uk
Feedback

Не попадись на ботовода! Telemetrio знаходить і позначає такі канали мітками 👉 Хочеш бачити мітку, оформляй підписку

MPPSC 2026 PRE + MAINS NOTES #MPPSC MAINS 2025 MP PSC TEST SERIES CURRENT AFFAIRS MP CURRENT AFFAIRS

MPPSC 2026 PRE + MAINS NOTES #MPPSC MAINS 2025 MP PSC TEST SERIES CURRENT AFFAIRS MP CURRENT AFFAIRS

Відкрити в Telegram

👉BEST MPPSC FREE PDF NOTES H+E👌 👉 ONLY #MPPSC NOTES @MP_PSC_Notes 🎯 👉MP current Affairs Static GK JOIN US NOW @MP_PSC_Notes Quiz group @MP_PSC_QUIZ suggestions/feedbacks यदि हमारे किसी कंटेंट से समस्या है तो आप हमें 📞contact करें👉 @MPEXAMGURUJIbot

Показати більше

📈 Аналітичний огляд Telegram-каналу MPPSC 2026 PRE + MAINS NOTES #MPPSC MAINS 2025 MP PSC TEST SERIES CURRENT AFFAIRS MP CURRENT AFFAIRS

Канал MPPSC 2026 PRE + MAINS NOTES #MPPSC MAINS 2025 MP PSC TEST SERIES CURRENT AFFAIRS MP CURRENT AFFAIRS (@mp_psc_notes) у мовному сегменті Хінді є активним учасником. На даний момент спільнота об'єднує 13 640 підписників, посідаючи 14 971 місце в категорії Освіта та 28 630 місце у регіоні Індія.

📊 Показники аудиторії та динаміка

З моменту свого створення невідомо, проект продемонстрував стрімке зростання, зібравши аудиторію у 13 640 підписників.

За останніми даними від 10 листопада, 2026, канал демонструє стабільну активність. Хоча за останні 30 днів спостерігається зміна кількості учасників на -31, а за останні 24 години на 1, загальне охоплення залишається високим.

  • Статус верифікації: Не верифікований
  • Рівень залученості (ER): Середній показник залученості аудиторії становить 17.19%. Протягом перших 24 годин після публікації контент зазвичай збирає 4.35% реакцій від загальної кількості підписників.
  • Охоплення публікацій: В середньому кожен допис отримує 2 345 переглядів. Протягом першої доби публікація в середньому набирає 594 переглядів.
  • Реакції та взаємодія: Аудиторія активно підтримує контент: середня кількість реакцій на один пост – 1.
  • Тематичні інтереси: Контент зосереджений навколо ключових тем, таких як 2025, ऑफर, परीक्षा, स्टेशनरी, अमेजॉन.

📝 Опис та контентна політика

Автор описує ресурс як майданчик для висловлення суб'єктивної думки:
“👉BEST MPPSC FREE PDF NOTES H+E👌 👉 ONLY #MPPSC NOTES @MP_PSC_Notes 🎯 👉MP current Affairs Static GK JOIN US NOW @MP_PSC_Notes Quiz group @MP_PSC_QUIZ suggestions/feedbacks यदि हमारे किसी कंटेंट से समस्या है तो आप हमें 📞contact करें👉 @MPEXAMGURU...”

Завдяки високій частоті оновлень (останні дані отримано 11 листопада, 2026), канал підтримує актуальність та високий рівень охоплення публікацій. Аналітика показує, що аудиторія активно взаємодіє з контентом, що робить його важливою точкою впливу в категорії Освіта.

