Birburchak

#finished Ilya Ilf, Yevgeniy Petrov – "12 stul" Tasavvur qiling, har kungi zerikarli tashvishlarga o'ralashib, bir maromda umr kechiryapsiz. Bir kuni esa siz ichkuyovi boʻlib yurgan qaynonangiz joni uzilayotgan bir paytda, oilaviy gavharlarni bir paytlar musodara boʻlgan uyidagi 12 ta stulning biriga tikib yuborganini aytib qoladi. Badavlat hayotga alvido aytib, choʻntakda oʻlishga ham yetadigan miringiz yoʻq. Shunday xarob ahvolingizda qoningiz qaynamaydimi? Ko'z oldingizda yorqin kelajak va bemaqsad hayotingizni butunlay o'zgartirib yuboradigan xazina gavdalanganda qaynona ham oʻn beshta kam ona axir deb ich-ichdan iqror boʻlishingiz juda tabiiy. Xuddi Ippolit Matveyevich singari. Ilya Ilf va Yevgeniy Petrovning "12 stul" romani aynan mana shu nuqtadan boshlanadi. Lekin keling, avval bir narsani kelishib olaylik: bu kitob shunchaki xazina qidirgan ikki oʻrisning sarguzashtlari haqidagi yengil mutolaa deb qabul qilmaysiz. Axir bu kitobni insoniyatning eng qadimiy va har doim ong-shuurida shay turadigan ochko'zlik dardiga tutilgan ulkan, o'ta tiniq oyna desak boʻladi. Roman markazida bir-biriga mutlaqo ziddiyatli ikki qahramon turadi. Biri Ippolit Matveyevich. U qachonlardir davr-u davron surgan, ammo endilikda xizmatchiga aylanib qolgan sobiq zodagon. Ikkinchisi esa sarguzashttalab, har qanday vaziyatdan quruq chiqishning ming bir yo'lini biladigan, qalovini topib qorni yondiradigan Ostap Bender. Ippolit uchun bu stullar boylik va o'tmishdagi dabdabali hayotiga qaytish yo'li. Ostap uchun esa shunchaki o'yin, zehni va epchilligini sinovdan o'tkazish uchun navbatdagi “imtihon”. Bu ikki qahramonning farqi ham aslida ularning ijtimoiy kelib chiqishida emas, balki boylikka va uning yoʻlidagi sarguzashtlarga boʻlgan turlicha qarashidadir. Kitobni o'qiyotib shuni tushundimki, mualliflar aslida stullarni emas, butun boshli jamiyatni "titkilayotganini" ekan. Stullar esa shunchaki ramz. Har bir topilgan, ammo ichi bo'sh chiqqan stul yirtilganda, uning ortidan insonning puch orzulari, mayda kishilarning dardi va jamiyatdagi soxta qadriyatlar fosh bo'laveradi. Har bir stul topilish sarguzashti, undagi kulgili voqealar ortida Sovet jamiyatining qaysidir muammosi, illati tanqid qilinadi. Kulgi orqali koʻzgu tutiladi. Yana bir qiziq jihati asarda bir-necha bor Oʻzbekiston haqida ham gapiriladi. Hayriyatki ijobiy qarashlar bilan… Bu asar o'quvchiga beradigan eng katta “narsa”laridan biri shablonli fikrlashdan uzoqlashishga yordam beradi. Asarning tili shu qadar boy, o'tkir va kinoyaliki, har bir jumlada tilning qanchalik kuchli qurol ekanini his qilasiz. Asar insonni zerikish botqogʻidan yulqib olib, badiiy didini zilol suvlarga chayqaydi. Bu oʻrinda tarjimon va kitobning oʻzbekcha matnga aylanishida hissa qoʻshganlarning ham oʻrni katta albatta. Bundan tashqari kitob oʻz ustimizdan kulish, oʻzimizni kinoyalash qobiliyatini ham sayqallaydi nazarimda. Biz hammamiz hayotimizda qandaydir ramziy "stullar" orqasidan quvamiz. Asar o'sha stullar aslida shunchaki o'tin, hayotning qadri esa umuman boshqa narsalarda ekanini eslatadi. "12 stul""ni xazina qidirib o'zini yo'qotganlar fojiasi va ayni shu fojia ustiga qurilgan jonli komediya desak boʻladi. Shunday ekan bu kitobni darhol oching, Ostap bilan birga yo'lga chiqing, ammo bilingki: eng katta xazina sullarning ichida emas, balki asarning oʻzidadir. "Muz koʻchdi, janobi maslahatchi toʻralar!" Endi navbat sizga… ➡️@qora_yigit