uk
Feedback

Не попадись на ботовода! Telemetrio знаходить і позначає такі канали мітками 👉 Хочеш бачити мітку, оформляй підписку

MPPSC 2026 PRE + MAINS NOTES #MPPSC MAINS 2025 MP PSC TEST SERIES CURRENT AFFAIRS MP CURRENT AFFAIRS

MPPSC 2026 PRE + MAINS NOTES #MPPSC MAINS 2025 MP PSC TEST SERIES CURRENT AFFAIRS MP CURRENT AFFAIRS

Відкрити в Telegram

👉BEST MPPSC FREE PDF NOTES H+E👌 👉 ONLY #MPPSC NOTES @MP_PSC_Notes 🎯 👉MP current Affairs Static GK JOIN US NOW @MP_PSC_Notes Quiz group @MP_PSC_QUIZ suggestions/feedbacks यदि हमारे किसी कंटेंट से समस्या है तो आप हमें 📞contact करें👉 @MPEXAMGURUJIbot

Показати більше

📈 Аналітичний огляд Telegram-каналу MPPSC 2026 PRE + MAINS NOTES #MPPSC MAINS 2025 MP PSC TEST SERIES CURRENT AFFAIRS MP CURRENT AFFAIRS

Канал MPPSC 2026 PRE + MAINS NOTES #MPPSC MAINS 2025 MP PSC TEST SERIES CURRENT AFFAIRS MP CURRENT AFFAIRS (@mp_psc_notes) у мовному сегменті Хінді є активним учасником. На даний момент спільнота об'єднує 13 640 підписників, посідаючи 14 971 місце в категорії Освіта та 28 630 місце у регіоні Індія.

📊 Показники аудиторії та динаміка

З моменту свого створення невідомо, проект продемонстрував стрімке зростання, зібравши аудиторію у 13 640 підписників.

За останніми даними від 10 листопада, 2026, канал демонструє стабільну активність. Хоча за останні 30 днів спостерігається зміна кількості учасників на -31, а за останні 24 години на 1, загальне охоплення залишається високим.

  • Статус верифікації: Не верифікований
  • Рівень залученості (ER): Середній показник залученості аудиторії становить 17.19%. Протягом перших 24 годин після публікації контент зазвичай збирає 4.35% реакцій від загальної кількості підписників.
  • Охоплення публікацій: В середньому кожен допис отримує 2 345 переглядів. Протягом першої доби публікація в середньому набирає 594 переглядів.
  • Реакції та взаємодія: Аудиторія активно підтримує контент: середня кількість реакцій на один пост – 1.
  • Тематичні інтереси: Контент зосереджений навколо ключових тем, таких як 2025, ऑफर, परीक्षा, स्टेशनरी, अमेजॉन.

📝 Опис та контентна політика

Автор описує ресурс як майданчик для висловлення суб'єктивної думки:
“👉BEST MPPSC FREE PDF NOTES H+E👌 👉 ONLY #MPPSC NOTES @MP_PSC_Notes 🎯 👉MP current Affairs Static GK JOIN US NOW @MP_PSC_Notes Quiz group @MP_PSC_QUIZ suggestions/feedbacks यदि हमारे किसी कंटेंट से समस्या है तो आप हमें 📞contact करें👉 @MPEXAMGURU...”

Завдяки високій частоті оновлень (останні дані отримано 11 листопада, 2026), канал підтримує актуальність та високий рівень охоплення публікацій. Аналітика показує, що аудиторія активно взаємодіє з контентом, що робить його важливою точкою впливу в категорії Освіта.

