آکادمی طرحواره درمانی ایران. دکتر عباس شفیعی| Irsta.ir
Kanalga Telegram’da o‘tish
روان شناس و مشاور ❎ آموزش ،اطلاع رسانی و درمان ❎هماهنگی مشاوره حضوری، تلفنی و آنلاین: 09334977299 www.irsta.ir www.instagram.com/dr.abas.shafiee Email: abas_shafiee@yahoo.com
Ko'proq ko'rsatish5 688
Obunachilar
+124 soatlar
-57 kun
-430 kun
Postlar arxiv
مادربزرگ هر صبح برای رفتن کودک به مدرسه با او مذاکره میکند و گاهی اجازه میدهد در خانه بماند.
همسر جدید پدر نیز در روزهای ملاقات از کودک مراقبت میکند.
اکنون تصمیم بگیرید:
۱. در جلسه نخست چه کسانی باید حضور داشته باشند؟
۲. آیا حضور همزمان والدین ایمن و عملی است؟
۳. نقش مادربزرگ در حفظ یا کاهش نشانه چیست؟
۴. همسر جدید پدر در چه مرحلهای باید وارد شود؟
۵. کودک چگونه و با چه توضیحی در فرایند مشارکت میکند؟
۶. آیا یک واحد درمان ثابت کافی است یا برنامهای چندمرحلهای لازم است؟
🌱 جامعه تخصصی زوج و خانوادهدرمانی طرحوارهمحور و تلفیقی
انتخاب افراد حاضر در جلسه، فقط تنظیم فهرست شرکتکنندگان نیست.
این انتخاب، بخشی از فرمولبندی و مداخله است.
درمانگر باید بداند:
چه کسی را،
در چه زمانی،
برای چه هدفی،
با چه حدودی،
و تحت چه شرایط ایمنی وارد اتاق میکند.
16 Noy, 02:36
اما نباید آنها را فقط برای شهادتدادن علیه یکدیگر دعوت کرد.
ممکن است خواهر آرام و موفق پویا، سالها برای جبران آشفتگی خانواده نقش «کودک بیمسئله» گرفته باشد.
اگر درمانگر فقط بر پویا تمرکز کند، بار پنهان او دیده نمیشود.
انتخاب واحد درمان در کیس پویا
فرمولبندی اولیه میتواند چنین باشد:
۱. جلسه مشترک با پویا و هر دو والد برای شنیدن روایتها و مشاهده تعامل.
۲. ارزیابی ایمنی و وضعیت روانشناختی پویا، همراه با یک گفتوگوی فردی متناسب با سن و با توضیح حدود محرمانگی.
۳. جلسه والدینی برای بررسی اختلاف تربیتی و اتحاد هموالدگری.
۴. جلسات محدود فردی با پویا برای تنظیم هیجان، خواب، انگیزه و بررسی طرحوارهها و ذهنیتها.
۵. بازگشت به جلسه خانوادگی برای تمرین قوانین و گفتوگوی جدید.
۶. دعوت هدفمند مادربزرگ، فقط اگر نقش او همچنان در اجرای قوانین تعیینکننده باشد.
این برنامه از پیش قطعی نیست.
واحد درمان با دریافت اطلاعات تازه بازبینی میشود.
واکنش اعضا به دعوتشدن نیز داده بالینی است
دعوت به جلسه میتواند طرحوارهها و ذهنیتها را فعال کند.
پدر ممکن است بگوید:
«چرا من باید بیایم؟ یعنی شما هم فکر میکنید مقصرم؟»
پشت این واکنش ممکن است طرحواره نقص و شرم یا شکست فعال شده باشد.
نوجوان ممکن است بگوید:
«همه میخواهند من را درست کنند.»
ممکن است از برچسبخوردن یا کنترلشدن بترسد.
مادر ممکن است اصرار کند همسرش نیاید:
«حضور او فایده ندارد؛ فقط جلسه را خراب میکند.»
ممکن است هم واقعیتی درباره رفتار مرد وجود داشته باشد و هم ذهنیت کنترلگر یا ناامیدی آموختهشده مادر فعال شده باشد.
درمانگر باید این واکنشها را بفهمد، نه اینکه صرفاً با آنها بجنگد.
نگاههای تلفیقی چه چیزی اضافه میکنند؟
نگاه سیستمی
کسانی دعوت میشوند که در تولید، حفظ یا تغییر الگو نقش دارند.
نگاه ساختاری
درمانگر بررسی میکند کدام زیرسیستم باید وارد جلسه شود:
زوجی، والدینی، والد–فرزند یا خانواده گسترده.
طرحوارهدرمانی
دعوت و غیبت اعضا میتواند طرحوارههایی مانند نقص، اطاعت، بیاعتمادی، رهاشدگی یا استحقاق را فعال کند.
EFT
برای بازسازی پیوند، حضور افرادی لازم است که نسبت به یکدیگر نقش دلبستگی دارند و میتوانند به تجربههای هیجانی تازه پاسخ دهند.
CBT
افرادی باید در مداخله شرکت کنند که قوانین، پیامدها و رفتارهای روزمره را اجرا یا خنثی میکنند.
ACT
اعضا باید بتوانند ناراحتی حضور در جلسه را در خدمت ارزشهایی مانند مسئولیتپذیری، مراقبت و صداقت تحمل کنند.
چگونه دعوت را مطرح کنیم؟
دعوت نباید شبیه احضار متهم باشد.
بهجای اینکه درمانگر بگوید:
«پدرتان هم باید بیاید چون بخشی از مشکل است»،
میتواند بگوید:
«برای اینکه تصویر کاملتری از شرایط داشته باشیم و مسئولیت درمان فقط روی دوش پویا قرار نگیرد، لازم است دیدگاه و تجربه پدر نیز شنیده شود.»
به نوجوان نیز میتوان گفت:
«هدف این نیست که تو را درست کنیم. میخواهیم بفهمیم این مشکل چگونه میان همه اعضای خانواده شکل میگیرد و هرکدام چه تغییری میتوانند ایجاد کنند.»
زبان دعوت، از همان ابتدا فرهنگ درمان را میسازد.
خطاهای بالینی پست بیستودوم
خطای اول: درمانکردن فقط عضو معرفیشده
این کار ممکن است ناخواسته پیام خانواده را تأیید کند که «همه سالماند و فقط این فرد مشکل دارد».
خطای دوم: دعوت همزمان همه اعضا بدون هدف
شلوغکردن اتاق، معادل خانوادهدرمانی نیست.
خطای سوم: حذف عضو مقاوم بدون تلاش برای فهم مقاومت
فردی که نمیآید، ممکن است دقیقاً بخشی از چرخهای باشد که باید فهمیده شود.
خطای چهارم: دعوت خانواده مبدأ برای محاکمه
جلسه مشترک نباید به صحنه اثبات حقانیت زوج تبدیل شود.
خطای پنجم: برگزاری جلسات فردی بدون سیاست روشن اسرار
این کار میتواند اتحاد درمانی و اعتبار درمانگر را نابود کند.
خطای ششم: نادیدهگرفتن ایمنی
جامعبودن ارزیابی هرگز مهمتر از محافظت اعضا نیست.
تمرین حرفهای: ماتریس انتخاب واحد درمان
برای هر کیس بنویسید:
۱. فرد معرفیشده بهعنوان مشکل چه کسی است؟
۲. چه کسانی مستقیماً از مسئله تأثیر میگیرند؟
۳. چه کسانی الگو را تقویت یا خنثی میکنند؟
۴. کدام زیرسیستم نیازمند مشاهده است؟
۵. حضور چه کسی برای ایمنی نامناسب است؟
۶. هدف مشخص حضور هر عضو چیست؟
۷. چه کسی فعلاً نباید دعوت شود و چرا؟
۸. واحد درمان در جلسات بعد چگونه تغییر میکند؟
🧩 چالش بالینی پست بیستودوم
پسر یازدهسالهای به دلیل امتناع از مدرسه ارجاع شده است.
والدین دو سال است جدا شدهاند.
کودک بیشتر اوقات نزد مادر و مادربزرگ مادری زندگی میکند.
پدر هر دو هفته یکبار او را میبیند و میگوید:
«مشکل از اضطراب مادرش است.»
مادر میگوید:
«پدرش بیثبات است و هر بار برنامه کودک را بههم میزند.»
16 Noy, 02:36
زوج نتوانند آزادانه صحبت کنند،
ائتلافهای موجود تشدید شوند،
مادرشوهر احساس کند متهم شده است،
و درمانگر نیز به داوری میان دو خانواده کشیده شود.
گاهی ابتدا باید زیرسیستم زوجی تقویت شود و سپس خانواده مبدأ برای یک هدف مشخص دعوت شود.
حضور هر عضو باید مبتنی بر فرمولبندی باشد، نه بر این تصور ساده که «هرچه افراد بیشتری باشند، خانوادهدرمانی کاملتر است».
اصل چهارم: ایمنی بر جامعبودن مقدم است
در خشونت، کنترل اجباری، تهدید، اجبار جنسی یا ترس شدید، دعوت همزمان افراد میتواند خطرناک باشد.
فرد آسیبدیده ممکن است در حضور همسر نتواند حقیقت را بگوید.
اطلاعاتی که در جلسه بیان میشود، ممکن است پس از بازگشت به خانه علیه او استفاده شود.
در این شرایط، درمانگر باید پیش از تصمیم درباره جلسه مشترک، ارزیابیهای جداگانه و محرمانه انجام دهد.
گاهی زوجدرمانی مشترک موقتاً یا کاملاً نامناسب است.
همچنین نباید فرد آسیبدیده را برای «متعادلکردن سیستم» مجبور کرد با فرد آسیبرسان در یک جلسه آسیبپذیر شود.
دیدن سیستم به معنای پخشکردن مسئولیت خشونت میان همه اعضا نیست.
چه زمانی حضور هر دو همسر ضروری است؟
حضور هر دو نفر معمولاً زمانی لازم است که:
مسئله اصلی در رابطه زوجی رخ میدهد؛
چرخه تعقیب، حمله، دفاع یا فاصله باید مشاهده شود؛
قرار است تجربه هیجانی اصلاحکننده شکل بگیرد؛
توافقهای ارتباطی، مالی، جنسی یا والدینی باید ساخته شوند؛
یا تصمیم درباره ادامه رابطه نیازمند مشارکت هر دو نفر است.
اما اگر یکی از زوجین فقط برای اثبات بیماری یا مقصربودن دیگری آمده باشد، درمانگر باید ابتدا هدف و قرارداد درمان را روشن کند.
زوجدرمانی، جلسه اصلاح یک فرد توسط متخصص نیست.
چه زمانی جلسه والدین بدون حضور فرزند مفید است؟
گاهی والدین باید بدون حضور کودک یا نوجوان درباره موضوعاتی گفتوگو کنند که شنیدن آنها برای فرزند نامناسب یا آسیبزا است:
اختلافهای تربیتی،
تعارض زناشویی،
نگرانی درباره خطر،
نحوه پاسخ به رفتار کودک،
یا بازسازی اتحاد هموالدگری.
در کیس پویا، یک یا چند جلسه والدینی ضروری است؛ زیرا پدر و مادر باید پیش از وضع قانون جدید، درباره قدرت، مسئولیت و شیوه اجرای پیامدها هماهنگ شوند.
کودک نباید شاهد جنگ والدین بر سر این باشد که «مقصر اصلی» چه کسی است.