13 640
Підписники
+124 години
-137 днів
-3130 днів
Архів дописів
#MP_GK MPPSC SPECIAL मध्यप्रदेश के मानचित्र Credit EXAM GUROOJI JOIN NOW @MP_PSC_NOTES JOIN NOW @MP_PSC_QUIZ

सभी अभ्यर्थी नीचे दी गयी लिंक के द्वारा समस्त NCERT (हिंदी) की किताबो को डाउनलोड कर सकते है : HISTORY CLASS 6 https://drive.google.com/open?id=13LAEPYFHlMteg5PB2q2NdWweX7tyVoLN CLASS 7 https://drive.google.com/open?id=15fE2rkz8BHKvj94LPfeJnew-go20E7-Q CLASS 8 PART 1 https://drive.google.com/open?id=1gANw3F_bdwNBCqmvOP3EzQg9IincU5Fm CLASS 8 PART 2 https://drive.google.com/open?id=1DBOhEa5RdRfrkBEpUI4_BT_z9Ssufeej CLASS 9 https://drive.google.com/open?id=1lulFa5xRpBEvhjYpz1UWEbCB3JLk12Lp CLASS 10 https://drive.google.com/open?id=1OlBVmLQAoXEACE1G9xdvzY6Z9iQ5eOAT CLASS 11 https://drive.google.com/open?id=1EbcDvmRLTMa6VyDUkO_YqrTsR8fObe32 CLASS 12 PART 1 https://drive.google.com/open?id=1j4fSljuxm1KV5wMhuxU1AVL-fFEQBa_t CLASS 12 PART 2 https://drive.google.com/open?id=1jpEbFDmpOnrn3vHBoLUOsM0eu9Fe4pf8 CLASS 12 PART 3 https://drive.google.com/open?id=1SlfkyD17SvC9CcHENY7ocVtMLA9iEaCs GEOGRAPHY CLASS 6 https://drive.google.com/open?id=17daEO6BkkIvvy9i-9dtL16XzFMhxSp8r CLASS 7 https://drive.google.com/open?id=1vCxqRtkN-0juO9h7ALyM--9wOhWhKpaD CLASS 8 https://drive.google.com/open?id=1GRwtFgzANGgWd0BAHCJwHh6OSDB735MD CLASS 9 https://drive.google.com/open?id=1ljOLK8-iJanGxxRJWw3nSJDZT8N6i3YX CLASS 10 https://drive.google.com/open?id=1EGj1n1iQLjEJ3cZHtGL81Opxtj7rjQ08 CLASS 11 PART 1 https://drive.google.com/open?id=1im4CWdt98yHQMIDmCknMGrqXUDcVQK_p CLASS 11 PART 2 https://drive.google.com/open?id=1RsBbvKJvN7RY8nGUHntSb_nbZ2FYtJsS CLASS 12 PART 1 https://drive.google.com/open?id=1_qPCrybyiv0C8Qe80gSoRe8FRMvJIjo6 CLASS 12 PART 2 https://drive.google.com/open?id=1wrI-XISn3QZiUedD9J2aFMBLF_fseV4B POLITY CLASS 6 https://drive.google.com/open?id=1m43jLlCzFyfAHoFq5vjGEJnpPbM3poi6 CLASS 7 https://drive.google.com/open?id=1jumf6LaPrJNOOVIR7eSqdtspA5dZaONE CLASS 8 https://drive.google.com/open?id=1vSDLlaYOvogRpytsdK8IOhXjuksZXaws CLASS 9 https://drive.google.com/open?id=19j5gr1qjc7nth3w7jO9JeadyxLnBd8d4 CLASS 10 