13 640
Підписники
+124 години
-137 днів
-3130 днів
Архів дописів
Tourist Places of Madhya Pradesh – मध्य प्रदेश के प्रमुख पर्यटन स्थल निम्नलिखित हैं: पंचमढ़ी पंचमढ़ी यहां का प्रमुख हिल स्टेशन है। होशंगाबाद जिले में पिपरिया स्टेशन के निकट स्थित है। इसकी खोज फोरसिथ ने की थी। दर्शनीय स्थल: प्रियदर्शनी और हाड़ी खोह, अप्सरा-बिहार, रजत प्रपात, राजगिरि, लांजी गिरी, आइरीन सरोवर, जलावरण (डचेस फॉल), चौरागढ़, धूपगढ़, पांडव गुफाये, धुआँधार, भ्रांत नीर (डीरोथी डिप), अस्तांचल, बीनवादक की गुफा (हार्पर केव) तथा सरदार गुफा, राज्य की पुलिस प्रशिक्षण शाला आदि। अमरकंटक: प्रमुख हिल स्टेशन है जो पुष्पराजगढ़ तहसील (अनूपपुर जिले) में है। नर्मदा, सोन, जाहिला तीन नदियों का उद्गम स्थल। 2005 में पवित्र नगर घोषित। दर्शनीय स्थल: कपिलधारा व दुग्धधारा जल प्रपात, सोनमुडा, माइकी बगीया, कबीर चौराहा, भृगु कमण्डनल, पुष्कर बाँध। खुजराहो: छतरपुर जिले में स्थित चंदेल राजा धंग द्वारा निर्मित मंदिर (11वीं सदी) यूनेस्को की विश्व धरोहर सूची में शामिल दर्शनीय स्थल: कंदरिया महादेव, चौंसठ योगिनी, चित्रगुप्त, विश्वनाथ मंदिर, लक्ष्मण मंदिर, मांतगेश्वर मंदिर, पार्श्वनाथ मंदिर, घंटाई मंदिर, आदिनाथ मंदिर, दक्षिण समूह – दूल्हादेव मंदिर तथा चतुर्भुज मंदिर, बेनी सागर बाँध तथा स्नेह प्रपात। मांडू (City of Joy): मालवा का सौंदर्य स्थल मांडू को शादियाबाद अर्थान हर्ष नगर से जाना जाता था। मध्य प्रदेश के धार जिले में स्थित मांडू का प्राचीन नाम मण्डपदुर्ग या मांडवगढ़ था। बाजबहादुर ने जहाज-महल, हिंडोला महल का निर्माण कराया। दर्शनीय स्थल: मांडू का परकोटा – जिसमे 12 दरवाजे हैं जो रामपोल, तारापुर दरवाजा, जहांगीर दरवाजा, दिल्ली दरवाजा, जहाज महल, हिंडोला महल, होशंगशाह का मकबरा, जमा मस्जिद, असर्फी महल, रेवा कुंड, रूपमती मंडप, नीलकंठ महल, हाथी महल तथा लोहानी गुफाएं। सांची: जिला: रायसेन यह भोपाल से 45 किमी दूर स्थित है। इसका प्राचीन कालीन नाम ‘काकणाय’ या ‘बौद्ध श्रीपर्वत’ था। निर्माण: मौर्य सम्राट अशोक द्वारा स्तूपों में सबसे बड़ा मोग्ल्यान और सारिपुत्र की अस्थियों चन्द्रगुप्त विक्रमादित्य के सेनापति आक्रमादेव का अभिलेख देखने को मिलता है। यह भी पढ़ें – – मध्य प्रदेश के प्रमुख महल – Palace in Madhya Pradesh विदिशा: इसका प्राचीन नाम भिलसा या बेसनगर था। दर्शनीय स्थल: लोहोंगी शीला, गुम्बज, बीजा मंडल, सम्राट अशोक सागर (हलाली सागर) ग्वालियर: इसकी स्थापना गालव ऋषि के नाम पर हुई। दर्शनीय स्थल: ग्वालियर दुर्ग (बलुए पत्थर), गूजरी महल, मान मंदिर, सूरजकुंड, तेली का मंदिर, सास बहु का मंदिर, जयविलास महल, रानी लक्ष्मीबाई की अश्वारोही मूर्ति, संग्रहालय, तानसेन की समाधि, गॉस मोहम्मद का मकबरा, रानी लक्ष्मीबाई की समाधि, कला वीथिका, नगरपालिका संग्रहालय, चिड़ियाघर, गुरुद्वारा, सूर्य मंदिर बवनगजा बवनगजा एक प्रसिद्ध जैन तीर्थस्थल है यहाँ 72 फीट ऊंची जैन मूर्ति है उदयगिरी की गुफाएं विदिशा स्थित उदयगिरि में बीस गुफाएं हैं। गुफा नं० 1 और 20 जैन धर्म से सम्बंधित है। गुफा नं० 5 में वराह अवतार की विशाल प्रतिमा है। इन गुफाओं का समय गुप्तकाल (4-5वीं शताब्दी) का है। मुक्तागिरी मुक्तागिरी मध्य प्रदेश के बैतूल जिले में स्थित प्रमुख जैन तीर्थ स्थल है यहाँ 52 मंदिर है उज्जैन: यह क्षिप्रा नदी के तट पर स्थित है। दर्शनीय स्थल: महाकालेश्वर मंदिर, जंतर-मंतर, चिंतामणि गोपालजी का मंदिर, संदीपनी आश्रम, मंगलनाथ मंदिर, भर्तृहरि गुफा। यहां पर 12 वर्षों बाद कुम्भ का मेला लगता है। 2005 में इसे पवित्र नगर घोषित किया गया। Notes 👉JOIN NOW 👇👇 @MP_PSC_NOTES @MP_PSC_QUIZ @MPEXAMGURUJI 🎯🎯🎯👆👆🎯🎯

