فرهنگستان زبان و ادب فارسی

دوازدهم تیرماه، سالگرد درگذشت میرزاده عشقی (۱۲۷۳-۱۳۰۳) خاکم به سر، ز غصه به سر، خاک اگر کنم خاک وطن که رفت، چه خاکی به سر کنم؟ آوخ کلاه نیست وطن تا که از سرم برداشتند، فکر کلاهی دگر کنم مرد آن بود که این کله‌اش بر سر است و، من: نامردم ار به بی کله، آنی به‌سر کنم من آن نی‌ام که یکسره تدبیر مملکت تسلیم هرزه‌گرد قضا و قدر کنم زیروزِبَر اگر نکنی خاک خصم ما ای چرخ! زیر و روی تو، زیروزِبَر کنم جایی است آرزوی من ار من به آن رسم از روی نعش لشکر دشمن گذر کنم معشوق «عشقی» ای وطن، ای مهد عشق پاک! ای آن‌که ذکر عشق تو شام و سحر کنم: «عشقت نه سرسری است که از سر به در شود مهرت نه عارضی است که جای دگر کنم عشق تو در وجودم و مهر تو در دلم با شیر اندرون شد و با جان به در کنم» @theapll

آب‌درنگ در مستطیل سبز نسرین پرویزی، معاون گروه واژه‎گزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، از تصویب نهایی واژۀ «آب‌درنگ» به جای واژۀ بیگانۀ hydration break و مترادف‌های دیگر آن: drink break و cooling break خبر داد. به گزارش روابط عمومی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، معاون گروه واژه‌گزینی فرهنگستان گفت: «این معادل پس‌از بررسی‌های کارشناسی در کارگروه تخصصی واژه‌گزینی ورزش و با هدف برقراری ارتباط دقیق معنایی با کارکرد معادل‌های بیگانۀ آن، برگزیده شده است و توقع داریم از این‌پس، مجریان و گزارشگران محترم برنامه‌های ورزشی، به‌منظور پاسداری از زبان فارسی، واژۀ «آب‌درنگ» را به جای معادل‌های بیگانۀ آن، به کار ببرند.» @theapll

دهم تیرماه، جشن تیرگان آرش مقاله‌ای از دانشنامۀ زبان و ادب فارسی نویسنده: ابوالفضل خطیبى آرش بزرگ‌ترین تیرانداز در اساطیر ایرانى، که با پرتاب تیر او در زمان منوچهر پیشدادى مرز ایران و توران تعیین شد. لقب آرش در یشت‌ها «تیزتیر» و «تیزتیرترینِ ایرانیان» و در یکى از منابع پهلوى «شیباگ تیر» است. لقب او در ویس و رامین کمانگیر است. کهن‌ترین منبعى که به نام آرش و تیر افکندن او اشاره دارد یشت‌هاى اوستاست. در تیشتریشت، تازش ستارۀ تیشتر به سوى دریاى فراخکرت به پروازِ تیرى مانند شده است که آرش از کوه اَیریوخْشَئوثه (محّل آن دانسته نیست) به کوه خْوَنْوَنْت پرتاب کرده است. بنابر این گزارش، اَهورَمَزدا به تیر آرش نفخه‌اى بدمید و مهر، دارندۀ دشت‌هاى فراخ، راه عبور تیر را هموار ساخت. 🔴برای دیدن متن مقاله به نشانی زیر در وبگاه فرهنگستان مراجعه کنید: 🌐 https://apll.ir/?p=19836 @theapll

دهم تیرماه، روز بزرگداشت صائب تبریزی چون وا نمی‌کنی گرهی، خود گره مشو ابروگشاده باش چو دستت گشاده نیست @theapll

پیام تسلیت فرهنگستان زبان و ادب فارسی به مناسبت درگذشت سیمین‌دخت وحیدی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، درگذشت بانوی مؤمن و انقلابی، خانم سیمین‌دخت وحیدی را که از بانوان پیشکسوت شعر انقلاب بوده‌اند، به دوست‌داران ادبیات انقلاب اسلامی و دوستان و آشنایان و بازماندگان ایشان تسلیت می‌گوید و برای آن شاعر ارجمند از درگاه پروردگار مهربان آمرزش و آرامش روان خواهان است. غلامعلی حداد عادل @theapll