چه زمانی حضور کودک یا نوجوان ضروری است؟
حضور کودک زمانی اهمیت دارد که:
تجربه و صدای او باید مستقیماً شنیده شود؛
رفتار یا نشانه او موضوع ارزیابی است؛
تعامل زنده والد–کودک باید مشاهده شود؛
قرار است یک گفتوگوی ترمیمی انجام شود؛
یا تصمیمی مستقیماً بر زندگی او اثر میگذارد.
اما حضور کودک نباید به معنای بازجویی، قضاوت میان والدین یا افشای اسرار بزرگسالان باشد.
درمانگر میتواند از پویا بپرسد:
«وقتی درباره بازی و درس اختلاف پیش میآید، چه اتفاقی میان اعضای خانواده میافتد؟»
این سؤال با پرسش زیر تفاوت دارد:
«بگو بالاخره حق با پدرت است یا مادرت؟»
جلسات فردی در دل زوج یا خانوادهدرمانی
جلسه فردی میتواند برای اهداف مشخصی مفید باشد:
ارزیابی ایمنی؛
بررسی خطر خودآسیبرسانی؛
فهم تاریخچه طرحوارهها؛
آمادهسازی فرد برای بیان تجربه آسیبپذیر؛
یا کار موقت با تنظیم هیجان.
اما جلسه فردی نباید به یک درمان مخفی و موازی تبدیل شود.
پیش از برگزاری چنین جلساتی باید روشن شود:
هدف جلسه چیست؟
اطلاعات چگونه مدیریت میشوند؟
سیاست درمانگر درباره اسرار چیست؟
کدام مطالب ممکن است وارد جلسه مشترک شوند؟
و آیا همه اعضا از چارچوب مطلعاند؟
درمانگر نباید از یک همسر اسراری دریافت کند که ادامه درمان مشترک را به تبانی پنهان تبدیل کند.
سیاست محرمانگی و اسرار باید پیش از وقوع بحران توضیح داده شود، نه بعد از افشای یک خیانت یا بدهی مخفی.
چه زمانی خانواده مبدأ دعوت میشود؟
حضور والدین یا بستگان زمانی میتواند مفید باشد که:
عملاً در خانه یا تصمیمها نقش دارند؛
حمایت مالی آنها با قدرت و دخالت همراه شده است؛
مرزها باید بهطور مستقیم بازتنظیم شوند؛
تعارض بیننسلی درمان زوج را متوقف کرده است؛
یا عضو خانواده میتواند بخشی از راهحل باشد.
در کیس پویا، دعوت مادربزرگ ممکن است در مرحلهای لازم شود؛ اما نه پیش از آنکه والدین موضع مشترکی پیدا کنند.
اگر او زود وارد شود، احتمال دارد جلسه به دادگاه «مادر در برابر همسر» تبدیل شود.
ابتدا باید زیرسیستم والدینی تقویت شود؛ سپس مادربزرگ با هدفی روشن دعوت شود:
حمایت از قوانین والدین، بدون تحقیر یا حذف جایگاه او.
چه زمانی خواهر و برادرها باید شرکت کنند؟
خواهر و برادرها ممکن است:
از نشانه عضو ارجاعشده تأثیر گرفته باشند؛
در ائتلاف یا قربانیسازی نقش داشته باشند؛
اطلاعات مهمی درباره ساختار خانواده ارائه دهند؛
یا خودشان نیازمند شنیدهشدن و ترمیم باشند.
16 Noy, 02:36
Worked for 55s
پست ۲۲ از مجموعه تخصصی زوج و خانوادهدرمانی طرحوارهمحور و تلفیقی
«چه کسانی باید به جلسه دعوت شوند؟»
واحد درمان چگونه انتخاب میشود و چه زمانی حضور همسر، فرزند، والدین، خواهر و برادر یا خانواده مبدأ ضروری است؟
مادر هنگام گرفتن وقت میگوید:
«برای پسر پانزدهسالهام، پویا، وقت میخواهم. پرخاشگر شده، درس نمیخواند و تا صبح بازی میکند.»
منشی میپرسد:
«پدرش هم در جلسه شرکت میکند؟»
مادر پاسخ میدهد:
«نه، پدرش میگوید مشکل از خودِ پویاست و نیازی نیست او بیاید.»
در جلسه نخست، مادر و پویا حاضر میشوند.
مادر میگوید:
«هر قانونی میگذارم، اجرا نمیشود. وقتی اینترنت را قطع میکنم، پویا به مادربزرگش زنگ میزند و او دوباره اینترنت را وصل میکند.»
پویا میگوید:
«چون مامان فقط دستور میدهد. بابا هم وقتی خانه میآید، جلوی من میگوید مادرت بلد نیست بچه تربیت کند.»
مادر با ناراحتی پاسخ میدهد:
«پدرش هیچ مسئولیتی نمیپذیرد؛ اما وقتی مشکلی پیش میآید، من را مقصر میداند.»
درمانگر هنوز نمیداند مشکل اصلی چیست، اما یک نکته روشن شده است:
اگر فقط پویا درمان شود، بخش مهمی از سیستمی که مشکل را حفظ میکند، بیرون اتاق باقی میماند.
اکنون سؤال این نیست که:
«بیمار چه کسی است؟»
سؤال حرفهای این است:
«برای فهم و تغییر این الگو، حضور چه کسانی در کدام مرحله درمان لازم است؟»
واحد درمان چیست؟
واحد درمان یعنی فرد، زوج، زیرسیستم یا مجموعهای از اعضای خانواده که درمانگر در یک مرحله مشخص، برای ارزیابی یا مداخله با آنها کار میکند.
واحد درمان همیشه ثابت نیست.
ممکن است درمان با کل خانواده آغاز شود، سپس چند جلسه با والدین ادامه پیدا کند، یک جلسه فردی با نوجوان برگزار شود و بعد دوباره خانواده کنار هم قرار گیرد.
بنابراین انتخاب واحد درمان، یک تصمیم اداری یا سلیقهای نیست.
این انتخاب باید بر اساس موارد زیر انجام شود:
مشکل ارجاع،
چرخهای که مشکل را حفظ میکند،
ساختار و قدرت خانواده،
مرحله درمان،
سن و وضعیت رشدی اعضا،
ایمنی،
محرمانگی،
و هدف هر جلسه.
فرد ارجاعشده الزاماً واحد اصلی درمان نیست
خانوادهها معمولاً یک نفر را بهعنوان «مشکل» معرفی میکنند:
کودک پرخاشگر،
نوجوان بیانگیزه،
همسر افسرده،
مرد عصبانی،
زن حساس،
یا فرزند مضطرب.
اما علامت یک فرد ممکن است در شبکهای از روابط شکل گرفته یا حفظ شده باشد.
این به معنای انکار مشکل فردی نیست.
پویا ممکن است واقعاً به ارزیابی افسردگی، اضطراب، بیشفعالی، اختلال خواب یا استفاده مشکلساز از بازی نیاز داشته باشد.
اما همزمان باید دید:
قوانین خانه چگونه تعیین میشوند؟
پدر و مادر تا چه اندازه هماهنگاند؟
مادربزرگ چه نقشی دارد؟
پویا چگونه از شکاف والدین استفاده میکند؟
و رفتار او چه کارکردی در تعارض زوجی پیدا کرده است؟
درمانگر تلفیقی، فرد و سیستم را در برابر هم قرار نمیدهد.
هر دو را میبیند.
اصل اول: کسانی را دعوت کنید که برای فهم چرخه ضروریاند
اگر شکایت درباره تعارض زناشویی است، معمولاً حضور هر دو همسر برای مشاهده چرخه ضروری است.
اگر مشکل درباره کودک یا نوجوان است، فقط آوردن کودک ممکن است کافی نباشد.
اگر یکی از والدین قانون میگذارد و دیگری آن را خنثی میکند، هر دو باید ارزیابی شوند.
اگر مادربزرگ عملاً در تصمیمهای تربیتی قدرت دارد، ممکن است در مرحلهای حضور او لازم باشد.
اگر خواهر یا برادری بهطور مستقیم در ائتلاف، رقابت یا قربانیسازی نقش دارد، حذف او میتواند بخشی از واقعیت خانواده را پنهان کند.
اما لازم نیست همه اعضا در تمام جلسات حاضر باشند.
پرسش درست این است:
«حضور این فرد در این جلسه، به کدام هدف درمانی کمک میکند؟»
اصل دوم: کسی که غایب است، ممکن است همچنان در اتاق حضور روانشناختی داشته باشد
پدر پویا در جلسه حاضر نیست؛ اما حرفها و تصمیمهای او دائماً در گفتوگو حضور دارند.
مادر میگوید:
«پدرش همیشه من را بیاعتبار میکند.»
پویا میگوید:
«بابا گفته نیازی نیست اینجا بیاید.»
گاهی غیبت، یک داده بالینی است.
ممکن است نشاندهنده اجتناب، بیاعتمادی، احساس شرم، ناتوانی، اعتراض یا باور به این باشد که «مشکل متعلق به دیگری است».
اما درمانگر نباید فوراً فرد غایب را بیمسئولیت یا مقاوم بنامد.
باید بررسی کند:
آیا زمان جلسه برای او ممکن است؟
آیا از قضاوتشدن میترسد؟
آیا تجربه ناموفقی از درمان دارد؟
آیا همسرش او را از فرایند کنار گذاشته است؟
آیا خطر یا محدودیت قانونی وجود دارد؟
یا واقعاً نمیخواهد مسئولیتی بپذیرد؟
اصل سوم: حضور همه اعضا همیشه به معنای درمان بهتر نیست
دعوتکردن تمام اعضای خانواده بدون هدف روشن میتواند جلسه را به میدان محاکمه تبدیل کند.
برای مثال، دعوت مادرشوهر به نخستین جلسه زوجدرمانی ممکن است باعث شود:
16 Noy, 02:36
سه موج درمان شناختی-رفتاری و جایگاه طرحواره درمانی
آکادمی طرحوارهدرمانی ایران با مدیریت دکتر عباس شفیعی
14 Noy, 03:14
✔️ فرایندهای نگهدارنده مشکل را شناسایی کند.
✔️ مفهومسازی بالینی قابل آزمون ارائه دهد.
✔️ مداخله مناسب و مبتنی بر شواهد انتخاب کند.
✔️ پیشرفت درمان را اندازهگیری کند.
✔️ در صورت عدم پاسخ، فرضیه درمانی را بازبینی کند.
تکنیک بدون مفهومسازی، درمان علمیِ منسجم نیست.
━━━━━━━━━━━━━━━━
📚 منابع علمی برای مطالعه بیشتر
۱. Beck (2020) — *Cognitive Behavior Therapy: Basics and Beyond*
۲. Hayes (2004) — *The Third Wave of Behavioral and Cognitive Therapies*
۳. Hayes, Strosahl & Wilson (2012) — *Acceptance and Commitment Therapy*
۴. Linehan (2015) — *DBT Skills Training Manual*
۵. Young, Klosko & Weishaar (2003) — *Schema Therapy: A Practitioner's Guide*
━━━━━━━━━━━━━━━━
🎓 جمعبندی نهایی
رواندرمانی علمی از یک سؤال ساده آغاز میشود:
«چه چیزی مشکل این مراجع را ایجاد یا حفظ کرده و چه مداخلهای احتمالاً میتواند به تغییر آن کمک کند؟»
گاهی پاسخ در الگوهای رفتاری است.
گاهی در افکار و باورها.
گاهی در اجتناب از تجربههای درونی.
و گاهی در طرحوارههای ناسازگار اولیه، نیازهای هیجانی ارضانشده و ذهنیتهای طرحوارهای.
هیچ موجی بهتنهایی پاسخ همه مشکلات انسان نیست.
🌟 درمانگر حرفهای، طرفدار متعصب یک موج نیست؛ طرفدار شواهد علمی، مفهومسازی دقیق و بهبود واقعی مراجع است.