मकबरा/समाधि स्थान तानसेन का मकबरा ग्वालियर मुहम्मद गौस का मकबरा ग्वालियर बैजु बावरा की समाधि चंदेरी, अशोकनगर होशंगाबाद का मकबरा मांडू, धार पेशवा बाजीराव की समाधि रावरखेड़ी, खरगौन मत्येंद्र पीर की समाधि उज्जैन महारानी सांख्यराजे की समाधि शिवपुरी रानी दुर्गावती की समाधि बरेला, जबलपुर रानी झांसी की समाधि ग्वालियर नवाब हसन सिद्दीकी का मकबरा भोपाल रानी अवंती बाई की समाधि मंडला झलकारी बाई की समाधि ग्वालियर गिरधारी बाई की समाधि मंडला अब्दुल्ला शाह चंगस का मकबरा धार Notes 👉JOIN NOW 👇👇 @MP_PSC_NOTES @MP_PSC_QUIZ @MPEXAMGURUJI 🎯🎯🎯👆👆🎯🎯

Museums of Madhya Pradesh – मध्य प्रदेश के संग्रहालय Museums of Madhya Pradesh – मध्य प्रदेश के संग्रहालय निम्नलिखित हैं: मध्य प्रदेश में केंद्र शासन के संग्रहालय 1. पुरातत्व संग्रहालय, सांची, जिला रायसेन: इसमें हिन्दू और बौद्ध दोनों धर्मों से सम्बंधित अवशेष हैं। 2. पुरातत्व संग्रहालय, खुजराहो, छत्तरपुर: इसमें चंदेल काल ( 11-12वीं शती) की प्रतिमाएं सुरक्षित हैं, जिनमे अग्नि और स्वाहा, अर्धनारीश्वर, आदिनाथ, गजलक्ष्मी तथा मैथुन मूर्तियां प्रमुख हैं। राज्य शासन के संग्रहालय राज्य शासन के अधीन राज्य, जिला और स्थानीय स्तर पर संग्रहालय संचालित हैं:- राज्य स्तरीय संग्रहालय: ये 7 हैं: केंद्रीय संग्रहालय, गुजरीमहल (ग्वालियर) 1909 राजकीय संग्रहालय, भोपाल (1887 और 1964) केंद्रीय पुरातात्विक संग्रहालय, इंदौर (1931) रानी दुर्गावती संग्रहालय, जबलपुर (1975-76) राजकीय संग्रहालय, धुबेला (छतरपुर) (1955) तुलसी संग्रहालय, रामवन (सतना) (1978) दुष्यंत कुमार पांडुलिपि संग्रहालय, भोपाल जिला संग्रहालय: ये 9 हैं, शिवपुरी, धार, मंडला, विदिशा, शहडोल, राज गज, देवास, मंदसौर और होशंगाबाद में। इनमे से शिवपुरी तीर्थकर प्रतिमाओं के लिए और मंडला जीवाश्म अवशेषों के लिए प्रसिद्द है। स्थानीय संग्रहालय: इनकी संख्या 5 है – भानपुरा (मंदसौर), आशापुरी (रायसेन), महेश्वर (खरगौन), गंधर्वपुरी (देवास) और दमोह में संचालित स्थानीय संग्रहालयों में स्थानीय स्तर पर प्राप्त पाषाण प्रतिमाओं का संग्रह है। विश्वविद्यालयी संग्रहालय तीन विश्वविद्यालयों सागर विश्वविद्यालय, जबलपुर विश्वविद्यालय और विक्रम विश्वविद्यालय, उज्जैन ने अपने यहां पुरातत्व संग्रहालय स्थापित कर रखे हैं। Notes 👉JOIN NOW 👇👇 @MP_PSC_NOTES @MP_PSC_QUIZ @MPEXAMGURUJI 🎯🎯🎯👆👆🎯🎯