پیام تسلیت فرهنگستان زبان و ادب فارسی به مناسبت درگذشت شارل هانری دو فوشه‌کور شارل هانری دو فوشه‌کور، ایران‌شناس فرانسوی، استاد نامدار زبان و ادبیات فارسی و عضو افتخاری فرهنگستان زبان و ادب فارسی پس از عمری کوشش علمی زندگی را بدرود گفت. استاد دو فوشه‌کور، چندین دهه از عمر پربار خود را صرف تدریس زبان و ادبیات فاریب و پژوهش در این زمینه و معرفی میراث ادب فارسی به جامعۀ فرانسوی‌زبان دنیا کرد که ترجمۀ دیوان حافظ به زبان فرانسه یکی از آثار ارزشمند اوست. فرهنگستان زبان و ادب فارسی، به پاس چندین دهه خدمات علمی استاد دو فوشه‌کور در معرفی جنبه‌هایی از زبان و ادبیات فارسی به فرانسوی‌زبانان و زنده نگه داشتن این شاخه از مطالعات ادبی در فرانسه، در تاریخ ۲۰ دی‌ماه ۱۳۹۵ او را به عضویت افتخاری خود برگزید... 🔴 متن کامل پیام: 🌐 https://apll.ir/?p=19828 @theapll

ششم تیر، زادروز کورش صفوی (۶ تیر ۱۳۳۵ – ۲۰ مرداد ۱۴۰۲) @theapll

یکم تیرماه، زادروز منوچهر مرتضوی (تبریز ۱۳۰۸-۱۳۸۹) نکته‌دانِ مکتبِ حافظ مقاله‌ای از دانشنامۀ زبان و ادب فارسی نویسنده: محمّد طاهرى خسروشاهى تاریخ‌نگار، ادیب، محقّق معاصر، استاد نامدار و رئیس پیشین دانشگاه تبریز، که در زمینه‌هاى مختلف ادبى، از جمله شاهنامه‌پژوهى و مولوى‌شناسى، به‌ویژه در عرصۀ طرح اساسى‌ترین مباحث دربارۀ شناخت جهان‌بینى حافظ و بررسى مختصّات فکرى و زبانى او، آثار و نوشته‌هاى ماندگارى تألیف کرد. مرتضوى در زمینه‌هاى مختلف زبان و ادبیّات فارسى، کتاب‌ها و مقاله‌هاى محقّقانه‌اى نوشت. با این‌حال، باید او را از «پیشگامان و پرچمداران نهضت حافظ‌پژوهى» در ایران به‌شمار آورد. آثار او به‌ترتیب زمان انتشار چنین است: چراغ نیم‌مرده؛ جام‌جم یا تحقیق در دیوان حافظ؛ مکتب حافظ یا مقدّمه بر حافظ‌شناسى؛ مسائل عصر ایلخانان؛ زبان دیرین آذربایجان؛ فردوسى و شاهنامه؛ جهان‌بینى و حکمت مولانا. 🔴برای دیدن متن مقاله به نشانی زیر در وبگاه فرهنگستان مراجعه کنید: 🌐 https://apll.ir/?p=19824 @theapll

در پی دستور امامعلی رحمان برای تدریس الفبای نیاکان در تاجیکستان تقدیر فرهنگستان زبان و ادب فارسی از رئیس جمهور تاجیکستان 🔸به دستور امامعلی رحمان، رئیس‌جمهور کشور تاجیکستان، درس «الفبا و متن نیاکان» در مدارس این کشور تدریس خواهد شد. 🔸به گزارش روابط عمومی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، وزارت معارف جمهوری تاجیکستان از این پس درس الفبا و متن نیاکان را با هدف توجه به زبان فارسی و آموزش درست آن به دانش‌آموزان، آموزش خواهد داد. 🔸غلامعلی حداد عادل، رئیس فرهنگستان در نامه‌ای به رئیس جمهور تاجیکستان با تقدیر از این اقدامِ امامعلی رحمان، دستوری وی را زمینه‌ساز تحکیم هویّت ملی مردم تاجیکستان و خرسندی مدرم ایران دانست. 🔴 متن کامل خبر: 🌐 https://apll.ir/?p=19814