━━━━━━━━━━━━━━━━
💬 حالا نوبت شماست!
فرض کنید مراجعی میگوید:
«میدانم ترسم از طردشدن منطقی نیست، اما وقتی همسرم دیر جواب میدهد، کنترل خودم را از دست میدهم.»
شما درمان را از کجا آغاز میکنید؟
🔵 تحلیل رفتارهای اطمینانجویی؟
🟠 بررسی افکار و باورهای مرتبط با طردشدگی؟
🟢 پذیرش هیجان و گسلش شناختی؟
🟣 بررسی طرحواره رهاشدگی و ذهنیت کودک آسیبپذیر؟
پاسخ خودتان را همراه با دلیل بالینی در نظرات بنویسید. 👇
📌 این مطلب را ذخیره کنید و برای همکاران روانشناس و درمانگرتان بفرستید.
🔁 اگر فکر میکنید آموزش علمی رواندرمانی باید فراتر از حفظکردن تکنیکها باشد، این پست را به اشتراک بگذارید.
✍️ دکتر عباس شفیعی
روانشناس و طرحوارهدرمانگر
🏛 آکادمی طرحوارهدرمانی ایران
🌐 Irsta.ir
📱 09334977299
📱 09108040819
📸 Instagram: @dr.abas.shafiee
#طرحواره_درمانی #روانشناسی #روان_درمانی #درمان_شناختی_رفتاری #CBT #ACT #DBT #SchemaTherapy #طرحواره #جفری_یانگ #آرون_بک #آموزش_روانشناسی #روانشناسی_بالینی
12 Noy, 23:52
شش فرایند کلیدی:
▫️ پذیرش
▫️ گسلش شناختی
▫️ تماس با لحظه اکنون
▫️ خود بهمثابه بافتار
▫️ روشنسازی ارزشها
▫️ عمل متعهدانه
📌 مثال:
بهجای تلاش مداوم برای حذف فکر «من شکستخوردهام»، مراجع یاد میگیرد:
«ذهن من اکنون دارد داستان شکستخوردگی را تعریف میکند.»
او میتواند این فکر را تجربه کند، بدون اینکه لزوماً بر اساس آن رفتار کند.
۲. رفتاردرمانی دیالکتیکی (DBT)
با تأکید بر تلفیق پذیرش و تغییر.
چهار حوزه اصلی مهارت:
▫️ ذهنآگاهی
▫️ تحمل پریشانی
▫️ تنظیم هیجان
▫️ اثربخشی بینفردی
DBT بهویژه در درمان ساختاریافته مشکلاتی مانند رفتارهای خودآسیبرسان و بیثباتی شدید هیجانی اهمیت دارد.
۳. درمان شناختی مبتنی بر ذهنآگاهی (MBCT)
با تأکید بر آگاهی از افکار و کاهش درگیری خودکار با نشخوار فکری.
یکی از کاربردهای مهم آن، پیشگیری از عود افسردگی در گروههای مناسب است.
💡 پیام موج سوم:
«لازم نیست هر فکر ناخوشایندی را حذف کنیم؛ گاهی تغییر رابطه با افکار و احساسات، مسیر رفتار مؤثر را باز میکند.»
⚠️ پذیرش به معنای تسلیمشدن در برابر آسیب، خشونت یا شرایط خطرناک نیست.
━━━━━━━━━━━━━━━━
🟣 اما طرحوارهدرمانی جفری یانگ کجای این داستان قرار میگیرد؟
اینجا بحث برای درمانگران عمیقتر میشود!
طرحوارهدرمانی از سنت شناختیرفتاری توسعه یافته، اما با تلفیق نظریه دلبستگی، رویکردهای تجربی، مفاهیم تحولی و رابطه درمانی، چارچوب گستردهتری ارائه میدهد.
در طرحوارهدرمانی، فقط نمیپرسیم:
«مراجع چه رفتاری انجام میدهد؟»
یا:
«چه فکری از ذهن او عبور میکند؟»
بلکه میپرسیم:
🔍 کدام نیاز هیجانی بنیادین او در دوران رشد بهاندازه کافی برآورده نشده است؟
🔍 چه طرحواره ناسازگار اولیهای فعال شده است؟
🔍 اکنون کدام ذهنیت طرحوارهای بر تجربه و رفتار او غلبه دارد؟
🔍 مراجع چگونه با درد هیجانی خود مقابله میکند؟
🔍 چگونه میتوان ذهنیت بزرگسال سالم را تقویت کرد؟
📌 مثال بالینی:
مراجعی میگوید:
«وقتی همسرم جواب پیامم را دیر میدهد، وحشت میکنم که مرا ترک کند.»
چهار نگاه درمانی به یک مشکل:
🔵 رفتاردرمانی:
آیا پیامدادن مکرر و اطمینانجویی، اضطراب او را موقتاً کاهش میدهد و به همین دلیل تکرار میشود؟
🟠 CBT شناختی:
چه شواهدی برای این باور وجود دارد که دیر پاسخدادن همسر به معنای ترک رابطه است؟
🟢 ACT:
آیا مراجع میتواند ترس از طردشدگی را تجربه کند، بدون اینکه تمام رفتارهایش تحت کنترل این ترس قرار گیرد؟
🟣 طرحوارهدرمانی:
آیا طرحواره رهاشدگی فعال شده است؟ آیا ذهنیت کودک آسیبپذیر احساس تنهایی و ناامنی میکند؟ آیا ذهنیت محافظ اجتنابی یا پاسخهای مقابلهای دیگری فعال شدهاند؟
و مهمتر:
چگونه میتوان به نیازهای هیجانی مراجع پاسخ سالمتری داد؟
در این رویکرد، تکنیکهایی مانند تصویرسازی ذهنی بازنویسیشده، کار با صندلیها، بازوالدینی حدومرزدار و تمرینهای رفتاری میتوانند بر اساس مفهومسازی بالینی استفاده شوند.
━━━━━━━━━━━━━━━━
🔥 مقایسه چهار رویکرد در یک جمله
🔵 رفتاردرمانی:
«چه چیزی این رفتار را حفظ میکند؟»
🟠 CBT شناختی:
«چه افکار و باورهایی در این مشکل نقش دارند؟»
🟢 ACT:
«چگونه میتوان با وجود افکار و احساسات دشوار، زندگی ارزشمحورتری داشت؟»
🟣 طرحوارهدرمانی:
«چه الگوهای هیجانی و تحولی عمیقی فعال شدهاند و چگونه میتوان آنها را تغییر داد؟»
اینها تفاوت در تأکیدهای درمانی هستند، نه مرزهای مطلق.
━━━━━━━━━━━━━━━━
🚨 ۵ اشتباه علمی که درمانگران باید مراقب آنها باشند
❌ اشتباه اول:
«موج سوم از موج دوم مؤثرتر است.»
✅ واقعیت:
برتری عمومی و قطعی موج سوم بر موج دوم اثبات نشده است. اثربخشی به نوع مشکل، شرایط مراجع و کیفیت شواهد بستگی دارد.
❌ اشتباه دوم:
«در CBT فقط افکار را تغییر میدهیم.»
✅ واقعیت:
CBT شامل مداخلات شناختی، رفتاری و هیجانی است و به عوامل محیطی و بینفردی نیز توجه دارد.
❌ اشتباه سوم:
«در ACT نباید هیچ فکری را بررسی کرد.»
✅ واقعیت:
ACT بر کارکرد افکار و رابطه فرد با آنها تأکید دارد؛ اما این به معنای ممنوعیت بررسی واقعیتها یا حل مسئله نیست.
❌ اشتباه چهارم:
«مواجههسازی تکنیکی قدیمی و متعلق به موج اول است.»
✅ واقعیت:
مواجههسازی همچنان یکی از مداخلات مهم مبتنی بر شواهد برای بسیاری از اختلالات اضطرابی و وسواس است.
❌ اشتباه پنجم:
«طرحوارهدرمانی همان موج سوم CBT است.»
✅ واقعیت:
طرحوارهدرمانی رویکردی یکپارچهنگر و توسعهیافته از CBT است و نمیتوان آن را بهسادگی در یکی از سه موج طبقهبندی کرد.
━━━━━━━━━━━━━━━━
🧠 یک نکته مهم برای درمانگران حرفهای
درمانگر متخصص کسی نیست که بیشترین تعداد تکنیک را بلد باشد.
درمانگر متخصص باید بتواند:
✔️ مشکل مراجع را دقیق ارزیابی کند.
12 Noy, 23:52
🧠🔥 اتاق تشریح CBT؛ سه موجی که رواندرمانی را متحول کردند!
چرا بعضی درمانگران تلاش میکنند رفتار مراجع را تغییر دهند، بعضی افکارش را به چالش میکشند و بعضی به او یاد میدهند با افکار و احساساتش نجنگد؟
آیا یکی از این روشها علمیتر است؟ آیا موج سوم CBT از موج دوم پیشرفتهتر و مؤثرتر است؟ و مهمتر از همه:
🔴 طرحوارهدرمانی جفری یانگ در کجای این سه موج قرار میگیرد؟
اگر روانشناس، مشاور، درمانگر یا دانشجوی روانشناسی هستید، این مطلب را تا انتها بخوانید؛ زیرا تفاوت این سه موج فقط در تکنیکهای درمانی نیست، بلکه در شیوه مفهومسازی مشکلات روانشناختی است.
━━━━━━━━━━━━━━━━
🔵 موج اول CBT | رفتارگرایی
📅 از اوایل تا میانه قرن بیستم
👨🔬 چهرههای تأثیرگذار:
ایوان پاولف، جان واتسون، بی. اف. اسکینر و جوزف ولپی
🎯 پرسش اصلی:
چه عواملی باعث شکلگیری و تداوم رفتار مشکلساز میشوند؟
رفتارگرایان نشان دادند بسیاری از رفتارها از طریق یادگیری شکل میگیرند و پیامدهای آنها میتوانند احتمال تکرارشان را افزایش یا کاهش دهند.
📌 مثال بالینی:
مراجعی از سخنرانی در جمع میترسد.
هر بار که قرار است سخنرانی کند، اضطراب شدیدی تجربه میکند.
او از سخنرانی فرار میکند و بلافاصله آرام میشود.
اما اتفاق مهمی رخ داده است!
⚠️ کاهش فوری اضطراب، رفتار اجتنابی او را تقویت میکند.
در نتیجه، احتمال دارد دفعه بعد هم از سخنرانی فرار کند.
این همان تقویت منفی رفتار اجتنابی است.
🛠 تکنیکهای مهم:
▫️ مواجههسازی (Exposure)
▫️ تقویت افتراقی رفتار
▫️ شکلدهی رفتار
▫️ فعالسازی رفتاری
▫️ تحلیل کارکردی رفتار
▫️ مواجهه و جلوگیری از پاسخ در OCD
💡 پیام موج اول:
«برای تغییر مشکل، باید بفهمیم رفتار چگونه آموخته و حفظ میشود.»
اما آیا رفتار انسان را میتوان بدون بررسی تفسیرها و باورهای او بهطور کامل فهمید؟
اینجا انقلاب شناختی اهمیت پیدا میکند.
━━━━━━━━━━━━━━━━
🟠 موج دوم CBT | انقلاب شناختی
📅 از دهههای ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ به بعد
👨🔬 چهرههای شاخص:
آرون بک و آلبرت الیس
🎯 پرسش اصلی:
افکار، تفسیرها و باورهای فرد چگونه در ایجاد و تداوم مشکلات روانشناختی نقش دارند؟
درمانگران شناختی تأکید کردند که واکنش ما به رویدادها، تا حدی تحت تأثیر معنایی است که به آنها میدهیم.