ं के राजा को पराजित कर दियाइसके बाद सन 1197 में मुहम्मद गौरी ने भी ग्वालिअर पर आक्रमण किया व इसे दिल्ली संतनत में सामिल कर दिया1526 के पानीपत के प्रथम युद्ध के बाद बाबर ने भी मध्य प्रदेश के ग्वालिअर, चंदेरी, व रायसेन पर अधिकार कर लियामध्य प्रदेश के इतिहास में सत्रहवी शताब्दी में मराठो का उदय हुआ पेशवा बाजीराव ने मध्य प्रदेश के कई हिस्सों को अपने अधिकार में ले लियाअंग्रेजो ने पेशवा बाजीराव को 1818 में पराजित कियामध्य प्रदेश राज्य के प्रतीक चिन्ह – Madhya Pradesh State Symbolsमुगल कालमराठों के उत्कर्ष और ईस्ट इंडिया कंपनी के आगमन के साथ मध्यप्रदेश में इतिहास का नया युग प्रारंभ हुआ।पेशवा बाजीराव ने उत्तर भारत की विजय योजना का प्रारंभ किया।विंध्यप्रदेश में चंपत राय ने औरंगजेब की प्रतिक्रियावादी नीतियों के खिलाफ संघर्ष छेड़ दिया था।चंपतराय के पुत्र छत्रसाल ने इसे आगे बढ़ाया। उन्होंने विंध्यप्रदेश तथा उत्तरी मध्यभारत के कई क्षेत्र व महाकौशल के सागर आदि जीत लिए थे।मुगल सूबेदार बंगश से टक्कर होने पर उन्होंने पेशवा बाजीराव को सहायतार्थ बुलाया व फिर दोनों ने मिलकर बंगश को पराजित किया। इस युद्ध में बंगश को स्त्री का वेष धारण कर भागना पड़ा था।इसके बाद छत्रसाल ने पेशवा बाजीराव को अपना तृतीय पुत्र मानकर सागर, दमोह, जबलपुर, धामोनी, शाहगढ़, खिमलासा और गुना, ग्वालियर के क्षेत्र प्रदान किए।पेशवा ने सागर, दमोह में गोविंद खेर को अपना प्रतिनिधि नियुक्त किया। उसने बालाजी गोविंद का अपना कार्यकारी बनाया।जबलपुर में बीसा जी गोविंद की नियुक्ति की गई।गढ़ा मंडला में गोंड राजा नरहरि शाह का राज्य था। मरोठों के साथ संघर्ष में आबा साहब मोरो व बापूजी नारायण ने उसे हराया।कालांतर में पेशवा ने रघुजी भोसले को इधर का क्षेत्र दे दिया। भोसले का पास पहले से नागपुर का क्षेत्र था। यह व्यवस्था अधिक समय तक नहीं टिक सकी। अंग्रेज सारे देश में अपना प्रभाव बढ़ाने में लगे हुए थें। मराठों के आंतरिक कलह से उन्हें हस्तक्षेप का अवसर मिला।सन् 1818 में पेशवा को हराकर उनहोंने जबलपुर-सागर क्षेत्र रघुजी भोसले से छीन लिया।सन् 1817 में लार्ड हेस्टिंग्स ने नागपुर के उत्तराधिकार के मामले में हस्तक्षेप किया और अप्पा साहब को हराकर नागपुर एवं नर्मदा के उत्तर का सारा क्षेत्र मराठों से छीन लिया। उनके द्वारा इसमें निजाम का बरार क्षेत्र भी शामिल किया गया।सहायक संधि के बहाने बरार को वे पहले ही हथिया चुके थे। इस प्रकार अंग्रेजों ने मध्यप्रांत व बरार को मिला-जुला प्रांत बनाया।महाराज छत्रसाल की मृत्यु के बाद विंध्यप्रदेश, पन्ना, रीवा, बिजावर, जयगढ़, नागौद आदि छोटी-छोटी रियासतों में बंट गया।अंग्रेजों ने उन्हें कमजोर करने के लिए आपस में लड़ाया और संधियाँ की। अलग-अलग संधियों के माध्यम से इन रियासतों को ब्रिटिश साम्राज्य के संरक्षण में ले लिया गया।सन् 1722-23 में पेशवा बाजीराव ने मालवा पर हमला कर लूटा था। राजा गिरधर बहादुर नागर उस समय मालवा का सूबेदार था। उसने मराठों के आक्रमण का सामना किया जयपुर नरेश सवाई जयसिंह मराठों के पक्ष में था।पेशवा के भाई चिमनाजी अप्पा ने गिरधर बहादुर और उसके भाई दयाबहादुर के विरूद्ध मालवा में कई अभियान किए। सारंगपुर के युद्ध में मराठों ने गिरधर बहादुर को हराया।मालवा का क्षेत्र उदासी पवार और मल्हारराव होलकर के बीच बंट गया। बुरहानपुर से लेकर ग्वालियर तक का भाग पेशवा ने सरदार सिंधिया को प्रदान किया।इसके साथ ही सिंधिंया ने उज्जैन, मंदसौर तक का क्षेत्र अपने अधीन किया।सन् 1731 में अंतिम रूप से मालवा मराठों के तीन प्रमुख सरदारों पवार (धार एवं देवास) होल्कर (पश्चिम निमाड़ से रामपुर-भानपुरा तक ) और सिंधिया (बुहरानपुर, खंडवा, टिमरनी, हरदा, उज्जैन, मंदसौर व ग्वालियर)ʔ के अधीन हो गया।भोपाल पर भी मराठों की नजर थी। हैदराबाद के निजाम ने मराठों को रोकने की योजना बनाई, लेकिन पेशवा बाजीराव ने शीघ्रता की और भोपाल जा पहुंचा तथा सीहोर, होशंगाबाद का क्षेत्र उसने अधीन कर लिया।सन् 1737 में भोपाल के युद्ध में उसने निजाम को हराया।युद्ध के उपरांत दोनों की संधि हुई। निजाम ने नर्मदा-चंबल क्षेत्र के बीच के सारे क्षेत्र पर मराठों का आधिपत्य मान लिया।रायसेन में मराठों ने एक मजबूत किले का निर्माण किया।मराठों के प्रभाव के बाद एक अफगान सरदार दोस्त मोहम्मद खाँ ने भोपाल में स्वतंत्र नवाबी की स्थापना की।बाद में बेगमों का शासन आने पर उन्होंनें अंग्रेजों से संधि की और भोपाल अंग्रेजों के संरक्षण में चला गया।अंग्रजों ने मराठों के साथ पहले, दूसरे, तीसरे, और चौथे युद्ध में क्रमश: पेशवा, होल्कर, Notes 👉 JOIN NOW 👇👇 @MP_PSC_NOTES @MP_PSC_QUIZ @MPEXAMGURUJI 🎯🎯🎯👆👆🎯🎯