https://drive.google.com/open?id=1gNrz663cPZPtvOjkfv2Do4Fb7wSaa68x CLASS 11 PART 1 https://drive.google.com/open?id=1UUKwKZUK3-cnlLcB6FpIAlZpDOaYZ2QK CLASS 11 PART 2 https://drive.google.com/open?id=1bX6K4SeOpHxgg3yO9wZ2X6gv29550GsY CLASS 12 PART 1 https://drive.google.com/open?id=1Q_LCg8Lfq3oQaRYuMW_QRQ5A1ETB14iY CLASS 12 PART 2 https://drive.google.com/open?id=1h-j4-Nk8Q3sggKwX0665bC3pjN87zkuI ECONOMICS CLASS 9 https://drive.google.com/open?id=16YpACBp3ogtMqMth9ks_O94Hn5grI4F1 CLASS 10 https://drive.google.com/open?id=1tVp1ShEO0Jj0WOyAy6t_M5nI4Zs0y8um CLASS 11 https://drive.google.com/open?id=1H5BMuAi47lHRD4k8KwAgMQ4FOGBvVR84 CLASS 12 PART 1 https://drive.google.com/open?id=1lTvA9Vr0SpTTFJBZaRN03-7Z1_CtBPGS CLASS 12 PART 2 https://drive.google.com/open?id=1-w0L4bXys8d55Q0kg56aF4CGa649ciuZ SCIENCE CLASS 6 https://drive.google.com/open?id=1uV2kVaETIv5Esw9te6Hvl7Fg2SVagjif CLASS 7 https://drive.google.com/open?id=1YIq3r7iYp8QoNtIs0Eh7Bploo1Sv-IVs CLASS 8 https://drive.google.com/open?id=1AaHAIDByl44Rg2zHMU97yl3xaZ4DaK0u CLASS 9 https://drive.google.com/open?id=15QcLdNdA4rQM59mUwYpeYAoj8J1CAJMa CLASS 10 https://drive.google.com/open?id=1SLzoGcUjfn-9owWW8ltVKt4uER-ewx62 CLASS 11 BIOLOGY https://drive.google.com/open?id=10oQ4LLhh4DDPP9F6mA4l6IcCa0nC8woh CLASS 11 CHEMISTRY PART 1 https://drive.google.com/open?id=1yjfmeRGzc0G3Hy1ENvigkfo08DHYpKJU CLASS 11 CHEMISTRY PART 2 CLASS 11 PHYSICS PART 1 https://drive.google.com/open?id=1mTzDRWZT02N36krgMrobDGjRVc86Gzqi CLASS 11 PHYSICS PART 2 https://drive.google.com/open?id=1stO3XPNvavveFyF8Dk5f7DIvjVB0P8fn CLASS 12 BIOLOGY https://drive.google.com/open?id=1qd3HSBR5la7ODUv_qgZfGY8kHpauTYH1 CLASS 12 CHEMISTRY PART 1 CLASS 12 CHEMISTRY PART 2 https://drive.google.com/open?id=1GH1kPzmbQbeavpf4JwWQ5wZQwDyWoL0S CLASS 12 PHYSICS PART 1 CLASS 12 PHYSICS PART 2 https://drive.google.com/open?id=1_Ij_24qqbpAiK_NYo14t68SCtjFT8G9q SOCIOLOGY CLASS 11 PART 1 https://drive.google.com/open?id=1KX4kP3VMF6do0kkWY97CoWeu546N2zqv CLASS 11 PART 2 https://drive.google.com/open?id=1RTtItbHweRL84bu7Aw8cCoiUWRcNDYqB CLASS 12 PART 1 https://drive.google.com/open?id=1qK3VhwiinC38YtilJMhkjfe7TAiNPoTN