📌 مثال:
مدیر به کارمند میگوید:
«گزارشت نیاز به اصلاح دارد.»
سه برداشت احتمالی:
👤 نفر اول:
«من آدم بیعرضهای هستم.»
😔 پیامد احتمالی: شرم، اضطراب و کنارهگیری.
👤 نفر دوم:
«مدیر از من متنفر است.»
😡 پیامد احتمالی: خشم و رفتار تدافعی.
👤 نفر سوم:
«بخشی از کارم نیاز به اصلاح دارد.»
🙂 پیامد احتمالی: نگرانی قابل مدیریت و تلاش برای اصلاح گزارش.
رویداد یکسان است؛ اما تفسیرهای متفاوت میتوانند با واکنشهای متفاوت همراه شوند.
🔍 در مدل شناختی بک، سه سطح مهم بررسی میشود:
۱. افکار خودکار:
«حتماً شکست میخورم.»
۲. باورهای واسطهای:
«اگر اشتباه کنم، دیگران مرا طرد میکنند.»
۳. باورهای بنیادین:
«من بیکفایتم.»
🛠 تکنیکهای مهم:
▫️ گفتوگوی سقراطی
▫️ ثبت افکار
▫️ بازسازی شناختی
▫️ بررسی شواهد موافق و مخالف
▫️ آزمایشهای رفتاری
▫️ شناسایی باورهای ناکارآمد
💡 پیام موج دوم:
«برای تغییر هیجان و رفتار، گاهی لازم است افکار و باورهای نگهدارنده مشکل را بررسی و اصلاح کنیم.»
اما یک سؤال مهم باقی میماند:
❓ آیا همیشه لازم است با افکار منفی بحث کنیم؟
فرض کنید مراجعی میگوید:
«میدانم فکر بیارزشی من منطقی نیست، اما همچنان این احساس را دارم!»
آیا باید همچنان تلاش کنیم او را متقاعد کنیم که فکرش اشتباه است؟
اینجاست که رویکردهای موج سوم، چشماندازهای دیگری ارائه میکنند.
━━━━━━━━━━━━━━━━
🟢 موج سوم CBT | پذیرش، ذهنآگاهی و انعطافپذیری روانشناختی
📅 از دهه ۱۹۹۰ به بعد، با ریشههایی در دورههای پیشین
👨🔬 چهرههای شاخص:
استیون هیز، مارشا لینهان، زندل سگال، مارک ویلیامز و جان تیزدیل
🎯 پرسش محوری:
آیا رابطه فرد با افکار و احساساتش، بیش از خودِ محتوای آنها، در تداوم مشکل نقش دارد؟
در برخی شرایط، تلاش مداوم برای حذف افکار و احساسات ناخوشایند، خود میتواند به چرخه رنج تبدیل شود.
برای مثال:
مراجعی فکر میکند:
«من شکستخوردهام.»
در CBT شناختی ممکن است بررسی کنیم:
«چه شواهدی این فکر را تأیید یا رد میکنند؟»
اما در ACT ممکن است بپرسیم:
«وقتی این فکر ظاهر میشود، چه اتفاقی برای رفتارت میافتد؟ آیا میتوانی متوجه حضور آن شوی، بدون اینکه اجازه بدهی تمام تصمیمهایت را کنترل کند؟»
این تفاوت ظریف، از نظر بالینی بسیار مهم است.
🌱 سه رویکرد مهم موج سوم:
۱. درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT)
هدف اصلی: افزایش انعطافپذیری روانشناختی.
12 Noy, 23:52
فداکاری سالم از روی انتخاب است؛ نه از ترس طرد شدن.
━━━━━━━━━━━━━━
🔴 ۷. وقتی نمیتوانید همسر آیندهتان را مستقل و واقعبینانه انتخاب کنید!
گاهی فرد میداند انتخابش مناسب نیست، اما به دلیل فشار خانواده یا ترس از تنهایی تصمیم میگیرد.
گاهی هم فقط برای اثبات استقلال خود، با خانواده مخالفت میکند.
🧠 طرحوارههای احتمالی:
اطاعت، وابستگی/بیکفایتی و تأییدطلبی.
نکته مهم این است:
مخالفت با خانواده همیشه استقلال نیست؛ همانطور که موافقت با خانواده همیشه وابستگی نیست.
استقلال یعنی بتوانید اطلاعات را بررسی کنید، نظر دیگران را بشنوید و مسئولیت انتخاب خود را بپذیرید.
━━━━━━━━━━━━━━
🔴 ۸. وقتی ترس از ترک شدن، شما را به هر قیمتی در رابطه نگه میدارد!
مدام میپرسید:
«هنوز دوستم داری؟»
«نکنه یکی دیگه رو پیدا کنی؟»
«اگه منو ترک کنی چی؟»
حتی ممکن است بیاحترامی یا رفتارهای آسیبزا را تحمل کنید تا تنها نمانید.
🧠 طرحواره احتمالی: رهاشدگی/بیثباتی.
در این شرایط، ذهنیت کودک آسیبپذیر ممکن است فعال شود.
گاهی فرد برای جلوگیری از ترک شدن، بیش از حد به رابطه میچسبد؛ گاهی هم پیشدستانه فاصله میگیرد.
💔 ترس شدید از تنهایی میتواند باعث شود بهجای انتخاب یک رابطه سالم، صرفاً برای حفظ رابطه تلاش کنیم.
اما نیاز به محبت و اطمینان، بهخودیخود ناسالم نیست؛ شدت، انعطافناپذیری و پیامدهای رفتار اهمیت دارند.
━━━━━━━━━━━━━━
🔴 ۹. وقتی در خانوادهای پرتنش بزرگ شدهاید و الگوهای آن را ناآگاهانه تکرار میکنید!
شاید کودکی شما با دعوا، تحقیر، بیتوجهی یا بیثباتی همراه بوده است.
ممکن است امروز هم ناخواسته همان رفتارهایی را تکرار کنید که زمانی از آنها آسیب دیدهاید.
🧠 طرحوارههای احتمالی:
بیاعتمادی/بدرفتاری، محرومیت هیجانی، رهاشدگی و نقص و شرم.
اما اینجا باید یک باور خطرناک را اصلاح کنیم:
❌ «فرزند خانواده متلاطم، همسر مناسبی نمیشود!»
این گزاره پشتوانه علمی کافی ندارد.
بسیاری از افرادی که کودکی دشواری داشتهاند، با خودآگاهی، روابط حمایتگر و رواندرمانی توانستهاند الگوهای سالمتری ایجاد کنند.
🌱 شما مسئول اتفاقاتی که در کودکی برایتان افتاده نیستید؛ اما در بزرگسالی میتوانید برای شناخت و تغییر الگوهای آسیبزای خود مسئولیت بپذیرید.
━━━━━━━━━━━━━━
💎 حالا مهمترین سؤال: آیا کسی که این ۹ نشانه را دارد نباید ازدواج کند؟
پاسخ علمی این است:
نه لزوماً!
این نشانهها تشخیص قطعی طرحواره یا ملاک خودکار ممنوعیت ازدواج نیستند.
باید بررسی کنیم:
✅ این الگوها چقدر شدید و تکرارشوندهاند؟
✅ آیا فرد از رفتارهای خود آگاهی دارد؟
✅ آیا مسئولیت اشتباهاتش را میپذیرد؟
✅ آیا توانایی گفتوگو، همدلی و حل تعارض دارد؟
✅ آیا میتواند مرزهای سالم برقرار کند؟
✅ آیا برای تغییر الگوهای ناسازگار تلاش میکند؟
در طرحوارهدرمانی، یکی از اهداف اصلی، تقویت ذهنیت بزرگسال سالم است؛ بخشی از شخصیت که میتواند نیازهای هیجانی را بشناسد، هیجانها را تنظیم کند، مرزهای مناسب برقرار کند و تصمیمهای واقعبینانه بگیرد.
━━━━━━━━━━━━━━
❤️ حرف آخر
قرار نیست برای ازدواج، کودکی کاملاً سالم یا خانوادهای بینقص داشته باشید.
قرار نیست هیچ طرحوارهای در شما فعال نشود.
اما لازم است بدانید وقتی میترسید، خشمگین میشوید، احساس طردشدگی میکنید یا به محبت نیاز دارید، چگونه رفتار میکنید.
ازدواج قرار نیست درمانگر زخمهای کودکی شما باشد؛ اما دو انسان مسئولیتپذیر میتوانند در کنار هم رابطهای امن و ترمیمکننده بسازند.
و فراموش نکنیم:
🔴 این ۹ نشانه فقط مخصوص دختران نیستند؛ مردان نیز به همان اندازه باید آنها را جدی بگیرند.
━━━━━━━━━━━━━━
🔥 حالا نوبت شماست!
به نظر شما کدام مورد بیشتر به ازدواج آسیب میزند؟
۱️⃣ وابستگی شدید به خانواده
۲️⃣ ترس از رهاشدگی
۳️⃣ قهر و ناتوانی در حل اختلاف
۴️⃣ تکرار زخمهای کودکی در رابطه
۵️⃣ نداشتن استقلال در انتخاب همسر
✍️ فقط شماره گزینه را بنویسید و بگویید چرا.
📤 این پست را برای کسانی بفرستید که در آستانه ازدواج هستند.
شاید شناخت یک طرحواره، مانع تکرار سالها رنج در زندگی مشترک شود.
━━━━━━━━━━━━━━
✍️ دکتر عباس شفیعی
روانشناس و طرحوارهدرمانگر
🎓 آکادمی طرحوارهدرمانی ایران
🌐 Irsta.ir
📸 اینستاگرام: @dr.abas.shafiee
📱 09334977299
📱 09108040819
#طرحواره_درمانی #مشاوره_پیش_از_ازدواج #ازدواج_آگاهانه #روابط_عاطفی #طرحواره_رهاشدگی #وابستگی_عاطفی #ذهنیت_بزرگسال_سالم #روانشناسی_ازدواج #دکتر_عباس_شفیعی
12 Noy, 13:05
# 🔴 ۹ نشانهای که قبل از ازدواج باید جدی بگیرید؛ اما نه فقط در دختران!
💔 گاهی ما عاشق یک نفر نمیشویم؛ عاشق کسی میشویم که امیدواریم زخمهای کودکیمان را درمان کند!
⚠️ بعضی افراد برای ساختن یک زندگی مشترک ازدواج نمیکنند؛ بلکه برای فرار از تنهایی، فشار خانواده، ترس از رهاشدگی یا جبران محبتهایی که هرگز دریافت نکردهاند، وارد ازدواج میشوند.
اما آیا این افراد محکوم به شکست هستند؟
🧠 طرحوارهدرمانی پاسخ متفاوتی دارد!
از نگاه جفری یانگ، تجربههای دوران کودکی میتوانند الگوهایی در ذهن ما شکل دهند که سالها بعد، بدون آنکه متوجه باشیم، بر انتخاب همسر و رفتارمان در رابطه اثر بگذارند.
بیایید ۹ نشانه مهم را بررسی کنیم.
━━━━━━━━━━━━━━
🔴 ۱. وقتی ازدواج میکنید تا از خانواده فرار کنید!
گاهی خانه آنقدر پرتنش، کنترلگر یا محروم از محبت است که ازدواج به تنها راه نجات تبدیل میشود.
🧠 طرحوارههای احتمالی:
محرومیت هیجانی، نقص و شرم، اطاعت و رهاشدگی.
ممکن است «ذهنیت کودک آسیبپذیر» بهدنبال کسی باشد که نقش نجاتدهنده را بازی کند.