सिंधिया और भोसले को परास्त किया।पेशवा बाजीराव द्वितीय के काल में मराठा संघ में फूट पड़ी और अंग्रेजों ने उसका लाभ उठाया।अंग्रेजों ने सिंधिया से पूर्वी निमाड़ और हरदा-टिमरनी छीन लिया और मध्यप्रांत में मिला लिया।अंग्रेजों ने होल्कर को भी सीमित कर दिया और मध्यभारत में छोटे-छोटे राजाओं को जो मराठों के अधीनस्थ सामंत थे, राजा मान लिया।मध्यभारत में सेंट्रल इंडिया एजेंसी स्थापित की गई।मालवा कई रियासतों में बट गया। इन रियासतों पर प्रभावी नियंत्रण हेतु महू, नीमच, आगरा, बैरागढ़ आदि में सैनिक छावनियाँ स्थापित की।आधुनिक काल (स्वंत्रता संग्राम)भारत के स्वंत्रता आन्दोलन में भी मध्य प्रदेश की महत्वपूर्ण भूमिका रही है 1857 के प्रथम स्वंत्रता संग्राम में राज्य में भी अंग्रेजो के खिलाप अनेक विद्रोह हुए जिनमे से नागपुर का विद्रोह प्रमुख हैइस समय नागपुर के शासक अप्पाजी भोंसले थे जिनसे अंग्रेजो ने इनके राज्य के कई क्षेत्र हासिल करने की कोशिश की जिसके बाद अप्पाजी ने अरबी सैनिको की सहायता से मुलताई (बैतूल) के समीप अंग्रेजो से युद्ध किया जिसमें अप्पाजी को पराजित होकर भागना पड़ामध्य प्रदेश के दुर्गा शंकर मेहता ने गांधी चौक पर नमक बनाकर नमक सत्याग्रह में योगदान दियाजबलपुर में सेठ गोविन्ददास एवं पं. द्वारिका प्रशाद मिश्र की अगवाई में नमक सत्याग्रह का आरम्भ किया गया1930 में राज्य में हुये जंगल सत्याग्रह आन्दोलन में सेठ गोविन्ददास , पं. माखनलाल चतुर्वेदी , पं. रविशंकर शुक्ल, पं. द्वारिका प्रसाद मिश्र तथा विष्णु दयाल भार्गव को गिरफ्तार कर लिया गया व उनपर राजद्रोह का मुक़दमा चलाया गयासन 1931 में स्त्री सेवादल की स्थापना की गयी1935 में प्रजा परिषद की स्थापना की गयी जिसने किशानो व मजदूरों को संगठित करने में महत्वपूर्ण भूमिका निभायी15 अगस्त 1947 को भारत आजाद हुआ और मध्य भारत की सभी रियासतों को मिलकर मध्य भारत राज्य का गठन किया गयावर्तमान मध्य प्रदेश की स्थापना 1 नवम्बर 1956 को हुई1 नवम्बर 2000 को इसका विभाजन कर छत्तीसगढ़ राज्य बनाया गया