HISTORY & CULTURE MAINS (2013-19) PREVIOUS YEAR QUESTIONS

ECONOMY MAINS (2013-19) PREVIOUS YEAR TOPIC WISE QUESTIONS

ENVIRONMENT & DISASTER MANAGEMENT MAINS (2013-19) PREVIOUS YEAR QUESTIONS

SECURITY MAINS (2013-19) PREVIOUS YEAR QUESTIONS

POLITY MAINS (2013-19) PREVIOUS YEAR QUESTIONS

ETHICS (GS 4) MAINS (2013-19) PREVIOUS YEAR QUESTIONS

INTERNATIONAL RELATIONS MAINS (2013-19) PREVIOUS YEAR QUESTIONS

SCIENCE & TECHNOLOGY MAINS (2013-19) PREVIOUS YEAR QUESTIONS

SOCIAL JUSTICE MAINS (2013-19) PREVIOUS YEAR QUESTIONS

GOVERNANCE MAINS (2013-19) PREVIOUS YEAR QUESTIONS

मध्य प्रदेश के प्रमुख खनिज (Minerals of Madhya Pradesh) तथा उनके उत्पादक जिले निम्न प्रकार हैं: खनिज उत्पादक जिले बेरिल बालाघाट छिंदवाड़ा राजगढ़ सोना सिंधी कटनी शहडोल टंगस्टन होशंगाबाद (आगर गांव) फ्लोराइड जबलपुर यूरेनियम शहडोल बैराइट धार सिंधी शिवपुरी देवास झाबुआ कोयला शहडोल सिंगरौली. छिंदवाड़ा. होशंगाबाद .बेतूल हीरा पन्ना सतना छतरपुर मैगनीज बालाघाट .छिंदवाड़ा .जिला खरगोन चूना पत्थर .जबलपुर. मंदसौर ,सतना .कटनी स्लेट मंदसौर पाइराइट टीकमगढ़, देवास. धार. झाबुआ. शिवपुरी ,सिधी .रीवा डोलोमाइट बालाघाट .नरसिंहपुर ,सिवनी, छिंदवाड़ा ,जबलपुर, मलाजखंड, बालाघाट. होसंगाबाद .सागर .झाबुआ अभ्रक बालाघाट, छिंदवाड़ा. होशंगाबाद. मंदसौर ग्रेफाइट बेतूल सिलीमाइट रीवा .सिंधी ,एस्बेस्टस. झाबुआ घीया पत्थर भेड़ाघाट. झाबुआ, नरसिंहपुर सुरमा ऐन्टी मनी जबलपुर शीशा होशंगाबाद, दतिया ,शिवपुरी झाबुआ, जबलपुर चीनी मिट्टी खतौली रीवा ,आंतरी .ग्वालियर, जबलपुर .शहडोल रंगीन ग्रेनाइट बेतूल छिंदवाड़ा. सिवनी ग्रेनाइट पन्ना ,छतरपुर. सागर ,दतिया रॉक फॉस्फेट झाबुआ, छतरपुर ,सागर शवेत ग्रेनाइट जबलपुर ,ग्वालियर गेरू(फेरिक ऑक्साइड) सतना. पन्ना, ग्वालियर ,जबलपुर फेल्सपार छिंदवाड़ा, जबलपुर ,शहडोल संगमरवर जबलपुर. बेतूल ,सिवनी ,छिंदवाड़ा, ग्वालियर , झाबुआ कोरनडम पीपरा परकोटा ,सिंगरौली ऐनडेलुसाइट चांद नगर डायस्पोर छतरपुर , टीकमगढ़ .