بیست‌ونهم خردادماه، سالگرد درگذشت بهمن سرکاراتی (۱۳۱۶-۱۳۹۲) عضو پیوسته و معاون پیشین علمی و پژوهشی فرهنگستان زبان و ادب فارسی (تاریخ عضویت پیوسته: ۱۳۷۰/۴/۱۱) به عقیدۀ من نخستین، ناگزیرترین و بدیهی‌ترین شرط لازم برای شناخت ایران دوست داشتن ایران است... دوست داشتن ایران یعنی حرمت این مرز و بومِ کهن و مردم آن را نگه‌ داشتن، گذشتۀ خود را خوار نشمردن، میراث فرهنگی خود را از بین نبردن و زبان فارسی را که از ارکان هویّت ملّی است به الفاظ بیگانه نیالودن. دوست داشتن ایران یعنی از مرزهای میهن خود در برابر ترک‌تازی دشمنان دفاع کردن و از آن مهم‌تر از مرزهای ذهن و جان خود و ذهن و جان فرزندانمان در برابر تهاجم‌های فرهنگی حفاظت کردن. سخنرانی‌ها و گزارش‌های جلسۀ افتتاحیه، عمومی و اختتامیۀ نخستین همایش ملّی ایران‌شناسی، «برای شناخت ایران چه باید کرد؟»، تهران، انتشارات دایرۀ سبز، ۱۳۸۱، ص ۴۹. @theapll

نگاهی به کتاب ادب فارسی در آسیای میانه و هفت مقالۀ دیگر 🔸کتاب ادب فارسی در آسیای میانه و هفت مقالۀ دیگر، با ترجمۀ آبتین گلکار، یکی از آثاری است که به‌تازگی در انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی منتشر شده است. 🔸 به گزارش روابط عمومی فرهنگستان زبان و ادب فارسی؛ نویسندۀ این اثر یوگنی ادواردویچ برتلس (۱۸۹۰-۱۹۵۷) از نامدارترین خاورشناسان روس است. عمدۀ شهرت برتلس در زمینۀ زبان و ادبیات فارسی و حاصل چند دهه فعالیت در این زمینه است. یوگنی ادواردویچ برتلس، پژوهش‌های ارزشمندی انجام داده که آثار و آموزه‌های او به جریان ایران‌شناسی شوروی و روسیه به طرزی شاخص سمت‌وسو بخشیده است. 🔸️ چاپ نخست کتاب ادب فارسی در آسیای میانه و هفت مقالۀ دیگر، ترجمۀ آبتین گلگار در پانصد نسخه، سال ۱۴۰۴ با قیمت دو میلیون و دویست هزار ریال، در انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی به چاپ رسیده است. علاقه‌مندان برای تهیۀ این کتاب می‌توانند با شمارۀ ۸۸۶۴۲۴۹۷ تماس بگیرند. 🔴 متن کامل معرفی کتاب: 🌐 https://apll.ir/?p=19747

بیست‌وششم خردادماه، زادروز سید محمد محیط طباطبایی (۱۲۸۰-۱۳۷۱) عضو پیوستۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی (تاریخ عضویت پیوسته: ۱۳۶۹/۵/۲) برخی از آثار: «خیّامی یا خیّام» (مجموعه‌مقالات)؛ دیوان خواجۀ شیراز حافظ؛ دیوان ملّا نوعی خبوشانی؛ مجموعۀ آثار میرزا ملکم‌خان؛ نامه‌های تاریخی و سیاسی سیّد جمال‌الدین اسدآبادی؛ نقش سیّد جمال‌الدین اسدآبادی در بیداری مشرق‌زمین؛ «سیّد جمال‌الدین اسدآبادی» (مجموعه‌مقالات)؛ «فردوسی» (مجموعه‌مقالات)؛ درمورد «گلستان سعدی» (مجموعه‌مقالات)؛ «تاریخ تحلیل مطبوعات» (مجموعه‌مقالات)؛ درمورد «محمد زکریای رازی» (مجموعه‌مقالات)؛ «اعزام محصّل به اروپا» (مجموعه‌مقالات)؛ دیوان اشعار؛ رسالۀ خالویه یا ایقان؛ طاهرا یا طاهره (پژوهشی در شعر منسوب به طاهره)؛ گفت‌وگوی تازه دربارۀ تاریخ قدیم و جدید. @theapll