Madhya Pradesh History – मध्य प्रदेश का इतिहासMadhya Pradesh History – ऐतिहासिक दृष्टि से मध्य प्रदेश बहुत महत्वपूर्ण राज्य है। मध्यप्रदेश के इतिहास को निम्नानुसार बांटा जा सकता है:प्रागैतिहासिक मध्यप्रदेशपाषाण एवं ताम्रकालप्राचीन कालशुंग और कुषाणमध्यकालमुगल कालआधुनिक काल (स्वंत्रता संग्राम)प्रागैतिहासिक मध्यप्रदेशप्रदेश के विभिन्न भागों में किए गए उत्खनन और खोजों में प्रागैतिहासिक सभ्यता के चिन्ह मिले हैं।आदिम प्रजातियां नदियों के काठे और गिरी-कंदराओं में रहती थी। जंगली पशुओं में सिंह, भैंसे, हाथी और सरी-सृप आदि प्रमुख थे।कुछ स्थानों पर “हिप्पोपोटेमस” के अवशेष मिले हैं।शिकार के लिए ये नुकीले पत्थरों औरहड्डियों के हथियारों का प्रयोग करते थे।मध्यप्रदेश के भोपाल, रायसेन, छनेरा, नेमावर, मोजावाड़ी, महेश्वर, देहगांव, बरखेड़ा, हंडिया, कबरा, सिघनपुर, आदमगढ़, पंचमढ़ी, होशंगाबाद, मंदसौर तथा सागर के अनेक स्थानों पर इनके रहने के प्रमाण मिले हैं।इस काल के मानव ने अपनी कलात्मक अभिरूचियों की भी अभिव्यक्ति की हैं। होशंगाबाद के निकट की गुलओं, भोपाल के निकट भीमबैठका की कंदराओं तथा सागर के निकट पहाड़ियों से प्राप्त शैलचित्र इसके प्रमाण हैं।ये शैलचित्र मंदसौर की शिवनी नदी के किनारे की पहाड़ियों, नरसिंहगढ़, रायसेन, आदमगढ़, पन्ना रीवा, रायगढ़ और अंबिकापुर की कंदराओं में भी प्रचुर मात्रा में मिलते हैं।कुछ यूरोपीय विद्वानों ने इस राज्य का पूर्व, मध्य एवं सूक्ष्माश्मीय काल ईसा से 4000 वर्ष पूर्व का माना है।दूसरी ओर डॉ. सांकलिया इस सभ्यता को ईसा से 1,50,000 वर्ष पूर्व की मानते हैं।पाषाण एवं ताम्रकालमध्य प्रदेश की नर्मदा घाटी में आज से लगभग 2000 वर्ष पूर्व मोहनजोदड़ो व हड़प्पा की समकालीन सभ्यता का विकास हुआ जिसके मुख्य केंद्र महेश्वर, नागदा, कामका, वरखेडा, एरण आदि माने जाते है |इन स्थानों से खुदाई करके धातु के बर्तन, औजार, म्रदुभांड आदि मिले हैबालाघाट एवं जबलपुर जिलों के कुछ भागों में ताम्रकालीन औजार मिले हैं।प्राचीन कालप्राचीन भारत के 16 महाजनपदो में से अवन्ती महाजनपद मध्य प्रदेश में स्थित था जिसकी राजधानी महिष्मति व उज्जैनी थीमध्य प्रदेश के जबलपुर जिले के सीरोहा तहसील के रूपनाथ गाँव की एक चट्टान पर अशोक का शिलालेख अंकित हैमध्य प्रदेश के उज्जैनी , निमाड़ , साँची (रायसेन) और भरहुत (सतना) में अशोक ने स्तूपों का निर्माण करवायासम्राट अशोक ने रूपनाथ (जबलपुर) , पवाया, बेसनगर, एरण आदि स्थानों पर स्तम्भ स्थापित करायेभारत में 320 से 510 ई. तक गुप्त वंश का शासन रहाइस वंश के सम्राट चन्द्रगुप्त विक्रमादित्य ने उज्जैनी को अपनी राजधानी बनाया जो वर्तमान मध्य प्रदेश में स्थित हैगुप्त वंश के अंत के बाद मध्य प्रदेश पर अनेक छोटी बड़ी शक्तियों ने शासन कियाशुंग और कुषाणमौर्यों के पतन के बाद शुंग मगध के शासन हुए। सम्राट पुष्यमित्र शुंग विदिशा में थे। इनके पूर्वजों को अशोक पाटलिपुत्र ले गए थे। उन्होंने विदिशा को अपनी राजधानी बनाया।अग्निमित्र महाकौशल, मालवा, अनूप (विंध्य से लेकर विदर्भ) का राज्यापाल था सातवाहनों ने भी त्रिपुरी, विदिशा, अनूप आदि अपने अधीन किए।गौतमी पुत्र सातकर्णी की मुद्राएं होशंगाबाद, जबलपुर, रायगढ़ आदि में मिली हैं।सातवाहनों ने ईसा पूर्व की दूसरी सदी से 100 ईसवी तक शासन किया था।कुषाण काल की कुछ प्रतिमाएं जबलपुर से प्राप्त हुई हैं।शक क्षत्रप रूद्रदमन प्रथम ने सातवाहनों को हराकर दूसरी शताब्दी में पश्चिमी मध्यप्रदेश जीता।उत्तरी मध्य भारत में नागवंश की विभिन्न शाखाओं ने कांतिपुर, पद्मावती और विदिशा में अपने राज्य स्थापित किए।नागवंश नौ शताब्दियों तक विदिशा में शासन करता रहा।शकों से संघर्ष हो जोने के बाद वे विंध्य प्रदेेश चले गये वहां उन्होंने किलकिला राज्य की स्थापना कर नागावध को अपनी राजधानी बनाया।त्रिपुरी और आसपास के क्षेत्रों में बोधों वंश ने अपना राज्य स्थापित किया।आटविक राजाओं ने बैतूल में, व्याघ्रराज ने बस्तर में तथा महेन्द्र ने भी बस्तर में अपने राज्य स्थापित किए।चौथी शताब्दी में गुप्तों के उत्कर्ष के पूर्व विंध्य शक्ति के नेतृत्व में वाकाटकों ने मध्यप्रदेश के कुछ भागों पर शासन किया।राजा प्रवरसेन ने बुंदलेखण्ड से लेकर हैदराबाद तक अपना आधिपत्य जमाया।छिंदवाड़ा, बैतूल, बालाघाट आदि में वाकाटकों के कई ताम्र पत्र मिले हैं।मध्यकालमध्यकालीन इतिहास के प्रारंभ में मध्य प्रदेश में अनेक छोटे बड़े राज्य थे जिनमे से अधिकांस पर राजपूतो का शासन थामध्य प्रदेश के मालवा में परमारों का , विंध्य प्रदेश में चंदेलो व महाकौशल में कलचुरियों का शाशन थामध्य प्रदेश के मध्यकालीन इतिहास में राजा भोज का महत्वपूर्ण स्थान है इन्होने भोपाल नगर की स्थापना की थी11 वी शताब्दी में मध्य प्रदेश के इतिहास में एक नए युग का प्रारंभ हुआ सन 1019 में महमूद गजनी ने ग्वालिअर पर आक्रमण किया व वहा