शिवपुरी ,जबलपुर लोहा ,अयस्क जबलपुर. विदिशा ,मंडला ,बालाघाट टिन बैतुल तांबा बालाघाट. कटनी ,सागर ,होशंगाबाद बाकसाईड अनूपपुर. मंडला .जबलपुर .रीवा .सतना जिप्सम रीवा .शहडोल Notes 👉JOIN NOW 👇👇 @MP_PSC_NOTES @MP_PSC_QUIZ @MPEXAMGURUJI 🎯🎯🎯👆👆🎯🎯

उरांव इनका मुखिया ‘महतो’ कहलाता है, तथा पुरोहित ‘बैगा’। इनके युवागृह ‘धुमकोरिया’ कहलाते हैं। पर्व-त्यौहार: सरना पूजा, करना पूजा, कुल देव पूजा। नृत्य: सरहुल, करमा, घुड़िया डंडा। विवाह पद्धति: बुंदे विवाह, बंदवा, ढुंकू। बोली: कुरूख। खैरवार खैर वृक्ष से कत्था निकालने के कारण खैरवार कहलाने वाली इस जनजाति का वितरण उमरिया, सिद्दी, अनूपपुर तथा शहडोल में मुख्यतः है। कोरवा कोरवा जनजाति की पंचायत को ‘मैयारी’ कहते हैं। बंजारा भारत की यायावर जनजाति ‘बंजारा’ पर कबिलाई पद्यति का प्रभाव आज भी है । कबीले का एक मुखिया होता है जिसे नायक कहते हैं। बंजारा स्त्रियां संसार की सर्वाधिक श्रृंगार प्रिय जनजाति हैं। पहले यह जनजाति ‘बालद’ लादकर लाती थी अर्थात बैलों पर लादकर जीवनपयोगी सामग्री विक्रय करती थी। अब इनका प्रमुख व्यवसाय पशु चारण है। धानुक जनजाति इस जनजाति के लोग मुख्यतः भिंड, मुरैना, उज्जैन, रतलाम, झाबुआ, इंदौर, सतना जिले में निवास करते हैं। धानुक शब्द की उत्पत्ति संस्कृत के ‘धनुष्क’ से हुई है जिसका अर्थ है धनुष रखने वाला। इनमे विवाह सामान्यतः बाल्यावस्था में हो जाता था। सौर जनजाति यह सागर और दमोह जिले में निवास करती है। सौर लोगों में भवानी की पूजा की जाती है जिसका नाम दूल्हादेव भी है। बिंझवार जनजाति बिंझवार मध्य प्रदेश की अल्पसंख्यक जनजाति है। यह मध्य प्रदेश के बालाघाट और मंडला में निवास करती है। ये मूलतः द्रविड़ियन परिवार के हैं। इनका उडगन विंध्यांचल पर्वत मन जाता है। पंचायत का मुखिया ‘पटल’ अथवा ‘गौटिया’ कहलाता है। Notes 👉JOIN NOW 👇👇 @MP_PSC_NOTES @MP_PSC_QUIZ @MPEXAMGURUJI 🎯🎯🎯👆👆🎯🎯