❗ خطر کجاست؟
وقتی نیاز به نجات یافتن، جای شناخت واقعی همسر را بگیرد.
💡 از خودتان بپرسید:
«اگر در خانوادهام احساس امنیت و آرامش داشتم، باز هم این شخص را انتخاب میکردم؟»
البته خروج از خانواده آسیبزا میتواند تصمیمی سالم باشد؛ مشکل، انتخاب شتابزده و ناایمن همسر است.
━━━━━━━━━━━━━━
🔴 ۲. وقتی بدون اجازه یا تأیید والدین نمیتوانید تصمیم بگیرید!
مشورت با پدر و مادر نشانه ضعف نیست.
اما اگر برای کوچکترین تصمیم زندگی به تأیید آنها نیاز دارید، موضوع متفاوت است.
🧠 طرحواره احتمالی: وابستگی/بیکفایتی
ممکن است در کودکی فرصت تصمیمگیری مستقل نداشتهاید یا مدام شنیدهاید:
«تو نمیفهمی!»
«بذار من تصمیم بگیرم!»
«تو از پسش برنمیای!»
💔 نتیجه؟
بزرگ شدهاید، اما هنوز به قضاوت خود اعتماد ندارید.
ازدواج به دو بزرگسال مستقل نیاز دارد، نه دو کودک که دیگران بهجایشان تصمیم بگیرند.
━━━━━━━━━━━━━━
🔴 ۳. وقتی رابطه خوبی با والدین ندارید و زخمهای آن رابطه هنوز فعالاند!
ممکن است در کودکی تحقیر، طرد، بیتوجهی یا کنترل شدید را تجربه کرده باشید.
🧠 طرحوارههای احتمالی:
بیاعتمادی/بدرفتاری، محرومیت هیجانی و رهاشدگی.
در بزرگسالی ممکن است:
▪️ از صمیمیت بترسید.
▪️ به محبت دیگران اعتماد نکنید.
▪️ دائماً منتظر خیانت یا ترک شدن باشید.
▪️ رفتارهای خنثای همسر را نشانه طرد شدن تفسیر کنید.
⚠️ اما یک نکته بسیار مهم:
رابطه نامناسب با والدین، بهخودیخود نشانه مشکل روانی نیست.
گاهی فاصله گرفتن از والدین آسیبزا، نشانه شکلگیری مرزهای سالم است.
مسئله اصلی این است که آیا زخمهای گذشته، رابطه امروز شما را هدایت میکنند؟
━━━━━━━━━━━━━━
🔴 ۴. وقتی بهجای گفتوگو، قهر میکنید، حمله میکنید یا سکوت تنبیهی دارید!
فرض کنید همسرتان دیر به خانه میآید.
شما بهجای بیان نگرانی میگویید:
«اصلاً برات مهم نیستم!»
یا چند روز با او صحبت نمیکنید.
🧠 ذهنیتهای احتمالی:
کودک عصبانی، محافظ کنارهگیر و گاهی کودک آسیبپذیر.
پشت خشم ممکن است ترس از طرد شدن یا احساس دوستداشتنی نبودن پنهان شده باشد.
💡 ذهنیت بزرگسال سالم میگوید:
«وقتی دیر میآیی و خبر نمیدهی، نگران میشوم. دوست دارم درباره این موضوع صحبت کنیم.»
❤️ رابطه سالم، رابطه بدون اختلاف نیست؛ رابطهای است که در آن اختلاف به تحقیر و تنبیه تبدیل نمیشود.
━━━━━━━━━━━━━━
🔴 ۵. وقتی خانوادهها بیش از خودتان درباره زندگی مشترک تصمیم میگیرند!
مادر میگوید کجا زندگی کنید.
پدر درباره شغل همسرتان تصمیم میگیرد.
خواهر یا برادر در اختلافات خصوصی شما دخالت میکند.
و شما نمیتوانید مرزی مشخص کنید!
🧠 طرحواره احتمالی:
گرفتار/خویشتن تحولنیافته.
در این الگو، مرزهای روانشناختی فرد با خانواده ممکن است بهاندازه کافی شکل نگرفته باشد.
❗ نتیجه احتمالی:
بهجای یک رابطه دونفره، رابطهای شکل میگیرد که دیگران دائماً در آن نقش تصمیمگیرنده دارند.
احترام به والدین ضروری است؛ اما واگذاری مدیریت زندگی مشترک به آنها، نشانه استقلال زوجی نیست.
━━━━━━━━━━━━━━
🔴 ۶. وقتی از ناراحت شدن دیگران بیشتر از نادیده گرفتن نیازهای خودتان میترسید!
همیشه کوتاه میآیید.
نه گفتن برایتان دشوار است.
برای جلوگیری از ناراحتی دیگران، خواستههای خود را سرکوب میکنید.
🧠 طرحوارههای احتمالی:
اطاعت، ایثار افراطی و تأییدطلبی.
ممکن است در کودکی یاد گرفته باشید:
«اگر مخالفت کنم، دوستم نخواهند داشت.»
💔 بنابراین در ازدواج هم مدام تسلیم میشوید.
اما سرکوب طولانیمدت نیازها میتواند به خشم پنهان، فرسودگی و نارضایتی منجر شود.
12 Noy, 13:05
تروما و مسیر درمان
آکادمی طرحوارهدرمانی ایران با مدیریت دکتر عباس شفیعی
09 Noy, 14:54
مرد ساکت است و پیش از هر پاسخ به زن نگاه میکند.
وقتی درمانگر درباره خشم میپرسد، زن میگوید:
«ایشان اصلاً عصبانی نمیشود.»
مرد آرام میگوید:
«بهتر است درباره بعضی چیزها صحبت نکنیم.»
اکنون بررسی کنید:
۱. آیا سکوت مرد فقط اجتناب است یا ممکن است نشانه ترس باشد؟
۲. چه پرسشهایی برای ارزیابی قدرت و ایمنی لازم است؟
۳. آیا ادامه گفتوگوی مشترک مناسب است؟
۴. درمانگر چگونه بدون افزایش خطر، اطلاعات بیشتری جمع میکند؟
🌱 جامعه تخصصی زوج و خانوادهدرمانی طرحوارهمحور و تلفیقی
07 Noy, 13:02
بدنها چه میگویند؟
فاصله صندلیها،
تماس چشمی،
چرخش بدن،
دستهای گرهخورده،
لبخند نامتناسب،
بیقراری،
یخزدگی،
یا نگاهکردن به همسر پیش از پاسخ،
همگی دادههای بالقوهاند.
اما نباید از یک نشانه نتیجه قطعی گرفت.
فاصله نشستن ممکن است نشانه خشم باشد؛ یا فقط عادت، فرهنگ یا وضعیت جسمی.
مشاهده باید به فرضیه منجر شود، نه قضاوت.
آیا درمانگر به ائتلاف دعوت میشود؟
یکی میگوید:
«شما متخصص هستید؛ بگویید حق با چه کسی است.»
دیگری میگوید:
«فقط به او توضیح دهید مشکل روانی دارد.»
کودک با نگاه از درمانگر کمک میخواهد.
والد میکوشد درمانگر را علیه نوجوان همراه کند.
درمانگر باید با همه اعضا اتحاد بسازد، بدون اینکه به سرباز یکی از جبههها تبدیل شود.
این همان جانبداری چندسویه است:
تجربه هر فرد شنیده میشود؛ اما هیچ رفتار آسیبزایی به نام همدلی توجیه نمیشود.
ارزیابی خطر نباید به پایان جلسه موکول شود
در همان مراحل اولیه باید درباره موارد زیر پرسوجو شود:
خشونت بدنی و تهدید؛
کنترل اجباری؛
اجبار جنسی؛
خودکشی و خودآسیبرسانی؛
تهدید به آسیب دیگری؛
اعتیاد و مسمومیت؛
خطر برای کودک؛
دسترسی به سلاح یا ابزار آسیب؛
و ترس از پیامد صحبتکردن در جلسه.
اگر ایمنی برقرار نیست، ادامه زوجدرمانی مشترک ممکن است مناسب نباشد.
یک اپیزود واقعی بگیرید
شرححال کلی مانند:
«او همیشه بیمسئولیت است»
برای فرمولبندی کافی نیست.
درمانگر میپرسد:
«آخرین بار دقیقاً چه اتفاقی افتاد؟»
سپس بررسی میکند:
محرک چه بود؟
هر فرد چه معنایی ساخت؟
هیجان اولیه چه بود؟
چه نیازی فعال شد؟
کدام ذهنیت وارد شد؟
چه رفتاری رخ داد؟
همسر آن رفتار را چگونه تفسیر کرد؟
و چرخه چگونه کامل شد؟
یک اپیزود واقعی، اغلب بیشتر از نیم ساعت کلیگویی اطلاعات میدهد.
درمانگر در جلسه اول چه کاری نباید انجام دهد؟
نباید فوراً تشخیص قطعی بدهد.
نباید یکی از اعضا را مقصر اصلی معرفی کند.
نباید پیش از ارزیابی ایمنی، آسیبپذیری عمیق ایجاد کند.
نباید ده تکنیک آموزشی ارائه دهد.
نباید تحت فشار زوج، آینده رابطه را پیشبینی کند.
نباید برای نشاندادن تخصص، تمام مفاهیم نظری را وارد جلسه کند.
جلسه اول جای نمایش دانش درمانگر نیست؛ جای ساختن شرایطی است که واقعیت سیستم قابل دیدن شود.
ساخت اتحاد درمانی
هر عضو باید احساس کند:
شنیده شده است،
تحقیر نمیشود،
درمانگر از قبل طرف کسی را نگرفته،
اما مرزهای ایمنی و مسئولیت روشناند.
درمانگر میتواند بگوید:
«هدف من پیدا کردن مقصر نیست. میخواهم بفهمم هرکدام چه تجربهای دارید، چگونه از خودتان محافظت میکنید و پاسخهای شما چگونه چرخهای میسازد که هر دو در آن آسیب میبینید.»
البته این نگاه چرخهای در خشونت نباید مسئولیت را متقارن جلوه دهد.
فرمولبندی اولیه، نه حکم نهایی
در پایان جلسه اول، درمانگر ممکن است بگوید:
«فرضیه اولیه من این است که وقتی خانم احساس تنهایی میکنند، برای دریافت پاسخ اعتراض شدیدتری نشان میدهند. آقا این اعتراض را به معنای شکست و تحقیر تجربه میکنند و فاصله میگیرند. فاصله ایشان، ترس خانم را بیشتر میکند. لازم است در جلسات بعد هم واقعیتهای رابطه، هم سابقه این حساسیتها و هم مسئله ایمنی را دقیقتر بررسی کنیم.»
زبان فرضیهای بسیار مهم است.
درمانگر نمیگوید:
«شما رهاشدگی دارید و همسرتان محافظ جداشده است.»
فرمولبندی باید باز، قابل اصلاح و مبتنی بر شواهد باشد.
پایان جلسه اول
جلسه نخست بهتر است با وضوح نسبی تمام شود:
چه چیزهایی فهمیدهایم؟
چه چیزهایی هنوز نامعلوماند؟
آیا درمان مشترک مناسب و ایمن است؟
چه ارزیابیهای دیگری لازم است؟
هدف اولیه چیست؟
قواعد جلسه چیست؟
و گام بعدی کدام است؟
زوج ممکن است هنوز مسئله را حل نکرده باشد؛ اما باید احساس کند درمانگر نقشهای برای فهم آن دارد.