نگاهی به کتاب بستان العارفین و تحفة المريدین کهن‌ترین قصّه‌های صوفیانۀ فارسی یادداشتی از مسعود جعفری جزی عضو پیوستۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی عرفان و تصوّف که حاصل در هم‌آمیختگی اندیشه‌های گوناگون اسلامی، مانوی، بودایی، مسیحی، زردشتی و تفکر نوافلاطونی است، یکی از عظیم‌ترین دستاوردهای عصر شکوفایی تمدّن اسلامی است که البته بعدها به انحطاط گرایید. صوفیان و عارفان نیز همچون حاملان دیگر افکار و عقاید عامه‌پسند بسیار زود به ابزارها و رسانه‌های ادبی و هنری مانند، شعر، قصّه و حکایت روی آوردند و از این طریق با عامۀ مردم ارتباط برقرار کردند. بی‌تردید این هنرها، نقشی بسیار اساسی در گسترش آموزه‌های صوفیانه ایفا کرده‌اند. استفاده از وعظ، خطابه، قصّه، حکایت و شعر اصولاً در دنیای قدیم مهم‌ترین راه گسترش مکاتب و ادیان و افکار بوده است. گسترش اسلام نیز بدون نوع ادبی قصص الانبیاء و دیگر قصه‌ها و حکایت‌ها ممکن نبود. صوفیان و عارفان پس از طی کردن مرحلۀ زهدِ اولیّه، بسیار زود از این هنرها کمک گرفتند و آموزه‌های خود را به اعماق جامعه بردند. 🔴 متن کامل یادداشت: https://apll.ir/?p=19758

پژوهشگر پاکستانی عضو افتخاری فرهنگستان زبان و ادب فارسی شد به گزارش روابط عمومی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، سه‌شنبه، نوزدهم خرداد ۱۴۰۵، در مراسمی که با حضور اورنگ‌زیب‌خان کهیچی، وزیر میراث ملی و فرهنگ پاکستان، رضا امیری‌مقدم، سفیر و مجید مشکی، رایزن فرهنگی ایران در این کشور، جمعی از استادان، پژوهشگران و علاقه‌مندان به زبان و ادب فارسی، در شهر اسلام‎آباد برگزار شد، حکم عضویت افتخاری عارف نوشاهی، نویسنده، نسخه‌شناس و پژوهشگر پاکستانی، در فرهنگستان زبان و ادب فارسی اهدا شد. 🔴 متن کامل خبر: 🌐 https://apll.ir/?p=19800

زبان فارسی، بستر گسترش همکاری ایران و پاکستان سه‌شنبه، نوزدهم خردادماه ۱۴۰۵، فرهنگستان زبان وادب فارسی میزبان سفیر پاکستان در ایران، عمران احمد صدیقی بود. به گزارش روابط عمومی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، نشست مذکور با هدف بررسی افزایش همکاری‌های علمی و فرهنگی میان این دو کشور، برگزار شد. سفیر پاکستان با اشاره به اینکه؛ ایران کشور جدیدی نیست و ردّ پایِ تمدن آن تا چین هم رفته و ادبیات و هنر بسیار غنی‌ای دارد؛ خواهان افزایش همکاری‌های فرهنگی میان این دو کشور شد. 🔴 متن کامل خبر: 🌐 https://apll.ir/?p=19780 🔴 عکس‌های بیشتر در: 🌐 https://apll.ir/?p=19761

آیین یادبود زنده‌یاد دکتر لطیف کاشیگر  نشانی: سعادت‌آباد، میدان فرهنگ، خیابان پیوند یکم، خیابان مدیا کاشیگر، انتهای کوچهٔ آبشار، مجتمع آرشام ۴، تالار اجتماعات پنجشنبه، ۲۱ خرداد ۱۴۰۵ ساعت ۱۷ تا ۱۹