Major tribes of Madhya Pradesh – मध्य प्रदेश की प्रमुख जनजातियाँ ‘जनजाति’ एक सामाजिक समूह है जो प्रायः निश्चित भू-भाग पर निवास करता है जिसकी अपनी भाषा, सभ्यता तथा सामाजिक संगठन होता है। 2011 की जनगणना के अनुसार जनजातियों (tribes of Madhya Pradesh) का प्रतिशत मध्य प्रदेश में 21.1 प्रतिशत है। लगभग 24 जनजातियां यहां निवास करती हैं। अपनी उपजातियों समेत इनकी संख्या 90 के लगभग हो जाती है। 2011 की जनगणना के अनुसार, मध्य प्रदेश में 15316784 जनसँख्या इन जनजातियों की है जो अब भी भारत में सर्वाधिक है। tribes of Madhya Pradesh – मध्य प्रदेश की प्रमुख जनजातियाँ निम्नलिखित है: गोण्ड मध्य प्रदेश की दूसरी सबसे बड़ी और भारत का सर्वप्रमुख सबसे बड़ा जनजाति समूह गोण्ड है। गोण्ड की उत्पत्ति तेलुगु के ‘कोंड’ शब्द से हुई है जिसका अर्थ पर्वत है अर्थात यह जनजाति पर्वतों पर निवास करती है। इनमे अनेक प्रकार के विवाह होते हैं, दूध लौटाना, पठौनी, चढ़ विवाह, लमसेना विवाह इनके 7 प्रमुख पर्व, त्यौहार हैं, बिदरी, बकपंथी, हरडिली, नवाखानी, जवारा मडई और छेरता। गोंड दो प्रमुख वर्गों में विभक्त रहे हैं, राजगोंड और धुरगोंड। प्रमुख देवता: हिन्दू देवताओं के साथ ठाकुर देव, माता बाई, दूल्हादेव, बाधेश्वर, सूरजदेव, खैरमाता। प्रमुख नृत्य: करमा, सैला, भडौनी, सुआ, दीवानी, बिरहा, कहरवा आदि। भील जनजाति मध्य प्रदेश की सबसे बड़ी जनजाति भील है। भील का अर्थ है कमान। ये धनुष रखते हैं इसलिए भील कहलाते हैं। उपजातियां: भील, भीलाला, पतालिया, राठियास और बैगास। भील जहां रहते हैं उस जगह को ‘फाल्या’ कहते हैं। भीलों के पारम्परिक पर्व: गलछेड़ो, भगोरिया नबई, चलावणी, जातरा। पिथौरा भीलों का विश्व प्रसिद्द चित्र है और श्री पेमा फल्या उसके श्रेष्ठ कलाकार हैं। मध्य प्रदेश के झाबुआ जिले में आयोजित भगोरिया हाट भीलों का प्रसिद्द प्रणय पर्व है जो होली के अवसर पर आयोजित होता है। बैगा मध्य प्रदेश के दक्षिण क्षेत्र में बैगा सर्वाधिक महत्वपूर्ण जनजाति है। यह गोंडों की ही उपजाति मानी जाती है। उपजातियां: भरोरिया, नरोतिया, रैनना, कथमैना। इस जनजाति पर लिखी गयी पुस्तक ‘बैगा’ के रचियता ‘बैरियर एल्विन’ हैं। इनमे बासी भोजन की परम्परा है। प्रमुख नृत्य: करमा, सैला, परधोन और फाग। ‘साल’ इनका प्रिय वृक्ष है जिसमे इनके देवता भूढ़ा देव निवास करते हैं। सहरिया जनजाति इनकी बसाहट को सहराना कहा जाता है, जिसका मुखिया ‘पटेल’ होता है। सहरिया जड़ी-बूटियों की पहचान में सिद्धहस्त होते हैं। यह केंद्र सरकार द्वारा घोषित विशेष पिछड़ी जनजाति है। इस जनजाति का मूल निवास शाहबाद जंगल (कोटा, राजस्थान) है। भारिया यह द्रविड़ियन या कोलेरियन समूह की जनजाति है। भारिया में चूड़ी प्रथा है। इनका मुख्य भोजन पेज है। इनकी बोली भरनोटी है। प्रमुख नृत्य: भरम, सैतम, करमा, सैलाना। प्रमुख देवता: बूढ़ादेव, दूल्हादेव, बरुआ, नागदेव। कोल यह मध्य प्रदेश की तीसरी बड़ी जनजाति है। इनके दो मुख्य उपवर्ग हैं – रौतिया और रौतल। इनका ‘दहका’ नृत्य अत्यंत प्रसिद्द है। कोल जनजातियों की पंचायत को ‘गोहिया’ कहा जाता है। कोरकु यह एक आदिम जनजाति है जो मध्य प्रदेश के दक्षिण जिलों में निवास करती है। इनमे कई विवाह प्रचलित हैं जैसे – इमझना , चिथोड़ा, राजनी-बाजी, विधवा-विवाह, हठ विवाह आदि। उपजातियां: पटरिया, रूमा, दुलायरा और बोवई। ‘खम्बस्वाँग’ इनका प्रसिद्द नृत्य प्रधान नाटक है। अगरिया गोंडों की एक शाखा ‘अगरिया’ जनजाति का व्यवसाय लोहे को गलाकर औजार बनाना है, अतः अगरिया कहलाते हैं। प्रमुख देवता: लोहासूर ये अपने देवता को काली मुर्गी की भेंट चढ़ाते हैं इनका प्रिय भोजन सूअर का मांस है। पारधी जिसका अर्थ है – आखेट। यह बहेलिया श्रेणी की जनजाति है, बंदरों का शिकार कर उनका मांस खाते हैं। इस जनजाति का मुख्य निवास भोपाल, रायसेन व सीहोर जिलों में है। पनिका पनिका मुख्यतः छत्तीसगढ़ के विंध्य प्रदेश की जनजाति हैं। यह मध्य प्रदेश के सीधी व शहडोल में पायी जाती हैं। इस जनजाति के लोग कबीर पंथी हैं, ये ‘कबीरहा’ भी कहलाता है। कबीरहा मांस मदिरा का सेवन नहीं करते है। सूर्य, इंद्र, हनुमान, दूल्हादेव, बुद्धीमाता, मरहीमाता, हल्की भाई आदि की पूजा। Notes 👉JOIN NOW 👇👇 @MP_PSC_NOTES @MP_PSC_QUIZ @MPEXAMGURUJI 🎯🎯🎯👆👆🎯🎯