خطای بالینی پست بیستویکم
⚠️ جمعآوری اطلاعات فراوان بدون مشاهده تعامل
ممکن است درمانگر تاریخچهای طولانی ثبت کند، اما نفهمد چرخه همین حالا چگونه در اتاق ساخته میشود.
درمانگر حرفهای هم به داستان گوش میدهد و هم به فرایند.
تمرین حرفهای: مشاهده دهدقیقه اول
پس از جلسه بنویسید:
چه کسی شروع کرد؟
چه کسی بیشترین فضا را گرفت؟
چه کسی قطع کرد یا عقب نشست؟
چه کسی برای دیگری حرف زد؟
درمانگر به کدام ائتلاف دعوت شد؟
کدام هیجان دیده شد و کدام هیجان پنهان ماند؟
چه فرضیه طرحوارهای یا سیستمی شکل گرفت؟
چه خطری هنوز باید بررسی شود؟
چه نقطه قوتی مشاهده شد؟
🧩 چالش بالینی پست بیستویکم
زوج وارد جلسه میشوند.
زن میگوید:
«ما فقط مشکل ارتباطی داریم.»
07 Noy, 13:02
پست ۲۱ از مجموعه تخصصی زوج و خانوادهدرمانی طرحوارهمحور و تلفیقی
«درمانگر در جلسه اول دقیقاً چه چیزی را باید ببیند؟»
جلسه اول فقط زمان جمعآوری اطلاعات نیست؛ نخستین نمونه زنده از سیستم رابطه است
زن و شوهر وارد اتاق میشوند.
زن سریعتر مینشیند و کیفش را روی صندلی میان خود و همسرش میگذارد.
مرد کمی دورتر مینشیند و تلفن همراهش را در دست نگه میدارد.
درمانگر میپرسد:
«چه چیزی باعث شد برای درمان مراجعه کنید؟»
زن بلافاصله میگوید:
«مشکل اصلی این است که ایشان اصلاً حرف نمیزند.»
مرد زیر لب پاسخ میدهد:
«چون فرصتی برای حرفزدن نمیماند.»
زن رو به درمانگر میکند:
«دیدید؟ از همین الان شروع کرد.»
هنوز شرححال کاملی گرفته نشده است، اما اطلاعات بالینی مهمی در اتاق شکل گرفته است:
چه کسی گفتوگو را آغاز کرد؟
چه کسی حرف دیگری را قطع کرد؟
هر فرد شکایت را چگونه تعریف کرد؟
وقتی یکی تحت فشار قرار گرفت، دیگری چه واکنشی نشان داد؟
آیا درمانگر به قاضی دعوت شد؟
و آیا چرخه خانه در همان چند دقیقه بازسازی شد؟
جلسه اول، مشاهده سیستم در حال کار است
زوج یا خانواده فقط درباره مشکل گزارش نمیدهند.
آنها بخشی از الگوی خود را در برابر درمانگر اجرا میکنند.
یکی توضیح میدهد.
دیگری دفاع میکند.
یکی به فرزند نگاه میکند تا حرفش را تأیید کند.
دیگری سکوت میکند.
یک والد از طرف نوجوان پاسخ میدهد.
مادربزرگ تصمیمها را توضیح میدهد.
کودک بیقرار میشود و گفتوگو متوقف میگردد.
این رفتارها مزاحم ارزیابی نیستند؛ خودِ دادههای ارزیابیاند.
درمانگر باید همزمان چند سطح را ببیند
۱. شکایت رسمی
هر عضو میگوید مشکل چیست؟
خیانت؟
کمبود صمیمیت؟
پرخاشگری کودک؟
دخالت خانواده؟
مشکل جنسی؟
پول؟
یا تصمیم درباره جدایی؟
اما شکایت رسمی نباید با فرمولبندی نهایی اشتباه شود.
۲. فرایند تعاملی
هنگام مطرحشدن شکایت چه اتفاقی میان اعضا رخ میدهد؟
چه کسی حمله میکند؟
چه کسی دفاع میکند؟
چه کسی کنار میرود؟
چه کسی نفر سوم را وارد میکند؟
و رفتار هر نفر چگونه پاسخ دیگری را تولید میکند؟
۳. هیجانها و نیازهای زیر رفتار
زیر خشم چه چیزی وجود دارد؟
ترس از ترکشدن؟
شرم؟
بیقدرتی؟
تنهایی؟
نیاز به احترام، امنیت، استقلال یا دیدهشدن؟
۴. طرحوارهها و ذهنیتها
در جلسه اول نباید تشخیص قطعی طرحوارهای داد.
اما میتوان فرضیه ساخت:
آیا کودک آسیبپذیر دیده میشود؟
آیا والد منتقد حمله میکند؟
آیا محافظ جداشده با سکوت یا بیحسی وارد میشود؟
آیا بخش بیشجبرانگر میخواهد اتاق را کنترل کند؟
۵. ساختار خانواده
مرزها چگونهاند؟
چه کسی با چه کسی نزدیکتر است؟
چه کسی بیرون مانده است؟
سلسلهمراتب چگونه توزیع شده؟
آیا فرزند وارد تعارض والدین شده؟
خانواده مبدأ چه نقشی دارد؟
۶. قدرت و ایمنی
آیا هر دو نفر امکان حرفزدن دارند؟
آیا یکی از دیگری میترسد؟
آیا تهدید، خشونت، کنترل مالی، اجبار جنسی یا نظارت اجباری وجود دارد؟
آیا فرد میتواند بدون پیامد خطرناک با همسرش مخالفت کند؟
جلسه مشترک در وضعیت کنترل اجباری ممکن است اطلاعات واقعی را پنهان کند.
۷. ظرفیت تنظیم هیجان
زوج تا چه حد میتواند درباره موضوع دشوار حرف بزند، بدون اینکه جلسه به فریاد، تهدید، فروپاشی یا خروج تبدیل شود؟
آیا میتوانند پس از فعالشدن برگردند؟
آیا مکث را تحمل میکنند؟
۸. انگیزه و هدف
آیا هر دو برای درمان رابطه آمدهاند؟
یکی برای تغییر همسر آمده است؟
یکی قصد جدایی دارد، اما نگفته است؟
آیا هدفشان ترمیم، تصمیمگیری، کاهش تعارض یا فقط گرفتن تأیید درمانگر است؟
۹. نقاط قوت
آیا هنوز لحظاتی از همکاری وجود دارد؟
آیا زوج تجربههای موفق ترمیم داشتهاند؟
آیا میتوانند از یکدیگر قدردانی کنند؟
چه منابع فردی، خانوادگی و اجتماعی دارند؟
ارزیابی فقط شکار آسیب نیست.
درمانگر باید چیزی را پیدا کند که درمان بتواند بر آن تکیه کند.
چه کسی مراجعه را آغاز کرده است؟
این سؤال ساده اطلاعات مهمی میدهد.
چه کسی تماس گرفته؟
چه کسی وقت را هماهنگ کرده؟
چه کسی دیگری را متقاعد یا مجبور کرده؟
آیا یکی میگوید:
«من مشکلی ندارم؛ بهخاطر ایشان آمدهام»؟
مراجعه داوطلبانه، اجباری، قضایی یا بحرانمحور، شکل اتحاد درمانی را تغییر میدهد.
چه کسی روایت خانواده را در اختیار دارد؟
گاهی یک نفر با جزئیات فراوان صحبت میکند و دیگران را نیز تعریف میکند:
«پسرم اضطراب دارد.»
«شوهرم خودشیفته است.»
«همسرم طرحواره رهاشدگی دارد.»
درمانگر باید اجازه ندهد یک عضو، تنها مترجم سیستم باشد.
میتواند بپرسد:
«میخواهم این موضوع را از زبان خود ایشان نیز بشنوم.»
07 Noy, 13:02
← احساس بیاعتباری پدر
← سختگیری بیشتر
← ائتلاف مادر، پسر و مادربزرگ
← پرخاشگری و پنهانکاری امیرعلی
← تمرکز خانواده بر «مشکل پسر»
← کناررفتن موقت تعارض زوجی
← بازگشت دوباره چرخه
هدفهای درمان
درمانگر هدف را فقط «کمکردن بازی امیرعلی» تعریف نمیکند.
اهداف ساختاری و طرحوارهای عبارتاند از:
تقویت زیرسیستم زوجی؛
ساختن اتحاد هموالدگری؛
بازگرداندن مادربزرگ به نقش حمایتی؛
خارجکردن فرزندان از تعارض زناشویی؛
کاهش سختگیری و نجاتدهندگی افراطی؛
تقویت گفتوگوی مستقیم؛
و ایجاد قوانین روشن، متناسب و قابل پیشبینی.
مرحله اول درمان: ایمنی و توقف رفتارهای آسیبزا
درمانگر بررسی میکند:
آیا تنبیه بدنی، تهدید واقعی، تخریب وسایل یا خطر فرار از خانه وجود دارد؟
آیا بازی افراطی با افسردگی، افت شدید عملکرد یا آسیب دیگری همراه است؟
بدون ارزیابی خطر، بازسازی ساختار ناقص خواهد بود.
مرحله دوم: پیوستن بدون ائتلاف
درمانگر تجربه هر عضو را معتبر میداند:
به پدر:
«میفهمم احساس میکنید اقتدارتان از بین رفته است.»
به مادر:
«میبینم که هنگام شدتگرفتن تعارض، برای محافظت از فرزندتان وارد میشوید.»
به امیرعلی:
«به نظر میرسد احساس میکنی پیش از شنیدهشدن، مقصر شناخته شدهای.»
اما درمانگر هیچ روایت یکطرفهای را حقیقت نهایی اعلام نمیکند.
مرحله سوم: اجرای زنده تعامل
درمانگر از پدر میخواهد مستقیماً با امیرعلی درباره قانون بازی صحبت کند.
چند ثانیه بعد، مادر وارد گفتوگو میشود و از پسر دفاع میکند.
درمانگر محترمانه مداخله میکند:
«خانم سمیرا، فعلاً اجازه دهید پدر و پسر گفتوگویشان را کامل کنند. بعد تجربه شما را نیز میشنویم.»
این مداخله کوچک، مرز زیرسیستمها را در همان جلسه بازسازی میکند.
مرحله چهارم: تقویت اتحاد والدینی
مسعود و سمیرا بدون حضور فرزندان درباره قوانین مذاکره میکنند.
آنها توافق میکنند:
زمان بازی مشخص باشد؛
قانون در لحظه خشم تغییر نکند؛
مادر مخفیانه آن را لغو نکند؛
پدر پیامد ناگهانی و تحقیرآمیز تعیین نکند؛
و تصمیمها پس از یک هفته بازبینی شوند.
مرحله پنجم: مرزبندی با مادربزرگ
مسعود باید پیام را به مادر خودش منتقل کند:
«مامان، از حمایتت ممنونم؛ اما قوانین امیرعلی را من و سمیرا تعیین میکنیم. لطفاً جلوی بچهها تصمیم ما را بیاعتبار نکن.»
اگر مادربزرگ مخالفت کند، مسعود باید اضطراب و احساس گناه خود را تحمل کند؛ نه اینکه مسئولیت مرز را به سمیرا واگذار کند.
مرحله ششم: بازسازی رابطه زوجی
درمانگر به مسعود و سمیرا کمک میکند ترسهای زیر رفتار را بیان کنند.
مسعود:
«وقتی جلوی بچهها قانونم لغو میشود، احساس میکنم در این خانواده هیچ ارزشی ندارم.»
سمیرا:
«وقتی صدایت بالا میرود، میترسم بچهها همان چیزی را تجربه کنند که من در کودکی تجربه کردم.»
اکنون مسئله از جنگ بر سر اقتدار، به گفتوگو درباره شرم و ترس منتقل میشود.