💥 Tricks 💐 ✅ विभिन्न राज्यो के प्रमुख लोक् नृत्य याद करने की ट्रिक 🔰 • करेले कि कथा = केरल = कथकली • पंजे में भांग डालो = पंजाब = भांगड़ा • राजा तुम घुमो = राजस्थान = घूमर • असम कि बहु = असम = बिहू • अरुण क मुखोटा = अरुणाचल = मुखोटा • गुज़र गई गरीबी = गुजरात झाड़ू में छाऊ = झारखण्ड = छऊ • U K में गडा = उत्तराखंड = गढ़वाली • अंधेरे मे कच्ची पूरी खाई खाई = आंधरा = कचिपTri छतरी मे गाड़ी = छत्तीसगढ़ = गाडी • हिम्मत कि धमाल = हिमाचल = धमाल • गोवा कि मंडी = गोवा = मंडी • बंगले कि काठी = पशिम बंगाल = काठी • मेघ लाओ = मेघालय = लावणी • नाग कि चोच = नागालैंड = चोंग • उड़ी उड़ीं बबा = उड़ीसा = ओड़िसी • कान( कर्ण) में करो यक्ष ज्ञान = कर्नाटक = यक्ष ज्ञान • जम्मुरा = जम्मू कश्मीर = राउफ • तुम मिले भरत = तमिलनाडु = भरतनाट्यम • उत्तर की रास = उत्तर प्रदेश = रासलीला पोस्ट अच्छी लगी हो तो शेयर जरुर कीजिए। ▰▱ ☆★ ▱▰ ☆★ ▰▱ ☆★ Join √ @mp_psc_notes @mp_psc_quiz ▰▱ ☆★ ▱▰ ☆★ ▰▱ ☆★