تسلیت فرهنگستان زبان و ادب فارسی به مناسبت درگذشت استاد لطیف کاشیگر دکتر لطیف کاشیگر، عضو وابستۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی و عضو کارگروه‌های متعدد واژه‌گزینی، پس‌از عمری کوشش علمی دار فانی را وداع گفت. ایشان استادی غیرتمند از خطۀ آذربایجان بود که خدمات ارزشمندی به زبان فارسی کرد و سی سال در پالایش زبان فارسی از واژه‌های بیگانه و تقویت گونۀ زبان فارسی علمی با فرهنگستان صمیمانه همکاری کرد. بدون حضور و یاری ایشان راه‌اندازی کارگروه تخصصی برخی رشته‌ها بسیار دشوار بود و به نوعی پدر حوزۀ علوم زمین در گروه واژه‌گزینی بود. استاد کاشیگر عضو کارگروه‌های تخصصی علوم ‌زمین، ژئوفیزیک، فیزیک، علوم جو و عضو مهم و مؤثر شورای هماهنگی علوم بود. فقدان ایشان ضایعه‌ای بزرگ برای گروه واژه‌گزینی فرهنگستان خواهد بود. درگذشت این استاد فرزانه را به خانواده گرامی‌شان و اهل علم تسلیت عرض می‌کنم و برای ایشان از خداوند متعال آرامش و آمرزش روان و برای خانواده و بازماندگان ایشان صبر و شکیبایی آرزو می‌کنم. غلامعلی حدادعادل @theapll

نگاهی به کتاب گویش ابیانه‌ای 🔸کتاب گویش ابیانه‌ای، تألیف محمدمهدی اسماعیلی، در چهار فصل شامل؛ واج‌شناسی، واج‌شناسی تاریخی، صرف و نحو و واژه‌سازی، به بررسی گویش ابیانه پرداخته است. این اثر در سال ۱۴۰۴ برای نخستین‌بار در انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی، منتشر شده است. 🔸 به گفتۀ مؤلف گویش ابیانه‌ای، پس از انتشار دفتر اول از «گنجینۀ گویش‌های ایرانی، استان اصفهان» در سال ۱۳۹۰، تصمیم بر این شد تا دفتر دیگری از این مجموعه تدوین شود. به همین منظور، در تابستان سال ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۲، طی چند سفر به دو منطقۀ «برزرود» و «چیمه‌رود» در شهرستان نطنز، گردآوریِ داده‌های گویشی چند روستا، طبق شیوه‌نامۀ مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی انجام شد. در گردآوری داده‌های گویشی، از چند گویشوَر، کمک گرفته شده است. 🔴 متن کامل معرفی کتاب: 🌐 https://apll.ir/?p=19738

نوزدهم خرداد، سالگرد درگذشت حمید فرزام (۱۳۰۲-۱۳۸۷) عضو پیوستۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی (تاریخ عضویت پیوسته: ۱۳۶۹/۵/۲) برخی از آثار: مسافرت‌های شاه‌نعمت‌اللّٰه ولی و ارزش آن از جهات تربیتی و اجتماعی و سیاسی؛ شاه‌ولی و دعوی مهدویت؛ اصول اخلاقی اسلامی؛ روابط معنوی شاه‌نعمت‌اللّٰه ولی با سلاطین ایران و هند؛ تحقیق در احوال و نقد آثار و افکار شاه‌نعمت‌اللّٰه ولی؛ نکته‌ها و نقدها؛ از هر دری سخنی (مجموعه‌مقالات). @theapll

هجدهم خردادماه، زادروز سعید نفیسی (۱۲٧۴-۱۳۴۵) زبان یگانه وسیلۀ حفظ و بقای فکر مشترک است. ما ایرانیان به هیچ قیمتی نباید راضی شویم ملیت ما سست بشود، یا خدای ناخواسته در خطر بیفتد. باید همۀ همّ خود و مهمترین وظیفۀ ملی خود را حفظ زبان فارسی و توسعه و رواج آن بدانیم. این موضوع حفظ و حراست و توسعه و تکمیل و رواج زبان فارسی که وظیفۀ فردفرد ما و بالاترین وظیفۀ ملی ماست راه بسیار ساده و روان و طبیعی دارد. ما پاسبان میوۀ هزار سال جان‌فشانی‌های روان‌فرسای پدران بزرگوار خود هستیم. برگرفته از: سعید نفیسی، «حفظ زبان پارسی»، ای زبان پارسی، به کوشش میلاد عظیمی، ج ۱، انتشارات دکتر محمود افشار، ۱۳۹۰، ص ۲۹۳-۳۰۰. @theapll