مرحله هفتم: ترمیم با فرزندان
والدین میگویند:
«ما اشتباه کردیم که شما را وارد اختلافهای خودمان کردیم. امیرعلی مسئول رابطه ما نیست و یگانه نیز مسئول آرامکردن مادر نیست.»
فرزندان اجازه پیدا میکنند دوباره در جایگاه رشدی خود قرار گیرند.
نتیجه احتمالی درمان
نشانه امیرعلی ممکن است فوراً از بین نرود.
اما وقتی:
قوانین قابل پیشبینی شوند،
والدین یکدیگر را خنثی نکنند،
مادربزرگ از تصمیمگیری کنار برود،
و امیرعلی فقط «بیمار خانواده» نباشد،
امکان تغییر واقعی افزایش مییابد.
خطای بالینی پست بیستم
⚠️ درمانگر نباید ساختار خانواده را فقط روی کاغذ تحلیل کند.
بازسازی واقعی زمانی رخ میدهد که تعامل جدید در جلسه اجرا، تمرین و تثبیت شود.
🧩 چالش بالینی پست بیستم
در خانوادهای، پدر همه درآمد را مدیریت میکند، مادر با دختر هفدهسالهاش درباره مشکلات زناشویی درد دل میکند و پسر دوازدهساله هنگام دعوا به خانه مادربزرگ میرود.
مشخص کنید:
۱. مرزهای آشفته کجا هستند؟
۲. چه ائتلافهایی وجود دارند؟
۳. سلسلهمراتب چگونه توزیع شده است؟
۴. کدام عضو ممکن است حامل نشانه شود؟
۵. نخستین مداخله ساختاری چیست؟
۶. کدام طرحوارهها و ذهنیتها باید بررسی شوند؟
02 Noy, 15:28
پست ۲۰ از مجموعه تخصصی زوج و خانوادهدرمانی طرحوارهمحور و تلفیقی
«کیس جامع بازسازی مرزها، سلسلهمراتب و ائتلافها»
چگونه درمانگر از میان چند شکایت ظاهراً جدا، ساختار پنهان خانواده را کشف میکند؟
خانواده با این شکایت مراجعه کردهاند:
«پسر پانزدهسالهمان، امیرعلی، پرخاشگر شده، درس نمیخواند و تا نیمهشب بازی میکند.»
اعضای خانواده عبارتاند از:
مسعود، پدر ۴۳ ساله؛
سمیرا، مادر ۳۹ ساله؛
امیرعلی، پسر پانزدهساله؛
و یگانه، دختر نهساله.
مادر مسعود نیز در طبقه پایین همان ساختمان زندگی میکند.
در چند دقیقه نخست جلسه، صحنه آشنایی شکل میگیرد.
مسعود میگوید:
«امیرعلی هیچ احترامی نمیگذارد. مادرش هم همیشه از او دفاع میکند.»
سمیرا پاسخ میدهد:
«چون تو فقط دستور میدهی. اصلاً نمیدانی در این خانه چه میگذرد.»
امیرعلی میگوید:
«مامانبزرگ هم میگوید بابا زیادی گیر میدهد.»
مسعود عصبانی میشود:
«مادرم را وارد این موضوع نکن.»
سمیرا میخندد:
«جالب است! وقتی مادرت علیه من حرف میزند، اشکالی ندارد؛ ولی حالا نباید وارد شود؟»
یگانه ساکت کنار مادر نشسته و دست او را گرفته است.
درمانگر هنوز تکنیکی پیشنهاد نمیکند.
ابتدا باید بفهمد این خانواده چگونه سازمان یافته است.
شکایت رسمی با مسئله ساختاری یکسان نیست
شکایت رسمی، پرخاشگری و بازی افراطی امیرعلی است.
اما درمانگر مشاهده میکند:
پدر قدرت خود را با دستور و تنبیه اعمال میکند.
مادر قوانین پدر را پنهانی خنثی میکند.
امیرعلی با مادر و مادربزرگ علیه پدر نزدیک شده است.
پدر برای تصمیمهای مهم با مادر خودش مشورت میکند.
یگانه هنگام تنش مسئول آرامکردن مادر میشود.
زیرسیستم زوجی ضعیف است.
زیرسیستم والدینی هماهنگی ندارد.
مرز با مادربزرگ بیش از حد باز است.
مرز مادر با فرزندان نیز در برخی حوزهها آشفته است.
پس «مشکل امیرعلی» فقط یک مشکل فردی نیست.
نشانه او در شبکهای از روابط حفظ میشود.
نقشه ساختاری اولیه
زیرسیستم زوجی
مسعود و سمیرا گفتوگوی مستقیم و امنی ندارند.
اختلافهایشان از مسیر فرزندان و مادربزرگ اجرا میشود.
زیرسیستم والدینی
قوانین مشترک وجود ندارد.
هر والد اقتدار دیگری را کاهش میدهد.
ائتلافها
سمیرا و امیرعلی در برابر مسعود؛
مسعود و مادرش در برابر سمیرا؛
سمیرا و یگانه هنگام ناراحتی؛
و گاهی والدین در برابر امیرعلی، وقتی رفتار او بحرانی میشود.
سلسلهمراتب
قدرت در خانواده ثابت و روشن نیست.
گاهی پدر با زور تصمیم میگیرد.
گاهی مادر با حمایت پنهانی قانون را خنثی میکند.
گاهی مادربزرگ تصمیم نهایی را تغییر میدهد.
و گاهی امیرعلی با خشم و تهدید، کل خانواده را تنظیم میکند.
فرمولبندی طرحوارهای پدر
مسعود در کودکی پدری غایب داشته و مادرش با سختی خانواده را اداره کرده است.
او ممکن است باور کرده باشد:
«اگر کنترل را از دست بدهم، همهچیز فرو میپاشد.»
«یک مرد باید قدرتش را ثابت کند.»
«بیاحترامی یعنی شکست من.»
طرحوارههای شکست، نقص و شرم یا معیارهای سختگیرانه ممکن است فعال شوند.
وقتی امیرعلی مخالفت میکند، کودک آسیبپذیر مسعود احساس بیکفایتی میکند.
سپس والد پرتوقع و بخش بیشجبرانگر وارد میشوند:
فریاد،
تنبیه،
قطع اینترنت،
و تهدید به اخراج از خانه.
فرمولبندی مادر
سمیرا در خانوادهای بزرگ شده که پدرش بسیار سختگیر بوده و مادرش نمیتوانسته از فرزندان دفاع کند.
وقتی مسعود صدایش را بالا میبرد، ذهنیت کودک آسیبپذیر سمیرا فعال میشود.
او فقط همسر امروز را نمیبیند؛ پدر ترسناک گذشته را نیز تجربه میکند.
بخش نجاتدهنده میگوید:
«نباید اجازه بدهم امیرعلی همان رنج را تحمل کند.»
سمیرا قانون مسعود را مخفیانه لغو میکند.
این رفتار در کوتاهمدت از پسرش محافظت میکند، اما قدرت مشترک والدین را تضعیف میسازد.
فرمولبندی امیرعلی
امیرعلی پیامهای متناقضی دریافت میکند:
پدر: «اطاعت کن، وگرنه تنبیه میشوی.»
مادر: «نگران نباش، من قانون را خنثی میکنم.»
مادربزرگ: «پدرت زیادی سخت میگیرد.»
او ممکن است باور کند:
«من مشکل خانوادهام.»
«بزرگسالان قابل اعتماد نیستند.»
«برای داشتن اختیار باید بجنگم یا پنهانکاری کنم.»
طرحوارههای نقص و شرم، بیاعتمادی، شکست یا خویشتنداری ناکافی باید بهعنوان فرضیه بررسی شوند.
بازی رایانهای ممکن است کارکرد محافظ جداشده را داشته باشد:
فاصلهگرفتن از شرم، نزاع و احساس شکست.
فرمولبندی یگانه
یگانه ظاهراً «کودک خوب» خانواده است.
اما هنگام تعارض به مادر نزدیک میشود، دست او را میگیرد و میپرسد:
«مامان حالت خوب است؟»
ممکن است او بهتدریج نقش آرامکننده مادر را بگیرد.
خطر والدگونهشدن و شکلگیری ایثار، اطاعت یا اضطراب در او وجود دارد.
درمانگر نباید فقط عضو پرخاشگر را ببیند و کودک ساکت را فراموش کند.
چرخه اصلی خانواده
اختلاف حلنشده زوج
← سختگیری و کنترل پدر
← حمایت پنهانی مادر از فرزند
02 Noy, 15:28
❎ دوره خصوصی و تضمینی تربیت طرحواره درمانگر
📌برای مدت محدود با قیمت پارسال
۱. اگر می خواهید یکبار برای همیشه آموزش دیده و در زمینه طرحواره درمانی حرفه ای شوید .
۲. اگر می خواهید به راحتی طرحواره های خود و مراجعان را تشخیص دهید.
۳.اگر می خواهید با آموزش مناسب و کاربردی یک نفر متخصص کاربلد و باتجربه سریعا به تعدیل و درمان طرحواره های خود و دیگران اقدام کنید .
۴. اگر می خواهید به عنوان یک متخصص از درآمد مناسب و دلخواه بهره مند شوید ،
۵. و اگر می خواهید با هزینه به صرفه و خیلی سریع شروع به کسب درآمد کنید ، پیشنهاد می کنیم در دوره ۱۰۰ ساعته تربیت طرحواره درمانگر(شامل تئوری، عملی، اتاق درمان و سوپرویژن)و در مدت ۳ تا ۶ ماه به صورت آفلاین، آنلاین و خصوصی برگزار می شود، شرکت کنید و به جمع متخصصان طرحواره درمانی به پیوندید.
برای شروع لازم است اول ریلز زیر را ببینید و بعد با ما هماهنگ کنید شماره تماس 09334977299
📌مدرس : دکتر عباس شفیعی
❎ مزایای شرکت در دوره :
👌متخصص شدن در زمان کوتاه
📌دریافت گواهی معتبر آموزشی ۱۰۰ساعته
📌 پشتیبانی نامحدود
📌امکان همکاری در آینده
📌تخفیف ویژه برای سایر دوره های آموزشی
❎ پرداخت قسطی
https://www.instagram.com/tv/ChiBnfUoLuB/?igshid=YmMyMTA2M2Y=
آکادمی طرحواره درمانی ایران با مدیریت دکتر عباس شفیعی
01 Noy, 01:53
دوره های آفلاین ما با پشتیبانی نامحدود و پرسش و پاسخ تلفنی با مدرس و گواهی شرکت در دوره
30 Okt, 03:59
چرخه اصلی خانواده
اختلاف حلنشده زوج
← سختگیری و کنترل پدر
← حمایت پنهانی مادر از فرزند
← احساس بیاعتباری پدر
← سختگیری بیشتر
← ائتلاف مادر، پسر و مادربزرگ
← پرخاشگری و پنهانکاری امیرعلی
← تمرکز خانواده بر «مشکل پسر»
← کناررفتن موقت تعارض زوجی
← بازگشت دوباره چرخه
هدفهای درمان
درمانگر هدف را فقط «کمکردن بازی امیرعلی» تعریف نمیکند.
اهداف ساختاری و طرحوارهای عبارتاند از:
تقویت زیرسیستم زوجی؛
ساختن اتحاد هموالدگری؛
بازگرداندن مادربزرگ به نقش حمایتی؛
خارجکردن فرزندان از تعارض زناشویی؛
کاهش سختگیری و نجاتدهندگی افراطی؛
تقویت گفتوگوی مستقیم؛
و ایجاد قوانین روشن، متناسب و قابل پیشبینی.