Forts in Madhya Pradesh – मध्य प्रदेश के प्रमुख किले निम्नलिखित हैं: ग्वालियर का किला इसे किलों का रत्न, पूर्व का “जिब्राल्टर” कहा जाता है। इसका निर्माण कछवाहा वंशी राजा सूरजसेन ने सं 525 ई० में करवाया था। ग्वालियर किले के पांच द्वार हैं:आगलगीरी/आलमगीरी हिंडोला गूजरीमहल चतुर्भुज मंदिर दरवाजा हाथी बाड़ा दरवाजा ग्वालियर के किले में निम्न इमारतें महत्वपूर्ण हैं:मान मंदिर गूजरीमहल तेली का मंदिर हाथी की विशाल प्रतिमा (तोमर नरेश मानसिंह द्वारा) तेली का मंदिर उत्तर भारत में एकमात्र द्रविड़ शैली से निर्मित मंदिर है। सास बहु का मंदिर: 11वीं सदी में राजा महिपाल द्वारा निर्मित। इसमें भगवान् सहस्त्रबाहु (विष्णु) की मूर्ति है। इस किले की तलहटी में 15वीं शताब्दी के राजा डोंगर सिंह द्वारा बनवाये जैन मंदिर हैं। जिसमे सर्वाधिक ऊंची प्रतिमा जैन तीर्थकर आदिनाथ की है। इसी किले में मध्य प्रदेश का सबसे बड़ा गुरुद्वारा “दाता बंदी छोड़” है। ग्वालियर का पुराण नाम गोपांचल है। ग्वालियर के किले का निर्माण गालब ऋषि के सम्मान में करवाया गया था। धार का किला इस किले का पुनर्निर्माण 1344 में मुहम्मद बिन तुगलक ने दक्षिण विजय के दौरान देवगिरि जाते समय करवाया था। इस किले के अंदर देवी कालका मंदिर का निर्माण परमार नरेश मुंज ने करवाया था। इस किले में पेशवा बाजीराव का जन्म हुआ था। 1732 में मराठाओं ने अपने अधिकार में ले लिया। इसी किले में खरबूजा/खारवाना महल स्थित है। अब्दुल शाह चंगश का कम्बरा है। असीरगढ़ का किला बुरहानपुर जिले में अवस्थित इसका निर्माण 10वीं शताब्दी में अहीर राजा “आशा” ने करवाया था। इसको “दक्षिण का द्वार” बुरहानपुर दर्रा कहा जाता है। मुमताज महल की मृत्यु इसी महल में हुई थी। इसे अकबर ने सोने की चाबियों से विजित किया था। चंदेरी का किला मुगांवली (अशोक नगर) में अवस्थित चंदेरी के किले का निर्माण प्रतिहार वंश के राजा कीर्तिपाल (11वीं सदी) द्वारा करवाया गया था। यह बेतवा नदी के किनारे स्थित है। चंदेरी के किले में निम्न मशहूर इमारतें हैं:हवा महल जौहरा कुंड नौखण्डा महल खूनी दरवाजा जौहर कुंड (1528) में बाबर के आक्रमण के समय 300 राजपूत रानियों ने प्रज्वलित अग्नि में प्राण दिए थे। इस समय यहां का शासक मेदनीराय था। वर्तमान में चंदेरी हाथ से बानी सीड़ियों के लिए प्रसिद्द है। गिन्नौरगढ़ का दुर्ग जिला: रायसेन इस दुर्ग का निर्माण 13वीं शताब्दी में महाराजा उदय वर्मन ने अशर्फी पहाड़ी पर करवाया था। यह क्षेत्र “शुक क्षेत्र” कहा जाता है क्योकि इस क्षेत्र में तोते बहुतायत में पाए जाते हैं। इसे ‘तोते’ का किला भी कहा जाता है। रायसेन का दुर्ग इस दुर्ग का निर्माण 16वीं शताब्दी में राजा “राजबसंती” ने करवाया था। इस दुर्ग में निम्नलिखित इमारतें हैं:बादल महल गजारोहित महल इत्रदार महल इस किले में चार तालाब हैं जिसमे से ‘शेषग्राही तालाब’ अत्यधिक प्रसिद्द है। बांधवगढ़ का किला जिला: उमरिया 14वीं शताब्दी में बघेलखण्ड के राजा व्याघ्र देव द्वारा निर्मित है। यह दक्षिण पूर्व रेलमार्ग के कटनी बिलासपुर मार्ग पर स्थित है। यहां शेषाशाही तालाब व विष्णु का मंदिर अवस्थित है। बांधवगढ़ राष्ट्रीय पार्क में अवस्थित। यह किला विंध्यांचल पर्वतमाला पर 900 मी० की ऊंचाई पर स्थित है। 16वीं शताब्दी में बघेलखण्ड के राजा विक्रमादित्य ने अपनी राजधानी बांधवगढ़ से रीवा स्थानांतरित की। अजयगढ़ का किला जिला: पन्ना निर्माण: राजा अजयपाल द्वारा यह किला बारीक पत्त्थरों की नक्काशी के लिए प्रसिद्द है। इस किले में राजा अमन का महल स्थित है। ओरछा का किला जिला: टीकमगढ़ निर्माण: बुंदेलवंशी राजा ‘वीरसिंह बुंदेला’ द्वारा यह दुर्ग बेतवा नदी के किनारे स्थित है। इस दुर्ग में निम्न मंदिर हैं:चतुर्भुज मंदिर राम मंदिर लक्ष्मीनारायण मंदिर जहांगीर महल का निर्माण वीरसिंह बुंदेला ने करवाया था। मंडला का दुर्ग जिला: मंडला यह दुर्ग बंजर एवं नर्मदा नदी के संगम पर स्थित है। इसका निर्माण ‘गौंड नरेश नरेन्द्रशाह’ ने करवाया था मंडला जिले में राजराजेश्वरी भवन का निर्माण निजामशाह ने करवाया था। मदसौर का किला इसका निर्माण 14वीं शताब्दी में अलाउद्दीन खिलजी ने करवाया था। यहां पर 500 वर्ष पुराना तापेश्वर मंदिर स्थित है। नरवर का किला जिला: शिवपुरी निर्माण: राजा नल द्वारा यह किला राजा नल एवं दमयंती की प्रणय कथा के लिए प्रसिद्द है। यह क्षेत्र कछवाहा, तोमर और जयपुर के राजघराने के लिए प्रसिद्द है। Notes 👉JOIN NOW 👇👇 @MP_PSC_NOTES @MP_PSC_QUIZ @MPEXAMGURUJI 🎯🎯🎯👆👆🎯🎯