MP करेंट अफेयर्स upto 5 मार्च 2021 Thanks महावीर पब्लिशर्स इंदौर 👇👇👇👇👇👇👇👇👇 Download kren 👇 https://t.me/MP_PSC_Note
MP करेंट अफेयर्स upto 5 मार्च 2021 Thanks महावीर पब्लिशर्स इंदौर 👇👇👇👇👇👇👇👇👇 Download kren 👇 https://t.me/MP_PSC_Notes/5352

जॉइन करें प्राइवेट चैनल 👉 NOW 👇👇 @MP_PSC_NOTES @MP_PSC_QUIZ @MPEXAMGURUJI 🎯🎯🎯👆👆🎯🎯

उपग्रह एवं अंतरिक्ष प्रौद्योगिकी 👇👇👇👇👇👇👇👇👇
उपग्रह एवं अंतरिक्ष प्रौद्योगिकी 👇👇👇👇👇👇👇👇👇

✍️ राष्ट्रीय और अंतर्राष्ट्रीय करंट अफेयर्स 2020-21के handwritten नोट्स 👇 MPPSC 2020 की यूनिट 8 सहित MP व्यापम और अन्य ONE DAY EXAMS के लिए रामवाण और TO THE POINT स्टडी मटेरियल ।। ✍️ आदरणीय Vikram Singh सर की मेहनत एवं NGO विक्रम सर्व शिक्षा समिति द्वारा छात्रहित में समर्पित । आपका कोटि-कोटि धन्यवाद सर जीJOIN NOW 👇👇 @MP_PSC_NOTES @MP_PSC_QUIZ @MPEXAMGURUJI 🎯🎯🎯👆👆🎯🎯

MP TRANSPORT RAKSHA ACADEMY ✍️ अभी जॉइन करें Jᴏɪɴ☞ Jᴏɪɴ☞ Jᴏɪɴ☞ NOW 👇👇 🎯🎯🎯👆👆🎯🎯JOIN NOW 👇👇 @MP_PSC_NOTES @MP_PSC_QUIZ @MPEXAMGURUJI 🎯🎯🎯👆👆🎯🎯

राष्ट्रीय जागरण 18-3.pdf10.40 MB

जॉइन करें प्राइवेट चैनल 👉 NOW 👇👇 @MP_PSC_NOTES @MP_PSC_QUIZ @MPEXAMGURUJI 🎯🎯🎯👆👆🎯🎯

👇👇👇👇👇👇👇👇 PRE स्पेशल सारांश QUICK DIGEST BOOKLET VOL. - 01 Thanks mayank sir And Vics team जॉइन करें प्राइवेट चैनल 👉
👇👇👇👇👇👇👇👇 PRE स्पेशल सारांश QUICK DIGEST BOOKLET VOL. - 01 Thanks mayank sir And Vics team जॉइन करें प्राइवेट चैनल 👉 NOW 👇👇 @MP_PSC_NOTES @MP_PSC_QUIZ @MPEXAMGURUJI 🎯🎯🎯👆👆🎯🎯