مرحله اول درمان: ایمنی و توقف رفتارهای آسیبزا
درمانگر بررسی میکند:
آیا تنبیه بدنی، تهدید واقعی، تخریب وسایل یا خطر فرار از خانه وجود دارد؟
آیا بازی افراطی با افسردگی، افت شدید عملکرد یا آسیب دیگری همراه است؟
بدون ارزیابی خطر، بازسازی ساختار ناقص خواهد بود.
مرحله دوم: پیوستن بدون ائتلاف
درمانگر تجربه هر عضو را معتبر میداند:
به پدر:
«میفهمم احساس میکنید اقتدارتان از بین رفته است.»
به مادر:
«میبینم که هنگام شدتگرفتن تعارض، برای محافظت از فرزندتان وارد میشوید.»
به امیرعلی:
«به نظر میرسد احساس میکنی پیش از شنیدهشدن، مقصر شناخته شدهای.»
اما درمانگر هیچ روایت یکطرفهای را حقیقت نهایی اعلام نمیکند.
مرحله سوم: اجرای زنده تعامل
درمانگر از پدر میخواهد مستقیماً با امیرعلی درباره قانون بازی صحبت کند.
چند ثانیه بعد، مادر وارد گفتوگو میشود و از پسر دفاع میکند.
درمانگر محترمانه مداخله میکند:
«خانم سمیرا، فعلاً اجازه دهید پدر و پسر گفتوگویشان را کامل کنند. بعد تجربه شما را نیز میشنویم.»
این مداخله کوچک، مرز زیرسیستمها را در همان جلسه بازسازی میکند.
مرحله چهارم: تقویت اتحاد والدینی
مسعود و سمیرا بدون حضور فرزندان درباره قوانین مذاکره میکنند.
آنها توافق میکنند:
زمان بازی مشخص باشد؛
قانون در لحظه خشم تغییر نکند؛
مادر مخفیانه آن را لغو نکند؛
پدر پیامد ناگهانی و تحقیرآمیز تعیین نکند؛
و تصمیمها پس از یک هفته بازبینی شوند.
مرحله پنجم: مرزبندی با مادربزرگ
مسعود باید پیام را به مادر خودش منتقل کند:
«مامان، از حمایتت ممنونم؛ اما قوانین امیرعلی را من و سمیرا تعیین میکنیم. لطفاً جلوی بچهها تصمیم ما را بیاعتبار نکن.»
اگر مادربزرگ مخالفت کند، مسعود باید اضطراب و احساس گناه خود را تحمل کند؛ نه اینکه مسئولیت مرز را به سمیرا واگذار کند.
مرحله ششم: بازسازی رابطه زوجی
درمانگر به مسعود و سمیرا کمک میکند ترسهای زیر رفتار را بیان کنند.
مسعود:
«وقتی جلوی بچهها قانونم لغو میشود، احساس میکنم در این خانواده هیچ ارزشی ندارم.»
سمیرا:
«وقتی صدایت بالا میرود، میترسم بچهها همان چیزی را تجربه کنند که من در کودکی تجربه کردم.»
اکنون مسئله از جنگ بر سر اقتدار، به گفتوگو درباره شرم و ترس منتقل میشود.
مرحله هفتم: ترمیم با فرزندان
والدین میگویند:
«ما اشتباه کردیم که شما را وارد اختلافهای خودمان کردیم. امیرعلی مسئول رابطه ما نیست و یگانه نیز مسئول آرامکردن مادر نیست.»
فرزندان اجازه پیدا میکنند دوباره در جایگاه رشدی خود قرار گیرند.
نتیجه احتمالی درمان
نشانه امیرعلی ممکن است فوراً از بین نرود.
اما وقتی:
قوانین قابل پیشبینی شوند،
والدین یکدیگر را خنثی نکنند،
مادربزرگ از تصمیمگیری کنار برود،
و امیرعلی فقط «بیمار خانواده» نباشد،
امکان تغییر واقعی افزایش مییابد.
خطای بالینی پست بیستم
⚠️ درمانگر نباید ساختار خانواده را فقط روی کاغذ تحلیل کند.
بازسازی واقعی زمانی رخ میدهد که تعامل جدید در جلسه اجرا، تمرین و تثبیت شود.
🧩 چالش بالینی پست بیستم
در خانوادهای، پدر همه درآمد را مدیریت میکند، مادر با دختر هفدهسالهاش درباره مشکلات زناشویی درد دل میکند و پسر دوازدهساله هنگام دعوا به خانه مادربزرگ میرود.
مشخص کنید:
۱. مرزهای آشفته کجا هستند؟
۲. چه ائتلافهایی وجود دارند؟
۳. سلسلهمراتب چگونه توزیع شده است؟
۴. کدام عضو ممکن است حامل نشانه شود؟
۵. نخستین مداخله ساختاری چیست؟
۶. کدام طرحوارهها و ذهنیتها باید بررسی شوند؟
🌱 جامعه تخصصی زوج و خانوادهدرمانی طرحوارهمحور و تلفیقی
29 Okt, 03:55
پست ۲۰ از مجموعه تخصصی زوج و خانوادهدرمانی طرحوارهمحور و تلفیقی
«کیس جامع بازسازی مرزها، سلسلهمراتب و ائتلافها»
چگونه درمانگر از میان چند شکایت ظاهراً جدا، ساختار پنهان خانواده را کشف میکند؟
خانواده با این شکایت مراجعه کردهاند:
«پسر پانزدهسالهمان، امیرعلی، پرخاشگر شده، درس نمیخواند و تا نیمهشب بازی میکند.»
اعضای خانواده عبارتاند از:
مسعود، پدر ۴۳ ساله؛
سمیرا، مادر ۳۹ ساله؛
امیرعلی، پسر پانزدهساله؛
و یگانه، دختر نهساله.
مادر مسعود نیز در طبقه پایین همان ساختمان زندگی میکند.
در چند دقیقه نخست جلسه، صحنه آشنایی شکل میگیرد.
مسعود میگوید:
«امیرعلی هیچ احترامی نمیگذارد. مادرش هم همیشه از او دفاع میکند.»
سمیرا پاسخ میدهد:
«چون تو فقط دستور میدهی. اصلاً نمیدانی در این خانه چه میگذرد.»
امیرعلی میگوید:
«مامانبزرگ هم میگوید بابا زیادی گیر میدهد.»
مسعود عصبانی میشود:
«مادرم را وارد این موضوع نکن.»
سمیرا میخندد:
«جالب است! وقتی مادرت علیه من حرف میزند، اشکالی ندارد؛ ولی حالا نباید وارد شود؟»
یگانه ساکت کنار مادر نشسته و دست او را گرفته است.
درمانگر هنوز تکنیکی پیشنهاد نمیکند.
ابتدا باید بفهمد این خانواده چگونه سازمان یافته است.
شکایت رسمی با مسئله ساختاری یکسان نیست
شکایت رسمی، پرخاشگری و بازی افراطی امیرعلی است.
اما درمانگر مشاهده میکند:
پدر قدرت خود را با دستور و تنبیه اعمال میکند.
مادر قوانین پدر را پنهانی خنثی میکند.
امیرعلی با مادر و مادربزرگ علیه پدر نزدیک شده است.
پدر برای تصمیمهای مهم با مادر خودش مشورت میکند.
یگانه هنگام تنش مسئول آرامکردن مادر میشود.
زیرسیستم زوجی ضعیف است.
زیرسیستم والدینی هماهنگی ندارد.
مرز با مادربزرگ بیش از حد باز است.
مرز مادر با فرزندان نیز در برخی حوزهها آشفته است.
پس «مشکل امیرعلی» فقط یک مشکل فردی نیست.
نشانه او در شبکهای از روابط حفظ میشود.
نقشه ساختاری اولیه
زیرسیستم زوجی
مسعود و سمیرا گفتوگوی مستقیم و امنی ندارند.
اختلافهایشان از مسیر فرزندان و مادربزرگ اجرا میشود.
زیرسیستم والدینی
قوانین مشترک وجود ندارد.
هر والد اقتدار دیگری را کاهش میدهد.
ائتلافها
سمیرا و امیرعلی در برابر مسعود؛
مسعود و مادرش در برابر سمیرا؛
سمیرا و یگانه هنگام ناراحتی؛
و گاهی والدین در برابر امیرعلی، وقتی رفتار او بحرانی میشود.
سلسلهمراتب
قدرت در خانواده ثابت و روشن نیست.
گاهی پدر با زور تصمیم میگیرد.
گاهی مادر با حمایت پنهانی قانون را خنثی میکند.
گاهی مادربزرگ تصمیم نهایی را تغییر میدهد.
و گاهی امیرعلی با خشم و تهدید، کل خانواده را تنظیم میکند.
فرمولبندی طرحوارهای پدر
مسعود در کودکی پدری غایب داشته و مادرش با سختی خانواده را اداره کرده است.
او ممکن است باور کرده باشد:
«اگر کنترل را از دست بدهم، همهچیز فرو میپاشد.»
«یک مرد باید قدرتش را ثابت کند.»
«بیاحترامی یعنی شکست من.»
طرحوارههای شکست، نقص و شرم یا معیارهای سختگیرانه ممکن است فعال شوند.
وقتی امیرعلی مخالفت میکند، کودک آسیبپذیر مسعود احساس بیکفایتی میکند.
سپس والد پرتوقع و بخش بیشجبرانگر وارد میشوند:
فریاد،
تنبیه،
قطع اینترنت،
و تهدید به اخراج از خانه.
فرمولبندی مادر
سمیرا در خانوادهای بزرگ شده که پدرش بسیار سختگیر بوده و مادرش نمیتوانسته از فرزندان دفاع کند.
وقتی مسعود صدایش را بالا میبرد، ذهنیت کودک آسیبپذیر سمیرا فعال میشود.
او فقط همسر امروز را نمیبیند؛ پدر ترسناک گذشته را نیز تجربه میکند.
بخش نجاتدهنده میگوید:
«نباید اجازه بدهم امیرعلی همان رنج را تحمل کند.»
سمیرا قانون مسعود را مخفیانه لغو میکند.
این رفتار در کوتاهمدت از پسرش محافظت میکند، اما قدرت مشترک والدین را تضعیف میسازد.
فرمولبندی امیرعلی
امیرعلی پیامهای متناقضی دریافت میکند:
پدر: «اطاعت کن، وگرنه تنبیه میشوی.»
مادر: «نگران نباش، من قانون را خنثی میکنم.»
مادربزرگ: «پدرت زیادی سخت میگیرد.»
او ممکن است باور کند:
«من مشکل خانوادهام.»
«بزرگسالان قابل اعتماد نیستند.»
«برای داشتن اختیار باید بجنگم یا پنهانکاری کنم.»
طرحوارههای نقص و شرم، بیاعتمادی، شکست یا خویشتنداری ناکافی باید بهعنوان فرضیه بررسی شوند.
بازی رایانهای ممکن است کارکرد محافظ جداشده را داشته باشد:
فاصلهگرفتن از شرم، نزاع و احساس شکست.
فرمولبندی یگانه
یگانه ظاهراً «کودک خوب» خانواده است.
اما هنگام تعارض به مادر نزدیک میشود، دست او را میگیرد و میپرسد:
«مامان حالت خوب است؟»
ممکن است او بهتدریج نقش آرامکننده مادر را بگیرد.
خطر والدگونهشدن و شکلگیری ایثار، اطاعت یا اضطراب در او وجود دارد.
درمانگر نباید فقط عضو پرخاشگر را ببیند و کودک ساکت را فراموش کند.
29 Okt, 03:55