Palace in Madhya Pradesh – मध्य प्रदेश के प्रमुख महल निम्नलिखित हैं: गुजरीमहल/दानमहल स्थान: ग्वालियर निर्माण: मानसिंह द्वारा मोतीमहल स्थान: ग्वालियर जीवाजीराव सिंधिया का महल जयविलास पैलेस स्थान: ग्वालियर इटालियन शैली पर निर्मित सिंधिया का निवास स्थान वर्तमान में संग्रहालय बघेलीन महल स्थान: मंडला मोतीमहल के पूर्व में 8 किमी दूर नर्मदा नदी के किनारे पर स्थित है मदन/मढन महल स्थान: जबलपुर निर्माण: गोड़राजा मदनशाह द्वारा खरबूजा महल स्थान: धार धार किले में स्थित है राजारोहित का महल स्थान: रायसेन के दुर्ग में निर्माण: राजबसंती द्वारा बादल महल, इत्रदार महल स्थान: रायसेन हवा महल स्थान: चंदेरी निर्माण: कीर्तिपाल द्वारा अशोकनगर किले में स्थित नौखण्डा महल स्थान: चंदेरी राजा अमन का महल स्थान:अजयगढ़, पन्ना निर्माण: अजयपाल द्वारा जहांगीर महल स्थान:ओरछा निर्माण: वीरसिंह द्वारा राजमंदिर महल स्थान: ओरछा निर्माण: बीर सिंह द्वारा अशर्फी महल स्थान: मांडू ‘धार’ यह अफगानी कला में निर्मित कटोरीनुमा है। दाई का महल स्थान: मांडू वर्तमान में महत्वपूर्ण कला कृतियों का संग्रहालय है। रानी रूपमती का महल स्थान: मांडू बाज बहादुर का प्रेयसी रानी रूपमती का महल Notes 👉JOIN NOW 👇👇 @MP_PSC_NOTES @MP_PSC_QUIZ @MPEXAMGURUJI 🎯🎯🎯👆👆🎯🎯