlük verir: hava daha seyrəkdir və hava hücumundan müdafiə sistemləri üçün belə obyektləri izləmək daha çətin olur. Buraxıldıqdan sonra ilk mərhələdə sursat “ağıllı” rejimdə işləyir. Yəni üzərindəki naviqasiya sistemi və aviamexanizmlər vasitəsilə öz trayektoriyasını sabit saxlayır və lazım olduqda kiçik düzəlişlər edir. Bu hissə adi GPS ilə idarə olunan sursatlara bənzəyir. Əsas fərq ikinci mərhələdə başlayır. Sursat təxminən 6 km hündürlüyə çatanda bütün naviqasiya və qəbuledici sistemlər qəsdən söndürülür. Bunun məqsədi radioelektron mübarizədən qorunmaqdır. Çünki düşmən sistemləri normalda GPS və digər siqnalları pozaraq sursatı azdırır. Amma siqnallar tam söndürüləndə artıq “aldadılacaq” heç nə qalmır. Bu nöqtədən sonra mühərrik işə düşür və sursat artıq tam idarəsiz, əvvəlcədən hesablanmış istiqamətdə hərəkət edir. Yəni o, bir növ “atılmış daş” kimi yalnız başlanğıc vektoruna əsaslanır və kursunu dəyişə bilmir. Burada əsas risk ortaya çıxır. Çünki son mərhələdə heç bir düzəliş imkanı yoxdur. Əgər: külək gözləniləndən fərqli olarsa hava qatlarında sıxlıq dəyişərsə mühərrik işə düşəndə kiçik balanssızlıq yaranarsa bunların hamısı trayektoriyanı dəyişə bilər və sursat hədəfdən yayınar. Ən problemli hissə isə odur ki, bu yayınmanı sonradan düzəltmək mümkün deyil. Yəni sistem radioelektron maneələri effektiv şəkildə “yan keçir”, amma bunun əvəzində dəqiqliyi tam əvvəlcədən edilən hesablamalara bağlayır. Bu da onu həm ağıllı, həm də riskli konsepsiyaya çevirir.

Ukraynanın Center of Innovative Technologies proqramı stratosfer aerostatlarından yüksəklikdən buraxılış üçün nəzərdə tutulmuş DART raketini təqdim edib. Korpusun uzunluğu: 1,84 m Ümumi kütlə: 13 kq Döyüş başlığının kütləsi: 3,5-10 kq (qrafit zədələyici elementlərdən ibarətdir) Buraxılış hündürlüyü: 12-18 km Mühərrikin işə düşmə hündürlüyü: təxminən 6 km Mühərrik tipi: bərk yanacaqlı